Расчеты с персоналом
Нормативно-правовые акты / Основы трудового законодательства / Национальный классификатор занятости (НКЗ-2025) /Машғулотларнинг миллий классификатори (ММК-2025)
O`ZBEKISTON MILLIY STANDARTI
Mashg`ulotlarning milliy klassifikatori
(MMK-2025)
Rasmiy nashr
Ta`lim sifatini ta`minlash milliy agentligining
Milliy malaka tizimini rivojlantirish instituti
Toshkent 2025
SO`Z BOSHI
1. Ta`lim sifatini ta`minlash milliy agentligining Milliy malaka tizimini rivojlantirish instituti tomonidan ishlab chiqildi.
2. O`zbekiston standartlar institutining 2025-yil 18-iyuldagi N 94/MSt-sonli buyrug`i bilan TASDIQLANDI.
3. O`z Dt 008:2000 "O`zbekiston Respublikasi mashg`ulotlar milliy standart tasniflagichi" va O‘zMSt 346:2024 "Xizmatchilarning asosiy lavozimlari va ishchilar kasblari klassifikatori (XALIKK-2024)" O`RNIGA ISHLAB CHIQILDI.
Ushbu milliy standart va unga bo`lgan o`zgartishlarni O`zbekiston hududida amalga kiritish haqidagi axborot Standartlashtirish bo`yicha milliy organning rasmiy veb-saytlari va standartlarning yillik axborot ko`rsatkichlarida qayd etiladi.
Ushbu standartni O`zbekiston hududida rasmiy chop etish mutlaq huquqi Ta`lim sifatini ta`minlash milliy agentligining Milliy malaka tizimini rivojlantirish instituti hamda Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligiga tegishlidir.
MUNDARIJA
Kirish |
|
1. Qo`llanish doirasi |
|
2. Standartlarga havolalar |
|
3. Atamalar va ta`riflar |
|
4. Umumiy qoidalar |
|
5. Mashg`ulotlar milliy klassifikatorining tuzilishi va uning tavsifi |
|
6. Mashg`ulotlarni klassifikatsiyalash prinsiplari |
|
7. Asosiy normativ qoidalar |
|
I BO`LIM. Mashg`ulotlar milliy klassifikatorining strukturasi (tuzilishi) |
|
II BO`LIM. Mashg`ulotlarning milliy klassifikatoridagi guruhlarning tavsifi |
|
III BO`LIM. Xizmatchilarning asosiy lavozimlari va ishchi kasblar ro‘yxati |
Rasmiy nashr
O`ZBEKISTON MILLIY STANDARTI
Mashg`ulotlarning milliy klassifikatori (MMK-2025)
Национальный классификатор занятий (НКЗ-2025)
National Occupational Classification (NOC-2025)
Amalga kiritish sanasi: 18.08.2025-yil
Kirish
Mashg`ulotlarning milliy klassifikatori - bu mamlakatimizdagi ish yoki kasbiy faoliyat turlarini tizimli va iyerarxik tarzda klassifikatsiyalash uchun statistik klassifikator hisoblanadi. Mashg`ulotlarning milliy klassifikatori iqtisodiyotda bajarilayotgan ishlarning qaysi kasblarga, kasblarni esa qaysi kasbiy guruhlarga tegishli ekanligini aniqlash uchun asos yaratadi. Bu esa kasblarning qamrovi, darajasi va chegaralari bo`yicha ishga joylashish, ijtimoiy himoya, kasbiy ta`lim, kasbiy malaka kabi sohalarda turli tomonlarning axborot ehtiyojlarini qondirishga xizmat qiladi.
Mamlakatimizda dastlab Mashg`ulotlarning xalqaro standart klassifikatoridan to`g`ridan- to`g`ri foydalanilgan.
Bugungi kunga qadar mashg`ulotlarni klassifikatsiyalash uchun Xalqaro mehnat tashkiloti tomonidan ishlab chiqilgan mashg`ulotlarning xalqaro standart klassifikatori (MXSK-1988) asosida O`zbekiston Respublikasi mashg`ulotlar milliy standart tasniflagichi (O`z DT 008:2000) ishlab chiqilgan. 2008-yilda Xalqaro mehnat tashkiloti tomonidan mashg`ulotlarning xalqaro standart klassifikatorining yangilangan MXSK-2008 versiyasi ishlab chiqildi va amaliyotga joriy etildi. O`zbekiston Respublikasi mashg`ulotlar milliy standart tasniflagichi (O`z DT 008:2000) MXSK-2008 asosida qayta takomillashtirilmaganligi natijasida ushbu klassifikator amalda foydalanishdan chiqib ketdi. Mashg`ulotlar milliy klassifikatorini o`rniga Xizmatchilarning asosiy lavozimlari va ishchilar kasblari klassifikatoridan foydalanish yo`lga qo`yildi. XALIKKda mehnat bozoridagi xizmatchilar lavozimlari va ishchilar kasblari ro`yxat shaklida keltirilgan. Bundan tashqari, ushbu klassifikator MXSK asosida ishlab chiqilmaganligi sababli kasb va lavozimlarni klassifikatsiyalash va xalqaro talablarga moslashtirish imkoniyati cheklangan.
O`zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-345-son qarori ijrosini ta`minlash hamda ushbu qarorda belgilangan "Mashg`ulotlarning xalqaro standart klassifikatoridan (MXSK-2008) kelib chiqib Mashg`ulotlarning milliy klassifikatorini ishlab chiqish" vazifasi asosida Ta`lim sifatini ta`minlash milliy agentligining Milliy malaka tizimini rivojlantirish institutida tashkil etilgan Ishchi guruh tomonidan Mashg`ulotlarning milliy klassifikatori ishlab chiqildi. Bunda Mashg`ulotlarning xalqaro standart klassifikatori (MXSK-2008) bilan mos keluvchi, mamlakatimiz mehnat bozori tuzilishini aks ettiruvchi hamda manfaatdor tomonlar bilan birgalikda foydalanish mumkin bo`lgan yagona mashg`ulotlarni klassifikatsiyalash tizimiga o`tishga alohida e`tibor qaratilgan. Mashg`ulotlar milliy klassifikatorining asosiy tuzilmasini shakllantirishda bugungi kunga qadar mamlakatimizda amalga oshirilgan klassifikatsiyalash tizimlariga oid tadqiqotlar, shuningdek, milliy va xalqaro mashg`ulotlarni klassifikatsiyalash tizimlari atroflicha o`rganildi. Bugungi kunda Mashg`ulotlarning xalqaro standart klassifikatori
(MXSK-2008) dunyo bo`ylab 100 dan ortiq davlat tomonidan bevosita yoki bilvosita mashg`ulotlarning milliy klassifikatorini ishlab chiqishda foydalanmoqda. Bundan tashqari, Yevropa ko`nikmalar, kompetensiyalar, malakalar va mashg`ulotlar klassifikatori (ESCO) dan ham transmilliy va mintaqaviy mashg`ulotlarni klassifikatsiyalash tizimlarida foydalanib kelinmoqda. O`rganishlar natijasida deyarli barcha mamlakatlar Mashg`ulotlarning xalqaro standart klassifikatorini asosiy tuzilmasidan foydalanayotgani aniqlandi. Mashg`ulotlarning xalqaro standart klassifikatorining butun dunyoda keng qo`llanilishi hamda mamlakatimizdagi mavjud institutsional tajriba MMKning asosiy tuzilmasini shakllantirishda uni namuna qilib olishga asos yaratdi.
Umuman olganda, mehnat bozoriga oid ma`lumotlarni MMKga asoslangan holda ishlab chiqilishi ta`lim va bandlik siyosatini amalga oshirish va rivojlantirishni osonlashtiradi. Masalan, qisqa, o`rta yoki uzoq muddatda qaysi kasblar yoki kasbiy guruhlarga ehtiyoj mavjudligini MMK asosida aniqlash ta`lim va kasbga yo`naltirish jarayonlarida muhim ahamiyatga ega hisoblanadi.
1. Qo`llanish doirasi
Ushbu Mashg`ulotlarning milliy klassifikatori (keyingi o`rinlarda - MMK) O`zbekiston Respublikasi hududida mavjud va qo`llanilayotgan mashg`ulotlar nomlarini aks ettiradi va ularni bajariladigan ish turiga qarab ko`nikma darajasi va ixtisosligi bo`yicha klassifikatsiyalaydi.
Mashg`ulotlarning milliy klassifikatori mashg`ulotlar va kasbiy faoliyat turlarini tasniflash, xizmatchilarning asosiy lavozimlari va ishchilar kasblarini tizimlashtirish, ishchilarning malaka razryadlari diapazoni va xizmatchilarning lavozimlari toifalarini belgilash, shuningdek malaka darajalarga qo`yiladigan talablarni aniqlash uchun foydalaniladi
MMK Mashg`ulotlarning xalqaro standart klassifikatori-2008 (MXSK-2008) - International Standard Classification of Occupations-2008 (ISCO-08) asosida ishlab chiqilgan va mashg`ulotlarni O`zbekiston iqtisodiyotining o`ziga xos xususiyatlarini aks ettiruvchi amaliy ko`nikmalar darajasi va ixtisoslashuvi bo`yicha klassifikatsiyalaydi.
MMK jismoniy shaxslar va tashkilotlar bandlik, ijtimoiy ta`minot va mehnat statistikalarini yig`ish, axborot tizimlarini yaratish, ishchi kuchini tizimli monitoring qilish va aholini ro`yxatdan o`tkazish qo`llaniladi.
MMK quyidagi maqsadlarda qo`llaniladi:
mehnat bozori va mehnat resurslari to`g`risida xalqaro hisobot tayyorlash;
kasblar bo`yicha statistik va ma`muriy ma`lumotlarni taqqoslash va almashish; kasbiy xususiyatlar asosida mehnatga bog`liq statistik ma`lumotlarni tizimlashtirish;
statistik ma`lumotlarni to`plash, tahlil qilish va e`lon qilishga tayyorlash, shuningdek, bandlik, daromad, mehnatni muhofaza qilish, ta`lim, vaqtinchalik ishsiz fuqarolarni (ishdan bo`shagan xodimlarni) qayta tayyorlash va h.k.larda tegishli prognozlarni ishlab chiqish;
mehnat statistikasi bo`yicha davriy hisobotlar uchun statistik ma`lumotlarni tayyorlash; kasblarning milliy va mintaqaviy tasniflarini ishlab chiqish;
turli klassifikatsiyalash darajasidagi kasbiy guruhlar bo`yicha xodimlarning tarkibi va taqsimoti hisobini olish, qo`shimcha kadrlarga bo`lgan ehtiyojni rejalashtirish;
aholini ro`yxatga olishni amalga oshirish;
xalqaro migratsiyani nazorat va tahlil qilish, chet el ishchi kuchini ishga joylashtirish masalalarini hal etish;
malaka darajasi va ta`lim darajalarini integratsiyasini ta`minlash; Davlat xizmatchilari lavozimlarining tavsiflari.
2. Standartlarga havolalar
Ushbu milliy standartda quyidagi standartlarga havolalardan foydalanildi:
Mashg`ulotlarning xalqaro standart klassifikatori-2008 (MXSK-2008) - International Standard Classification of Occupations-2008 (ISCO-08).
Yevropa ko`nikmalari, kompetensiyalari, malakalari va mashg`ulotlari (ESCO) - European Skills, Competences, Qualifications and Occupations (ESCO).
3. Atamalar, ta`riflar va qisqartmalar
Mazkur MMKda quyidagi atama va asosiy tushunchalar qo`llaniladi:
mashg`ulotlar - ish o`rnida bajariladigan, daromad keltiradigan va asosiy vazifalari o`zaro o`xshash bo`lgan ishlardan tashkil topgan mehnat faoliyati turi;
ko`nikmalar - shaxsning mehnat vazifani to`g`ri bajarishga imkon beradigan bilim va mahoratlarini ma`lum bir sharoitda qo`llay olish qobiliyati;
ko`nikmalar darajasi - bajariladigan vazifalar va majburiyatlarning murakkabligi va hajmini belgilaydi;
ko`nikmalar ixtisoslashuvi - qo`llaniladigan bilimlar sohasini, ishlatiladigan asboblar va jihozlarni, qayta ishlangan yoki foydalaniladigan materiallarni, ishlab chiqarilgan tovarlar va ko`rsatiladigan xizmatlar turlarini hisobga olgan holda bajariladigan vazifalar va majburiyatlarning xususiyati va doirasini belgilaydi.
milliy malaka ramkasi bo`yicha malaka darajasi - xodim tomonidan mehnat vazifalarining, majburiyatlarining muvaffaqiyatli bajarilishini ta`minlaydigan bilim, malaka, kasbiy mahorat, ma`lumot va egallangan ko`nikmalar majmuasi;
xizmatchi lavozimi - xodimning funksional vazifalari, lavozim huquqlari va javobgarlik xususiyati bilan belgilanadigan uning xizmat mavqeyi;
ishchi kasbi - kasbga o`qish yoki amaliyot natijasida egallangan jami bilimlar va ko`nikmalar bilan belgilanadigan ishchining mehnat faoliyati turi;
xizmatchilar - tashkilotda hujjatlarni tayyorlash va rasmiylashtirishni, hisob va nazoratni, boshqaruv funksiyalarini, shuningdek xo`jalik xizmatini amalga oshiradigan lavozimni egallagan mutaxassislar;
mutaxassislar - ishlab chiqarish va ma`muriy jarayonlarni rejalashtiruvchi, loyihalashtiruvchi va nazorat qiluvchi, murakkab texnikaga xizmat ko`rsatuvchi, hujjatlarni ishlab chiquvchi, xodimlarni boshqaruvchi, tashkilot faoliyati jarayonlarini, shu jumladan, ularga farmoyish beruvchi vakolatlar berilmagan holda tartibga soluvchi, ta`lim beruvchi va sog`lomlashtiruvchi, ijodiy va ilmiy faoliyatni, shu jumladan, boshqa o`ziga xos funksiyalarni amalga oshiruvchi xodimlar. Mutaxassislar boshqaruv va ishlab chiqarish xodimlariga tegishli bo`lishi, farmoyish berish va ijro etish funksiyalarini bajarishlari mumkin;
ishchilar - mehnat quroli yordamida mehnat jarayonida ishlov berilishi kerak bo`lgan materiallarga (mehnat predmetiga) ta`sir ko`rsatadigan, asosan jismoniy mehnat bilan shug`ullanadigan, mahsulot yaratadigan, mashinalarni kuzatadigan, sozlaydigan va saqlaydigan, mehnat predmetlari joyini o`zgartiradigan, mehnatning normal sharoitlarini saqlab turadigan, tovarlar va xizmatlarning ishlab chiqarish texnologiyasi bilan belgilanadigan boshqa funksiyalarni bajaradigan xodimlar;
xodimlar toifasi - xodimning mehnati mazmunining tavsiflari va ko`rsatkichlari tizimi;
boshqaruv xodimlari - boshqaruv funksiyalarini amalga oshiruvchi, xodimlarga rahbarlik qiluvchi, zarur qarorlarni ishlab chiquvchi va qabul qiluvchi, tashkilot faoliyatini rejalashtiruvchi, nazorat qiluvchi va jarayonlarni tartibga soluvchi, zarur qarorlar qabul qilish uchun ma`lumotlar tayyorlovchi xodimlar.
Boshqaruv xodimlari tashkilotning o`z oldiga qo`ygan maqsadlar va vazifalarga erishishi uchun zarur tashkiliy-texnik shartlarni, yuklangan funksiyalar va ishlab chiqarish dasturlari bajarilishini ta`minlaydilar. Boshqaruv xodimlari rahbarlarga va mutaxassislarga bo`linadi;
ishlab chiqarish xodimlari - tashkilotning asosiy mahsulotlari (xizmatlari)ni ishlab chiqarish, shuningdek ishlab chiqarish dasturida belgilangan qo`shimcha mahsulotlar (xizmatlar)ni ishlab chiqarish jarayonida bevosita qatnashadigan xodimlari. Ishlab chiqarish xodimlari tarkibiga ishlab chiqarish jarayonida bevosita qatnashadigan mutaxassislar va ishchilar kiradi;
texnik xodimlar - funksiyasiga boshqaruv xodimlari faoliyatiga texnik xizmat ko`rsatish hamda ishlab chiqarish va texnologik jarayonlarni ta`minlash ishlarini bajarish (nashr etish, ko`paytirish va arxiv ishlarini bajarish, kutubxona ishi, hujjatlarni yetkazib berish, kompyuter
texnikasiga xizmat ko`rsatish, idora, kotiblik ishlarini va boshqa ishlarni bajarish) kiradigan xodimlar;
xizmat ko`rsatuvchi xodimlar - funksiyasiga binolar va hududlarga texnik xizmat va xo`jalik xizmati ko`rsatish, ularni qo`riqlash, boshqaruv xodimlariga transport xizmati ko`rsatish, tashkilotning boshqaruv va ishlab chiqarish xodimlariga xizmat ko`rsatish bo`yicha boshqa ishlar, shu jumladan, ijtimoiy-maishiy xizmat ko`rsatish kiradigan xodimlar. Xizmat ko`rsatuvchi xodimlarga mutaxassislar va ishchilar toifasiga mansub bo`lmagan aholiga maishiy xizmat ko`rsatish xodimlari ham kiradi;
Qisqartmalar:
MXSK-2008 - Mashg`ulotlarning xalqaro standart klassifikatori;
YEKKMM - Yevropa ko`nikmalari, kompetensiyalari, malakalari va mashg`ulotlari; MMK - Mashg`ulotlar milliy klassifikatori;
TXST - Ta`limning xalqaro standart tasniflagichi; XMT - Xalqaro mehnat tashkiloti;
MMR - Milliy malaka ramkasi; TMR - Tarmoq malaka ramkasi.
Xodimlarning xizmatchilar lavozimlariga tegishli toifalari quyidagi qisqartmalar bilan belgilangan:
"B" - boshqaruv xodimlari;
"I/Ch" - ishlab chiqarish xodimlari; "M" - mutaxassislar;
"T" - texnik xodimlar;
"X" - xizmat ko`rsatuvchi xodimlar.
4. Umumiy qoidalar
Klassifikatsiyalash obyektlari mashg`ulotlar doirasidagi ishlarni bajaruvchi shaxslar emas, balki mashg`ulotlardir.
Mashg`ulotlarni klassifikatsiyalashda "ish" - mashina yoki qo`lda, korxona yoki uy xo`jaligida bajarilishidan qat`iy nazar amalga oshiriladi.
Milliy mehnat bozorining o`ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda quyidagi normativ-huquqiy hujjatlarga muvofiq mashg`ulotlarning klassifikatsiyasi amalga oshirildi:
"Davlat fuqarolik xizmati to`g`risida" 2022-yil 8-avgustdagi O`RQ-788-son O`zbekiston Respublikasining Qonuni;
O`zbekiston Respublikasi Prezidentining "O`zbekiston Respublikasi milliy malaka tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to`g`risida" 2024-yil 30-sentyabrdagi PQ-345-son qarori.
5. Mashg`ulotlar milliy klassifikatorining tuzilishi va uning tavsifi
MXSK-08 ning eng batafsil darajasidagi boshlang`ich guruhlari kichik guruhlarga birlashadi. Kichik guruhlar o`rtacha guruhlarga, o`rtacha guruhlarni esa quyidagi ko`rinishdagi asosiy guruhlarga birlashtirish mumkin:
- 10 ta asosiy guruh (1 xonali kod, ya`ni 0-9),
- 43 ta o`rtacha guruh (2 xonali kod, ya`ni 11-96),
- 130 ta kichik guruh (3 xonali kod, ya`ni 111-962),
- 436 boshlang`ich guruhlar (4 xonali kod, ya`ni 1111-9629).
Har bir guruhning nomi va ta`rifi mavjud bo`lib, u guruhning mehnat bozoridagi mashg`ulotlarni qamrab olish doirasini belgilaydi Guruh ta`rifi - unga kiritilgan mashg`ulotlarda bajariladigan asosiy vazifalar va majburiyatlar hamda kiritilgan mashg`ulot guruhlari ro`yxati va boshlang`ich guruhlarga tegishli kasb va lavozimlarni qamrab oladi.
MMK tarkibi ikki qismdan iborat:
identifikatsiyalash; nomlash.
MMKda iyerarxik klassifikatsiyalash usuli va ketma-ket kodlash usulidan foydalanilgan. Mashg`ulotlarni klassifikatsiyalash identifikatsiya tamoyiliga muvofiq amalga oshirilgan,
ya`ni har bir mashg`ulotga individual kod va nom berilgan.
Mashg`ulotni guruhlash kodi besh darajali tizimdan iborat bo`lib, unda har bir daraja kod va elementlar sonidan iboratdir. MMKni asosiy, o`rtacha, kichik, boshlang`ich va mashg`ulotlar guruhlari tashkil etadi.
MMK tuzilishining tavsifi:
1-daraja - Asosiy guruhlar - iyerarxiyadagi birinchi daraja bo`lib, malaka darajalari va qisman keng ko`nikmalarga ixtisoslashgan. Birinchi daraja 1 dan 9 gacha raqamlar bilan kodlangan to`qqizta asosiy guruhdan iborat.
2-daraja - O`rtacha guruhlar - bu amaliy ko`nikmalarning ixtisoslashuvi bo`yicha bo`lingan asosiy guruhlarning tarkibiy qismi hisoblanadi.
3-daraja - Kichik guruhlar - amaliy ko`nikmalarning tor ixtisosligiga ko`ra bo`lingan o`rtacha guruhlarning tarkibiy qismlaridir.
4-daraja - Boshlang`ich guruhlar - amaliy ko`nikmalarning kasbiy ixtisosligiga ko`ra bo`lingan kichik guruhlarning tarkibiy qismlaridir.
5-daraja - Mashg`ulotlar guruhlari - amaliy ko`nikmalarning batafsil ixtisoslashuviga ko`ra o`xshash mashg`ulotlar to`plamini klassifikatsiyalaydigan boshlang`ich guruhlarning tarkibiy qismlaridir.
MMKni kodlashda kod tegishli klassifikatsiyalash darajasining kodlash tuzilmasiga muvofiq bo`lishi va klassifikatsiyalash doirasida yagona (takrorlanmas) bo`lishi kerak. Klassifikatsiyalash elementining rasmiy nomi yoki sarlavhasi aniq va tushunarli bo`lishi lozim hamda klassifikatsiyalash doirasida yagona bo`lishi kerak. Biroq, agar iyerarxik klassifikatsiyalashning bir nechta darajalarida bir xil kategoriyalar mavjud bo`lsa, ularning nomlari takrorlanishi mumkin.
MMKni kodlash uchun MXSK-08 ning eng kichik darajadagi (4-daraja) kodlash birligi, ya`ni boshlang`ich guruhlarning kodi asos qilib olingan.
MMK kodlash sxemasi quyidagi ko`rinishga ega: XXXX - bu yerda,
XXXX - birinchi raqam "Asosiy guruh"ni ifodalaydi; XXXX - ikkinchi raqam "O`rtacha guruh"ni ifodalaydi; XXXX - uchinchi raqam "Kichik guruh" ni ifodalaydi;
XXXX - to`rtinchi raqam "Boshlang`ich guruh" ni ifodalaydi.
MMKda mashg`ulotlar guruhini kodlash MXSK-08 dagi boshlang`ich guruhlar asosida hamda mamlakatimizda mavjud bo`lgan mashg`ulotlarni ifodalovchi besh xonali kodlashdan iborat bo`lib, asosiy klassifikatsiyalash birligini tashkil etadi. Boshlang`ich guruhlar va mashg`ulotlar guruhlari qo`shimcha belgi va bo`sh joylarsiz ketma-ketlikda kodlanadi. Mashg`ulotlar guruhini quyidagicha keltirishimiz mumkin:
XXXXX - beshinchi raqam "Mashg`ulotlar guruhi" ni ifodalaydi.
MMKni kodlashning uchinchi qismida mashg`ulotlar guruhiga kiritilgan kasb va lavozimlarning mehnat bozoridagi nomlari keltirilgan. Bunda beshta darajadan iborat MMK kodlash tizimi uchta belgiga (raqam) (XXXXXXXX) ega bo`lgan oltinchi daraja bilan to`ldiriladi. Beshinchi darajadagi mashg`ulotlar guruhi va oltinchi darajadagi kasb va lavozimlar nomlari qo`shimcha belgi va bo`sh joylarsiz ketma-ketlikda amalga oshiriladi.
Klassifikatsiyalash guruhlari
|
Kodlash darajasi va nomi
|
Guruhlar kodi |
Namuna |
|
MMK |
MXSK-08 |
1-daraja Asosiy guruh |
1-9 |
Asosiy guruh 2 Professional-mutaxassislar |
2-daraja O`rtacha guruh |
11-96 |
O`rtacha guruh 21 Fan va texnika sohasida professional-mutaxassislar |
||
3-daraja Kichik guruh |
111-962 |
Kichik guruh 215 Elektrotexnika muhandislari |
||
4-daraja Boshlang`ich guruh |
1111-9629 |
Boshlang`ich guruh 2151 Energetika muhandislari |
||
Mashg`ulotlar guruhi |
5-daraja Mashg`ulotlar guruhi |
1111X-9629X |
Mashg`ulotlar guruhi 21511 Elektr energetika muhandislari (umumiy) |
|
6-daraja Kasb (lavozimlar) nomi |
1111XXXX- 9629XXXX |
Kasb (lavozimlar) nomi 21511002 Elektr energetika tizimlari muhandisi |
||
MMK tuzilishiga misol:
2 - Professional-mutaxassislar;
21 - Fan va texnika sohasida professional-mutaxassislar; 215 - Elektrotexnika muhandislari;
2151 - Energetika muhandislari;
21511 - Elektr energetika muhandislari (umumiy).
Mashg`ulotlar nomlari MMKdan foydalanuvchilarga qulaylik yaratish maqsadida kiritilgan. Masalan, tahlillar orqali statistik ma`lumotlarni to`plash, statistik ma`lumotlarni to`ldirish, shuningdek, taqdim etilgan ma`lumotlarni ro`yxatga olish va bo`sh ish o`rinlarini ro`yxatini yuritish hamda ish bilan ta`minlash xizmatlarini ko`rsatish kabi yo`nalishlarda foydalanish mumkin.
Misol:
Muayyan korxonada mashg`ulotlarning haqiqiy nomi quyidagicha bo`lishi mumkin: "Multimedia dizayneri" (21662001), "Kompyuter grafikasi dizayner-rassomi" (21662002), "Maxsus effektlar rassomi" (21662003). Biroq, mashg`ulot doirasida bajarilgan vazifalar va ish joyidagi mas`uliyatning bir xilligini hisobga olgan holda, barcha sanab o`tilgan yuqoridagi misollar "21662 - Multimedia dizaynerlari" mashg`ulotlar guruhiga kiritilgan.
Klassifikatsiyalash jarayonida ma`lum bir darajadagi guruhlar keyingi klassifikatsiyalash darajasidagi guruhlarga bo`linmaydigan holatlarda yagona guruh uchun kodlashning oxirgi raqami nol "0" bilan tugaydi.
Masalan, "411 - Umumiy profildagi ofis xizmatchilari" kichik guruhi faqat bitta boshlang`ich guruhni qamrab oladi, shuning uchun u "4110 - Umumiy profil bo`yicha ofis xodimlari" ko`rinishida kodlangan.
"621 - O`rmonchilar va turdosh soha vakillari" kichik guruhi faqat bitta boshlang`ich guruhni qamrab oladi, shuning uchun u ham yuqoridagi ko`rinishda "6210 - O`rmonchilar va turdosh soha vakillari" kodlangan.
Xuddi shunday, "Havo harakatini boshqarish dispetcherlari" mashg`ulotlar guruhi "31540" ko`rinishda kodlangan, chunki u "3154 - Havo harakatini boshqarish dispetcherlari" boshlang`ich guruhi uchun yagona mashg`ulot guruhi hisoblanadi. Boshlang`ich guruh yagona mashg`ulot guruhidan iborat bo`lsa, mashg`ulotlar guruhini kodlashning oxirgi raqami nol "0" ko`rinishida bo`ladi.
"9" raqami kodlashning oxirgi raqamida aks ettiriladi va boshlang`ich guruhlarni batafsil darajada kodlashda qo`llaniladi, bu tegishli darajada guruhlangan "qoldiq" guruhlarni bildiradi. Ushbu "qoldiq" guruhlar, odatda, alohida guruhlash uchun yetarlicha ahamiyatga ega bo`lmagan kasbiy guruhlarning kamroq tarqalgan bir qancha turlarini o`z ichiga oladi. "Qoldiq" mashg`ulotlar guruhini kodlashda ham "9" ko`rinishdagi kodlashdan foydalanildi. Bunday ko`rinishda kodlashda, qoida tariqasida ("b.g.k.") qisqartmasidan foydalaniladi, ya`ni "boshqa guruhlarga kiritilmagan" degan ma`noni anglatadi.
Masalan, 31539 - "Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan samolyot uchuvchilari va shu kabi mutaxassislar, b.g.k." mashg`ulot guruhi "3153 - Samolyotlar uchuvchilari va shu kabi mutaxassislar" boshlang`ich guruhining boshqa guruhlariga kiritilmaganligini ifodalaydi.
1-jadvalda har bir asosiy guruhlardagi guruhlar soni va ularning har biri bilan bog`liq ko`nikma darajalari keltirilgan.
1-jadval. Mashg`ulotlarni klassifikatsiyalash
darajalari bo`yicha guruhlar soni
Asosiy guruh |
O`rtacha guruh
|
Kichik guruh |
Boshlang`ich guruh |
Mashg`ulotlar guruhi |
Ko`nikma darajasi
|
1 Rahbarlar |
4 |
12 |
38 |
49 |
- |
2 Professional - mutaxassislar |
6 |
29 |
114 |
250 |
4 |
3 Mutaxassislar va texniklar |
5 |
21 |
71 |
154 |
3 |
4 Ish yuritish bo`yicha yordamchi xodimlar |
5 |
9 |
21 |
41 |
2 |
5 Savdo va xizmat ko`rsatish sohasi xodimlari |
4 |
14 |
27 |
42 |
2 |
6 Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqshunoslik sohalari malakali xodimlari |
3 |
7 |
15 |
24 |
2 |
7 Sanoat, qurilish va shu kabi soha malakali ishchilari |
5 |
21 |
68 |
140 |
2 |
8 Sanoat uskunalari va dastgohlari yig`uvchilari va operatorlari |
3 |
17 |
60 |
109 |
2 |
9 Malakasiz ishchilar |
6 |
11 |
25 |
44 |
1 |
Jami |
41 |
141 |
139 |
853 |
Asosiy guruh 1 - Rahbarlar asosiy guruhidagi kasb (lavozim) larning bajariladigan ish turiga qarab turli malaka darajalariga ega mashg`ulotlar mavjud.
MMKning ikkinchi qismida mashg`ulotlarni aniqroq klassifikatsiyalash va guruhlarning mazmunini aniq ta`riflash uchun boshlang`ich guruhlarning tavsiflari, shu jumladan xarakterli bajariladigan ish va vazifalar, shuningdek, mashg`ulotlar nomlariga misollar keltirilgan.
6. Mashg`ulotlarni klassifikatsiyalash prinsiplari
Mashg`ulotlarni klassifikatsiyalash bir xillik prinsipiga muvofiq amalga oshiriladi. Har bir asosiy guruh ichida mashg`ulotlar o`rtacha, kichik, boshlang`ich guruhlarga, birinchi navbatda, ko`nikma ixtisosligi asosida taqsimlanadi. Faqatgina "Asosiy guruh 1" ikkita, ya`ni 3-4 ko`nikma darajasini qamrab olgan. Qolgan sakkizta asosiy guruh bittadan ko`nikma darajasini talab qiladi. Barcha o`rtacha guruhlar bir xil ko`nikma darajasidagi kichik va boshlang`ich guruhlardan iborat. Bir xil ko`nikma darajasidagi mashg`ulotlarni o`z ichiga olgan asosiy guruhlar bir-biridan ko`nikma ixtisoslashuvining o`lchovlari bilan farq qiladi. Ko`nikma darajasi, asosan, klassifikatsiyalashning eng yuqori darajasida (asosiy guruh) qo`llaniladi (2-jadval).
2-jadval. Mashg‘ulotlar guruhining ko‘nikma
darjasi bo‘yicha taqsimlanishi
MMKdagi asosiy guruhlar |
MMKdagi o`rtacha guruhlar kodi va nomi
|
Ko`nikma darajasi
|
1 Rahbarlar |
11 Qonun chiqaruvchilar, yuqori mansabdor shaxslar va boshqaruvchilar |
4 |
12 Korporativ boshqaruvchilar |
4 |
|
13 Ishlab chiqarish va ixtisoslashtirilgan xizmatlar sohasidagi bo`linmalar rahbarlari |
4 |
|
14 Mehmonxona biznesining rahbarlari, do`konlar va tegishli faoliyat sohalari rahbarlari (boshqaruvchilari) |
3 |
|
2 Professional - mutaxassislar |
Barcha o`rtacha guruhlar |
4 |
3 Mutaxassislar va texniklar |
Barcha o`rtacha guruhlar |
3 |
4 Ish yuritish bo`yicha yordamchi xodimlar |
Barcha o`rtacha guruhlar |
2 |
5 Savdo va xizmat ko`rsatish sohasi xodimlari |
||
6 Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqshunoslik sohalari malakali xodimlari |
||
7 Sanoat, qurilish va shu kabi soha malakali ishchilari |
||
8 Sanoat uskunalari va dastgohlari yig`uvchilari va operatorlari |
||
9 Malakasiz ishchilar |
Barcha o`rtacha guruhlar |
1 |
Asosiy guruhlar 2 va 3 ning kichik guruh tuzilmalarida o`xshashliklar mavjud bo`lib, ular quyidagi 3-jadvalda keltirilgan.
3-jadval
Guruh kodi
|
Guruh nomi |
Guruh kodi
|
Guruh nomi |
2 |
Professional - mutaxassislar |
3 |
Mutaxassislar va texniklar |
21 |
Fan va texnika sohasida professional-mutaxassislar |
31 |
Fan va texnika sohasidagi mutaxassis-texniklar |
22 |
Sog`liqni saqlash sohasida professional-mutaxassislar |
31 |
Sog`liqni saqlashda o`rta ma`lumotli tibbiyot xodimlari |
23 |
Ta`lim sohasidagi professional-mutaxassislar |
||
24 |
Ma`muriyat va biznes sohasidagi professional-mutaxassislar |
33 |
Ma`muriy va iqtisodiy faoliyat bo`yicha mutaxassislar |
25 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bo`yicha professional-mutaxassislar |
35 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi mutaxassis-texniklar |
26 |
Madaniyat, gumanitar va huquq sohasidagi professional-mutaxassislar |
34 |
Huquqshunoslik, ijtimoiy ishlar, madaniyat va o`xshash faoliyat sohasidagi yordamchi xodimlar |
2 va 3 Asosiy guruhlarni ajratishda ko`nikmalar ixtisoslashuvining o`lchovlari sifatida talab qilinadigan bilim sohasi va ishlab chiqarilayotgan tovarlar hamda ko`rsatiladigan xizmatlar xususiyatini keltirish mumkin.
4, 5, 6, 7 va 8 Asosiy guruhlar umumiy ko`nikma darajasi bo`yicha bir xil bo`lganligi sababli, ular bir-biridan turli ko`nikma ixtisoslashuvi o`lchovlari jihatidan farqlanadi (4-jadval). Quyidagi 3-jadvalda ko`rsatilganidek, ushbu guruhlarni farqlash uchun ishlatiladigan ko`nikma ixtisoslashuvi tushunchalari 2 va 3 Asosiy guruhlardagi kichik guruhlarni ajratishda foydalanilgan mezonlardan farq qiladi.
Garchi ular qisman ishlab chiqarilayotgan tovarlar va ko`rsatiladigan xizmatlarning xususiyati hamda talab qilinadigan bilim sohasi asosida farq qilsa-da, bu yerda, asosan, foydalaniladigan asbob-uskunalar va ishlov berilayotgan yoki foydalanilayotgan materiallar muhimroq rol o`ynaydi.
4-jadval. 4, 5, 6, 7 va 8 Asosiy guruhlarning bir-biridan
turli ko`nikma ixtisoslashuvi jihatidan farqlanishi
MMKdagi asosiy guruhlar |
Boshqa asosiy guruhlardan farqlash uchun ishlatiladigan asosiy ko`nikma ixtisoslashuvi mezonlari
|
Har bir asosiy guruh ichidagi o`rtacha guruhlarni ajratish uchun ishlatiladigan ko`nikma ixtisoslashuvi mezonlari
|
|
4 |
4 Ish yuritish bo`yicha yordamchi xodimlar |
Ma`muriy qo`llab- quvvatlash xizmatlari Ma`lumotlarni qayta ishlash va saqlash |
Savodxonlik va hisoblash ko`nikmalari Shaxslararo muloqot ko`nikmalari |
5 |
5 Savdo va xizmat ko`rsatish sohasi xodimlari |
Shaxsiy va himoya xizmatlari Tovarlar va xizmatlarni sotish |
Shaxslararo muloqot ko`nikmalari Taqdim etilayotgan xizmatlarning tabiati |
6 |
6 Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqshunoslik sohalari malakali xodimlari |
Qishloq xo`jaligi, o`rmon yoki baliqchilik xo`jaligida mahsulotlar ishlab chiqarish, masalan, iqtisodiy faoliyat turiga qarab |
Bozor yo`nalishi Ishlab chiqarilayotgan tovarlarning xususiyati |
7 |
7 Sanoat, qurilish va shu kabi soha malakali ishchilari |
Tovarlar ishlab chiqarish, binolarni qurish va ta`mirlash Qo`l mehnati ko`nikmalari |
Talab qilinadigan bilim sohasi Ishlov berilayotgan yoki foydalaniladigan materiallar Ishlab chiqarilayotgan tovarlar va xizmatlarning turlari |
8 |
8 Sanoat uskunalari va dastgohlari yig`uvchilari va operatorlari |
Dastgohlarni boshqarish Qo`l mehnati ko`nikmalari |
Amaldagi dastgoh turi (mobil va statsionar) Ishlab chiqarish (yig`ish) usuli |
Ko`nikma darajasi va ixtisosligi o`lchovlari bir-birini to`ldiradi hamda mashg`ulotlar ko`nikma darajasi va ixtisosligi bo`yicha tizimlashtiriladi. Aynan o`xshash bir xil vazifalarni bajaradigan shaxslar bir xil ishlarni bajaradigan shaxslar sifatida qaraladi hamda ularning tajriba, ko`nikma, ta`lim va malakasidan qat`iy nazar, MMKning bir guruhida klassifikatsiyalanishi kerak.
Masalan:
G`isht teruvchi sifatida ishlaydigan shaxs "7112 - G`isht teruvchilar va shunga o`xshash kasb egalari" boshlang`ich guruhiga kiritilishi kerak. Bu shaxsning rasmiy malakasini mavjud yoki mavjud emasligi, g`isht teruvchi sifatida 10 yil yoki 1 (bir) kun davomida ishlagan yoki ishlamaganligi, yaxshi, yomon yoki o`rtacha darajadagi g`isht teruvchi ekanligi kabi sifatlar hisobga olinmaydi.
Mashg`ulotlarning xalqaro standart klassifikatorida to`rtta asosiy ko`nikma darajasi mavjud bo`lib, har bir ko`nikma darajasi asosiy xususiyatlaridan kelib chiqqan holda quyidagilarni hisobga olishi zarur:
ushbu daraja talab qiladigan asosiy vazifa yoki majburiyatlar; bajariladigan ishning murakkablik darajasi va hajmi;
talab qilinadigan bilim va ko`nikmalar hamda ularni egallash mezonlari; Ushbu ko`nikma darajasiga kiruvchi kasb va lavozimlar.
To`rtta asosiy ko`nikma darajasi quyidagilardan iborat:
Ko`nikmalar darajasi
|
Ko`nikmalarga talablar va misollar |
1 |
Ko`nikmalarning birinchi darajasidagi mashg`ulotlar, odatda, oddiy va standart jismoniy vazifalar yoki qo`l mehnatini talab qiladigan ishlarni bajarishni o`z ichiga oladi. Birinchi darajadagi ko`pchilik mashg`ulotlar jismoniy kuch va/yoki chidamlilikni talab qilishi mumkin. Bunda ba`zi ishlar o`qish va hisoblash kabi asosiy ko`nikmalarni talab qilishi mumkin. Masalan, ko`nikmalarning birinchi darajasiga quyidagi mashg`ulotlarni misol sifatida keltirishimiz mumkin: yuk tashuvchilar, malakasiz qishloq xo`jaligi ishchilari, ko`cha sotuvchilari, uy tozalash xizmati xodimlari, hududni tozalash xodimlari va boshqalar. |
2 |
Ko`nikmalarning ikkinchi darajasidagi mashg`ulotlar, odatda, mexanizmlar, elektron uskunalar, transport vositalarini boshqarish, elektr va mexanik uskunalarni texnik qo`llab-quvvatlash va ta`mirlash, shuningdek, ma`lumotlarni saqlash, qayta ishlash va buyurtma qilish kabi vazifalarni bajarish bilan bog`liq bo`lishi mumkin. Ushbu ko`nikma darajasida klassifikatsiyalangan ko`plab mashg`ulotlar nisbatan yuqori savodxonlik va hisoblash ko`nikmalarini, yaxshi shaxslararo muloqot qobiliyatlarini va yuqori darajadagi mahoratni talab qiladi. Masalan, ko`nikmalarning ikkinchi darajasi quyidagi mashg`ulotlarni o`z ichiga oladi: payvandchilar, metall konstruksiyalarni o`rnatuvchilar, chilangarlar, mexaniklar, elektriklar, mo`ynachilar, oboy yopishtiruvchilar, tikuvchilar, vinochilar, lokomotiv mashinistlari va avtobus haydovchilari, kotibalar, kassirlar, sayyohlik agentlari va boshqalar. |
3 |
Ushbu ko`nikma darajasidagi mashg`ulotlar, odatda, ixtisoslashgan sohada keng ko`lamli faktik, texnik va protsessual bilimlarni talab qiladigan murakkab texnik yoki amaliy vazifalarni bajarishni o`z ichiga oladi. Ushbu vazifalar quyidagilarni o`z ichiga oladi: mehnatni muhofaza qilish va xavfsizlik qoidalariga rioya etilishini ta`minlash; muayyan loyihalarni amalga oshirish uchun talab qilinadigan materiallar, ishchi kuchi va xarajatlarning batafsil smetasini tayyorlash; boshqa ishchilarning ishini muvofiqlashtirish, nazorat qilish, monitoringgini yuritish va rejalashtirish; mutaxassislarga yordam berish uchun texnik funksiyalarni ishlab chiqish. Ushbu ko`nikma darajasida klassifikatsiyalangan mashg`ulotlar yuqori darajadagi savodxonlik va hisoblash ko`nikmalarini, yaxshi rivojlangan shaxslararo muloqot qobiliyatlarini talab qiladi. Bunday ko`nikmalarga murakkab yozma materiallarni tushunish, ishlarning haqiqiy holati to`g`risida hisobotlar tayyorlash va qiyin sharoitlarda og`zaki muloqotni amalga oshirish qobiliyatlari kiradi. Masalan, bu ko`nikma darajasida klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga quyidagilarni misol sifatida keltirish mumkin: Axborot va kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanuvchilarni qo`llab-quvvatlash bo`yicha mutaxassislar (texniklar), o`rta tibbiyot xodimlari (hamshiralar), chizmachilar, bosh oshpazlar va boshqalar. |
4 |
To`rtinchi ko`nikma darajasidagi mashg`ulotlar, odatda, ixtisoslashgan sohadagi keng ko`lamli nazariy va amaliy bilimlarga asoslangan holda murakkab muammolarni hal qilish, qaror qabul qilish va ijodkorlikni talab qiladigan vazifalarni bajarishni o`z ichiga oladi. Ushbu mashg`ulotlarda bajariladigan odatiy vazifalarga ma`lum bir sohada inson bilimlarini oshirish uchun tahlil va tadqiqotlar o`tkazish, kasalliklar diagnostikasi va davolash, bilimlarni odamlarga yetkazish, inshootlar yoki uskunalarni loyihalash, qurilish va ishlab chiqarish jarayonlarini rejalashtirish kiradi. Ushbu darajada klassifikatsiyalangan mashg`ulotlar, odatda, yuqori darajadagi savodxonlik va matematik fikrlash qobiliyatini, ba`zan juda yuqori darajada, shuningdek, mukammal shaxslararo muloqot qobiliyatlarini talab qiladi. Bunday ko`nikmalarga murakkab yozma materialni tushunish, murakkab g`oyalarni kitoblar, rasmlar, hisobotlar va og`zaki taqdimotlar kabi ommaviy axborot vositalari orqali yetkazish qobiliyatlari kiradi. Masalan, ko`nikmalarning to`rtinchi darajasiga quyidagi mashg`ulotlar kiradi: olimlar va muhandis-tadqiqotchilar, turli sohalardagi muhandislar va texnologlar, o`qituvchilar, shifokorlar, kompyuter tizimlari tahlilchilari, huquqshunoslar va prokurorlar, musiqachilar va boshqalar.
|
MMK va Milliy malaka ramkasi (keying o`rinlarda MMR) o`rtasidagi munosabat malaka tizimini rivojlantirish bilan bog`liq masalalarni hal qilishda qo`llanilishi mumkin, ammo bu MMK doirasidan tashqarida.
5-jadval. MMK va MMRni o`zaro taqqoslash
MMK
|
MMR |
|
Mehnat bozorining xarakterli tarkibiy qismi |
Mehnat bozoridagi talab (ish o`rinlari) |
Mehnat bozoridagi talab va taklif (ish o`rinlari va ishchi kuchi) |
Klassifikatsiyalash obyekti |
Mashg`ulotlar |
Malakaviy talablar |
Klassifikatsiyalashga mos keladigan xususiyatlar |
Ko`nikmalar darajalari (to`rtta daraja) |
Ko`nikma va mahorat darajalari (sakkizta daraja) |
Klassifikatsiyalashga mos kelmaydigan xususiyatlar |
Ko`nikmalar ixtisoslashuvi |
Bilim darajasi Shaxsiy va kasbiy qobiliyatlar darajasi Erishish yo`llari |
Klassifikatsiyalashning yakuniy natijasi |
Mehnat bozoridagi barcha mashg`ulotlar 846 guruhga bo`lingan |
Barcha tan olingan malakalar 8 darajaga bo`lingan |
Bu MMK va MMR o`rtasidagi quyidagi farqlar bilan izohlanadi:
1) MMK to`ldirilgan (bu holda, MMK ish bilan band bo`lgan aholini qamrab oladi) va to`ldirilmagan (bu holda, MMK bo`sh ish o`rinlarini qamrab oladi) ish o`rinlarini tavsiflaydi. MMR esa ish va bilim, ko`nikma va malakalarning murakkabligiga, shuningdek, erishilgan ta`lim darajasiga qarab, ishchilarga ham, ish o`rinlariga ham tegishli bo`lishi mumkin bo`lgan malaka talablarini tavsiflaydi;
2) MMKning obyekti ushbu mashg`ulot doirasida ishni bajarishi mumkin bo`lgan shaxsning malaka darajasi emas, balki mashg`ulot hisoblanadi;
3) turli klassifikatsiyalash obyektlaridan tashqari, MMK va MMR turli xil klassifikatsiyalash belgilaridan foydalanadilar:
MMK uchun - ko`nikma darajasi va ixtisoslashuvi,
MMR uchun - bilim darajasi, ko`nikma darajasi va malaka darajasi.
4) MMK klassifikatsiyasining yakuniy natijasi barcha mavjud mashg`ulotlarni 846 guruhga bo`lishdan iborat bo`lsa, MMRda esa natija mamlakatdagi barcha mavjud malakalarning 8 darajaga bo`linishi hisoblanadi.
Shunday qilib, yagona mos keladigan xususiyat - bu ko`nikmalar darajasi bo`lib, ularning MMK va MMRda taqqoslanishi 6-jadvalda keltirilgan.
6-jadval. MMK va MMRdagi ko`nikma darajalari
MMKdagi ko`nikma darajasi |
MMRdagi ko`nikma darajasi
|
MMKdagi asosiy guruhlar |
4 |
8 |
1, 2 |
7 |
||
6 |
||
3 |
5 |
3 |
2 |
4 |
4, 5, 6, 7, 8 |
3 |
||
2 |
||
1 |
1 |
9 |
Mazkur jadvalni tavsiyaviy indikator sifatida qabul qilish lozim, chunki ish joyida ishlaydigan shaxs MMKga muvofiq ish joyida talab qilinadigan ko`nikmalar darajasiga nisbatan MMR bo`yicha yuqori yoki past malakaga ega bo`lishi mumkin.
Misol: Oliy o`quv yurtidan keyingi ma`lumotga ega (PhD) kimyo muhandisi 30 yildan ortiq ish tajribasiga ega, shundan 5 yil boshqaruv lavozimlarida, MMR bo`yicha 8-daraja (eng yuqori) malakaga ega, ammo MMKdagi 1-darajali ko`nikmaga (eng past) mos keladigan qorovullik ishini bajaradi, natijada yuqori malaka darajasiga qaramay 96221 - "Binolar nazoratchilari va qorovullari" guruhida malakasiz ishchi sifatida klassifikatsiyalanadi.
Yuqoridagiga teskari misol sifatida, MMK 4-ko`nikma darajasiga (eng yuqori) mos keladigan mobil ilovalarni ishlab chiqishni mustaqil ravishda o`zlashtirgan va uni ishlab chiqish bilan shug`ullanadigan shaxs, 25120 - "Dasturiy ta`minot ishlab chiquvchilar" guruhiga tegishli bo`lishi kerak. Bunda MMRdagi qaysi ko`nikma darajasiga ega bo`lishi e`tiborga olinmaydi.
Mehnat bozorida MMK aks etmaydigan hosilaviy mashg`ulotlar ham mavjud. "Vitse-", "O`rinbosar", "Katta", "Bosh", "Yetakchi", "Kichik" yoki "Stajyor" kabi ko`rsatilgan hosila mashg`ulotlar hosilaviy so`zlarsiz klassifikatsiyalanadi. Masalan, "Direktor o`rinbosari" va "Direktor", "Yetakchi kimyogar" va "Kimyogar", "Duradgorning shogirdi" va "Duradgor", "Stajyor elektrik" va "Elektrik" sifatida klassifikatsiyalanadi.
Istisno: hosilaviy mashg`ulotlar boshqaruv xodimlari toifasiga mansub bo`lgan va boshqaruv funksiyalarini bajarishni o`z ichiga olgan hollarda, mashg`ulot olingan hosilaviy so`z bilan birga klassifikatsiyalanadi.
Misol: Korxonada bo`linmani boshqaradigan va boshqa agronomlarga rahbarlik qiluvchi bosh agronom 21322 - "Agronomlar" o`rniga 13111 - "O`simlikshunoslik va chorvachilik sohasidagi bo`linmalar rahbarlari (boshliqlari)" ko`rinishida klassifikatsiyalanadi.
Odatda, rahbarlar iyerarxiyasini qamrab olgan yirik va murakkab tashkilotlarga rahbarlik va boshqarishni talab qiladigan mashg`ulotlar 121 kichik guruhining "Muassasa, tashkilot va korxonalarning birinchi rahbarlari" ga beriladi. 12, 13 va 14 o`rtacha guruhlarning boshqa boshlang`ich guruhlari nisbatan kichik tashkilotlarni boshqarish bilan bog`liq mashg`ulotlarni o`zichiga oladi, ular odatda, rahbarlar iyerarxiyasini, shuningdek, bo`lim boshliqlarini hisobga olmaydi.
Agar mashg`ulot bir nechta mehnat majburiyatlarini o`z ichiga olsa, uni klassifikatsiyalash quyidagi qoidalarga muvofiq amalga oshiriladi:
1-qoida: Agar bir nechta mehnat majburiyatlarini bajarish uchun turli darajadagi ko`nikma va amaliy tajriba talab qilinadigan bo`lsa, unda mashg`ulotlar yuqori darajadagi ko`nikmalarni talab qiladigan majburiyatlarga muvofiq klassifikatsiyalanadi.
Misol: Qo`shimcha ravishda konsertlarni tashkil qilish bilan shug`ullanadigan radio- boshlovchi 33320 - "Konferensiyalar, ko`rgazmalar va boshqa tadbirlar tashkilotchilari (shu jumladan, to`y tashkilotchisi/koordinatori)" o`rniga 26561 - "Suxandonlar (TV, radio, sahna va h.k.)" sifatida klassifikatsiyalanadi, chunki radioboshlovchining vazifalari va majburiyatlari to`rtinchi darajadagi ko`nikmalarni talab qiladi, tadbirlarni tashkil qilish uchun esa uchinchi darajali ko`nikma yetarli hisoblanadi.
2-qoida: Agar bir nechta mehnat majburiyatlarini bajarish uchun bir xil darajadagi ko`nikma talab etilsa, u holda mashg`ulotlar ko`proq vaqt talab qiladigan vazifalarga qarab klassifikatsiyalanadi.
Misol: "Matematika va fizika bo`yicha professor-o`qituvchi" mashg`uloti 23100051 - "Fizika bo`yicha professor-o`qituvchi" sifatida klassifikatsiyalanadi, chunki professor-o`qituvchilar ish vaqtining katta qismini talabalarga fizika fanini o`qitishga sarflaydi.
3-qoida: Xodimning bir nechta majburiyatlari tovar va xizmatlarni ishlab chiqarish va taqsimlash jarayonining turli bosqichlari bilan bog`liq bo`lgan hollarda, agarda sotish, transport xizmatlari yoki ishlab chiqarish jarayonini boshqarish va boshqa shu kabi funksiyalarga ustunlik berilmagan bo`lsa ishlab chiqarish funksiyalariga ustuvorlik beriladi.
Misol: Non pishirish va sotish bilan shug`ullanadigan novvoy yordamchisi 52230 - "Do`kon sotuvchilari va yordamchi sotuvchilar" o`rniga 75121 - "Novvoylar" deb klassifikatsiyalanadi, chunki non pishirish ishlab chiqarish faoliyati hisoblanadi.
7. Asosiy normativ qoidalar
Mashg‘ulotlarning milliy klassifikatori 3-bo‘limida malaka razryad diapazoni ishchi kasblarning (mehnat sharoitlarini inobatga olmagan holda) murakkabligidan kelib chiqib, ularni bajarishda xodimlardan talab etiladigan malakaga ko`ra, yagona tarif-malaka ma`lumotnomalari yoki davlat va xo`jalik boshqaruvi organlari tomonidan ishlab chiqilgan soha (tarmoq)larning "tarmoq tarif-malaka ma`lumotnomalari"da belgilangan tarif razryadlarining eng past (1-razryad)dan eng yuqori (8-razryad)gacha bo`lgan miqdorlarni ko`rsatadi.
1-razryadli ish eng past malakani talab etsa, 8-razryadli ish noyob, alohida murakkablikka ega bo`lib, xodimdan yuqori malaka va mahorat talab etadi.
Ayrim kasblar bo`yicha tarif razryadlari yoki ularning diapazoni belgilanmaydi, u holda tegishli ustunda (grafada) bo‘sh joy qoldiriladi.
Milliy malaka ramkasi bo`yicha malaka darajalari "1-8" kodlar bilan ko`rsatilgan va ushbu kodga mansub lavozim (kasb)lar uchun ta`lim va kasbiy tayyorgarlik darajasi O`zbekiston Respublikasi Prezidentining "O`zbekiston Respublikasi milliy malaka tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to`g`risida"gi 2024-yil 30-sentabrdagi PQ-345-son qarori bilan tasdiqlangan O`zbekiston Respublikasining milliy malakalar ramkasida ko`rsatilgan.
Xizmatchilarning ayrim lavozimlari bajariladigan funksiyalarga ko`ra boshqaruv va ishlab chiqarish xodimlariga tegishli bo`lishi mumkin.
Xizmatchilarning ayrim lavozimlari va ishchilarning kasblari bo`yicha MMK 3-bo‘limida ko`rsatilmaganlari quyidagicha so`zlar bilan hosila lavozim (kasb)lar o`rnatilishi mumkin:
а) xizmatchilar lavozimlari bo`yicha: "vitse", "birinchi o`rinbosar", "o`rinbosar", "bosh", "yetakchi", "katta", "kichik", "smenali", "birinchi", "ikkinchi", "uchinchi", "to`rtinchi", "rahbar va mutaxassis yordamchisi", "katta yordamchi", "birinchi yordamchi", "ikkinchi yordamchi", "smenali yordamchi", "guruh", "brigada", "tuman (shahar)" "uchastka", "konchilik" va boshqalar. Xizmatchilarning ayrim lavozimlari bo`yicha hosila lavozimlar bir lavozim doirasida tashkilot rahbari (ish beruvchi yoki yuqori turuvchi idora rahbari) tomonidan belgilanishi mumkin. Hosila lavozimni (kasbni) belgilashda xodimlarning lavozim vazifalarini bajarishdagi mustaqillik darajasi, uning qabul qilinadigan qarorlarning to`g`riligi yuzasidan javobgarligi, tashabbuskorligi, mehnatining samaradorligi va sifati, shuningdek amaliy faoliyati tajribasi
hisobga olinadi.
Hosila lavozimlarga va kasblarga MMK 3-bo‘limida ko`rsatilgan lavozimlar va kasblar bo`yicha faoliyat mazmuni hamda xususiyatlarini aniqlashtirish yo`li bilan hosil qilingan lavozimlar va kasblar ham kiritiladi. Masalan, bo`linmalar rahbarlari (departament, boshqarma, bo`lim, xizmat, sho‘ba va boshqalar), mutaxassislari (bosh mutaxassis, katta inspektor, yetakchi muhandis va boshqalar) yoki texniklar. Ushbu holatda uning asosida ushbu hosila lavozim (kasb) hosil qilingan MMK 3-bo‘limida ko`rsatilgan lavozim (kasb) klassifikatsiya obyekti hisoblanadi;
b) ishchi kasblar bo`yicha: "katta", "yordamchi", "birinchi, ikkinchi yoki uchinchi klassga mansubligi" va boshqalar;
v) lavozimning malaka toifalari bo`yicha: "oliy", "birinchi", "ikkinchi", "uchinchi".
Xizmatchilarning lavozimlari bo`yicha malaka toifalari, qoidaga ko`ra, qonunchilikda belgilangan tartibda o`tkaziladigan attestatsiya natijalari bo`yicha belgilanadi;
g) klassliligi va klass darajalari bo`yicha.
Ular bo`yicha klasslilik va klass darajalari belgilanadigan lavozimlar ro`yxati, shuningdek ularni belgilash tartibi qonunchilik hujjatlarida belgilanadi.
"Xizmatchilar lavozimlari va ishchilar kasblari nomlari" ustunida xizmatchilarning ayrim lavozimlar va kasblar bo`yicha takrorlanadigan (ekvivalent) nom ko`rsatilgan.
Ushbu holatda tashkilotlarning mehnat shartnomalarini va shtat jadvallarini tuzishda, xodimlarning mehnat daftarchalariga yozuvlarni kiritishda, mehnat munosabatlari bo`yicha buyruqlarni rasmiylashtirishda, lavozimlar va xodimlarning tegishli toifalariga kiritishda, pensiya imtiyozlariga bo`lgan huquqni aniqlashda lavozimning to`g`ri nomi ham asosiy ham takrorlanadigan (ekvivalent) nom hisoblanadi.
Mashg‘ulotlarning milliy klassifikatoridan:
turli huquqiy shakldagi tashkilotlarning mehnat shartnomalari va shtat jadvallarini tuzishda, xodimlarning mehnat daftarchalariga yozuvlarni kiritishda, mehnat shartnomalari bo`yicha buyruqlarni rasmiylashtirishda, lavozimlar va kasblarni xodimlarning tegishli toifalariga kiritishda, pensiyaga doir imtiyozlar huquqini aniqlashda xizmatchilarning lavozimlari va ishchilarning kasblari nomlarini standartlashtirish va birxillashtirish;
xodimlarning malaka toifasini hisobga olgan holda kadrlarni samarali ravishda joy-joyiga qo`yish;
ishlab chiqarish va boshqaruvning hozirgi darajasidan va rivojlanishi istiqbollaridan kelib chiqib, zamonaviy bozor iqtisodiyoti talablariga javob beradigan, yangicha fikrlaydigan kadrlarni aniq maqsadni ko`zlab tayyorlash;
turli tashkiliy-huquqiy shakllardagi tashkilotlarda kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash bo`yicha o`quv dasturlarini tuzish;
mehnatni hisobga olish, tahlil qilish va uning statistikasini yuritish;
oliy va kasbiy ta`lim yo`nalishlari, mutaxassisliklari va kasblar klassifikatorini ishlab chiqish;
xodimlar bilan ishlashni tashkil etish sohasida axborotni qayta ishlash; band bo`lgan aholini faoliyat (mashg`ulot) turlari bo`yicha taqsimlash; lavozim va kasblar uchun malaka talablarini belgilash;
xodimning funksional vazifalari va majburiyatlarini belgilash;
xalqaro darajada ijtimoiy-mehnat sohasidagi statistika ma`lumotlarini taqqoslash uchun foydalaniladi.
Shtat normativlari, shtat jadvallari, kasbiy standartlar va tarmoq malakalar ramkalari Mashg‘ulotlarning milliy klassifikatoriga muvofiq ishlab chiqiladi.
Mashg‘ulotlarning milliy klassifikatori ixtiyoriy ravishda qo`llaniladi, bundan O`zbekiston Respublikasining normativ-huquqiy hujjatlaridagi standart talablariga majburiy ravishda rioya etilishiga oid havolalar ko`rsatilgan hollar mustasno (standartning majburiy talabi).
O`ZBEKISTON MILLIY STANDARTI
Mashg`ulotlarning milliy klassifikatori (MMK-2025)
MASHG`ULOTLAR MILLIY KLASSIFIKATORINING
STRUKTURASI (TUZILISHI)
Rasmiy nashr
Ta`lim sifatini ta`minlash milliy agentligining
Milliy malaka tizimini rivojlantirish instituti
Toshkent 2025
MMKdagi kodi
|
MMKdagi guruhlarning nomi |
1 |
RAHBARLAR |
11 |
QONUN CHIQARUVCHILAR, YUQORI MANSABDOR SHAXSLAR VA BOSHQARUVCHILAR |
111 |
QONUN CHIQARUVCHILAR, YUQORI MANSABDOR SHAXSLAR |
1111 |
Qonun chiqaruvchilar |
11111 |
Siyosiy davlat fuqarolik xizmatchilari |
11112 |
Oliy davlat vakillik organlari deputatlari |
1112 |
Yuqori lavozimli davlat amaldorlari |
11121 |
Yuqori lavozimli davlat xizmati rahbarlari |
11122 |
Yuqori lavozimli davlat xizmati xizmatchilari |
1113 |
Mahalliy o`zini-o`zi boshqarish idoralari rahbarlari |
11130 |
Mahalliy o`zini-o`zi boshqarish idoralari rahbarlari |
1114 |
Siyosiy va jamoat tashkilotlarining yuqori mansabdor shaxslari |
11140 |
Siyosiy va jamoat tashkilotlarining yuqori mansabdor shaxslari |
112 |
YUQORI MANSABDOR SHAXSLAR |
1120 |
Tijorat va notijorat tashkilotlari rahbarlari (jamoat tashkilotlari (birlashmalari) rahbarlaridan tashqari) |
11200 |
Markaziy tashkilotlar, muassasalar va korxonalarning rahbarlari |
12 |
KORPORATIV BOSHQARUVCHILAR |
121 |
MOLIYAVIY-IQTISODIY VA MA`MURIY ISHLAR BO`YICHA BOSHQARUVCHILAR |
1211 |
Moliyaviy-iqtisodiy va ma`muriy faoliyat sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari |
12111 |
Moliyaviy-iqtisodiy faoliyat sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari |
12112 |
Ma`muriy faoliyat sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari |
12113 |
Yuridik faoliyat sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari |
1212 |
Kadrlar va mehnat munosabatlari bo`yicha tarkibiy bo`linmalar rahbarlari |
12120 |
Kadrlar va mehnat munosabatlari bo`yicha tarkibiy bo`linmalar rahbarlari |
1213 |
Strategik rejalashtirish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari |
12130 |
Strategik rejalashtirish va faoliyatni rivojlantirish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari |
1219 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan, shu kabi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari, b.g.k. |
12190 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan moliyaviy-iqtisodiy va ma`muriy ishlar bo`yicha boshqaruvchilar, b.g.k. |
122 |
SAVDO, MARKETING VA RIVOJLANISH XIZMATLARI RAHBARLARI |
1221 |
Savdo va marketing bo`limlari rahbarlari |
12210 |
Savdo va marketing bo`limlari rahbarlari |
1222 |
Reklama va jamoatchilik bilan aloqalar xizmati rahbarlari |
12221 |
Axborot va jamoatchilik bilan aloqalar xizmati rahbarlari |
12222 |
Reklama va mijozlar bilan aloqalar xizmati rahbarlari |
1223 |
Ilmiy tadqiqot va ishlanmalar bo`limlari rahbarlari |
12230 |
Ilmiy tadqiqot va ishlanmalar bo`limlari rahbarlari |
13 |
ISHLAB CHIQARISH VA IXTISOSLASHTIRILGAN XIZMATLAR SOHASIDAGI BO`LINMALAR RAHBARLARI |
131 |
QISHLOQ XO`JALIGI, O`RMONCHILIK VA BALIQCHILIK XO`JALIKLARI BO`LINMALARI RAHBARLARI |
1311 |
Qishloq va o`rmon xo`jaligida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari rahbarlari |
13111 |
O`simlikshunoslik va chorvachilik sohasidagi bo`linmalar rahbarlari |
13112 |
O`rmon xo`jaligi boshqaruvi sohasidagi bo`linmalar rahbarlari |
1312 |
Baliqchilik va baliqchilik ishlab chiqarishi va ekspluatatsiya qilish bo`linmalar rahbarlari |
13120 |
Baliqchilik va baliqchilik ishlab chiqarishi va ekspluatatsiya qilish bo`linmalar rahbarlari |
132 |
SANOAT, QURILISH, TRANSPORT VA BOSHQA TARMOQLARDA BO`LIMLAR (BOSHQARMA) RAHBARLARI |
1321 |
Ishlab chiqarish sanoati, energiya ta`minoti, suv ta`minoti, chiqindilarni yig`ish va tozalash sohalarida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari rahbarlari |
13211 |
Ishlab chiqarish sanoati sohasida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari rahbarlari |
13212 |
Energiya ta`minoti sohasida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari rahbarlari |
13213 |
Suv ta`minoti sohasida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari rahbarlari |
13214 |
Chiqindilarni yig`ish va tozalash sohalarida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari rahbarlari |
13219 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan ishlab chiqarish sanoati, energiya ta`minoti, suv ta`minoti, chiqindilarni yig`ish va tozalash sohalarida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari rahbarlari, b.g.k. |
1322 |
Konchilik, qazib olish sanoatida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari boshliqlari |
13220 |
Konchilik, qazib olish sanoatida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari boshliqlari |
1323 |
Qurilishda ishlab chiqarish va foydalanish uchun tarkibiy bo`linmalar rahbarlari |
13230 |
Qurilishda ishlab chiqarish va foydalanish uchun tarkibiy bo`linmalar rahbarlari |
1324 |
Tovarlarni yetkazib berish, tarqatish va shunga o`xshash faoliyat bo`yicha xizmatlar rahbarlari |
13241 |
Tovarlarni yetkazib berish, tarqatish va shunga o`xshash faoliyat bo`yicha xizmatlar rahbarlari |
13242 |
Avtomobil transporti sohasida bo`linmalar rahbarlari |
13243 |
Daryo va suv transporti sohasida bo`linmalar rahbarlari |
13244 |
Havo transporti sohasida bo`linmalar rahbarlari |
13245 |
Temir yo`l transporti sohasida bo`linmalar rahbarlari |
133 |
AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI SOHASIDAGI XIZMATLAR VA BO`LINMALAR RAHBARLARI |
1330 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi tuzilmaviy bo`linmalar rahbarlari |
13301 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi tuzilmaviy bo`linmalar rahbarlari |
13302 |
Nashriyot sohasida xizmatlar va bo`limlar rahbarlari |
13303 |
Media (kino, video, teleko`rsatuv, audio va musiqa yozuvlari) sohasida xizmatlar va bo`limlar rahbarlari |
13309 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi xizmatlar va bo`linmalar rahbarlari, b.g.k. |
134 |
IJTIMOIY XIZMAT SOHASI XIZMATLARI RAHBARLARI |
1341 |
Bolalarga xizmat ko`rsatish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari |
13410 |
Bolalarga xizmat ko`rsatish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari |
1342 |
Sog`liqni saqlash sohasida tibbiy xizmat ko`rsatish bo`yicha bo`linmalar rahbarlari |
13420 |
Sog`liqni saqlash sohasida tibbiy xizmat ko`rsatish bo`yicha bo`linmalar rahbarlari |
1343 |
Keksalarni parvarishlash sohasida bo`linmalar rahbarlari |
13430 |
Keksalarni parvarishlash sohasida bo`linmalar rahbarlari |
1344 |
Ijtimoiy ta`minot xizmatlari rahbarlari |
13440 |
Ijtimoiy ta`minot xizmatlari rahbarlari |
1345 |
Ta`lim xizmatlarini ko`rsatish sohasidagi bo`linmalar rahbarlari |
13450 |
Ta`lim xizmatlarini ko`rsatish sohasidagi bo`linmalar rahbarlari |
1346 |
Moliyaviy faoliyat va sug`urta sohasidagi xizmatlar va bo`limlar rahbarlari |
13460 |
Moliyaviy faoliyat va sug`urta sohasidagi xizmatlar va bo`limlar rahbarlari |
1349 |
Boshqa guruhlarga kiritilmagan ixtisoslashtirilgan xizmat ko`rsatish sohasidagi rahbarlar, b.g.k. |
13490 |
Boshqa mashg`ulot guruhlarga kiritilmagan ixtisoslashtirilgan xizmat ko`rsatish sohasidagi rahbarlar, b.g.k. |
14 |
MEHMONXONA BIZNESINING RAHBARLARI, DO`KONLAR VA TEGISHLI FAOLIYAT SOHALARI RAHBARLARI (BOSHQARUVCHILARI) |
141 |
MEHMONXONA BIZNESINING RAHBARLARI, DO`KONLAR VA TEGISHLI FAOLIYAT SOHALARI RAHBARLARI (BOSHQARUVCHILARI) |
1411 |
Vaqtinchalik yashash xizmati ko`rsatish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt rahbarlari) |
14110 |
Vaqtinchalik yashash xizmati ko`rsatish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt rahbarlari) |
1412 |
Umumiy ovqatlanish xizmatlari sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt rahbarlari) |
14120 |
Umumiy ovqatlanish xizmatlari sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt rahbarlari) |
142 |
CHAKANA VA ULGURJI SAVDO SOHASIDA TARKIBIY BO`LINMALAR RAHBARLARI (OBYEKT BOSHQARUVCHILARI) |
1420 |
Chakana va ulgurji savdo sohasida tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt boshqaruvchilari) |
14200 |
Chakana va ulgurji savdo sohasida tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt boshqaruvchilari) |
143 |
BOSHQA SOHA XIZMATLARI RAHBARLARI |
1431 |
Madaniyat, sport, ko`ngil ochish va dam olish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt boshqaruvchilari) |
14311 |
Madaniyat, ko`ngil ochish va dam olish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt boshqaruvchilari) |
14312 |
Jismoniy tayyorgarlik va sport xizmatlari bo`yicha tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (boshqaruvchilar) |
1439 |
Boshqa xizmatlarning tarkibiy bo`linmalari rahbarlari (obyekt rahbarlari), b.g.k. |
14390 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan boshqa soha xizmatlari rahbarlari, b.g.k. |
2 |
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR |
21 |
FAN VA TEXNIKA SOHASIDA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR |
211 |
FIZIKLAR, KIMYOGARLAR VA TURDOSH SOHA PROFESSIONAL- MUTAXASSISLARI |
2111 |
Fiziklar va astronomlar |
21111 |
Astronomlar |
21112 |
Fiziklar |
21119 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan fizika va astronomiya sohasidagi professional-mutaxassislar, b.g.k. |
2112 |
Meteorologlar |
21120 |
Meteorologlar |
2113 |
Kimyogarlar |
21130 |
Kimyogarlar |
2114 |
Geologlar va geofiziklar |
21141 |
Geologlar |
21142 |
Geofiziklar |
21143 |
Mineraloglar (geokimyo) |
21144 |
Gidrogeologlar |
212 |
MATEMATIKLAR, AKTUARILAR VA STATISTIKLAR |
2120 |
Matematiklar, aktuariylar va statistiklar |
21201 |
Aktuariylar |
21202 |
Matematiklar |
21203 |
Statistiklar |
213 |
TABIIY FANLAR SOHASI BO`YICHA PROFESSIONAL- MUTAXASSISLAR |
2131 |
Biologlar, botaniklar, zoologlar va turdosh soha professional-mutaxassislari |
21311 |
Biologlar |
21312 |
Botaniklar |
21313 |
Zoologlar |
21314 |
Biotexnologlar |
21315 |
Mikrobiologlar (bakteriologlar) |
21316 |
Biokimyogarlar va biofiziklar |
21317 |
Farmakologlar |
21319 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan biologlar, botaniklar, zoologlar va turdosh soha professional-mutaxassislar, b.g.k. |
2132 |
Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik sohasidagi professional-mutaxassislar |
21321 |
O`simliklar himoyasi va karantini sohasidagi professional-mutaxassislar |
21322 |
Agronomlar |
21323 |
Qishloq xo`jaligi sohasidagi professional-mutaxassislar |
21324 |
Baliq xo`jaligi sohasidagi professional-mutaxassislar |
21325 |
O`rmon xo`jaligi sohasidagi professional-mutaxassislar |
21326 |
Chorvachilik sohasidagi professional-mutaxassislar |
2133 |
Atrof-muhit muhofazasi bo`yicha professional-mutaxassislar |
21331 |
Tabiatni muhofaza qilish bo`yicha professional-mutaxassislar |
21332 |
Ekologlar |
21333 |
Chiqindilar bo`yicha professional-mutaxassislar |
21334 |
Ekologik audit va sertifikatlash bo`yicha professional-mutaxassislar (yashil ekologik barqarorlik) |
214 |
ELEKTROTEXNIKLARDAN TASHQARI TEXNIKA SOHASIDAGI PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR |
2141 |
Sanoat va ishlab chiqarish sohasidagi muhandislar |
21411 |
Ishlab chiqarishni tashkil etish bo`yicha muhandislar |
21413 |
Avtomatlashtirish va nazorat bo`yicha muhandislar |
21414 |
Sifat nazorati bo`yicha muhandislar |
21415 |
Metrologiya va standartlashtirish bo`yicha muhandislar |
21419 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan sanoat va ishlab chiqarish sohasidagi muhandislar, b.g.k. |
2142 |
Sanoat va fuqarolik qurilishlari muhandislari |
21421 |
Bino va inshootlar qurilishi bo`yicha muhandislar |
21422 |
Transport obyektlari qurilishi bo`yicha muhandislar |
21424 |
Qurilish nazorati bo`yicha muhandislar |
21425 |
Yashil bino va inshootlar qurilishi bo`yicha muhandislar |
21429 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan sanoat va fuqarolik qurilishi muhandislari, b.g.k. |
2143 |
Atrof-muhitni muhofaza qilish bo`yicha muhandislar |
21431 |
Atrof-muhitni muhofaza qilish bo`yicha muhandislar |
21432 |
Kanalizatsiya tizimi va oqova suvlar bo`yicha muhandislar |
2144 |
Mexanika muhandislari |
21441 |
Muhandis-mexaniklar (umumiy) |
21442 |
Sanoat uskunalari va asboblari bo`yicha muhandislar |
21443 |
Avtomobilsozlik bo`yicha muhandislar |
21444 |
Qishloq xo`jaligini mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish bo`yicha muhandislar |
21445 |
Temir yo`l transporti bo`yicha muhandislar |
21446 |
Aviatsiya texnikasi va tizimlari bo`yicha muhandislar |
21447 |
Havo-sovitish va konditsioner tizimlari muhandislari |
21449 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan mexanika muhandislari, b.g.k. |
2145 |
Kimyogar muhandislar |
21451 |
Muhandis-kimyogarlar (umumiy) |
21452 |
Neft-gaz va neft-kimyo sanoati kimyogar muhandislari |
21453 |
Oziq-ovqat ishlab chiqarish texnologiyalari bo`yicha kimyogar muhandislar |
21459 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhiga kiritilmagan kimyogar muhandislari, b.g.k. |
2146 |
Konchilik muhandislari, metallurglar va turdosh soha professional- mutaxassislari |
21461 |
Konchilik muhandislari |
21462 |
Foydali qazilmalarni boyitish bo`yicha muhandislar |
21463 |
Metallurglar |
21464 |
Neft va gazni qazib olish bo`yicha muhandislar |
21466 |
Neft va gaz quduqlarini ekspluatatsiya qilish bo`yicha muhandislar |
21467 |
Neft-gazni saqlash va tashish bo`yicha muhandislar |
21469 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan konchilik muhandislari, metallurglar va turdosh soha professional-mutaxassislari, b.g.k. |
2149 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan muhandislik va texnika sohasidagi professional-mutaxassislar, b.g.k. |
21491 |
Biotibbiyot muhandislari |
21492 |
Materialshunoslik bo`yicha muhandislar |
21493 |
Sanoat va texnika xavfsizligi, mehnat muhofazasi bo`yicha muhandislar |
21494 |
Smeta bo`yicha muhandislar |
21496 |
Yadro texnologiyalari va xavfsizligi bo`yicha professional-mutaxassislar |
21497 |
Charm, poyabzal va yengil sanoat muhandislari |
21499 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan muhandislik va texnika sohasidagi professional-mutaxassislar, b.g.k. |
215 |
ELEKTROTEXNIKA MUHANDISLARI |
2151 |
Energetika muhandislari |
21511 |
Elektr energetika muhandislari (umumiy) |
21512 |
Energetika muhandislari |
21513 |
Issiqlik texnologiyalari bo`yicha muhandislar |
21514 |
Qayta tiklanuvchi energiya manbalari bo`yicha muhandislar (yashil energetika) |
21515 |
Energiya saqlash tizimlari bo`yicha muhandislar |
21516 |
Energiya samaradorligi bo`yicha muhandislar (yashil energetika) |
21519 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan energetika muhandislari, b.g.k. |
2152 |
Elektronika muhandislari |
21521 |
Elektronika va nazorat-o`lchov asboblari elektronikasi bo`yicha muhandislar |
21522 |
Kompyuter apparat ta`minoti bo`yicha muhandislar |
21523 |
Audio va video uskunalar bo`yicha muhandislar |
21524 |
Nazorat-o`lchov asboblari elektronikasi bo`yicha muhandislar |
21529 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan elektronika muhandislari, b.g.k. |
2153 |
Telekommunikatsiyalar bo`yicha muhandislar |
21531 |
Telekommunikatsiyalar bo`yicha muhandislar |
21532 |
Teleradioeshittirish bo`yicha muhandislar |
216 |
ARXITEKTORLAR, LOYIHALOVCHILAR, TOPOGRAFLAR VA DIZAYNERLAR |
2161 |
Bino va inshootlar arxitektorlari |
21610 |
Bino va inshootlar arxitektorlari |
2162 |
Landshaft arxitektorlari |
21620 |
Landshaft arxitektorlari |
2163 |
Mahsulotlar va kiyimlar dizaynerlari |
21631 |
Sanoat mahsulotlari dizaynerlari |
21632 |
Charm, poyabzal va yengil sanoat dizaynerlari |
21633 |
Zargarlik mahsulotlari bo`yicha dizaynerlar |
2164 |
Shaharsozlik va transport tizimlarini loyihalovchilar |
21641 |
Shaharsozlik loyihachilari |
21642 |
Transport va infratuzilmani rejalashtiruvchilar |
2165 |
Geodezistlar va kartograflar |
21651 |
Kadastr bo`yicha professional-mutaxassislar |
21652 |
Kartograflar |
21653 |
Geografik axborot tizimlari (GIS) bo`yicha professional-mutaxassislar |
21654 |
Geodezistlar |
2166 |
Grafik va multimedia dizaynerlari |
21661 |
Grafik dizaynerlar |
21662 |
Multimedia dizaynerlari |
21663 |
Interaktiv dizaynerlar |
21664 |
Veb dizaynerlar |
21665 |
Veb va mobil ilovalar dizayneri |
21666 |
Animatorlar |
21669 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan grafik va multimedia dizaynerlari, b.g.k. |
22 |
SOG`LIQNI SAQLASH SOHASIDA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR |
221 |
SHIFOKORLAR |
2211 |
Umumiy amaliyot shifokorlari |
22110 |
Umumiy amaliyot shifokorlari |
2212 |
Shifokorlar |
22120 |
Shifokorlar |
222 |
AKUSHERLIK VA TIBBIY PARVARISHLASH ISHI BO`YICHA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR |
2221 |
Tibbiy parvarishlash ishi bo`yicha professional-mutaxassislar |
22210 |
Tibbiy parvarishlash ishi bo`yicha professional-mutaxassislar |
2222 |
Akusherlik bo`yicha professional-mutaxassislar |
22220 |
Akusherlik bo`yicha professional-mutaxassislar |
223 |
YUQORI MALAKALI TABIBLAR, AN`ANAVIY VA NOAN`ANAVIY TIBBIYOTNING AMALIYOTCHILARI |
2230 |
Yuqori malakali tabiblar, an`anaviy va noan`anaviy tibbiyotning amaliyotchilari |
22300 |
Yuqori malakali tabiblar, an`anaviy va noan`anaviy tibbiyotning amaliyotchilari |
224 |
AMALIYOTCHI PARAMEDIKLAR |
2240 |
Amaliyotchi paramediklar |
22400 |
Amaliyotchi paramediklar |
225 |
VETERINARLAR |
2250 |
Veterinarlar |
22500 |
Veterinarlar |
226 |
SOG`LIQNI SAQLASH SOHASIDAGI BOSHQA PROFESSIONAL- MUTAXASSISLAR |
2261 |
Shifokor-stomatologlar |
22610 |
Shifokor-stomatologlar |
2262 |
Farmatsevtika sohasida professional-mutaxassislar |
22621 |
Farmatsevtika sohasida professional-mutaxassislar |
22622 |
Dori vositalar va tibbiy buyumlar savdosi sohasida professional-mutaxassislar |
2263 |
Mehnatni muhofaza qilish va inson atrof-muhitining tibbiy jihatlari bo`yicha shifokorlar va professional-mutaxassislar |
22631 |
Jamoat salomatligi sohasidagi shifokorlar |
22632 |
Sanitariya-epidemiologiya xizmati shifokorlari va professional-mutaxassislar |
22639 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan mehnatni muhofaza qilish va inson atrof-muhitining tibbiy jihatlari bo`yicha shifokorlar va professional- mutaxassislar, b.g.k. |
2264 |
Shifokor-fizioterapevt va jismoniy reabilitatsiya bo`yicha professional-mutaxassislar |
22641 |
Shifokor-fizioterapevt va jismoniy reabilitatsiya bo`yicha professional-mutaxassislar |
22642 |
Tibbiy reabilitatsiya sohasidagi shifokorlar |
2265 |
Shifokor-diyetologlar va ovqatlanishni to`g`ri tashkil etish bo`yicha professional-mutaxassislar |
22650 |
Shifokor-diyetologlar va ovqatlanishni to`g`ri tashkil etish bo`yicha professional-mutaxassislar |
2266 |
Shifokor-audiologlar va nutqni rivojlantirish hamda tiklash bo`yicha professional-mutaxassislar |
22660 |
Shifokor-audiologlar va nutqni rivojlantirish hamda tiklash bo`yicha professional-mutaxassislar |
2267 |
Shifokor-oftalmologlar, optiklar va optometristlar |
22670 |
Shifokor-oftalmologlar, optiklar va optometristlar |
2269 |
Sog`liqni saqlash sohasidagi boshqa boshlang`ich guruhlarga kirmagan professional-mutaxassislar, b.g.k. |
22690 |
Boshqa shifokorlar va professional-mutaxassislar, b.g.k. |
23 |
TA`LIM SOHASIDAGI PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR |
231 |
UNIVERSITET VA BOSHQA OLIY TA`LIM TASHKILOTLARI O`QITUVCHILARI |
2310 |
Universitet va boshqa oliy ta`lim tashkilotlari o`qituvchilari |
23100 |
Oliy ta`lim tashkilotlari professor-o`qituvchilari |
232 |
KASBIY TA`LIM MUASSASALARI PEDAGOGLARI |
2320 |
Kasbiy ta`lim muassasalari xodimlari |
23201 |
Kasbiy ta`lim tashkilotlari o`qituvchilari |
23202 |
Kasbiy ta`lim tashkilotlarida kasb ta`limi ustalari |
23203 |
O`rta-maxsus ta`lim tashkilotlari o`qituvchilari |
233 |
O`RTA MAKTAB O`QITUVCHILARI |
2330 |
O`rta maktab o`qituvchilari |
23300 |
O`rta maktab o`qituvchilari |
234 |
MAKTABGACHA TA`LIM VA BOSHLANG`ICH TA`LIM O`QITUVCHILARI |
2341 |
Boshlang`ich ta`lim o`qituvchilari |
23410 |
Boshlang`ich ta`lim o`qituvchilari |
2342 |
Maktabgacha ta`lim o`qituvchilari |
23420 |
Maktabgacha ta`lim o`qituvchilari |
235 |
TA`LIM SOHASIDAGI BOSHQA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR |
2351 |
Ta`lim uslubiyoti bo`yicha professional-mutaxassislar |
23510 |
Ta`lim uslubiyoti bo`yicha professional-mutaxassislar |
2352 |
Maxsus ta`limning o`quv dasturlarini amalga oshiradigan ta`lim muassasalari o`qituvchilari (muallimlar) |
23520 |
Maxsus ta`limning o`quv dasturlarini amalga oshiradigan ta`lim muassasalari o`qituvchilari (muallimlar) |
2353 |
Chet tilini o`qitish bo`yicha o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar |
23530 |
Chet tilini o`qitish bo`yicha o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar |
2354 |
Musiqa o`qitish bo`yicha o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar |
23540 |
Musiqa o`qitish bo`yicha o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar |
2355 |
San`atning barcha turlarini (musiqadan tashqari) o`qitish bo`yicha o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar |
23550 |
San`atning barcha turlarini (musiqadan tashqari) o`qitish bo`yicha o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar |
2356 |
Axborot texnologiyalari sohasida o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar |
23560 |
Axborot texnologiyalari sohasida o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar |
2359 |
Ta`limning boshqa boshlang`ich guruhiga kiritilmagan professional- mutaxassislar, b.g.k. |
23591 |
Qisqa muddatli tayyorgarlik (treninglar), qayta tayyorlash va malaka oshirish bo`yicha professional-mutaxassislar |
23592 |
Kasbga yo`naltirish bo`yicha professional-mutaxassislar |
23599 |
Ta`limning boshqa boshlang`ich guruhiga kiritilmagan professional- mutaxassislar |
24 |
MA`MURIYAT VA BIZNES SOHASIDAGI PROFESSIOANAL-MUTAXASSISLAR |
241 |
MOLIYAVIY YO`NALISH BO`YICHA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR |
2411 |
Buxgalteriya hisobi sohasidagi professional-mutaxassislar |
24111 |
Auditorlar |
24112 |
Buxgalterlar |
24113 |
Byudjetni rejalashtirish va tahlil qilish bo`yicha professional-mutaxassislar |
2412 |
Moliya va investitsiya masalalari bo`yicha professional-mutaxassislar |
24121 |
Moliya va investitsiya masalalari bo`yicha professional-mutaxassislar |
24122 |
Korporativ mijozlar bilan ishlash bo`yicha professional-mutaxassislar |
2413 |
Moliyaviy tahlilchilar |
24131 |
Moliyaviy tahlilchilar |
24132 |
Barqaror moliya va yashil investitsiyalar tahlilchilari |
24133 |
Qimmatli qog`ozlar bo`yicha professional-mutaxassislar |
24134 |
Kredit tahlilchilari |
24135 |
Komplayens sohasidagi professional-mutaxassislar |
24136 |
Sug`urta sohasidagi professional-mutaxassislar |
24139 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan moliyaviy tahlilchilar, b.g.k. |
242 |
BOSHQARUV SOHASIDAGI PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR |
2421 |
Boshqaruv va tashkilot tizimlari bo`yicha professional-mutaxassislar |
24211 |
Boshqaruvni tashkil etish bo`yicha maslahatchi |
24212 |
Biznes yuritish bo`yicha maslahatchi |
2422 |
Ma`muriy siyosat bo`yicha professional-mutaxassislar |
24221 |
Davlat xizmati bo`yicha professional-mutaxassislar |
24222 |
Davlat siyosatini rejalashtirish bo`yicha professional-mutaxassislar |
24223 |
Xalqaro aloqalar bo`yicha professional-mutaxassislar |
24224 |
Siyosiy tahlilchilar |
2423 |
Kadrlar tanlash va ulardan foydalanish sohasidagi professional-mutaxassislar |
24231 |
Kasbiy integratsiya va ishga joylashish bo`yicha professional-mutaxassislar |
24232 |
Kadrlar va inson resurslari bo`yicha professional-mutaxassislar |
24233 |
Mehnat munosabatlari bo`yicha professional-mutaxassislar |
2424 |
Kadrlar tayyorlash va rivojlantirish sohasidagi professional-mutaxassislar |
24240 |
Kadrlar tayyorlash va rivojlantirish sohasidagi professional-mutaxassislar |
243 |
JAMOATCHILIK BILAN ALOQALAR, MAHSULOTLAR VA XIZMATLARNI SOTISH HAMDA MARKETING BO`YICHA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR |
2431 |
Reklama va marketing bo`yicha professional-mutaxassislar |
24311 |
Marketing va bozor tadqiqotlari bo`yicha tahlilchilar |
24312 |
Reklama va targ`ibot bo`yicha professional-mutaxassislar |
24313 |
Ta`minot va logistika sohasida professional- mutaxassislar |
2432 |
Jamoatchilik bilan aloqalar bo`yicha professional-mutaxassislar |
24321 |
Jamoatchilik bilan aloqalar bo`yicha professional-mutaxassislar |
24322 |
Axborot siyosati bo`yicha professional-mutaxassislar |
24323 |
Murojaatlar bilan ishlash bo`yicha professional-mutaxassislar |
2433 |
Texnik va tibbiy mahsulotlarni sotish bo`yicha mutaxassislar (axborot- kommunikatsiya texnologiyalaridan tashqari) |
24331 |
Tibbiy va farmatsevtika mahsulotlarini sotish bo`yicha professional- mutaxassislar |
24332 |
Sanoat mahsulotlarini sotish bo`yicha professional-mutaxassislar |
24334 |
Boshqa ixtisoslashgan mahsulotlarni sotish bo`yicha professional- mutaxassislar, b.g.k. |
2434 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari mahsulotlarini sotish bo`yicha professional-mutaxassislar |
24340 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari mahsulotlarini sotish bo`yicha professional-mutaxassislar |
25 |
AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI BO`YICHA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR |
251 |
DASTURIY TA`MINOT VA ILOVALARNI ISHLAB CHIQUVCHILAR HAMDA TAHLILCHILAR |
2511 |
Tizim tahlilchilari |
25111 |
Tizim tahlilchilari (umumiy) |
25112 |
Sun`iy intellekt muhandisi |
25113 |
Dasturiy ta`minot arxitektorlari |
25114 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bo`yicha biznes-tahlilchilar |
2512 |
Dasturiy ta`minot ishlab chiquvchilar |
25120 |
Dasturiy ta`minot ishlab chiquvchilar |
2513 |
Veb va multimedia dasturlarini ishlab chiquvchilar |
25131 |
Veb va mobil ilovalarni ishlab chiquvchilar |
25132 |
Multimedia va kompyuter o`yinlari ilovalarini ishlab chiquvchilar |
2514 |
Ilova dasturchilari |
25140 |
Sanoat mobil qurilmalari dasturiy ta`minotini ishlab chiquvchi |
2519 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan dasturiy ta`minot va ilovalarni ishlab chiquvchilar hamda tahlilchilar, b.g.k. |
25190 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan dasturiy ta`minot va ilovalarni ishlab chiquvchilar hamda tahlilchilar, b.g.k. |
252 |
TARMOQ VA MA`LUMOTLAR BAZASI BO`YICHA PROFESSIONAL- MUTAXASSISLAR |
2521 |
Ma`lumotlar bazasi dizaynerlari va administratorlari |
25211 |
Ma`lumotlar bazasi administratorlari |
25212 |
Ma`lumotlar bazasi arxitektorlari |
25213 |
Ma`lumotlar bazasi tahlilchilari |
2522 |
Tizim administratorlari |
25220 |
Tarmoq, tizim va server administratorlari |
2523 |
Kompyuter tarmoqlari bo`yicha professional-mutaxassislar |
25231 |
Bulutli texnologiyalar bo`yicha professional-mutaxassislar |
25232 |
Kompyuter tarmoqlari va infratuzilmasi bo`yicha professional-mutaxassislar |
2529 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan tarmoq va ma`lumotlar bazasi sohasidagi professional-mutaxassislar, b.g.k. |
25291 |
Axborot infratuzilmasi va axborot texnologiyalari xavfsizligi bo`yicha professional-mutaxassislar |
25292 |
Raqamli sud ekspertizasi bo`yicha professional-mutaxassislar |
25293 |
Kiberxavfsizlik bo`yicha professional-mutaxassislar |
25299 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan axborot texnologiyalari bo`yicha professional-mutaxassislar, b.g.k. |
26 |
MADANIYAT, GUMANITAR VA HUQUQ SOHASIDAGI PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR |
261 |
HUQUQ SOHASIDAGI PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR |
2611 |
Yuristlar |
26111 |
Yuristlar |
26112 |
Prokurorlar |
26113 |
Advokatlar |
26114 |
Patent ishlari va mualliflik huquqini himoya qilish bo`yicha professional- mutaxassislar |
26119 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan yuristlar, b.g.k. |
2612 |
Sudyalar |
26120 |
Sudyalar |
2619 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan huquq sohasidagi professional- mutaxassislar, b.g.k. |
26191 |
Ma`lumotlar himoyasi va maxfiyligi bo`yicha professional-mutaxassislar |
26192 |
Litsenziyalash va sertifikatlash bo`yicha professional-mutaxassislar |
26199 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga huquq sohasidagi professional-mutaxassislar, b.g.k. |
262 |
KUTUBXONACHILAR, ARXIVCHILAR VA MUZEY SAQLOVCHILARI |
2621 |
Arxivchilar va muzey saqlovchilari |
26211 |
Arxivchilar |
26212 |
San`at galereyalari va muzeylarda qo`riqchilar |
26213 |
San`at asarlari qo`riqchilari |
2622 |
Kutubxonachilar va axborotlar bilan bog`liq faoliyat sohasidagi professional- mutaxassislar |
26221 |
Kutubxonachilar |
26229 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan axborotlarni saqlash bilan bog`liq faoliyat sohasidagi professional-mutaxassislar, b.g.k. |
263 |
IJTIMOIY-GUMANITAR SOHADAGI PROFESSIONAL- MUTAXASSISLAR |
2631 |
Iqtisodchilar |
26311 |
Iqtisodchilar (umumiy)ga |
26312 |
Yashil iqtisodiyot bo`yicha iqtisodchilar |
2632 |
Sotsiologlar, antropologlar va shunga o`xshash professional-mutaxassislar |
26321 |
Antropologlar |
26322 |
Arxeologlar |
26323 |
Kriminologlar |
26324 |
Geograflar |
26325 |
Sotsiologlar |
2633 |
Filosoflar, tarixchilar va siyosatshunoslar |
26331 |
Filosoflar |
26332 |
Tarixchilar |
26333 |
Siyosatshunoslar |
2634 |
Psixologlar |
26341 |
Klinika, maslahat va ta`lim psixologlari |
26342 |
Muhandislik va tashkiliy sohadagi psixologlar |
26349 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan psixologlar, b.g.k. |
2635 |
Ijtimoiy ishlarni tashkil etish va o`tkazish sohasidagi professional-mutaxassislar |
26351 |
Ijtimoiy xizmat va ijtimoiy reabilitatsiya bo`yicha professional-mutaxassislar |
26352 |
Oila va bolalar bilan ishlash sohasida ijtimoiy ish professional-mutaxassislari |
26353 |
Giyohvandlik va alkogolizmga qarshi kurashish sohasida ijtimoiy ish professional-mutaxassislari |
26354 |
Jinoyatchilik va huquqbuzarlar bilan ishlash sohasida ijtimoiy ish professional-mutaxassislari |
26355 |
Ruhiy salomatlik va psixologik yordam sohasida ijtimoiy ish professional-mutaxassislari |
2636 |
Diniy sohada professional-mutaxassislar |
26361 |
Diniy sohada professional-mutaxassislar |
26369 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan diniy faoliyat yurituvchilar, b.g.k. |
264 |
YOZUVCHILAR, JURNALISTLAR VA TILSHUNOSLAR |
2641 |
Yozuvchilar, shoirlar va boshqa adabiyot namoyandalari |
26411 |
Yozuvchilar va shoirlar |
26412 |
Ssenariy va badiiy asarlar muharrirlari |
26419 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan adabiyot namoyandalari, b.g.k. |
2642 |
Jurnalistlar |
26421 |
Jurnalistlar va muxbirlar |
26422 |
Muharrirlar (yangiliklar va davriy nashrlar bo`yicha) |
2643 |
Tarjimonlar (og`zaki va yozma tarjimalar bo`yicha mutaxassislar) va boshqa tilshunoslar |
26431 |
Filologlar |
26432 |
Tarjimonlar |
26439 |
Boshqa tilshunoslar, b.g.k. |
265 |
RASSOMLAR VA ARTISTLAR |
2651 |
Rassomlar |
26511 |
Rassomlar |
26512 |
Haykaltaroshlar |
26513 |
Illyustratorlar va infografika bo`yicha professional-mutaxassislar |
2652 |
Musiqachilar, xonandalar va bastakorlar |
26521 |
Bastakorlar/orkestrlar |
26522 |
Cholg`u ijrochilari |
26523 |
Dirijyorlar |
26524 |
Konsertmeysterlar |
26525 |
Xonandalar |
26529 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan musiqachilar, xonandalar va bastakorlar, b.g.k. |
2653 |
Raqqosalar va xoreograflar |
26531 |
Xoreograflar |
26532 |
Raqqosalar |
2654 |
Kino va teatr rejissyorlari hamda ularga tegishli rassomlar va prodyuserlar |
26541 |
Rejissyorlar (reklama va kompyuter o`yinlaridan tashqari) |
26542 |
Prodyuserlar (reklama va kompyuter o`yinlaridan tashqari) |
26543 |
Ovoz rejissyorlari |
26544 |
Reklama va kompyuter o`yinlari prodyuserlari va rejissyorlari |
26545 |
Sahna rassomlari (spektakl, film, televideniye va radio dasturlari uchun) |
2655 |
Aktyorlar |
26550 |
Aktyorlar |
2656 |
Radio, televideniye va boshqa ommaviy axborot vositalarining suxandonlari |
26561 |
Suxandonlar (TV, radio, sahna va h.k.) |
26562 |
Dublyaj bo`yicha professional-mutaxassislar |
26569 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan radio, televideniye va ommaviy axborot vositalarining suxandonlari, b.g.k. |
2659 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan ijodiy xodimlar, b.g.k. |
26591 |
Sirk artistlari |
26599 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan san`at namoyondalari, b.g.k. |
3 |
MUTAXASSISLAR VA TEXNIKLAR |
31 |
FAN VA TEXNIKA SOHASIDA MUTAXASSIS-TEXNIKLAR |
311 |
FIZIKA VA TEXNIKA FANLARI SOHASIDAGI TEXNIKLAR |
3111 |
Kimyo va fizika fanlari sohasidagi texniklar |
31111 |
Kimyo sohasidagi texniklar |
31112 |
Fizika sohasidagi texniklar |
31114 |
Meteorologiya sohasidagi texniklar |
31119 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan kimyo va fizika fanlari sohasida texniklar, b.g.k. |
3112 |
Fuqarolik va sanoat qurilishida texniklar |
31121 |
Qurilish sohasida texniklar (umumiy) |
31112 |
Kadastr va yer tuzish bo`yicha texniklar |
31113 |
Geodeziya bo`yicha texniklar |
31129 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan qurilish sohasidagi texniklar, b.g.k. |
3113 |
Energetika sohasidagi texniklar |
31131 |
Texnik-elektriklar (umumiy) |
31132 |
Energetika sohasidagi texniklar |
31133 |
Energiya saqlash tizimlari bo`yicha texniklar |
31134 |
Qayta tiklanuvchi energiya manbalari bo`yicha texniklar |
31139 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan texnik-elektriklar, b.g.k. |
3114 |
Elektronika sohasidagi texniklar |
31141 |
Elektronika sohasida texniklar (umumiy) |
31142 |
Kompyuter apparat ta`minoti va robototexnika bo`yicha texniklar |
31143 |
Televideniye va radioeshittirish apparaturasi bo`yicha texniklar |
31145 |
Nazorat-o`lchov asboblari elektronikasi bo`yicha texniklar |
31149 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan elektronika sohasida texniklar, b.g.k. |
3115 |
Mexanika sohasidagi texniklar |
31151 |
Texnik-mexaniklar (umumiy) |
31152 |
Ishlab chiqarishni tashkil etish va avtomatlashtirish bo`yicha texnik |
31153 |
Sanoat uskunalari va asboblari bo`yicha texniklar |
31154 |
Avtomobilsozlik sohasidagi texniklar |
31155 |
Temir yo`l transporti bo`yicha texniklar |
31156 |
Aviatsiya texnikasi va tizimlari bo`yicha texniklar |
31157 |
Havo-sovitish va konditsioner tizimlari bo`yicha texniklar |
31159 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan texnik-mexaniklar, b.g.k. |
3116 |
Kimyoviy muhandislik sohasidagi texniklar |
31161 |
Kimyoviy muhandislik sohasidagi texniklar (umumiy) |
31162 |
Neft-gaz va neft-kimyo sanoati texniklari |
31163 |
Oziq-ovqat ishlab chiqarish texnologiyalari bo`yicha texniklar |
3117 |
Konchilik va metallurgiya sohasidagi texniklar |
31171 |
Konchilik sohasidagi texniklar |
31172 |
Geologiya sohasidagi texniklar |
31173 |
Foydali qazilmalarni boyitish bo`yicha texniklar |
31174 |
Metallurgiya texniklari |
31175 |
Neft-gaz sohasidagi texniklar |
31176 |
Neft va gazni saqlash hamda tashish sohasidagi texniklar |
31179 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan konchilik va metallurgiya sohasidagi texniklar, b.g.k. |
3118 |
Chizmachilar |
31181 |
Chizmachilar (umumiy) |
31182 |
Bino va inshootlarni loyihalash bo`yicha chizmachilar |
31189 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan chizmachilar, b.g.k. |
3119 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan fan va texnika sohasidagi texniklar, b.g.k. |
31191 |
Atrof-muhitni muhofaza qilish bo`yicha texniklar |
31192 |
Materialshunoslik bo`yicha texniklar |
31193 |
Metrologiya va standartlashtirish bo`yicha texniklar |
31199 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan fizika va texnika fanlari sohasidagi texniklar, b.g.k. |
312 |
KONCHILIK, ISHLAB CHIQARISH VA QURILISH SOHALARIDA NAZORATCHILAR |
3121 |
Tog`-kon sanoati brigadirlari |
31211 |
Tog`-kon sanoati brigadirlari |
31222 |
Tog`-kon sanoati inspektorlari |
3122 |
Ishlab-chiqarish sanoati brigadirlari |
31220 |
Ishlab-chiqarish sanoati brigadirlari |
3123 |
Qurilish brigadirlari |
31231 |
Qurilish brigadirlari |
31232 |
Qurilish va yong`in xavfsizligi inspektorlari |
31233 |
Qurilish va yong`in xavfsizligi mutaxassislari |
3129 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kirmagan brigadirlar, b.g.k. |
31291 |
Energiya xavfsizligi va energetika tizimlari brigadirlari |
31292 |
Tashishni tashkil etish va transport xavfsizligi xodimlari |
31299 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan brigadirlar, b.g.k. |
313 |
TEXNOLOGIK JARAYONLARNI BOSHQARISH BO`YICHA TEXNIKLAR |
3131 |
Elektr energiyani ishlab chiqarish qurilmalari operatorlari |
31310 |
Elektr energiyani ishlab chiqarish qurilmalari operatorlari |
3132 |
Chiqindilarni yoqish pechlari, suv tozalash inshootlari va shunga o`xshash qurilmalar operatorlari |
31321 |
Chiqindilarni yoqish pechlari operatorlari |
31322 |
Suv tozalash inshootlari operatorlari |
31323 |
Oqava suvlar va kanalizatsiya tizimlari operatorlari |
31324 |
Suv xo`jaligi avtomatlashtirilgan tizimlari operatorlari |
31329 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan chiqindilarni yoqish pechlari, suv tozalash inshootlari va shunga o`xshash qurilmalar operatorlari, b.g.k. |
3133 |
Kimyoviy xomashyoni qayta ishlash jarayonlari bo`yicha nazoratchilar |
31330 |
Kimyoviy xomashyoni qayta ishlash jarayonlari bo`yicha nazoratchilar |
3134 |
Neft-gazni tozalash va qayta ishlash qurilmalari operatorlari |
31340 |
Neft-gazni tozalash va qayta ishlash qurilmalari operatorlari |
3135 |
Metall ishlab chiqarishning texnologik jarayonlari nazoratchilari |
31350 |
Metall ishlab chiqarishning texnologik jarayonlari nazoratchilari |
3139 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan texnologik jarayonlarni boshqarish bo`yicha texniklar va operatorlar, b.g.k. |
31390 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan texnologik jarayonlarni boshqarish bo`yicha texniklar va operatorlar, b.g.k. |
314 |
BIOLOGIYA, QISHLOQ VA O`RMON XO`JALIGI MUTAXASSISLARI |
3141 |
Biologiya fanlari bo`yicha mutaxassis-texniklar (tibbiyot xodimlaridan tashqari) |
31411 |
Biologiya sohasidagi texnik xodimlar |
31419 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan biologiya fanlari bo`yicha mutaxassis- texniklar (tibbiyot xodimlaridan tashqari), b.g.k. |
3142 |
Qishloq xo`jaligi sohasida mutaxassis-texniklar |
31421 |
O`simlikshunoslik va agronomiya sohasi texniklari |
31422 |
Chorvachilik va baliqchilik sohasi texniklari |
31423 |
Melioratsiya, sug`orish va gidrotexnik xizmatlar texniklari |
3143 |
O`rmon xo`jaligi sohasida mutaxassis-texniklar |
31430 |
O`rmon xo`jaligida sohasida mutaxassis-texniklar |
315 |
KEMALAR VA SAMOLYOTLARNI EKSPLUATATSIYA QILISH VA BOSHQARISH BO`YICHA MUTAXASSIS-TEXNIKLAR |
3151 |
Kema mexaniklari |
31510 |
Kema mexaniklari |
3152 |
Kema kapitanlari va losmanlar |
31520 |
Kema kapitanlari va losmanlar |
3153 |
Samolyotlar uchuvchilari va shu kabi mutaxassislar |
31531 |
Samolyot uchuvchilari va yo`riqchilari |
31532 |
Havo kemasi komandirlari va boshqaruvchilar |
31533 |
Bort xodimlari (mexanik va xizmat ko`rsatish) |
31534 |
Aviatsiya shturmanlari |
31539 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan samolyot uchuvchilari va shu kabi mutaxassislar, b.g.k. |
3154 |
Havo harakatini boshqarish dispetcherlari |
31540 |
Havo harakatini boshqarish dispetcherlari |
3155 |
Havo-kemalari harakati xavfsizligi bo`yicha texnik-elektroniklar |
31550 |
Havo-kemalari harakati xavfsizligi bo`yicha texnik-elektroniklar |
32 |
Sog`liqni saqlashda o`rta ma`lumotli tibbiyot xodimlari |
321 |
FARMATSEVTLAR VA TIBBIYOT QURILMALARIGA XIZMAT KO`RSATUVCHI TEXNIKLAR, FELDSHERLAR |
3211 |
Tibbiyot qurilmalariga xizmat ko`rsatish bo`yicha texniklar |
32111 |
Radiologiya va tibbiy tasvir olish texniklari |
32112 |
Yurak va nevrologiya diagnostikasi bilan bog`liq texniklar |
32119 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan tibbiyot qurilmalariga xizmat ko`rsatish bo`yicha texniklar, b.g.k. |
3212 |
Klinik-diagnostika (tibbiy) va patologiya laboratoriyalarining laboratoriya-feldsherlari |
32120 |
Klinik-diagnostika (tibbiy) va patologiya laboratoriyalarining laboratoriya-feldsherlari |
3213 |
Farmatsevtlar |
32130 |
Farmatsevtlar |
3214 |
Tish texniklari va protezchi-texniklar |
32141 |
Tish texniklari |
32142 |
Protezchi-texniklar |
322 |
SOG`LIQNI SAQLASH VA AKUSHERLIK BO`YICHA YORDAMCHI XODIMLAR |
3221 |
Hamshiralik bo`yicha yordamchi xodimlar |
32210 |
Hamshiralik bo`yicha yordamchi xodimlar |
3222 |
Akusherlik bo`yicha yordamchi xodimlar |
32220 |
Akusherlik bo`yicha yordamchi xodimlar |
323 |
YUQORI MALAKALI TABIBLAR VA AN`ANAVIY HAMDA ALTERNATIV TIBBIYOTNING AMALIYOTCHILARI |
3230 |
Yuqori malakali tabiblar va an`anaviy hamda alternativ tibbiyotning amaliyotchilari |
32300 |
Yuqori malakali tabiblar va an`anaviy hamda alternativ tibbiyotning amaliyotchilari |
324 |
VETERINAR FELDSHERLAR VA YORDAMCHILAR |
3240 |
Veterinariya bo`yicha feldsherlar va texniklar |
32400 |
Veterinariya bo`yicha feldsherlar va texniklar |
325 |
SOG`LIQNI SAQLASH SOHASIDAGI BOSHQA YORDAMCHI XODIMLAR |
3251 |
Tish feldsherlari |
32510 |
Tish feldsherlari |
3252 |
Tibbiy ro`yxatga oluvchilar va tibbiy ma`lumotlar bo`yicha mutaxassislar |
32520 |
Tibbiy ro`yxatga oluvchilar va tibbiy ma`lumotlar bo`yicha mutaxassislar |
3253 |
Umumiy amaliyot feldsherlari |
32530 |
Umumiy amaliyot feldsherlari |
3254 |
Optiklar va optometristlar |
32540 |
Optiklar va optometristlar |
3255 |
Fizioterapiya yordamchi xodimlari va mutaxassislari |
32550 |
Fizioterapiya yordamchi xodimlari va mutaxassislari |
3256 |
Ambulator-poliklinika ishlari bo`yicha shifokor yordamchilari |
32560 |
Ambulator-poliklinika ishlari bo`yicha shifokor yordamchilari |
3257 |
Mehnatni muhofaza qilish va atrof-muhitni muhofaza qilishning tibbiy jihatlari bo`yicha mutaxassislar va inspektorlar |
32570 |
Mehnatni muhofaza qilish va atrof muhitni muhofaza qilishning tibbiy jihatlari bo`yicha mutaxassislar va inspektorlar |
3258 |
Tez tibbiy yordam sohasida yordamchi xodimlar |
32580 |
Tez tibbiy yordam sohasida yordamchi xodimlar |
3259 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga qo`shilmagan, yordamchi tibbiyot xodimlari, b.g.k. |
32590 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan yordamchi tibbiyot xodimlari, b.g.k. |
33 |
MA`MURIY VA IQTISODIY FAOLIYAT BO`YICHA MUTAXASSISLAR |
331 |
STATISTIK VA MATEMATIK MA`LUMOTLAR HISOBI VA ULARGA ISHLOV BERISH, MOLIYAVIY FAOLIYAT SOHASIDAGI MUTAXASSISLAR |
3311 |
Moliyaviy hujjatlar va qimmatli qog`ozlar sohasidagi dilerlik va brokerlik faoliyati bo`yicha mutaxassislar |
33111 |
Qimmatli qog`ozlar va moliyaviy vositalar bilan savdo qiluvchi diler/broker |
33112 |
Moliyaviy derivativlar bilan ishlovchi diler/broker |
33113 |
Tovar birjasi brokeri |
33119 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan moliyaviy hujjatlar va qimmatli qog`ozlar sohasidagi dilerlik va brokerlik faoliyati bo`yicha mutaxassislar, b.g.k. |
3312 |
Moliya va kredit bo`yicha mutaxassislar (agentlar) |
33120 |
Kredit bo`yicha agent |
3313 |
Buxgalteriya hisobi bo`yicha yordamchi xodimlar |
33130 |
Buxgalteriya hisobi bo`yicha yordamchi xodimlar |
3314 |
Statistik va matematik hisoblarni bajarish bo`yicha mutaxassislar |
33140 |
Statistik va matematik hisoblarni bajarish bo`yicha mutaxassislar |
3315 |
Baholovchilar va zararlar bo`yicha ekspertlar (maslahatchilar) |
33151 |
Baholovchilar |
33152 |
Sug`urtani baholash bo`yicha mutaxassislar |
332 |
XARID QILISH, SOTISH VA BROKERLIK SAVDOLARI BO`YICHA AGENTLAR |
3321 |
Sug`urta agentlari |
33210 |
Sug`urta agentlari |
3322 |
Tijorat va savdo ishlari bo`yicha agentlar |
33220 |
Tijorat va savdo ishlari bo`yicha agentlar |
3323 |
Xaridlar bo`yicha agentlar |
33231 |
Xaridlar bo`yicha agentlar |
33232 |
Ta`minotchilar |
3324 |
Savdo yo`nalishi (brokerlik) bo`yicha mutaxassislar |
33240 |
Savdo yo`nalishi (brokerlik) bo`yicha mutaxassislar |
333 |
MEHNAT SHARTNOMALARI VA ISHGA YOLLASH BO`YICHA AGENTLAR (INSPEKTORLAR) |
3331 |
Bojxona rasmiylashtiruvi bo`yicha mutaxassislar va ekspeditorlar |
33310 |
Bojxona rasmiylashtiruvi bo`yicha mutaxassislar va ekspeditorlar |
3332 |
Konferensiyalar va boshqa tadbirlar tashkilotchilari (ma`muriy yordamchi xodimlar) |
33320 |
Konferensiyalar va boshqa tadbirlar tashkilotchilari (ma`muriy yordamchi xodimlar) |
3333 |
Mehnat shartnomalari va ishga yollash bo`yicha agentlar (inspektorlar) |
33330 |
Mehnat shartnomalari va ishga yollash bo`yicha agentlar (inspektorlar) |
3334 |
Ko`chmas mulk va boshqa mulkni baholash agentlari (ko`chmas mulk sotish bo`yicha agentlar) |
33340 |
Ko`chmas mulk va boshqa mulkni baholash agentlari (ko`chmas mulk sotish bo`yicha agentlar) |
3339 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan tijorat xizmatlari inspektorlari, agentlari, b.g.k. |
33391 |
Reklama agentlari |
33399 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan tijorat xizmatlari inspektorlari, agentlari, b.g.k. |
334 |
MA`MURIY-BOSHQARUV FAOLIYATIDA BAND BO`LGAN YORDAMCHI XODIMLAR |
3341 |
Ma`muriyat ishlarini tashkil etish, ijro etish bo`yicha yordamchi xodimlar |
33410 |
Ma`muriyat ishlarini tashkil etish, ijro etish bo`yicha yordamchi xodimlar |
3342 |
Yordamchi yuridik xodimlar |
33420 |
Yordamchi yuridik xodimlar |
3343 |
Ma`muriyat yordamchi xodimlari |
33430 |
Ma`muriyat yordamchi xodimlari |
3344 |
Sog`liqni saqlash muassasalaridagi kotiblar (shifokor-mutaxassislar yordamchilari) |
33440 |
Sog`liqni saqlash muassasalaridagi kotiblar (shifokor-mutaxassislar yordamchilari) |
335 |
BOJXONA VA CHEGARA, SOLIQLAR, DAVLAT XIZMATLARI, IJTIMOIY VA PENSIYA TA`MINOTI BO`YICHA INSPEKTORLAR |
3351 |
Bojxona va chegara xizmati organlari xizmatlari inspektorlari |
33510 |
Bojxona va chegara xizmati organlari xizmatlari inspektorlari |
3352 |
Soliqlar va aksiz yig`imlari bo`yicha inspektorlar |
33520 |
Soliqlar va aksiz yig`imlari bo`yicha inspektorlar |
3353 |
Ijtimoiy va pensiya ta`minoti bo`yicha inspektorlar |
33530 |
Ijtimoiy va pensiya ta`minoti bo`yicha inspektorlar |
3354 |
Litsenziya berish bo`yicha inspektorlar |
33540 |
Litsenziya berish bo`yicha inspektorlar |
3355 |
Xavfsizlik va tergov bo`yicha inspektorlar |
33550 |
Xavfsizlik va tergov bo`yicha inspektorlar |
3359 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan mutaxassislar va inspektorlar, b.g.k. |
33591 |
Energiya xavfsizligi va energetika tizimlari inspektorlari |
33592 |
Tashishni tashkil etish va transport xavfsizligi inspektorlari |
33593 |
Atrof-muhitni muhofaza qilish bo`yicha inspektorlari |
33594 |
Sanoat va ishlab chiqarishda texnika xavfsizligi bo`yicha inspektorlari |
33599 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan inspektorlar, b.g.k. |
34 |
HUQUQSHUNOSLIK, IJTIMOIY ISHLAR, MADANIYAT VA O`XSHASH FAOLIYAT SOHASIDAGI YORDAMCHI XODIMLAR |
341 |
HUQUQSHUNOSLIK, IJTIMOIY ISHLAR VA DIN SOHASIDAGI YORDAMCHI XODIMLAR |
3411 |
Huquqshunoslik sohasidagi yordamchi xodimlar |
34110 |
Huquqshunoslik sohasidagi yordamchi xodimlar |
3412 |
Ijtimoiy soha xodimlari |
34120 |
Ijtimoiy soha xodimlari |
3413 |
Diniy xodimlar |
34130 |
Diniy xodimlar |
342 |
SPORTCHILAR, SPORT MURABBIYLARI, INSTRUKTORLAR, INSPEKTORLAR, FITNES KLUBLARI YO`RIQCHILARI |
3421 |
Sportchilar |
34210 |
Sportchilar va atletlar |
3422 |
Sport murabbiylari, instruktorlari va sport xodimlari |
34221 |
Sport murabbiylari, instruktorlari |
34222 |
Sport xodimlari |
3423 |
Fitnes klublari yo`riqchilari, sport dam olish maskanlari va sport dasturlarining tashkilotchilari |
34230 |
Fitnes klublari yo`riqchilari, sport dam olish maskanlari va sport dasturlarining tashkilotchilari |
343 |
SAN`AT, MADANIYAT VA PAZANDALIK BO`YICHA MUTAXASSIS- TEXNIKLAR |
3431 |
Fotosuratchilar (tasvir va ovozni yozib olish uchun asbob-uskunalar bilan shug`ullanadigan yordamchi xodimlar) |
34310 |
Fotosuratchilar (tasvir va ovozni yozib olish uchun asbob-uskunalar bilan shug`ullanadigan yordamchi xodimlar) |
3432 |
Rassom-dekoratorlar va dizayner-bezovchilar |
34320 |
Rassom-dekoratorlar va dizayner-bezovchilar |
3433 |
San`at galereyalari, muzeylar va kutubxonalarning yordamchi xodimlari |
34331 |
Kutubxonalarning yordamchi xodimlari |
34332 |
San`at galereyalari, muzeylar va turdosh sohalar texnik xodimlari |
3434 |
Bosh-oshpazlar |
34340 |
Bosh-oshpazlar |
3435 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan san`at, madaniyat va oshpazlik san`ati sohasidagi yordamchi xodimlar, b.g.k. |
34350 |
Boshqa mashg`ulot guruhlarga kiritilmagan san`at, madaniyat va oshpazlik san`ati sohasidagi yordamchi xodimlar, b.g.k. |
35 |
AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI SOHASIDAGI MUTAXASSIS-TEXNIKLAR |
351 |
AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI FOYDALANUVCHILARINI QO`LLAB-QUVVATLASH VA AXBOROT- KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI EKSPLUATATSIYASI BO`YICHA MUTAXASSIS-TEXNIKLAR |
3511 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari vositalaridan foydalanish bo`yicha mutaxassis-texniklar |
35110 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari vositalaridan foydalanish bo`yicha mutaxassis-texniklar |
3512 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari foydalanuvchilarini qo`llab-quvvatlash bo`yicha mutaxassis-texniklar |
35120 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari foydalanuvchilarini qo`llab-quvvatlash bo`yicha mutaxassis-texniklar |
3513 |
Kompyuter tarmoqlari va tizimlari bo`yicha mutaxassis-texniklar |
35130 |
Kompyuter tarmoqlari va tizimlari bo`yicha mutaxassis-texniklar |
3514 |
Veb-portal mutaxassis-texniklari |
35140 |
Veb-portal mutaxassis-texniklari |
352 |
RADIOESHITTIRISH VA TELEKOMUNIKATSIYALAR BO`YICHA MUTAXASSIS-TEXNIKLAR |
3521 |
Radio va televizion eshittirish bo`yicha mutaxassis-texniklar |
35211 |
Teleradioeshittirish bo`yicha mutaxassis-texniklar |
35212 |
Audio-video operatorlar |
35213 |
Montajchilar |
35219 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan radio va televizion eshittirish bo`yicha mutaxassis-texniklar, b.g.k. |
3522 |
Telekommunikatsiya uskunalari bo`yicha mutaxassis-texniklar |
35221 |
Telekommunikatsiya uskunalari bo`yicha mutaxassis-texniklar |
35222 |
Telekommunikatsiya uskunalari operatorlari |
4 |
ISH YURITISH BO`YICHA YORDAMCHI XODIMLAR |
41 |
OFIS TEXNIKALARIGA XIZMAT KO`RSATISH VA UMUMIY PROFIL XIZMATCHILARI |
411 |
UMUMIY PROFILDAGI OFIS XIZMATCHILARI |
4110 |
Umumiy profil bo`yicha ofis xodimlari |
41100 |
Umumiy profil bo`yicha ofis xodimlari |
412 |
KOTIBLAR (UMUMIY PROFILDAGI) |
4120 |
Ma`muriy va yordamchi xizmatlarni ko`rsatishda ishtirok etadigan kotiblar |
41201 |
Kotiblar (umumiy yo`nalish) |
41202 |
Stenograflar |
413 |
KLAVISHLI DASTGOHLAR OPERATORLARI |
4131 |
Axborotni tayyorlash va uzatish uskunalari yozuvchilari va operatorlari |
41310 |
Axborotni tayyorlash va uzatish uskunalari yozuvchilari va operatorlari |
4132 |
Ma`lumotlarni kiritish operatorlari |
41320 |
Ma`lumotlarni kiritish operatorlari |
42 |
AHOLIGA XIZMAT KO`RSATISH SOHASI XIZMATCHILARI |
421 |
KASSIRLAR VA BOSHQA SHUNGA O`XSHASH FAOLIYAT XODIMLARI |
4211 |
Bank kassirlari va shunga o`xshash boshqa faoliyat xodimlari |
42111 |
Bank kassirlari |
42119 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan bank kassirlari va turdosh sohalar xodimlari, b.g.k. |
4212 |
Bukmeykerlar, krupiyerlar (dilerlar) va shu kabi qimor o`yinlari bo`yicha agentlar |
42120 |
Bukmekerlar, krupe, kazino dilerlari va o`yinlar bilan bog`liq ishchilar |
4213 |
Buyumlar garovi bo`yicha pul va mablag`larini qarzga beruvchi agentlar |
42130 |
Buyumlar garovi bo`yicha pul va mablag`larini qarzga beruvchi agentlar |
4214 |
Qarzlarni yig`ish bo`yicha xodimlar (yig`im agentliklar) va shunga o`xshash boshqa faoliyatda |
42140 |
Qarzlarni undirish bo`yicha agent |
422 |
MIJOZLARGA MA`LUMOTLAR BERISH BO`YICHA XIZMATLAR XODIMLARI |
4221 |
Sayyohlik va transport agentliklari (sayohat byurolari) xodimlari |
42210 |
Sayyohlik va transport agentliklari (sayohat byurolari) xodimlari |
4222 |
Telefon, elektron yoki boshqa aloqa vositalaridan foydalanuvchi mijozlar to`g`risidagi ma`lumotlar bo`yicha xodimlar |
42220 |
Mijozlar bilan aloqalar markazi ma`lumot xodimi |
4223 |
Telefon operatorlari, telegraf operatorlari va shu kabi xodimlar |
42230 |
Telefon operatorlari, telegraf operatorlari |
4224 |
Mehmonxonalar, motellar va boshqa vaqtincha yashash joylarida mijozlarni kutib olish va ro`yxatdan o`tkazish xodimlari |
42241 |
Mehmonxona yoki turizm muassasasidagi qabul xodimi |
42249 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan mehmonxonalar, motellar va boshqa vaqtincha yashash joylarida mijozlarni kutib olish va ro`yxatdan o`tkazish xodimlari , b.g.k. |
4225 |
Aholi orasida so`rov o`tkazish bilan shug`ullanadigan xodimlar (sotsiologik so`rovdan tashqari) |
42250 |
Aholi orasida so`rov o`tkazish bilan shug`ullanadigan xodimlar (sotsiologik so`rovdan tashqari) |
4226 |
Tashrif buyuruvchilarni (mijozlar, mehmonlar) qabul qilish va ularga axborot berish bo`yicha xizmatchilar |
42260 |
Tashrif buyuruvchilarni (mijozlar, mehmonlar) qabul qilish va ularga axborot berish bo`yicha xizmatchilar |
4227 |
Ijtimoiy fikrlarni va bozor sharoitlarini o`rganish bilan shug`ullanadigan xodimlar |
42270 |
Ijtimoiy fikrlarni va bozor sharoitlarini o`rganish bilan shug`ullanadigan xodimlar |
4229 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan mijozlarga ma`lumotlar berish bo`yicha xizmatchilar, b.g.k. |
42290 |
Aeroportda chipta rasmiylashtirish va ma`lumot berish bilan shug`ullanuvchi xodimlar |
43 |
MATERIAL QIYMATLILIKLAR HISOBI VA RAQAMLI AXBOROTLARGA ISHLOV BERISH SOHASIDAGI XIZMATCHILAR |
431 |
RAQAMLI AXBOROTLARGA ISHLOV BERUVCHI XIZMATCHILAR |
4311 |
Buxgalteriya operatsiyalari va hisobi bo`yicha xodimlar |
43111 |
Buxgalteriya operatsiyalari va hisobi bo`yicha xodimlar |
43112 |
Audit bo`yicha xodimlar |
43119 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan buxgalteriya operatsiyalari va hisobi bo`yicha xodimlar, b.g.k. |
4312 |
Statistik, moliyaviy va sug`urta ma`lumotlarini qayta ishlash va hisoblash xodimlari |
43121 |
Sug`urta ma`lumotlarini qayta ishlash va hisoblash xodimlari |
43122 |
Statistik ma`lumotlarini qayta ishlash va hisoblash xodimlari |
43129 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan statistik, moliyaviy va sug`urta ma`lumotlarini qayta ishlash va hisoblash xodimlari, b.g.k. |
4313 |
Ish vaqti va ish haqi hisobi bo`yicha xizmatchilar |
43130 |
Ish vaqti va ish haqi hisobi bo`yicha xizmatchilar |
432 |
SANOAT, TRANSPORT TASHUVLARI VA MATERIALLAR HISOBI FAOLIYATI BILAN BAND BO`LGAN XIZMATCHILAR |
4321 |
Omborlarda moddiy boyliklarni hisobga olish, qabul qilish va berish bilan band bo`lgan xodimlar |
43211 |
Omborlarda moddiy boyliklarni hisobga olish, qabul qilish va berish bilan band bo`lgan xodimlar |
43219 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan omborlarda moddiy boyliklarni hisobga olish, qabul qilish va berish bilan band bo`lgan xodimlar, b.g.k. |
4322 |
Ishlab chiqarish, sanoat, energetika sohasi (ishlab chiqarishni rejalashtirish) mahsulotlarni hisobga olish bilan shug`ullanadigan xodimlar |
43221 |
Ishlab chiqarish, sanoat, energetika sohasi (ishlab chiqarishni rejalashtirish) mahsulotlarni hisobga olish bilan shug`ullanadigan xodimlar |
43222 |
Ishlab chiqarish, sanoat, energetika sohasi (ishlab chiqarishni rejalashtirish) bilan shug`ullanadigan dispetcherlar |
4323 |
Transportni hisobga olish bilan shug`ullanadigan xodimlar |
43231 |
Temir yo`l transporti dispetcherlari |
43232 |
Transport dispetcherlari (temir yo`l transporti dispetcherlaridan tashqari) |
43233 |
Quruqlik transporti xodimlari |
43239 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan transportni hisobga olish bilan shug`ullanadigan xodimlar, b.g.k. |
44 |
BOSHQA OFIS XIZMATCHILARI |
441 |
BOSHQA OFIS XIZMATCHILARI |
4411 |
Kutubxonalar va kartotekalar xodimlari |
44110 |
Kutubxona xodimlari |
4412 |
Pochta xizmati xodimlari |
44120 |
Pochta xizmati xodimlari |
4413 |
Kodlovchilar, musahhihlar va shifrlovchilar |
44130 |
Kodlovchilar, musahhihlar va shifrlovchilar |
4414 |
Ma`lumot ko`chiruvchilar va shu kabi xodimlar |
44140 |
Ma`lumot ko`chiruvchilar va shu kabi xodimlar |
4415 |
Ro`yxatga oluvchilar va nusxa ko`chiruvchilar |
44150 |
Ro`yxatga oluvchilar va nusxa ko`chiruvchilar |
4416 |
Kadrlar (xodimlar) hujjatlarini yuritish bo`yicha xizmatchilar |
44160 |
Kadrlar (xodimlar) hujjatlarini yuritish bo`yicha xizmatchilar |
4419 |
Boshqa guruhlarga kiritilmagan shu kabi xodimlar, b.g.k. |
44199 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan ofis xodimlari, b.g.k. |
5 |
SAVDO VA XIZMAT KO`RSATISH SOHASI XODIMLARI |
51 |
INDIVIDUAL XIZMATLAR SOHASIDAGI XODIMLAR |
511 |
SAYOHATLARDA GIDLAR VA JAMOAT TRANSPORT XIZMATI BO`YICHA XIZMAT KO`RSATUVCHI XODIMLAR |
5111 |
Bortkuzatuvchilar va yo`lda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar |
51111 |
Havo kemalari bortkuzatuvchilari va styuardlar |
51112 |
Dengiz bortkuzatuvchilari va styuardlar |
51113 |
Quruqlik transporti kuzatuvchilari va styuardlar |
5112 |
Jamoat transporti konduktorlari va nazoratchilari |
51121 |
Konduktorlar |
51122 |
Chipta nazoratchilari |
5113 |
Gidlar |
51130 |
Turistik gidlar va ekskursiya yetakchilari |
512 |
OSHPAZLAR |
5120 |
Oshpazlar |
51200 |
Oshpazlar |
513 |
OFITSIANTLAR VA BUFETCHILAR |
5131 |
Ofitsiantlar |
51310 |
Ofitsiantlar va barmenlar |
5132 |
Bufetchilar |
51320 |
Bufetchilar |
514 |
SARTAROSHLAR, KOSMETOLOGLAR VA SHUNGA O`XSHASH FAOLIYAT |
5141 |
Sartaroshlar |
51410 |
Sartaroshlar |
5142 |
Kosmetologlar va turdosh soha xodimlari |
51420 |
Kosmetologlar va turdosh soha xodimlari |
515 |
XO`JALIK ISHLARINI YURITISH BO`YICHA YORDAMCHILAR |
5151 |
Xo`jalik ishlarini yuritish bo`yicha yordamchilar va ekonomkalar |
51510 |
Xo`jalik ishlarini yuritish bo`yicha yordamchilar va ekonomkalar |
5152 |
Ekonomkalar |
51520 |
Ekonomkalar |
5153 |
Bino nozirlari |
51530 |
Bino nozirlari |
516 |
INDIVIDUAL XIZMATLAR BO`YICHA BOSHQA XODIMALAR |
5161 |
Munajjimlar, folbinlar va shunga o`xshash sohada band bo`lganlar |
51610 |
Munajjimlar, folbinlar va shunga o`xshash sohada band bo`lganlar |
5162 |
Kompanyonlar va kamerdinerlar (shaxsiy tansoqchilar va uy xizmatkorlari) |
51620 |
Kompanyonlar va kamerdinerlar (shaxsiy tansoqchilar va uy xizmatkorlari) |
5163 |
Dafn marosimlarida xizmat ko`rsatuvchi xodimlar |
51630 |
Dafn marosimlarida xizmat ko`rsatuvchi xodimlar |
5164 |
Uy hayvonlari va boshqa hayvonlarni parvarish qilish bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar |
51640 |
Uy hayvonlari va boshqa hayvonlarni parvarish qilish bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar |
5165 |
Haydovchilikni o`rgatuvchi yo`riqchilar va shu kabi yo`riqchilar |
51650 |
Haydovchilikni o`rgatuvchi yo`riqchi |
5169 |
Yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi boshqa guruhlarga kiritilmagan xodimlar, b.g.k. |
51690 |
Yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan xodimlar, b.g.k. |
52 |
SOTUVCHILAR |
521 |
SAVDO CHODIRLARI VA BOZORLAR SOTUVCHILARI |
5211 |
Savdo chodirlari va bozorlar sotuvchilari |
52110 |
Savdo chodirlari va bozorlar sotuvchilari |
5212 |
Jamoat joylarida ma`lum turdagi oziq-ovqat mahsulotlarini sotadigan sotuvchilar (ko`cha savdosi) |
52120 |
Ko`cha oziq-ovqat mahsulotlari sotuvchilari |
522 |
DO`KON SOTUVCHILARI |
5221 |
Kiosklar va pavilyonlardagi sotuvchilar |
52210 |
Kiosklar va pavilyonlardagi sotuvchilar |
5222 |
Do`konlardagi katta sotuvchilar |
52220 |
Do`konlardagi katta sotuvchilar |
5223 |
Do`kon sotuvchilari va yordamchi sotuvchilar |
52230 |
Avtomobil ijarasi bo`yicha agent |
523 |
KASSIRLAR VA CHIPTA KASSALARI KASSIRLARI |
5230 |
Kassirlar va chipta sotuvchilari |
52300 |
Kassirlar va chipta sotuvchilari |
524 |
SAVDO SOHASIDA BOSHQA SAVDO XODIMLARI |
5241 |
Kiyim va boshqa jonli modellarning namoyishchilari |
52410 |
Kiyim va boshqa jonli modellarning namoyishchilari |
5242 |
Tovarlar namoyishchilari |
52420 |
Tovarlar namoyishchilari |
5243 |
Mijozlarga uy sharoitida ishlab chiqarilgan mahsulotlarni taklif qiladigan savdogarlar |
52430 |
Mijozlarga uy sharoitida ishlab chiqarilgan mahsulotlarni taklif qiladigan savdogarlar |
5244 |
Internet tarmog`i orqali, telemarketing sohasida, telefon orqali tovarlar va xizmatlarni sotuvchilar |
52440 |
Internet tarmog`i orqali, telemarketing sohasida, telefon orqali tovarlar va xizmatlarni sotuvchilar |
5245 |
Yoqilg`i quyish shoxobchalari xodimlari |
52450 |
Yoqilg`i quyish shoxobchasi sotuvchisi |
5246 |
Umumiy ovqatlanish obyektlari xodimlari |
52460 |
Umumiy ovqatlanish obyektlari xodimlari |
5249 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan savdo xodimlari, b.g.k. |
52490 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan savdo xodimlari, b.g.k. |
53 |
YAKKA TARTIBDA XIZMAT KO`RSATUVCHI XODIMLAR |
531 |
BOLALARNI PARVARISHLASH BO`YICHA XODIMLAR VA O`QITUVCHILAR YORDAMCHILARI |
5311 |
Bolalarni parvarishlash bo`yicha xodimlar |
53110 |
Bolalarni parvarishlash bo`yicha xodimlar |
5312 |
Tarbiyachi yordamchilari |
53120 |
Erta yoshdagi ta`lim yordamchisi |
532 |
BEMORGA PARVARISHLASH BO`YICHA YAKKA TARTIBDA XIZMAT KO`RSATUVCHI XODIMLAR |
5321 |
Tibbiy va ijtimoiy yordam muassasalarida bemorlarga parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar |
53210 |
Tibbiy va ijtimoiy yordam muassasalarida bemorlarga parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar |
5322 |
Bemorga uyda parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar |
53220 |
Bemorga uyda parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodim yordamchisi |
5329 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan bemorlarga xizmat ko`rsatish bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar, b.g.k. |
53290 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan bemorlarga xizmat ko`rsatish bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar, b.g.k. |
54 |
XUSUSIY MULK VA FUQAROLARNI MUHOFAZA QILISH XIZMATI XODIMLARI |
541 |
XUSUSIY MULK VA FUQAROLARNI MUHOFAZA QILISH XIZMATI XODIMLARI |
5411 |
Qutqaruvchi-yong‘in o‘chiruvchilar |
54110 |
Qutqaruvchi-yong‘in o‘chiruvchilar |
5412 |
Ichki-ishlar (militsiya) xodimlari |
5413 |
Tuzatish muassasalari qo`riqchilari |
54130 |
Tuzatish muassasalari qo`riqchilari |
5414 |
Qo`riqchilar |
54140 |
Qo`riqchilar |
5419 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan fuqarolar va mulkni himoya qiladigan xizmatlar xodimlari, b.g.k. |
54190 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan fuqarolar va mulkni himoya qiladigan xizmatlar xodimlari, b.g.k. |
6 |
QISHLOQ VA O`RMON XO`JALIGI, BALIQCHILIK VA BALIQSHUNOSLIK SOHALARI MALAKALI XODIMLARI |
61 |
QISHLOQ XO`JALIGI MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARUVCHILAR |
611 |
BOG`DORCHILIK, TOMORQA VA DALA EKINLARI TOVARLARINI ISHLAB CHIQARUVCHILAR |
6111 |
Dala ekinlari va sabzavot yetishtiruvchilar |
61110 |
Dala ekinlari va sabzavot yetishtiruvchilar |
6112 |
Daraxtlar va butalar mevalarini yetishtirishga ixtisoslashgan ishlab chiqaruvchilar |
61120 |
Daraxtlar va butalar mevalarini yetishtirishga ixtisoslashgan ishlab chiqaruvchilar |
6113 |
Bog`bonlar, bog`dorchilik va mevalar ko`chatzorlari xodimlari |
61131 |
Ko`chat yetishtirish bo`yicha bog`dorchilik ishchilari |
61132 |
Bog`bonlar va bog`dorchilik xodimlari |
6114 |
Aralash dehqonchilik mahsulotlarini yetishtiruvchilar |
61140 |
Aralash dehqonchilik mahsulotlarini yetishtiruvchilar |
612 |
CHORVACHILIK MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARUVCHILAR |
6121 |
Chorvachilik (go`sht) va sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar |
61211 |
Ozuqa tayyorlash bilan shug`ullanuvchi ishchilar va fermerlar |
61212 |
Chorvachilikda naslchilik bilan shug`ullanuvchi ishchilar va fermerlar |
61219 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan chorvachilik (go`sht) va sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar, b.g.k. |
6122 |
Parrandaboqarlar |
61221 |
Parrandaboqarlar |
61222 |
Parrandalarni sun`iy ko`paytirish bo`yicha ishchilar |
61229 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan parrandaboqarlar, b.g.k. |
6123 |
Asalarichilar va pillakorlar |
61230 |
Asalarichilar va pillakorlar |
6129 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan chorvadorlar, b.g.k. |
61290 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan chorvadorlar, b.g.k. |
613 |
ARALASH DEHQONCHILIK VA CHORVACHILIK MAHSULOTLARI ISHLAB CHIQARUVCHILAR |
6130 |
Aralash dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar |
61300 |
Aralash dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar |
62 |
OVCHILAR VA O`RMON HAMDA BALIQ MAHSULOTLARIDAN TOVAR ISHLAB CHIQARUVCHILAR |
621 |
O`RMONCHILAR VA TURDOSH SOHA VAKILLARI |
6210 |
O`rmonchilar va turdosh soha vakillari |
62101 |
O`rmon kesish ishlari bo`yicha ishchilar |
62109 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan o`rmonchilar va turdosh soha vakillari, b.g.k. |
622 |
BALIQ YETISHTIRISH VA BALIQ OVLASH BILAN SHUG`ULLANUVCHI ISHCHILAR, OVCHILAR |
6221 |
Baliq yetishtiruvchilar (marivodlar) va shu kabi soha vakillari |
62210 |
Baliq yetishtiruvchilar (marivodlar) va shu kabi soha vakillari |
6222 |
Ichki va qirg`oqoldi havzalarida baliq ovlash xodimlari |
62220 |
Ichki va qirg`oqoldi havzalarida baliq ovlash xodimlari |
6223 |
Chuqur suv havzalarida baliq ovlash xodimlari |
62230 |
Chuqur suv havzalarida baliq ovlash xodimlari |
6224 |
Ovchilar |
62240 |
Ovchilar |
63 |
SHAXSIY ISTE`MOL UCHUN O`SIMLIK MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARUVCHI MALAKALI XODIMLAR |
631 |
SHAXSIY ISTE`MOL UCHUN O`SIMLIK MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARUVCHI MALAKALI XODIMLAR |
6310 |
Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar |
63100 |
Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar |
632 |
SHAXSIY ISTE`MOL UCHUN CHORVA MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARUVCHI MALAKALI XODIMLAR |
6320 |
Shaxsiy iste`mol uchun chorva mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar |
63200 |
Shaxsiy iste`mol uchun chorva mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar |
633 |
SHAXSIY ISTE`MOL UCHUN ARALASH O`SIMLIK VA CHORVACHILIK MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARADIGAN MALAKALI XODIMLAR |
6330 |
Shaxsiy iste`mol uchun aralash o`simlik va chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqaradigan malakali xodimlar |
63300 |
Shaxsiy iste`mol uchun aralash o`simlik va chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqaradigan malakali xodimlar |
634 |
BALIQCHILAR, OVCHILAR, TUZOQCHILAR VA SHAXSIY ISTE`MOL UCHUN YIG`IM-TERIMCHILAR |
6340 |
Baliqchilar, ovchilar, tuzoqchilar va shaxsiy iste`mol uchun yig`im-terimchilar |
63400 |
Baliqchilar, ovchilar, tuzoqchilar va shaxsiy iste`mol uchun yig`im-terimchilar |
7 |
SANOAT, QURILISH VA SHU KABI SOHA MALAKALI ISHCHILARI |
71 |
QURILISH SOHASI VA SHUNGA O`XSHASH SOHA ISHCHILARI (ELEKTRIKLARDAN TASHQARI) |
711 |
QURILISH VA SHUNGA O`XSHASH SOHA ISHCHILARI |
7111 |
Kam qavatli binolarni qurish bilan shug`ullanadigan qurilish ishchilari |
71110 |
Kam qavatli binolarni qurish bilan shug`ullanadigan qurilish ishchilari |
7112 |
G`isht teruvchilar va shunga o`xshash kasb egalari |
71120 |
G`isht teruvchilar |
7113 |
Sangtaroshlar va tosh bloklarini kesuvchilar |
71130 |
Sangtaroshlar |
7114 |
Betonchilar va mozaikachilar |
71140 |
Betonchilar va mozaikachilar |
7115 |
Duradgorlar va o`xshash kasb egalari |
71150 |
Duradgorlar va o`xshash kasb egalari |
7119 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan qurilish va turdosh kasblar ishchilari, b.g.k. |
71190 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan qurilish va turdosh kasblar ishchilari, b.g.k. |
712 |
PARDOZLOVCHI-ISHCHILAR VA TURDOSH KASB ISHCHILARI |
7121 |
Tom yopuvchilar |
71210 |
Tom yopuvchilar |
7122 |
Pol usti qoplamalarini teruvchilar va qoplovchilar |
71220 |
Pol usti qoplamalarini teruvchilar va qoplovchilar |
7123 |
Suvoqchilar |
71230 |
Suvoqchilar |
7124 |
Issiqlik va tovush izolyatsiyasini taxlovchilar |
71240 |
Issiqlik va tovush izolyatsiyasini taxlovchilar |
7125 |
Oynasozlar |
71250 |
Oynasozlar |
7126 |
Chilangar-santexnik va turdosh kasb ishchilari |
71261 |
Gaz tizimlari va uskunalari ishchilari |
71262 |
Santexnik va suv ta`minoti tizimlarini o`rnatuvchilar |
71263 |
Quvur yotqizuvchilar |
71264 |
Suv va kanalizatsiya tarmoqlari kuzatuvchilari |
71265 |
Santexnik va texnologik tizimlarni ta`mirlovchi va xizmat ko`rsatuvchi chilangarlar |
71269 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan chilangar-santexnik va turdosh kasb ishchilari, b.g.k. |
7127 |
Shamollatish, havoni tozalash, sovitish moslamalarini ta`mirlash bo`yicha chilangarlar |
71270 |
Shamollatish, havoni tozalash, sovitish moslamalarini ta`mirlash bo`yicha chilangarlar |
713 |
BINO VA INSHOOTLAR SIRT QISMINI TOZALOVCHI ISHCHILAR VA BO`YOQCHILAR |
7131 |
Bino va inshootlarning sirtlari bo`yoqchilari va shunga o`xshash kasblar ishchilari |
71310 |
Bino va inshootlarning sirtlari bo`yoqchilari va shunga o`xshash kasblar ishchilari |
7132 |
Sanoat buyumlari bo`yoqchilari va shunga o`xshash kasblar ishchilari |
71321 |
Metall bo`yoqchilari |
71322 |
Yog`och bo`yoqchilari |
71329 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan sanoat buyumlari bo`yoqchilari va shunga o`xshash kasblar ishchilari, b.g.k. |
7133 |
Bino va inshootlar sirt qismini tozalovchi ishchilar |
71331 |
Bino va inshootlarga texnik xizmat ko`rsatish ishchilari |
71332 |
Fasadlar, bino va inshootlarni tozalash ishchilari |
72 |
METALGA ISHLOV BERISH SANOATI, MASHINASOZLIK VA SHUNGA O`XSHASH SOHALAR ISHCHILARI |
721 |
QOPLOVCHILAR, PAYVANDLOVCHILAR, JO`VALOVCHILAR, METALL KONSTRUKSIYA TAYYORLOVCHILAR VA SHUNGA O`XSHASH KASB ISHCHILARI |
7211 |
Qoliplovchilar va o`zakchilar |
72111 |
Qoliplovchilar |
72112 |
O`zakchilar |
72119 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan qoliplovchilar va o`zakchilar, b.g.k. |
7212 |
Payvandlash va gaz bilan kesuvchilar |
72121 |
Payvandlovchilar |
72122 |
Gaz bilan kesuvchilar |
7213 |
Jo`vachilar (Valsovshiki) |
72130 |
Jo`vachilar (Valsovshiki) |
7214 |
Konstruksion material tayyorlovchilar va montaj qiluvchilar |
72141 |
Metall konstruksiyalarini o`rnatuvchilar va yig`uvchilar |
72149 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan konstruksion material tayyorlovchilar va montaj qiluvchilar, b.g.k. |
7215 |
Takelajchi va shu kabi kasblar ishchilari |
72151 |
Qurilishda takelajchilar |
72152 |
Transportda takelajchilar |
72159 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan takelajchi va shu kabi kasblar ishchilari, b.g.k. |
722 |
TEMIRCHILAR, CHILANGAR-ASBOBSOZLAR VA SHUNGA O`XSHASH FAOLIYAT ISHCHILARI |
7221 |
Temirchilar, bolg`a va presslar temirchilari |
72211 |
Temirchilar |
72212 |
Presslovchilar va shtamplovchilar |
72219 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan temirchilar, bolg`a va presslar temirchilari, b.g.k. |
7222 |
Chilangar-asbobsozlar va shunga o`xshash faoliyat ishchilari |
72220 |
Chilangar-asbobsozlar va shunga o`xshash faoliyat ishchilari |
7223 |
Metalga ishlov beruvchi dastgohlar ishchilari va sozlovchilari |
72231 |
Metall va materiallarga mexanik ishlov berish ishchilari |
72232 |
Avtomatlashtirilgan va yarimavtomat liniyalar operatorlari va sozlovchilari |
72233 |
Metall va materiallar bilan ishlash bo`yicha ishchilar |
72234 |
Maxsus jarayonlar va qurilmalar ishchilari |
7224 |
Uskunalarni, asboblarni silliqlovchilar va charxlovchilar |
72241 |
Asboblar va uskunalarni charxlovchilar |
72242 |
Materiallarni silliqlovchilar |
72249 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan uskunalarni, asboblarni silliqlovchilar va charxlovchilar, b.g.k. |
723 |
TA`MIRLOVCHILAR VA MEXANIKLAR |
7231 |
Mexanik transport vositalarini ta`mirlash bo`yicha avtomexaniklar va chilangarlar |
72311 |
Mexanik transport vositalari dvigatellari va transmissiyasini ta`mirlash bo`yicha avtomexaniklar va chilangarlar |
72319 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan mexanik transport vositalarini ta`mirlash bo`yicha avtomexaniklar va chilangarlar, b.g.k. |
7232 |
Uchish apparatlarini ta`mirlovchi chilangarlar |
72320 |
Uchish apparatlarini ta`mirlovchi chilangarlar |
7233 |
Qishloq xo`jaligi va sanoat jihozlarini ta`mirlash uchun montajchilar, chilangarlar va sozlovchilar |
72331 |
Temir yo`l transporti uskunalarini ta`mirlash uchun montajchilar, chilangarlar va sozlovchilar |
72332 |
Qishloq xo`jaligi va chorvachilik uskunalarini ta`mirlash uchun montajchilar, chilangarlar va sozlovchilar |
72333 |
Sanoat va texnologik uskunalarni sozlash va ta`mirlash |
72334 |
Kema va daryo uskunalarini ta`mirlash uchun montajchilar, chilangarlar va sozlovchilar |
72335 |
Energetika uskunalarini ta`mirlash uchun montajchilar, chilangarlar va sozlovchilar |
72336 |
Burg`ilash va tog`-kon uskunalarini ta`mirlash uchun montajchilar, chilangarlar va sozlovchilar |
72337 |
Quvur tizimlari va ventilyatsiya uskunalarini ta`mirlash uchun montajchilar, chilangarlar va sozlovchilar |
72338 |
Yog`och va qurilish materiallari uskunalarini ta`mirlash uchun montajchilar, chilangarlar va sozlovchilar |
72339 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan qishloq xo`jaligi va sanoat jihozlarini ta`mirlash uchun montajchilar, chilangarlar va sozlovchilar, b.g.k. |
7234 |
Velosipedlarni ta`mirlash bo`yicha ishchilar va shu kabi turdosh kasb ishchilari |
72340 |
Velosipedlarni ta`mirlash bo`yicha ishchilar va shu kabi turdosh kasb ishchilari |
73 |
POLIGRAFIYA ISHLAB CHIQARISH VA QO`L MEHNATINING YUQORI MALAKALI ISHCHILARI |
731 |
QO`L MEHNATINING YUQORI MALAKALI ISHCHILARI |
7311 |
Pretsizion asbob-uskunalar tayyorlash va ularni ta`mirlash bilan shug`ullanuvchi ishchilar |
73111 |
Soat yasovchilar, sozlovchilar va ta`mirlovchilar |
73112 |
Optik o`lchov asboblari yasovchilar, sozlovchilar va ta`mirlovchilar |
73113 |
Tibbiy buyumlar, jumladan jarrohlik va stomatologik buyumlar yasovchilar, sozlovchilar va ta`mirlovchilar |
73119 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan pretsizion asbob-uskunalar tayyorlash va ularni ta`mirlash bilan shug`ullanuvchi ishchilar, b.g.k. |
7312 |
Musiqa asboblarini yasovchilar va sozlovchilar |
73121 |
Musiqa asboblarini tayyorlovchilar va sozlovchilar |
73122 |
Musiqa asboblarini ta`mirlovchilar va qayta tiklovchilar |
7313 |
Zargarlik buyumlari va qimmatbaho metall buyumlari ishlab chiqarish bilan shug`ullanadigan ishchilar |
73131 |
Zargarlik buyumlarini ishlab chiqarish bilan shug`ullanadigan ishchilar |
73132 |
Qimmatbaho toshlar va olmoslarga ishlov berish bilan shug`ullanadigan ishchilar |
73139 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan zargarlik buyumlari va qimmatbaho metall buyumlari ishlab chiqarish bilan shug`ullanadigan ishchilar, b.g.k. |
7314 |
Kulollar va shunga o`xshash kasb egalari |
73141 |
Abraziv va qattiq materiallar bilan shug`ullanadigan ishchilar |
73142 |
Keramika, chinni va fayans buyumlarini tayyorlash va ishlov berish bilan shug`ullanadigan ishchilar |
73149 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan kulollar va shunga o`xshash kasb egalari, b.g.k. |
7315 |
Shishani qoliplovchilar, naqqoshlar, silliqlovchilar va sayqallovchilar |
73151 |
Shisha kesuvchilar |
73152 |
Shisha presslovchilar |
73153 |
Shisha va linzalarni silliqlovchilar |
73154 |
Shisha va linzalarni sayqallovchilar va bezakchilar |
73149 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan shishani qoliplovchilar, naqqoshlar, silliqlovchilar va sayqallovchilar, b.g.k. |
7316 |
Rasm soluvchi rassomlar, xattotlar, ishlov beruvchilar, rassom-dekoratorlar |
73161 |
Rasm soluvchi rassomlar |
73162 |
Xattotlar |
73163 |
Dekorativ ishlov beruvchilar |
73164 |
Rassom-dekoratorlar |
73169 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan rasm soluvchi rassomlar, xattotlar, ishlov beruvchilar, rassom-dekoratorlar, b.g.k. |
7317 |
To`quv, yog`och va shunga o`xshash materiallardan badiiy buyumlar ishlab chiqaruvchi ishchilar |
73171 |
Yog`och va unga o`xshash materiallardan badiiy buyumlar tayyorlovchilar |
73172 |
To`quv va tabiiy tolalardan badiiy buyumlar tayyorlovchilar |
73179 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan to`quv, yog`och va shunga o`xshash materiallardan badiiy buyumlar ishlab chiqaruvchi ishchilar, b.g.k. |
7318 |
To`qimachilik, teri, charm va shunga o`xshash materiallardan badiiy buyumlar tayyorlovchi ishchilar |
73181 |
Gilam to`quvchilar |
73182 |
Matolar va kiyim buyumlarini ishlab chiqaruvchilar va qayta tiklovchilar |
73183 |
Charm va mo`ynadan buyumlar ishlab chiqaruvchilar va qayta tiklovchilar |
73189 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan to`qimachilik, teri, charm va shunga o`xshash materiallardan badiiy buyumlar tayyorlovchi ishchilar, b.g.k. |
7319 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan malakali qo`l mehnati ishchilari, b.g.k. |
73191 |
Oddiy metallarga ishlov beruvchi hunarmandlar |
73192 |
Tabiiy toshga ishlov beruvchi hunarmandlar |
73193 |
Ko`rgazmali qo`llanmalar tayyorlovchi hunarmandlar |
73199 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan malakali qo`l mehnati ishchilari, b.g.k. |
732 |
MATBAA VA BOSMA ISHLARI ISHCHILARI |
7321 |
Matbaa sanoatida ishlaydigan ishchilar |
73210 |
Matbaa sanoatida ishlaydigan ishchilar |
7322 |
Bosma ishlari bilan shug`ullanuvchilar |
73221 |
Matoga bosma ishlari bilan shug`ullanuvchilar |
73222 |
Yog`och va metallga bosma ishlari bilan shug`ullanuvchilar |
73229 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan bosma ishlari bilan shug`ullanuvchilar, b.g.k. |
7323 |
Muqovalovchilar va pardozlovchilar |
73230 |
Muqovalovchilar va pardozlovchilar |
74 |
ELEKTROTEXNIKA VA ELEKTRONIKA SOHASIDAGI ISHCHILAR |
741 |
ELEKTR QURILMALARINI TA`MIRLOVCHILAR VA MONTAJCHILAR |
7411 |
Qurilish-montaj ishlari bilan shug`ullanadigan elektromontajchilar va shu kabi turdosh kasb egalari |
74110 |
Qurilishda elektromontajchilar |
7412 |
Elektr jihozlarini ta`mirlash va texnik xizmat ko`rsatish bo`yicha elektromontyorlar va elektromexaniklar |
74121 |
Elektromontyorlar (umumiy yo`nalish) |
74122 |
Lift, eskalator va boshqa ko`tarish mexanizmlari elektromontyorlari va elektromexaniklari |
74123 |
Maishiy elektr asboblari elektromontyorlari va elektromexaniklari |
74124 |
Elektrotexnika ishlab chiqarishida elektromontyorlar va elektromexaniklar |
74129 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan elektr jihozlarini ta`mirlash va texnik xizmat ko`rsatish bo`yicha elektromontyorlar va elektromexaniklar, b.g.k. |
7413 |
Elektr uzatish tarmoqlari elektromontyorlari |
74130 |
Elektr uzatish tarmoqlari elektromontyorlari |
742 |
ELEKTRON VA TELEKOMMUNIKATSION QURILMALARNI TA`MIRLOVCHILAR VA MONTAJCHILAR |
7421 |
Elektron qurilmalarga xizmat ko`rsatuvchi va ta`mirlovchi elektromexaniklar, sozlovchilar va montajchilar |
74211 |
Elektron qurilmalarni sozlovchilar va montajchilar |
74212 |
Elektron qurilmalarga xizmat ko`rsatish va ta`mirlash bo`yicha elektromexaniklar |
74213 |
Radioelektron va navigatsiya qurilmalari chilangarlari va ta`mirlovchilari |
74219 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan elektron qurilmalarga xizmat ko`rsatuvchi va ta`mirlovchi elektromexaniklar, sozlovchilar va montajchilar , b.g.k. |
7422 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari uskunalariga texnik xizmat ko`rsatish bo`yicha montajchilar va ta`mirlovchilar |
74221 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari uskunalarini sozlovchilar va montajchilar |
74222 |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari uskunalariga xizmat ko`rsatish va ta`mirlash bo`yicha elektromexaniklar |
75 |
OZIQ-OVQAT, YOG`OCHNI QAYTA ISHLASH, TO`QIMACHILIK VA TIKUVCHILIK SANOATI VA TURDOSH KASBLAR ISHCHILARI |
751 |
OZIQ-OVQAT SANOATI VA TURDOSH KASBLAR ISHCHILARI |
7511 |
Go`sht, baliq va boshqa oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar va qayta ishlovchilar |
75111 |
Go`sht, baliq va boshqa oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar |
75112 |
Go`sht, baliq va boshqa oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlovchilar |
75119 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan go`sht, baliq va boshqa oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar va qayta ishlovchilar, b.g.k. |
7512 |
Novvoylar, qandolatchilar va qand ishlab chiqaruvchilar |
75121 |
Novvoylar |
75122 |
Qandolatchilar |
75123 |
Qand ishlab chiqaruvchilar |
7513 |
Sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar |
75130 |
Sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar |
7514 |
Meva va sabzavotlarni ishlab chiqaruvchilar va qayta ishlovchilar |
75140 |
Meva va sabzavotlarni ishlab chiqaruvchilar va qayta ishlovchilar |
7515 |
Oziq-ovqat mahsulotlarini va ichimliklarni degustatorlari va navini aniqlovchilar |
75150 |
Oziq-ovqat mahsulotlarini va ichimliklarni degustatorlari va navini aniqlovchilar |
7516 |
Tamaki mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar va tayyorlovchilar |
75160 |
Tamaki mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar va tayyorlovchilar |
752 |
YOG`OCHGA ISHLOV BERUVCHILAR, YOG`OCHNI BO`YOVCHILAR VA TURDOSH KASBLAR ISHCHILARI |
7521 |
Yog`ochga birlamchi ishlov berish bilan band bo`lgan ishchilar |
75210 |
Yog`ochga birlamchi ishlov berish bilan band bo`lgan ishchilar |
7522 |
Duradgorlar va turdosh kasblar ishchilari |
75220 |
Duradgorlar va turdosh kasblar ishchilari |
7523 |
Yog`ochga ishlov berish dastgohlarining sozlovchilari va operatorlari |
75230 |
Yog`ochga ishlov berish dastgohlarining sozlovchilari va operatorlari |
753 |
KIYIM VA POYABZALLARNI ISHLAB CHIQARISHDA QO`L MEHNATI ISHCHILAR |
7531 |
Kiyim tikuvchilar, mo`ynachilar va bosh kiyim tikuvchilari |
75310 |
Kiyim tikuvchilar, mo`ynachilar va bosh kiyim tikuvchilari |
7532 |
Andozalar tayyorlovchilar va bichuvchilar |
75320 |
Andozalar tayyorlovchilar va bichuvchilar |
7533 |
To`quvchilar, kashtado`zlar va turdosh kasblar ishchilari |
75330 |
To`quvchilar, kashtado`zlar va turdosh kasblar ishchilari |
7534 |
Mebel pardozchilari va turdosh kasblar ishchilari |
75340 |
Mebel pardozchilari va turdosh kasblar ishchilari |
7535 |
Charm-mo`yna xomashyosiga ishlov beruvchilar, oshlovchilar va mo`ynado`zlar |
75351 |
Charm-mo`yna xomashyosiga ishlov beruvchilar |
75352 |
Charm va mo`yna ishlab chiqaruvchilar |
75353 |
Mo`ynado`zlar |
75359 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan charm-mo`yna xomashyosiga ishlov beruvchilar, oshlovchilar va mo`ynado`zlar, b.g.k. |
7536 |
Poyabzalchilar va turdosh buyumlarni tayyorlovchilar |
75360 |
Poyabzalchilar va turdosh buyumlarni tayyorlovchilar |
754 |
BOSHQA FAOLIYAT SOHASIDAGI MALAKALI ISHCHILAR |
7541 |
Suv ostida ishlovchi ishchilar |
75410 |
Suv ostida ishlovchi ishchilar |
7542 |
Portlatuvchilar |
75420 |
Portlatuvchilar |
7543 |
Buyumlarni sinovchilar va navlarini aniqlovchilar (oziq-ovqat va ichimliklar bundan mustasno) |
75431 |
Sifat va materiallar nazoratchilari |
75432 |
Texnologik jarayonlar nazoratchilari |
75433 |
Maxsus sohalar nazoratchilar |
75439 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan nazoratchilar, b.g.k. |
7544 |
Zararkunandalar va begona o`tlarga qarshi kurashish ishchilari |
75440 |
Zararkunandalar va begona o`tlarga qarshi kurashish ishchilari |
7549 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan malakali sanoat ishchilari va turdosh kasblar ishchilari, b.g.k. |
75490 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan malakali sanoat ishchilari va turdosh kasblar ishchilari, b.g.k. |
8 |
SANOAT USKUNALARI VA DASTGOHLARI YIG`UVCHILARI VA OPERATORLARI |
81 |
SANOAT USKUNALARI VA STATSIONAR QURILMALARI OPERATORLARI |
811 |
TOG`-KON QAZIB OLISH VA KON BOYITISH USKUNALARI OPERATORLARI |
8111 |
Tog`-kon ishchilari va turdosh kasblar ishchilari |
81111 |
Yer osti tog`-kon ishchilari va shaxtyorlar |
81112 |
Ochiq usulda ishlov berish tog`-kon ishchilari |
81113 |
Yer osti tog`-kon mashinalari operatorlari |
81114 |
Ochiq usulda ishlov berish tog`-kon mashinalari operatorlari |
81115 |
Geologik-qidiruv va topografik-geodezik mashinalar operatorlari |
81119 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan tog`-kon ishchilari va turdosh kasblar ishchilari, b.g.k. |
8112 |
Foydali qazilmalarni boyitish jihozlariga xizmat ko`rsatish operatorlari |
81121 |
Rudaga ishlov berish va boyitish operatorlari |
81122 |
Tog` jinslariga ishlov berish va boyitish operatorlari |
8113 |
Quduqlarni burg`ilovchilar va turdosh kasblar ishchilari |
81131 |
Neft va gaz quduqlarini burg`ilovchilar va turdosh kasblar ishchilari |
81132 |
Konchilik sanoatida burg`ilovchilar va turdosh kasblar ishchilari |
81133 |
Geologik va gidrogeologik quduqlarni burg`ilovchilar va turdosh kasblar ishchilari |
81139 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan quduqlarni burg`ilovchilar va turdosh kasblar ishchilari, b.g.k. |
8114 |
Beton, sement va boshqa mineral materiallardan mahsulot tayyorlash dastgohlari operatorlari |
81141 |
Yig`ma temir-beton konstruksiyalarini ishlab chiqarish operatorlari |
81142 |
Asbestotsement buyumlarini ishlab chiqarish operatorlari |
81143 |
Qurilish bloklari va plitalarini ishlab chiqarish operatorlari |
81144 |
Beton-nasoslar va beton aralashtirgichlar operatorlari |
81149 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan beton, sement va boshqa mineral materiallardan mahsulot tayyorlash dastgohlari operatorlari, b.g.k. |
812 |
METALL ERITISH USKUNALARI VA METALGA ISHLOV BERISH USKUNALARI OPERATORLARI |
8121 |
Metall eritish uskunalariga xizmat ko`rsatish va metalga termik ishlov berish uskunalari ishchilari (operatorlari) |
81211 |
Ruda va metalni qizdirish pechlari operatorlari |
81212 |
Rangli metall quyish mashinalari operatorlari |
81213 |
Metall prokatlash stanlari operatorlari |
81214 |
Metallarga termik ishlov berish operatorlari |
81219 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan metall eritish uskunalariga xizmat ko`rsatish va metalga termik ishlov berish uskunalari ishchilari (operatorlari), b.g.k. |
8122 |
Silliqlash, metallash va metallarga himoya qobig`i berish qurilmalari operatorlari |
81221 |
Galvanotexniklar |
81222 |
Metallarga himoya qobig`i berish qurilmalari operatorlari |
81223 |
Metallash qurilmalari operatorlari |
81224 |
Metall tozalash ishchilari |
81229 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan silliqlash, metallash va metallarga himoya qobig`i berish qurilmalari operatorlari, b.g.k. |
813 |
KIMYOVIY XOMASHYOGA QAYTA ISHLOV BERISH BO`YICHA USKUNALAR OPERATORLARI VA FOTOGRAFIYA MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARISH BO`YICHA DASTGOHLAR OPERATORLARI |
8131 |
Kimyoviy xomashyoni, neft va neft mahsulotlarini, boshqa metall bo`lmagan mineral mahsulotlarni qayta ishlash zavodlariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar, apparatchilar va turdosh kasb ishchilari |
81311 |
Kimyoviy moddalarni maydalash, ezish, silliqlash, eritish va aralashtirish uskunalari operatorlari |
81312 |
Termokimyoviy ishlov berish operatorlari |
81313 |
Kimyoviy filtratsiya va ajratish operatorlari |
81314 |
Kimyoviy distillyatsiya apparati va reaktor operatorlari |
81315 |
Sintetik tola ishlab chiqarish operatorlari |
81316 |
Kimyoviy o`g`itlar ishlab chiqarish operatorlari |
81317 |
Lak-bo`yoq mahsulotlari ishlab chiqarish operatorlari |
81319 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan kimyoviy xom ashyoni, neft va neft mahsulotlarini, boshqa metall bo`lmagan mineral mahsulotlarni qayta ishlash zavodlariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar, apparatchilar va turdosh kasb ishchilari, b.g.k. |
8132 |
Fototexnika mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun asbob-uskunalarga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar, apparatchiklar va shunga o`xshash kasb egalari |
81320 |
Fototexnika mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun asbob-uskunalarga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar, apparatchiklar va shunga o`xshash kasb egalari |
814 |
REZINA, PLASTMASSA VA QOG`OZ ISHLAB CHIQARISH DASTGOHLARI OPERATORLARI |
8141 |
Rezina ishlab chiqarish bo`yicha qurilmalarga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
81411 |
Rezina ishlab chiqarish operatorlari |
81412 |
Rezina maydalash mashinasi operatorlari |
81419 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan rezina ishlab chiqarish bo`yicha qurilmalarga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar, b.g.k. |
8142 |
Plastmassa ishlab chiqarish uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
81420 |
Plastmassa ishlab chiqarish uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
8143 |
Qog`oz, karton ishlab chiqarish uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
81430 |
Qog`oz, karton ishlab chiqarish uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
815 |
TO`QIMACHILIK, MO`YNA VA CHARM MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARISH DASTGOHLARI OPERATORLARI |
8151 |
Tola tayyorlash dastgohlari, yigiruv va kalavalash uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
81511 |
Tola tayyorlash dastgohlariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
81512 |
Yigiruv va kalavalash uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
81519 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan tola tayyorlash dastgohlari, yigiruv va kalavalash uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar, b.g.k. |
8152 |
To`qimachilik va trikotaj dastgohlari operatorlari |
81521 |
To`qimachilik dastgohlari operatorlari |
81522 |
Trikotaj dastgohlari operatorlari |
81529 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan to`qimachilik va trikotaj dastgohlari operatorlari, b.g.k. |
8153 |
Tikuv dastgohlari operatorlari |
81530 |
Tikuv dastgohlari operatorlari |
8154 |
Oqartirish, bo`yash, xomashyo, yarim tayyor va tayyor mahsulotlarni tozalash uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
81541 |
Matolarni oqartirish operatorlari |
81542 |
Matolarni tozalash uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
81549 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan oqartirish, bo`yash, xomashyo, yarim tayyor va tayyor mahsulotlarni tozalash uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar, b.g.k. |
8155 |
Teri va mo`ynaga ishlov berish qurilmalariga xizmat ko`rsatish bo`yicha operatorlar |
81551 |
Teri va mo`ynaga ishlov berish qurilmalariga xizmat ko`rsatish bo`yicha operatorlar |
81552 |
Mo`ynaga ishlov berish qurilmalariga xizmat ko`rsatish bo`yicha operatorlar |
81559 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan teri va mo`ynaga ishlov berish qurilmalariga xizmat ko`rsatish bo`yicha operatorlar, b.g.k. |
8156 |
Poyabzal va galantereya buyumlari tayyorlash qurilmalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
81560 |
Poyabzal va galantereya buyumlari tayyorlash qurilmalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
8157 |
Kir yuvish va kimyoviy tozalash uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
81570 |
Kir yuvish va kimyoviy tozalash uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
8159 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan to`qimachilik, mo`yna va charm buyumlar ishlab chiqarish uchun uskunalarga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar, b.g.k. |
81590 |
Boshqa mashg`ulot guruhlarga kiritilmagan to`qimachilik, mo`yna va charm buyumlar ishlab chiqarish uchun uskunalarga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar, b.g.k. |
816 |
TAOM VA ANALOG MAHSULOTLARGA ISHLOV BERISH DASTGOHLARI OPERATORLARI |
8160 |
Oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash uskunalari va shu kabi uskunalarga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
81601 |
Go`sht va go`sht mahsulotlari ishlab chiqarish operatorlari |
81602 |
Sut va sut mahsulotlari ishlab chiqarish operatorlari |
81603 |
Qandolat mahsulotlari ishlab chiqarish operatorlari |
81604 |
Un ishlab chiqarish va qayta ishlash operatorlari |
81605 |
Yog` ishlab chiqarish va qayta ishlash operatorlari |
81606 |
Ichimliklar ishlab chiqarish operatorlari |
81607 |
Oziq-ovqatni termik va mexanik ishlash operatorlari |
81608 |
Oziq-ovqatni qadoqlash va sterillash operatorlari |
81609 |
Boshqa mashg`ulot guruhlarga kiritilmagan oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash uskunalari va shu kabi uskunalarga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar, b.g.k. |
817 |
YOG`OCHGA ISHLOV BERISH VA QOG`OZ TAYYORLASH QURILMALARI OPERATORLARI |
8171 |
Sellyuloza va qog`oz tayyorlash qurilmalari operatorlari |
81711 |
Qog`oz uchun sellyuloza ishlab chiqarish operatorlari |
81712 |
Qog`oz va karton ishlab chiqarish operatorlari |
81713 |
Qog`oz buyumlar ishlab chiqarish operatorlari |
81714 |
Qog`oz va karton qutilar ishlab chiqarish dastgohlari operatorlari |
81715 |
Qog`oz konvert va qoplar ishlab chiqarish dastgohlari operatorlari |
81719 |
Boshqa mashg`ulot guruhlarga kiritilmagan sellyuloza va qog`oz tayyorlash qurilmalari operatorlari, b.g.k. |
8172 |
Yog`ochni qayta ishlash uskunalariga xizmat ko`rsatish bo`yicha operatorlar |
81720 |
Yog`ochni qayta ishlash uskunalariga xizmat ko`rsatish bo`yicha operatorlar |
818 |
SANOAT USKUNALARI VA DASTGOHLARI BOSHQA OPERATORLARI |
8181 |
Shisha va keramika ishlab chiqarish uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar |
81811 |
Shisha qizdirish pechlari operatorlari |
81812 |
Keramika, fayans va farfor qizdirish pechlari operatorlari |
81813 |
O`tga chidamli buyumlar pechlari operatorlari |
81814 |
Shisha buyumlar ishlab chiqarish operatorlari |
81815 |
Keramika, chinni va fayans buyumlar ishlab chiqarish operatorlari |
81819 |
Boshqa mashg`ulot guruhlarga kiritilmagan shisha va keramika ishlab chiqarish uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar, b.g.k. |
8182 |
Bug` dvigatellari va qozonxonalarning operatorlari |
81821 |
Qozonxona uskunalari operatorlari |
81822 |
Qozonxona operatorlari |
81829 |
Boshqa mashg`ulot guruhlarga kiritilmagan bug` dvigatellari va qozonxonalarning operatorlari, b.g.k. |
8183 |
Qadoqlash (upakovkalash) va etiketkalash dastgohlarining operatorlari |
81830 |
Qadoqlash (upakovkalash) va etiketkalash dastgohlarining operatorlari, b.g.k. |
8189 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan sanoat qurilmalari va dastgohlari operatorlari, b.g.k. |
81890 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan sanoat qurilmalari va dastgohlari operatorlari, b.g.k. |
82 |
YIG`UVCHILAR |
821 |
YIG`UVCHILAR |
8211 |
Avtotransport vositalari, dastgohlar, mexanizmlar va asbob-uskunalarni yig`ish bo`yicha chilangar |
82110 |
Avtotransport vositalari, dastgohlar, mexanizmlar va asbob-uskunalarni yig`ish bo`yicha chilangar |
8212 |
Elektr jihozlari va elektrotexnika buyumlarini yig`uvchilar |
82121 |
Elektr asboblari va uskunalarini yig`uvchilar |
82122 |
Elektr simlari va kabellarni yig`uvchilar |
82123 |
Izolyatsion materiallarni yig`uvchilar |
82124 |
G`altaklar va o`ramlarni yig`uvchilar |
82125 |
Maxsus elektrotexnik buyumlarni yig`uvchilar |
82129 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan elektr asboblari va uskunalarini yig`uvchilar, b.g.k. |
8219 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan buyumlarni yig`uvchilar, b.g.k. |
82190 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan buyumlarni yig`uvchilar, b.g.k. |
83 |
KO`CHMA QURILMALAR OPERATORLARI VA HAYDOVCHILARI |
831 |
LOKOMOTIVLAR MASHINISTLARI VA TURDOSH KASB ISHCHILARI |
8311 |
Lokomotiv mashinistlari |
83110 |
Lokomotiv mashinistlari |
8312 |
Tormoz ishchilari, o`tkazgichlar va ulagichlar |
83120 |
Tormoz ishchilari, o`tkazgichlar va ulagichlar |
832 |
AVTOMOBILLAR, FURGONLAR VA MOTOTSIKLLAR HAYDOVCHILARI |
8321 |
Mototsikl haydovchilari |
83210 |
Mototsikl haydovchilari |
8322 |
Yengil avtomobil haydovchilari |
83220 |
Yengil avtomobil haydovchilari |
833 |
YUK TASHUVCHI AVTOMOBILLARI VA AVTOBUSLAR HAYDOVCHILARI |
8331 |
Avtobus, trolleybus va tramvay haydovchilari |
83310 |
Avtobus, trolleybus va tramvay haydovchilari |
8332 |
Yuk tashuvchi avtomobil haydovchilari |
83320 |
Yuk tashuvchi avtomobil haydovchilari |
834 |
KO`CHMA QURILMALAR OPERATORLARI |
8341 |
Qishloq va o`rmon xo`jaligi motorli qurilmalar mashinistlari |
83410 |
Qishloq va o`rmon xo`jaligi motorli qurilmalar mashinistlari |
8342 |
Yer qazuvchi va shunga o`xshash mashinalarning mashinistlari |
83421 |
Yer qazish va transheya mashinalari operatorlari |
83422 |
Burg`ilash mashinalari operatorlari |
83423 |
Asfalt va beton ishlari mashinalari operatorlari |
83424 |
Yo`l ta`miri va saqlash mashinalari operatorlari |
83429 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan yer qazuvchi va shunga o`xshash mashinalarning mashinistlari, b.g.k. |
8343 |
Kranlar, ko`tarish mashinalari va ortish-tushirish qurilmalari mashinistlari |
83431 |
Kran va ko`tarish mashinalari operatorlari |
83432 |
Ortish-tushirish va transport qurilmalari operatorlari |
83439 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan kranlar, ko`tarish mashinalari va ortish- tushirish qurilmalari mashinistlari, b.g.k. |
8344 |
Yuk ortuvchi mashinalar haydovchilari |
83440 |
Yuk ortuvchi mashinalar haydovchilari |
835 |
KEMA EKIPAJ A`ZOLARI VA TURDOSH KASBLAR ISHCHILARI |
8350 |
Paluba komandasi, daryo kemalari a`zolari va turdosh kasblar ishchilari |
83500 |
Paluba komandasi, daryo kemalari a`zolari va turdosh kasblar ishchilari |
9 |
MALAKASIZ ISHCHILAR |
91 |
UY XIZMATCHILARI VA FARROSHLAR |
911 |
MUASSASA, MEHMONXONA XIZMATCHILARI VA FARROSHLARI |
9111 |
Uy xizmatchilari va xonadonlar farroshlari |
91110 |
Uy xizmatchilari va xonadonlar farroshlari |
9112 |
Tashkilotlar va boshqa joylardagi xizmatchilar hamda farroshlar |
91121 |
Mehmonxona xizmatchilari va farroshlari |
91123 |
Sanoat binolarini tozalovchi farroshlar |
91125 |
Transport vositalarini tozalovchilar |
91129 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan tashkilotlar va boshqa joylardagi xizmatchilar va farroshlar, b.g.k. |
912 |
OYNA, KIR, TRANSPORT VOSITALARINI YUVUVCHILAR VA BOSHQA SHU KABI QO`LDA TOZALOVCHILAR |
9121 |
Qo`lda kir yuvish va dazmollash ishchilari |
91210 |
Qo`lda kir yuvish va dazmollash ishchilari |
9122 |
Transport vositalarini yuvuvchilar |
91220 |
Transport vositalarini yuvuvchilar |
9123 |
Derazalarni yuvuvchilar |
91230 |
Derazalarni yuvuvchilar |
9129 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan tozalovchilar, farroshlar, b.g.k. |
91290 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan tozalovchilar, farroshlar, b.g.k. |
92 |
QISHLOQ VA O`RMON XO`JALIGI, BALIQCHILIK VA BALIQSHUNOSLIKDAGI MALAKASIZ ISHCHILAR |
921 |
QISHLOQ VA O`RMON XO`JALIGI, BALIQCHILIK VA BALIQSHUNOSLIKDAGI MALAKASIZ ISHCHILAR |
9211 |
O`simlikshunoslik sohasidagi malakasiz ishchilar |
92110 |
O`simlikshunoslik sohasidagi malakasiz ishchilar |
9212 |
Chorvachilik xo`jaligi malakasiz ishchilari |
92120 |
Chorvachilik xo`jaligi malakasiz ishchilari |
9213 |
Aralash o`simlik va chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqarishda malakasiz ishchilar |
92130 |
Aralash o`simlik va chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqarishda malakasiz ishchilar |
9214 |
Bog`dorchilik xo`jaligida band bo`lgan malakasiz ishchilar |
92140 |
Bog`dorchilik xo`jaligida band bo`lgan malakasiz ishchilar |
9215 |
O`rmon xo`jaligida band bo`lgan malakasiz ishchilar |
92150 |
O`rmon xo`jaligida band bo`lgan malakasiz ishchilar |
9216 |
Baliqchilik va dengiz mahsulotlari ishlab chiqarishda band bo`lgan malakasiz ishchilar |
92160 |
Baliqchilik va dengiz mahsulotlari ishlab chiqarishda band bo`lgan malakasiz ishchilar |
93 |
TOG`-KON SANOATI, QURILISH, QAYTA ISHLASH SANOATI VA TRANSPORT SOHASIDAGI MALAKASIZ ISHCHILAR |
931 |
TOG`-KON SANOATI VA QURILISH SOHASIDAGI MALAKASIZ ISHCHILAR |
9311 |
Tog`-kon va ochiq konlarni ishlash sanoati malakasiz ishchilari |
93110 |
Tog`-kon va ochiq konlarni ishlash sanoati malakasiz ishchilari |
9312 |
Yo`llar, to`g`onlar va shunga o`xshash inshootlarni qurish va ta`mirlashda band bo`lgan malakasiz ishchilar |
93120 |
Yo`llar, to`g`onlar va shunga o`xshash inshootlarni qurish va ta`mirlashda band bo`lgan malakasiz ishchilar |
9313 |
Binolarni qurish va ta`mirlashda band bo`lgan malakasiz ishchilar |
93130 |
Binolarni qurish va ta`mirlashda band bo`lgan malakasiz ishchilar |
932 |
QO`LDA O`ROVCHILAR VA ISHLOV BERISH SANOATIDA BAND BO`LGAN BOSHQA MALAKASIZ ISHCHILAR |
9321 |
Qo`lda o`rash, qadoqlashda band bo`lgan malakasiz ishchilar |
93210 |
Qo`lda o`rash, qadoqlashda band bo`lgan malakasiz ishchilar |
9329 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan ishlab chiqarish sohasida ishlaydigan malakasiz ishchilar, b.g.k. |
93291 |
Metallurgiya sohasida malakasiz ishchilar |
93292 |
Oziq-ovqat sanoatida malakasiz ishchilar |
93293 |
Yengil va to`qimachilik sanoatida malakasiz ishchilar |
93294 |
Kimyo sanoatida malakasiz ishchilar |
93295 |
Boshqa metall bo`lmagan mineral mahsulotlar ishlab chiqarish sohasida malakasiz ishchilar |
93299 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan ishlab chiqarish sohasida ishlaydigan malakasiz ishchilar, b.g.k. |
933 |
TRANSPORT VA SAQLASH ISHLARIDA MALAKA TALAB ETILMAYDIGAN ISHCHILAR |
9331 |
Qo`l va pedalda boshqariladigan transport vositalari haydovchilari |
93310 |
Qo`l va pedalda boshqariladigan transport vositalari haydovchilari |
9332 |
Aravakashlar, tirkakli transport vositalari haydovchilari |
93320 |
Aravakashlar, tirkakli transport vositalari haydovchilari |
9333 |
Yukchilar |
93330 |
Yukchilar |
9334 |
Do`konlarda rastalarga tovarlarni to`ldiruvchilar |
93340 |
Do`konlarda rastalarga tovarlarni to`ldiruvchi |
94 |
TAOM TAYYORLASHDA YORDAMCHILAR |
941 |
TAOM TAYYORLASHDA YORDAMCHILAR |
9411 |
Tez tayyor bo`luvchi taomlarni tayyorlovchilar |
94110 |
Tez tayyor bo`luvchi taomlarni tayyorlovchilar |
9412 |
Oshxonadagi yordamchilar |
94120 |
Oshxona yordamchisi |
95 |
KO`CHA SOTUVCHILARI VA BOSHQA KO`CHA XIZMATLARINI KO`RSATADIGAN MALAKASIZ ISHCHILAR |
951 |
BOSHQA KO`CHA XIZMATLARINI KO`RSATADIGAN MALAKASIZ ISHCHILAR |
9510 |
Boshqa ko`cha xizmatlarini ko`rsatadigan malakasiz ishchilar |
95100 |
Boshqa ko`cha xizmatlarini ko`rsatadigan malakasiz ishchilar |
952 |
NOOZIQ-OVQAT MAHSULOTLARI CHEKLANGAN DOIRADAGI SOTISH ISHCHILARI (KO`CHA SAVDO) |
9520 |
Nooziq-ovqat mahsulotlari cheklangan doiradagi sotish ishchilari (ko`cha savdo) (ko`cha sotuvchilari) |
95201 |
Ko`cha va bozorlarda savdogarlar |
96 |
CHIQINDILARNI YIG`UVCHI VA BOSHQA MALAKASIZ XODIMLAR |
961 |
CHIQINDILARNI YIG`ISH BO`YICHA MALAKASIZ ISHCHILAR |
9611 |
Chiqindilarni yig`uvchilar va qayta ishlovchilar |
96110 |
Chiqindilarni yig`uvchilar va qayta ishlovchilar |
9612 |
Chiqindilarni ajratuvchilar |
96120 |
Chiqindilarni ajratuvchilar |
9613 |
Hudud farroshlari (dvornik/supuruvchilar) va boshqa shunga o`xshash ishchilar |
96130 |
Hudud farroshlari (dvornik/supuruvchilar) va boshqa shunga o`xshash ishchilar |
962 |
BOSHQA MALAKASIZ ISHCHILAR |
9621 |
Kuryerlar, yuk tashuvchilar, shveysarlar va boshqa shu kabi ishchilar |
96210 |
Kuryerlar, yuk tashuvchilar, shveysarlar va boshqa shu kabi ishchilar |
9622 |
Yordamchi ishchilar |
96221 |
Bino qorovullari va qo`riqchilari |
96222 |
Vaxtyorlar va konsyerjlar |
96229 |
Boshqa mashg`ulot guruhlariga kiritilmagan qo`riqchilar va shu turdagi ishlar bilan shug`ullanuvchi ishchilar, b.g.k. |
9623 |
Savdo avtomatlaridan, hisoblagich ko`rsatkichlarini nazorat qilish moslamalarini nazorat qilish ishchilari |
96231 |
Savdo avtomatlari va hisoblagich ko`rsatkichlarini nazorat qilish bilan shug`ullanuvchi ishchilar |
96232 |
Savdo avtomatlaridan pul yig`uvchilar |
9624 |
Suv tashuvchilar va o`tin yig`uvchilar |
96240 |
Suv tashuvchilar va o`tin yig`uvchilar |
9629 |
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan malakasiz ishchilar, b.g.k. |
96290 |
Boshqa mashg`ulotlar guruhlariga kiritilmagan malakasiz xodimlar, b.g.k. |
O`ZBEKISTON MILLIY STANDARTI
Mashg`ulotlarning milliy klassifikatori (MMK-2025)
MASHG`ULOTLARNING MILLIY KLASSIFIKATORIDAGI
GURUHLARNING TAVSIFI
Rasmiy nashr
Ta`lim sifatini ta`minlash milliy agentligining
Milliy malaka tizimini rivojlantirish instituti
Toshkent 2025
ASOSIY GURUH 1
RAHBARLAR
Rahbarlar davlat organlari, korxonalar va tashkilotlarning, shuningdek ular tarkibidagi tashkiliy bo`linmalarning umumiy faoliyatini rejalashtiradi, boshqaradi, muvofiqlashtiradi va baholaydi, ularning siyosati, qonunlari, qoidalari va nizomlarini ishlab chiqadi va qayta ko`rib chiqadi. Ushbu asosiy guruhga kiritilgan ko`pchilik mashg`ulotlar MMKning to`rtinchi ko`nikma darajasini talab qiladi. 14: Mehmonxona biznesining rahbarlari, do`konlar va tegishli faoliyat sohalari rahbarlari (boshqaruvchilari) o`rtacha guruhi, odatda, MMKning uchinchi darajadagi ko`nikmalariga mos keladigan bilim va ko`nikmalarni talab qiladi.
Rahbarlar bajaradigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
davlat tashkilotlari va boshqa tashkilotlar hamda ularning tashkiliy tuzilmalari uchun siyosat, byudjet, qonunlar va normativ hujjatlar bo`yicha maslahat berish va ularni ishlab chiqish; maqsadlarni va standartlarni belgilash, ularni amalga oshirish dasturlari, siyosati va tartiblarini ishlab chiqish va baholash;
byudjet ijrosi ustidan nazoratni ta`minlash uchun ishlab chiqilgan va joriy etilgan tegishli tizimlar va tartiblardan foydalanishni ta`minlash;
siyosat va dasturlarni amalga oshirish uchun moddiy, moliyaviy va inson resurslari hajmiga ruxsat berish;
tashkilot va uning xodimlari faoliyatini monitoring qilish va baholash; ishga qabul qilish yoki ishga qabul qilishga ruxsat berish (kelishish);
sog`liqni saqlash va texnika xavfsizligi talablariga rioya qilinishini ta`minlash; kundalik faoliyatni rejalashtirish va boshqarish;
yig`ilishlarda va boshqa tadbirlarda davlat, tashkilot yoki bo`linma nomidan vakillik va muzokaralar olib borish.
Ushbu asosiy guruhning mashg`ulotlari quyidagi o`rtacha guruhlarga bo`linadi:
11 Qonun chiqaruvchilar, yuqori mansabdor shaxslar va boshqaruvchilar;
12 Korporativ boshqaruvchilar;
13 Ishlab chiqarish va ixtisoslashtirilgan xizmatlar sohasidagi bo`linmalar rahbarlari;
14 Mehmonxona biznesining rahbarlari, do`konlar va tegishli faoliyat sohalari rahbarlari (boshqaruvchilari).
Eslatma.
Asosiy guruh 1: Rahbarlar va boshqa asosiy guruhlardagi o`rtacha guruh rahbarlari ham xodimlar tomonidan bajariladigan ishlarni rejalashtirishi, tashkil etishi, muvofiqlashtirishi, nazorat qilishi va boshqarishi mumkin. Ammo bunga qo`shimcha ravishda rahbarlar asosiy guruhi qoida tariqasida quyidagi sohalarda javobgardirlar va qarorlar qabul qiladi:
tashkilot yoki alohida tarkibiy bo`linma faoliyatini umumiy strategik va tezkor boshqarish; byudjet (qancha pul va qanday maqsadlarga sarflanishi kerak);
xodimlarni tanlash, tayinlash va ishdan bo`shatish.
O`rtacha guruhlardagi rahbarlar ushbu masalalarda, ayniqsa xodimlarni ishga olish va ishdan bo`shatish bo`yicha rahbarlarga maslahat berishi va yordam berishi mumkin, ammo mustaqil qaror qabul qilish huquqiga ega emas.
Rahbarlarning strategik va tezkor boshqaruv, byudjet va xodimlar bilan ishlash yo`nalishlari uchun mas`ul bo`lishi zaruriy shart emas. Ularning qarorlarining mustaqillik darajasi turlicha bo`lishi mumkin. Farqi shundaki, o`rtacha guruhdagi rahbarlar faqat xodimlarning faoliyatini nazorat qilish uchun javobgardir, rahbarlar esa tarkibiy bo`linma faoliyati uchun umumiy javobgardir.
O`RTACHA GURUH 11
QONUN CHIQARUVCHILAR, YUQORI MANSABDOR
SHAXSLAR VA BOSHQARUVCHILAR
Qonun chiqaruvchilar, yuqori mansabdor shaxslar va boshqaruvchilar rivojlanish strategiyasini ishlab chiqadi va qayta ko`rib chiqadi, boshqa rahbarlar ko`magida tashkilotlarning umumiy faoliyatini rejalashtirish, muvofiqlashtirish va baholashni amalga oshiradi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning to`rtinchi ko`nikma darajasiga mos ko`nikmalarni talab qiladi.
Ushbu o`rtacha guruh rahbarlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
qonun chiqaruvchi organlar, direktorlar kengashlari va qo`mitalar ishiga rahbarlik qilish yoki ularda qatnashish;
byudjet siyosati masalalari, davlat organlari va boshqa tashkilotlar faoliyatiga oid qonunlar va normativ hujjatlarni ishlab chiqish va maslahat berish;
davlat tashkilotlari va boshqa tashkilotlar oldiga maqsadlarni belgilash;
dasturlar, siyosat va ularni amalga oshirish tartib-qoidalarini ishlab chiqish yoki tasdiqlash va baholash;
byudjet ijrosi ustidan nazoratni ta`minlash uchun ishlab chiqilgan va joriy etilgan tegishli tizimlar va tartiblarni ta`minlash;
siyosat va dasturlarni amalga oshirish uchun moddiy, moliyaviy va inson resurslari hajmiga ruxsat berish;
tashkilotlar faoliyatini monitoring qilish va baholash;
yuqori bo`g`indagi xodimlarni tanlash yoki tanlashni tasdiqlash;
rasmiy tadbirlar, yig`ilishlar, muzokaralar va boshqa ommaviy tadbirlarda davlat va tashkilot yoki jamoani taqdim qilish va tantanali vazifalarini bajarish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
111 Qonun chiqaruvchilar, yuqori mansabdor shaxslar;
112 Yuqori mansabdor shaxslar.
KICHIK GURUH 111
QONUN CHIQARUVCHILAR, YUQORI
MANSABDOR SHAXSLAR
Qonun chiqaruvchi va yuqori mansabdor shaxslar milliy, davlat, hududiy yoki mahalliy hokimiyat yoki jamoalar, shuningdek, jamoat tashkilotlari siyosatini belgilaydi, shakllantiradi, maslahat beradi va bevosita amalga oshiradi. Ular qonunlar, ijtimoiy normalar va qoidalarni ishlab chiqadi, ratifikatsiya qiladi, o`zgartiradi yoki bekor qiladi, vazirliklar va idoralar, an`anaviy jamoalar va jamoat tashkilotlarining umumiy faoliyatini rejalashtiradi, tashkil qiladi, boshqaradi, nazorat qiladi va baholaydi.
Ushbu o`rtacha guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
qonun chiqaruvchi organlari va ma`muriy kengashlari, qonun chiqaruvchi yig`ilishlar,
mahalliy davlat hokimiyati organlari va jamoat tashkilotlari ishiga rahbarlik qilish yoki ishtirok etish;
davlat organlarida xizmat qilish;
butun jamiyat manfaatlariga taalluqli, saylovchilar manfaatlariga daxldor masalalarni tekshirish;
davlat siyosatini yuritish, byudjet ijrosi, qonunchilik va me`yoriy-huquqiy hujjatlarni qo`llab-quvvatlash masalalarini ishlab chiqish va maslahat berish, dasturlarni, siyosat va ularni amalga oshirish tartiblarini tashkil etish va ishlab chiqish yoki tasdiqlash hamda baholash maqsadlarini belgilash;
hujjatlar, axborot eslatmalari va taqdim etilgan hisobotlarga tavsiyalar berish, ularni tahlil qilish, baholash va tasdiqlash;
byudjet ijrosi ustidan nazoratni ta`minlash uchun ishlab chiqilgan va joriy etilgan tegishli tizimlar va tartiblarni ta`minlash;
kommunal yerlar va boshqa resurslarni foydalanish uchun ajratish;
rasmiy tadbirlar va yig`ilishlarda, muzokaralarda, yig`ilishlarda va ommaviy muhokamalarda davlat va hukumat, tashkilot yoki jamiyat nomidan tantanali vazifalarni bajarish va vakillik qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
1111 Qonun chiqaruvchilar;
1112 Yuqori lavozimli davlat amaldorlari;
1113 Mahalliy o`zini-o`zi boshqarish idoralari rahbarlari;
1114 Siyosiy va jamoat tashkilotlarining yuqori mansabdor shaxslari.
BOSHLANG`ICH GURUH 1111
QONUN CHIQARUVCHILAR
Qonun chiqaruvchilar milliy, davlat, hududiy yoki mahalliy hokimiyatlarning, shuningdek, xalqaro hukumat tuzilmalarining siyosatini belgilaydi, shakllantiradi va bevosita amalga oshiradi; qonunlar, ijtimoiy normalar va qoidalarni ishlab chiqish, tasdiqlash, o`zgartirish yoki bekor qilish bilan shug`ullanadi. Ular Parlamentlar, Kengashlar va Hukumatning saylangan va doimiy a`zolarini o`z tarkibiga oladi.
Ularning vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
milliy, davlat, hududiy yoki mahalliy hokimiyatlarning qonun chiqaruvchi organlari va ma`muriy kengashlariga yoki qonun chiqaruvchi yig`ilishlarga rahbarlik qilish yoki ularning ishida ishtirok etish;
milliy, davlat, hududiy yoki mahalliy hokimiyat organlari siyosatini belgilash, shakllantirish va bevosita amalga oshirish;
qonun yoki konstitutsiyaviy asosda belgilangan doirada qonunlar, ijtimoiy normalar va qoidalarni ishlab chiqish, tasdiqlash, o`zgartirish yoki bekor qilish;
hukumat va ma`muriy kengashlarda yoki rasmiy qo`mitalarda xizmat qilish;
jamoat manfaatlarini ta`minlash masalalarini o`rganish va ularning vakili bo`lgan saylovchilarning manfaatlarini himoya qilish;
vakillik funksiyalarini bajarish, jamiyatga xizmat ko`rsatishga, jamoatchilik fikrini o`rganishga va davlat rejalari haqida ma`lumot berishga qaratilgan yig`ilishlar o`tkazish;
turli manfaatlarni murosaga keltirish, siyosat ishlab chiqish va jamoatchilik roziligiga erishish uchun boshqa qonunchilar va manfaatdor guruhlar vakillari bilan muzokaralar olib borish; hukumat a`zolari, yuqori lavozimdagi shaxslar, vazirlik va idoralarning mas`ul xodimlari
sifatida davlat siyosatini aniqlashtirish va amalga oshirishda ishtirok etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
O`zbekiston Respublikasi Prezidenti;
O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Raisi va o`rinbosarlari;
O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining Spikeri va o`rinbosarlari;
O`zbekiston Respublikasi Bosh vaziri;
O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbari;
O`zbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi Raisi, o`rinbosari, kotibi va a`zolari.
BOSHLANG`ICH GURUH 1112
YUQORI LAVOZIMLI DAVLAT AMALDORLARI
Yuqori lavozimli davlat amaldorlari hukumat a`zolariga siyosat masalalari bo`yicha maslahatlar beradi, vazirliklar va idoralar tomonidan davlat siyosatining talqini va amalga oshirilishini hamda amaldagi qonun hujjatlariga rioya etilishini nazorat qiladi, xorijda o`z davlatiga vakillik qiladi va uning nomidan ish yuritadi yoki hukumatlararo tashkilotlarda shu kabi vazifalarni bajaradi. Ular Hukumat va qonun chiqaruvchi organlar tomonidan belgilangan qonunchilik va siyosatga muvofiq munitsipal yoki mahalliy hokimiyat va boshqaruv organlari, hududiy va milliy hukumat vazirliklari, kengashlar, agentliklar va komissiyalarning umumiy faoliyatini rejalashtiradi, tashkil qiladi, boshqaradi, nazorat qiladi va baholaydi.
Ularning vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
milliy, davlat, hududiy yoki mahalliy hokimiyat organlariga va qonun chiqaruvchilarga siyosat masalalari bo`yicha maslahat berish;
davlat byudjetini, qonunlar va me`yoriy-huquqiy hujjatlarni tayyorlash, shu jumladan, o`zgartirishlar kiritish bo`yicha maslahatlar berish;
qonun hujjatlariga va amalga oshirilayotgan siyosatga muvofiq vazirliklar va idoralar oldiga maqsadlarni belgilash;
davlat siyosatini to`la amalga oshirish yoki hukumat bilan maslahatlashish bo`yicha dasturlar va tartiblarni ishlab chiqish yoki tasdiqlash va baholash;
o`rta bo`g`in mansabdor shaxslari va yuqori mansabdor shaxslar tomonidan taqdim etilgan hujjatlar, ma`lumotlar va hisobotlarga tavsiyalar berish, ularni tahlil qilish, baholash va tasdiqlash; byudjet ijrosi ustidan nazoratni ta`minlash uchun ishlab chiqilgan va joriy etilayotgan
tegishli tizimlar va tartiblarni ta`minlash;
boshqa yuqori davlat xizmatchilari va mansabdor shaxslar bilan faoliyatni muvofiqlashtirish;
qonunchilik va boshqa davlat qo`mitalari oldida byudjet siyosati va amalga oshirilayotgan dasturlarga oid taqdimotlar qilish;
vazirliklar va idoralar tomonidan davlat siyosatining talqini va amalga oshirilishini hamda qonun hujjatlariga rioya etilishini nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Inson huquqlari bo`yicha O`zbekiston Respublikasi Milliy markazining direktori va o`rinbosarlari;
O`zbekiston Respublikasi Konstitutsiyaviy Sudining Devoni rahbari;
O`zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Raisi kotibiyati mudiri;
O`zbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi Kotibiyati rahbari;
O`zbekiston Respublikasi Bosh vaziri yordamchisi;
O`zbekiston Respublikasining Bosh konsullari.
BOSHLANG`ICH GURUH 1113
MAHALLIY O`ZINI-O`ZI BOSHQARISH
IDORALARI RAHBARLARI
Mahalliy o`zini o`zi boshqarish idoralari rahbarlari qadimiy an`analar bilan belgilanadigan bir qator qonunchilik, ma`muriy va marosim vazifalari va majburiyatlarini, shuningdek, qishloq aholi punktlari rahbarlari bilan mahalliy, hududiy va davlat hokimiyati organlari o`rtasidagi huquq va majburiyatlarni taqsimlashni amalga oshiradi.
Ularning vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
umumiy foydalanishdagi yer va boshqa resurslarni jamoa yoki qishloqdagi uy xo`jaliklari o`rtasida foydalanish uchun ajratish;
ma`lum bir jamoa yoki qishloqning ortiqcha mahsulotini yig`ish va taqsimlash; jamoa yoki qishloq a`zolari o`rtasidagi nizolarni hal qilish;
qoidalar va urf-odatlarni buzganlik uchun jamoa a`zolari yoki qishloq aholisini intizomiy jazolash;
tug`ilish, nikoh, o`lim, hosilni yig`ib olish va boshqa muhim voqealar bilan bog`liq marosim vazifalarini bajarish;
mahalliy yoki hududiy kengashlarda mahalla yoki qishloq vakilligi;
jamoatchilikni yoki qishloq aholisini hukumat normalari va qoidalari haqida xabardor qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Toshkent shahri, viloyatlar va Respublika bo`ysunuvidagi shaharlar hokimlari, o`rinbosarlari va maslahatchilari;
Toshkent shahri, viloyatlar va Respublika bo`ysunuvidagi shaharlar hokimlari tashkiliy- kadrlar guruh rahbari;
Qoraqalpog`iston Respublikasi, Toshkent shahri, viloyatlar tumanlari va shaharlari hokimlari, o`rinbosarlari va maslahatchilari;
Mahalliy o`zini-o`zi boshqarish organi (mahalla, shaharcha, qishloq, ovul fuqarolar yig`ini) raisi.
BOSHLANG`ICH GURUH 1114
SIYOSIY VA JAMOAT TASHKILOTLARINING
YUQORI MANSABDOR SHAXSLARI
Siyosiy va jamoat tashkilotlarining yuqori mansabdor shaxslari partiya siyosiy tashkilotlari, kasaba uyushmalari, ish beruvchilar tashkilotlari, savdo-sanoat birlashmalari, gumanitar yoki xayriya tashkilotlari, sport birlashmalari kabi jamoat tashkilotlarining siyosatini belgilaydi, shakllantiradi va bevosita amalga oshiradi, o`z tashkilotlariga vakillik qiladi va ularning nomidan ish olib boradi.
Ularning vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
tashkilotning siyosati, normalari va qoidalarini aniqlash va shakllantirish;
tashkilotning umumiy faoliyatini rejalashtirish, boshqarish va muvofiqlashtirishni amalga oshirish;
tashkilot faoliyati va natijalarini ko`rib chiqish, direktorlar kengashlari va boshqaruv organlariga, a`zo tashkilotlar va moliya muassasalariga hisobot berish;
tashkilot, uning a`zolari va tegishli alohida manfaatdor guruhlar nomidan muzokaralar olib borish;
qonun chiqaruvchi, Hukumat yoki keng jamoatchilik oldida tashkilot, uning a`zolari va tegishli alohida manfaatdor guruhlarning manfaatlarini saqlash;
umumiy siyosatni amalga oshirish, dasturlarni amalga oshirish, qoidalar va qoidalarga rioya qilish bilan bog`liq faoliyatning alohida yo`nalishlarini rejalashtirish, tashkil etish va boshqarish;
byudjet ijrosi nazoratini ta`minlash uchun ishlab chiqilgan va amalga oshirilayotgan tegishli tizimlar va tartiblarni ta`minlash;
belgilangan maqsad va siyosatlarni hisobga olgan holda tashkilot faoliyatini monitoring qilish va baholash;
rasmiy tadbirlarda va direktorlar kengashi yig`ilishlarida, muzokaralarda, kongresslarda, jamoatchilik muhokamalari va forumlarda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kasaba uyushmalari federatsiyasi raisi va o`rinbosarlari; Yoshlar ittifoqi raisi;
Siyosiy tashkilot raisi va o`rinbosarlari; Fond direktori (prezidenti).
KICHIK GURUH 112
YUQORI MANSABDOR SHAXSLAR
Yuqori mansabdor shaxslar rivojlanish strategiyasini ishlab chiqadi va qayta ko`rib chiqadi, tashkilotlar yoki tashkilotlarning (jamoat tashkilotlari, vazirliklar va idoralar bundan mustasno) umumiy faoliyatini rejalashtirish, boshqarish, muvofiqlashtirish va baholashni boshqa rahbarlar ko`magida, odatda, direktorlar kengashi yoki o`z faoliyati va faoliyati uchun javobgar bo`lgan boshqa boshqaruv organi tomonidan belgilangan boshqaruv tamoyillariga muvofiq amalga oshiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
tashkilotning umumiy faoliyatini rejalashtirish, boshqarish va muvofiqlashtirish; tashkilotning ishi va faoliyat natijalarini, shuningdek, direktorlar kengashi va boshqa boshqaruv organlariga taqdim etiladigan hisobotlarni tahlil qilish;
tashkilot uchun maqsadlar, strategiyalar, siyosat va dasturlarni aniqlash; tashkilotning umumiy yo`nalishi va boshqaruvini ta`minlash;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
siyosat va dasturlarni amalga oshirish uchun moddiy, inson va moliyaviy resurslar hajmiga ruxsat berish;
tashkilotning maqsadlariga erishish va siyosatini amalga oshirish uchun faoliyatini monitoring qilish va baholash;
yuqori rahbariyat bilan maslahatlashish, tavsiyalarni qayta ko`rib chiqish va hisobotlarni tayyorlash;
rasmiy tadbirlar, muzokaralar, kongresslar, seminarlar, jamoatchilik muhokamalari va forumlarda tashkilot nomidan vakillik qilish;
yuqori mansabdor shaxslar va xodimlarni tanlash yoki tanlashni tasdiqlash; tashkilotning tegishli qonunlar va normativ holatlarga rioya qilishini ta`minlash. Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
1120 Tijorat va notijorat tashkilotlari rahbarlari (jamoat tashkilotlari (birlashmalari) rahbarlaridan tashqari).
BOSHLANG`ICH GURUH 1120
TIJORAT VA NOTIJORAT TASHKILOTLARI RAHBARLARI
(JAMOAT TASHKILOTLARI (BIRLASHMALARI)
RAHBARLARIDAN TASHQARI)
Tijorat va notijorat tashkilotlari rahbarlari (jamoat tashkilotlari (birlashmalari) rahbarlaridan tashqari) rivojlanish strategiyasini ishlab chiqadi va qayta ko`rib chiqadi, tashkilotlarning (jamoat tashkilotlari, vazirliklar va idoralar bundan mustasno) umumiy faoliyatini rejalashtirish, boshqarish, muvofiqlashtirish va baholashni boshqa rahbarlar ko`magida, direktorlar kengashi yoki o`z faoliyati va faoliyati uchun javobgar bo`lgan boshqa boshqaruv organi tomonidan odatda, belgilangan boshqaruv tamoyillariga muvofiq amalga oshiradi.
Ularning vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
tashkilotning umumiy faoliyatini rejalashtirish, boshqarish va muvofiqlashtirish; tashkilotning ishi va faoliyat natijalarini, shuningdek, direktorlar kengashi va boshqa boshqaruv organlariga taqdim etiladigan hisobotlarni tahlil qilish;
tashkilot uchun maqsadlar, strategiyalar, siyosat va dasturlarni aniqlash; tashkilotning umumiy yo`nalishi va boshqaruvini ta`minlash;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
siyosat va dasturlarni amalga oshirish uchun moddiy, moliyaviy va inson resurslari hajmiga ruxsat berish;
tashkilotning maqsadlariga erishish va siyosatini amalga oshirishdagi faoliyatini monitoring qilish va baholash;
yuqori rahbariyat bilan maslahatlashish, tavsiyalarni ko`rib chiqish va hisobotlarni tayyorlash;
rasmiy tadbirlar, muzokaralar, kongresslar, seminarlar, jamoat tinglovlari va forumlarda tashkilot nomidan vakillik qilish;
yuqori lavozimdagi shaxslar va xodimlarni tanlash yoki tanlashni tasdiqlash;
tashkilotning tegishli qonunlar va normativ holatlarga rioya qilishini ta`minlash; kredit va sug`urta arizalarini ko`rib chiqish, baholash va rasmiylashtirish;
tijorat, ipoteka va iste`mol kredit liniyalarini tasdiqlash yoki rad etish yoki tasdiqlash yoki rad etishni muvofiqlashtirish;
kompaniyaning boshqa filiallari bilan hamkorlikni muvofiqlashtirish;
byudjetlarni boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Badiiy Akademiya raisi (prezidenti) va o`rinbosarlari;
Oliy ta`lim tashkiloti rektori va prorektorlar;
Sport federatsiyasi raisi;
Fanlar Akademiyasi raisi (prezidenti) va o`rinbosarlari;
Xalq ijodiyoti ilmiy-uslubiy markazi direktori.
Eslatma.
Keng ko`lamli funksional mas`uliyatga ega bo`lgan bo`ysunuvchi rahbarlar faoliyatini muvofiqlashtiruvchi va nazorat qiluvchi mintaqaviy rahbarlar va boshqa yuqori mansabdor shaxslar 1120: Tijorat va notijorat tashkilotlari rahbarlari (jamoat tashkilotlari (birlashmalari) rahbarlaridan tashqari) boshlang`ich guruhiga kiradi.
Muayyan hududdagi muayyan funksiyalar uchun mas`ul bo`lgan rahbarlar ushbu guruhga kirmaydi. Masalan, 1221: Savdo va marketing bo`limlari rahbarlari boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi. Asosiy vazifasi bir yoki bir nechta tashkilotning direktorlar kengashi a`zosi bo`lib xizmat qilgan xodimlar 1120: Tijorat va notijorat tashkilotlari rahbarlari (jamoat tashkilotlari, (birlashmalar) rahbarlaridan tashqari) boshlang`ich guruhiga kiradi.
O`RTACHA GURUH 12
KORPORATIV BOSHQARUVCHILAR
Korporativ boshqaruvchilar tashkilotlarning moliyaviy, ma`muriy, inson resurslari, siyosat, rejalashtirish, tadqiqot va ishlanmalar, reklama, jamoatchilik bilan aloqalar, savdo va marketing faoliyatini, shuningdek, bunday xizmatlarni ko`rsatadigan tashkilotlarni rejalashtiradi, tashkil qiladi, boshqaradi, nazorat qiladi va muvofiqlashtiradi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning to`rtinchi ko`nikma darajasiga mos ko`nikmalarni talab qiladi. Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga
oladi:
boshqaruv siyosati, strategik va moliyaviy rejalashtirish masalalarini ishlab chiqish va ular bo`yicha maslahat berish;
operativ va ma`muriy tartib-qoidalarni ishlab chiqish va ularni amalga oshirishni boshqarish;
strategiyalar va siyosatlarni amalga oshirish, monitoring qilish va baholash; yuqori bo`g`indagi rahbarlarga maslahat berish;
tashabbuslarni rivojlantirishni yangi mahsulotlarni yaratish, marketing, jamoatchilik bilan aloqalar va reklama kompaniyalarini tashkil qilishga yo`naltirish;
marketing faoliyatini, mahsulot assortimenti, mijozlarga xizmat ko`rsatish standartlarini aniqlash va yo`naltirish;
narxlar va kredit shartnomalarini belgilash;
tegishli qonunlar, qoidalar va standartlarga rioya etilishini ta`minlash; kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish; byudjetlarni ishlab chiqish va moliyaviy operatsiyalarni nazorat qilish;
ijrochi direktor va boshqa bo`limlar yoki bo`linmalar rahbarlari bilan maslahatlashish; xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
muzokaralar, kongresslar, seminarlar, jamoat muhokamalari va forumlarda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
121 Moliyaviy-iqtisodiy va ma`muriy ishlar bo`yicha boshqaruvchilar;
122 Savdo, marketing va rivojlanish xizmatlari rahbarlari.
Eslatma.
2: Professional-mutaxassislar yoki 3: Mutaxassislar va texniklar asosiy guruhlari bo`yicha klassifikatsiyalangan bir yoki bir nechta mashg`ulotlar, odatda ixtisoslashgan malaka va katta tajriba talab qiladi. Turli xil funksional majburiyatlarga ega bo`lgan qo`l ostidagi boshqaruvchilarning faoliyatini muvofiqlashtiradigan va nazorat qiladigan mintaqaviy rahbarlar va boshqa yuqori lavozimli rahbarlar 1120: Tijorat va notijorat tashkilotlari rahbarlari (jamoat tashkiloti (birlashmalari) rahbarlaridan tashqari) boshlang`ich guruhiga kiritiladi.
KICHIK GURUH 121
MOLIYAVIY-IQTISODIY VA MA`MURIY ISHLAR
BO`YICHA BOSHQARUVCHILAR
Moliyaviy-iqtisodiy va ma`muriy ishlar bo`yicha boshqaruvchilar boshqa tashkilotlarga o`xshash xizmatlar ko`rsatadigan tashkilotlarning moliyaviy, ma`muriy, inson resurslarini, siyosatini, rejalashtirishni, faoliyatini tashkil qiladi, boshqaradi, nazorat qiladi va muvofiqlashtiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
boshqaruv siyosati, strategik va moliyaviy rejalashtirish masalalarini ishlab chiqish va maslahat berish;
operativ va ma`muriy tartib-qoidalarni ishlab chiqish va amalga oshirilishini boshqarish; strategiyalar va siyosatlarni amalga oshirish, monitoring qilish va baholash;
moliyaviy, ma`muriy va strategik masalalar, siyosatni amalga oshirish, dasturni amalga oshirish va qonunchilik tashabbuslari bo`yicha yuqori bo`g`indagi rahbarlar va direktorlar kengashi a`zolariga maslahat berish;
tegishli qonunlar, qoidalar va standartlarga rioya etilishini ta`minlash; kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish; byudjetlarni ishlab chiqish va moliyaviy operatsiyalarni nazorat qilish;
ijrochi direktor va boshqa bo`limlar yoki bo`linmalar rahbarlari bilan maslahatlashish; xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
muzokaralar, kongresslar, seminarlar, jamoat tinglovlari va forumlarda tashkilotga vakillik qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
1211 Moliyaviy-iqtisodiy va ma`muriy faoliyat sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari;
1212 Kadrlar va mehnat munosabatlari bo`yicha tarkibiy bo`linmalar rahbarlari; 1213 Strategik rejalashtirish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari;
1219 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan shu kabi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 1211
MOLIYAVIY-IQTISODIY VA MA`MURIY
FAOLIYAT SOHASIDAGI TARKIBIY
BO`LINMALAR RAHBARLARI
Moliyaviy-iqtisodiy va ma`muriy faoliyat sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari tashkilotning moliyaviy faoliyatini ushbu tashkilot yoki tashkilotlarning rahbarlari va boshqa bo`limlar yoki bo`linmalar rahbarlari, shuningdek boshqa tashkilotlarga moliyaviy xizmatlar ko`rsatuvchi tashkilotlar bilan hamkorlikda yo`naltiradi va muvofiqlashtiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: tashkilotning moliyaviy faoliyatini rejalashtirish, boshqarish va muvofiqlashtirish; tashkilotning moliyaviy holatini baholash, byudjetlarni tayyorlash va moliyaviy operatsiyalarni nazorat qilish;
ijrochi direktor va boshqa bo`lim yoki bo`linmalar rahbarlari bilan maslahat olib borish; byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardansamarali foydalanishni ta`minlash;
boshqaruv va ma`muriy tartib-qoidalarni ishlab chiqish va boshqarish; kundalik faoliyatni rejalashtirish va boshqarish;
xodimlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish;
tashqi organlar va muassasalar bilan munosabatlarda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Byudjetni rejalashtirish bo`yicha rahbar (bosh iqtisodchi); Ichki audit nazorati bo`yicha rahbarlar (bosh auditor);
Moliyaviy nazorat bo`yicha rahbar;
Filial (bank, moliyaviy xizmatlar va boshqalar) boshqaruvchisi;
Komplayens nazorat bo`yicha rahbarlar (bosh komplayens nazoratchi).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Auditor - 2411;
Buxgalter - 2411;
Moliyaviy inspektor-taftishchi - 2411.
BOSHLANG`ICH GURUH 1212
KADRLAR VA MEHNAT MUNOSABATLARI
BO`YICHA TARKIBIY BO`LINMALAR RAHBARLARI
Kadrlar va mehnat munosabatlari bo`yicha tarkibiy bo`linmalar rahbarlari tashkilotlarga mehnat resurslarini ta`minlash xizmatlarini ko`rsatadigan tashkilotlar uchun xodimlar, mehnat munosabatlari, mehnat muhofazasi va faoliyat xavfsizligi bo`yicha siyosatni rejalashtiradi, yo`naltiradi va muvofiqlashtiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: xodimlar, ishlab chiqarish munosabatlari, tashkilotning siyosati va amaliyoti faoliyatini rejalashtirish, boshqarish va muvofiqlashtirish;
xodimlarni ishga olish, o`qitish, lavozimda ko`tarish, boshqa lavozimga o`tkazish va ishdan bo`shatish tartibini rejalashtirish va tashkil etish;
muzokaralarni va ish haqi tuzilmasi hamda darajasini aniqlash tartibi, shuningdek, mehnat sharoitlari va bandlik masalalari bo`yicha xodimlar bilan maslahatlarni rejalashtirish va tashkil etish;
xavfsizlik, sog`liqni saqlash hamda tegishli dasturlar va tadbirlarni nazorat qilish; byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
operativ va ma`muriy tartib-qoidalarni ishlab chiqish va boshqarish; boshqaruv axborot tizimlarini ishlab chiqish va joriy etish monitoringi;
teng imkoniyatlarni ta`minlovchi va boshqa tegishli masalalar bilan bog`liq bo`lgan xodimlarning huquqlari, sog`lig`i va xavfsizligiga aloqador standartlar va qonunlarga rioya etilishini ta`minlash;
tashkilotning barcha xodimlarini tanlash, o`qitish va ish faoliyatini nazorat qilish; yuqori boshqaruv va boshqa bo`limlar boshliqlari bilan maslahatlashish;
tashqi organlar va muassasalar bilan munosabatlarda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Mehnat resurslari bo`yicha direktor;
Kadrlar va mehnat munosabatlari sohasida departament (boshqarma) direktori (boshlig`i);
Kadrlar/Xodimlar bo`yicha direktor;
Xodimlar faoliyati samaradorligini (KPI) boshqarish bo`yicha rahbar.
BOSHLANG`ICH GURUH 1213
STRATEGIK REJALASHTIRISH SOHASIDAGI
TARKIBIY BO`LINMALAR RAHBARLARI
Strategik rejalashtirish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari davlat yoki nodavlat tashkilotlar va xususiy sektor uchun siyosat va strategik rejalashtirish bo`yicha maslahat ishlarini rejalashtiradi, tashkil qiladi, yo`naltiradi va muvofiqlashtiradi yoki siyosat va strategik rejalashtirish bo`yicha xizmat ko`rsatuvchi tashkilotlar faoliyatini boshqaradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: belgilangan maqsadlar, vazifalar va standartlarga erishish uchun strategik rejalar, dasturlar, siyosatlar, jarayonlar, tizimlar va tartiblarni ishlab chiqish, amalga oshirish va amalga oshirilishini monitoring qilish;
tadqiqot olib borish va tahlil o`tkazish siyosatini rivojlantirish, yetakchilik qilish, boshqarish va ishtirok etish;
siyosat va amaliyotlarni amalga oshirishni muvofiqlashtirish; faoliyatni o`lchash va faoliyat hisoboti tizimini yaratish; kundalik faoliyatni rejalashtirish va boshqarish;
siyosatni ishlab chiqish va xodimlar bilan ishlashni strategik rejalashtirish bo`yicha faoliyatga rahbarlik qilish va boshqarish;
kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish;
yuqori boshqaruv va boshqa bo`limlar boshliqlari bilan maslahatlar o`tkazish;
muzokaralar, yig`ilishlar, seminarlar, jamoatchilik muhokamalari va forumlarda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Strategik rejalashtirish va faoliyatni rivojlantirish bo`yicha direktor;
Xalqaro hamkorlik sohasida departament (boshqarma) direktori (boshlig`i);
Tashqi iqtisodiy aloqalar bo`yicha rahbarlar;
Investitsiyalarni jalb etish/kapitalni boshqarish bo`yicha rahbar.
BOSHLANG`ICH GURUH 1219
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN, SHU KABI TARKIBIY
BO`LINMALAR RAHBARLARI, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan, shu kabi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari, b.g.k. boshlang`ich guruhi 121: Moliyaviy-iqtisodiy va ma`muriy ishlar bo`yicha boshqaruvchilar kichik guruhining boshqa boshlang`ich guruhlariga kirmaydigan moliyaviy-iqtisodiy va ma`muriy faoliyat boshqaruvchilarini o`z ichiga oladi. Masalan, ushbu boshlang`ich guruhga xizmat ko`rsatish bo`yicha menejer, tozalash xizmati menejeri, yirik tashkilotning yoki boshqa tashkilotlarga bunday xizmatlarni ko`rsatuvchi tashkilotning bo`lim boshlig`i vazifasini bajaruvchi ma`muriy xizmatlar menejeri kabi mashg`ulotlar kiradi.
Ularning vazifalari quyidagilarni o`z ichiga olishi mumkin:
yuqori darajadagi rahbarlarni obyektlar qurilishini boshqarish va ma`muriy xizmatlar ko`rsatish masalalari bo`yicha ma`muriy, strategik rejalashtirish va tezkor yordam, tadqiqotlar va tavsiyalar bilan ta`minlash;
tashkilotni rivojlantirish va uning ma`muriy va moddiy resurslarini boshqarish; tashkilotda xodimlar foydalanishi uchun ma`muriy va protsessual hujjatlarni va qo`llanmalarni tayyorlash va ishlab chiqish;
tegishli hisobotlarni tashkil qilish, tayyorlash, yozishmalarni yuritish va taqdimotlarni rasmiylashtirishga ta`sir etuvchi resurslarni boshqarish bo`yicha murakkab masalalar va tashabbuslarni tahlil etish;
axborot bilan ta`minlash va moliyaviy hisobotlar va byudjetlarni tayyorlashni qo`llab- quvvatlash;
biznesning uzluksiz ishlashini ta`minlash, axborotlarning aniq va o`z vaqtida taqdim qilinishini ta`minlash uchun boshqaruv xodimlarini nazorat qilish, boshqarish va rivojlantirish;
muzokaralar, yig`ilishlar, seminarlar, jamoatchilik muhokamalari va forumlarda tashkilot nomidan vakillik qilish;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
kundalik faoliyatni rejalashtirish va boshqarish;
xodimlarni tanlash, o`qitish va ulardan foydalanishni nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aksiyadorlik jamiyatining boshqaruvi (direksiyasi) a`zosi;
Bosh mehnat arbitri;
Korporativ boshqaruv direktori;
Ofis rahbari;
Ruxsatnomalar byurosi boshlig`i (mudiri).
KICHIK GURUH 122
SAVDO, MARKETING VA RIVOJLANISH
XIZMATLARI RAHBARLARI
Savdo, marketing va rivojlanish xizmatlari rahbarlari korxonalarning reklama, jamoatchilik bilan aloqalar, tadqiqotlar va ishlanmalar, sotish va marketing sohasidagi faoliyatini yoki boshqa tashkilotlarga bunday xizmatlarni ko`rsatadigan tashkilotlar faoliyatini tashkil qiladi, boshqaradi, nazorat qiladi va muvofiqlashtiradi.
Ushbu kichik guruh xodimlarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: boshqa menejerlar bilan hamkorlikda reklama, jamoatchilik bilan aloqalar, yangi mahsulot yaratish, sotish va marketing siyosati va rejalarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
yangi mahsulotlar yaratish yoki ilmiy tadqiqotlar o`tkazish bo`yicha tashabbuslar rivojlanishini yo`naltirish;
marketing, jamoatchilik bilan aloqalar va reklama kompaniyalarini amalga oshirish; sotish faoliyati, mahsulot assortimenti, mijozlarga xizmat ko`rsatish standartlari, merchendayzing usullari va mahsulotlarni tarqatish siyosatini belgilash va rahbarlik qilish; narxlarni va kredit shartnomalarini belgilash;
resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash uchun byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish hamda xarajatlarni nazorat qilish;
xodimlarni tanlash, o`qitish va ulardan foydalanishni nazorat qilish;
kongresslarda, savdo ko`rgazma-yarmarkalarda va boshqa forumlarda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
1221 Savdo va marketing bo`limlari rahbarlari;
1222 Reklama va jamoatchilik bilan aloqalar xizmati rahbarlari; 1223 Ilmiy tadqiqot va ishlanmalar bo`limlari rahbarlari.
BOSHLANG`ICH GURUH 1221
SAVDO VA MARKETING BO`LIMLARI RAHBARLARI
Savdo va marketing bo`limlari rahbarlari tashkilotlarning yoki boshqa tashkilotlarga savdo va marketing xizmatlarini ko`rsatadigan tashkilotlarning savdo va marketing faoliyatini rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: savdo rekordlari va bozor narxiga asoslangan maxsus savdo va marketing dasturlarini rejalashtirish va tashkil etish;
narxlar ro`yxatini tuzish, chegirmalar va yetkazib berish shartlari, sotishni rag`batlantirish byudjetlari, sotish usullari, maxsus rag`batlantirish va kompaniyalarni aniqlash;
sotish va marketing faoliyati bilan bog`liq operatsion va ma`muriy tartiblarni yaratish va boshqarish;
savdo faoliyati va marketing xodimlariga rahbarlik qilish va boshqarish; kundalik faoliyatni rejalashtirish va boshqarish;
resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash uchun byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish hamda xarajatlarni nazorat qilish;
kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish;
ko`rgazmalar va boshqa forumlarda savdo va marketing shartnomalarini tuzishda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kafolat va savdo oldi xizmat bo`yicha bo`yicha bo`lim (xizmat, qism) boshlig`i (mudiri);
Marketing bo`lim (xizmat, qism) boshlig`i (mudiri);
Savdo/marketing sohasida direktor;
Tashqi iqtisodiy faoliyat sohasida departament (boshqarma) direktori (boshlig`i).
BOSHLANG`ICH GURUH 1222
REKLAMA VA JAMOATCHILIK BILAN
ALOQALAR XIZMATI RAHBARLARI
Reklama va jamoatchilik bilan aloqalar xizmati rahbarlari tashkilotlarning yoki boshqa tashkilotlarga xizmat ko`rsatish bilan bog`liq xizmatlar ko`rsatadigan tashkilotlarning reklama, jamoatchilik bilan aloqalar va jamoatchilik axboroti sohasidagi ishlarni rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
tashkilotning reklama va jamoatchilik bilan aloqalar faoliyatini rejalashtirish, boshqarish va muvofiqlashtirishni amalga oshirish;
mijozlar bilan yoki gazetalar, radio va televideniyelar, sport va madaniyat tashkilotlari hamda reklama agentliklari bilan reklama shartnomalari bo`yicha muzokaralar olib borish;
qonunchilar, OAV va keng jamoatchilikni tashkilotning rejalari, yutuqlari va nuqtayi nazari haqida xabardor qilish uchun axborot dasturlarini rejalashtirish va boshqarish;
reklama va jamoatchilik bilan aloqalar bo`yicha xodimlarning faoliyatini yo`naltirish va boshqarish;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
operativ va ma`muriy tartiblarni ishlab chiqish va boshqarish; kundalik faoliyatni rejalashtirish va boshqarish;
kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Axborot xizmati rahbari; Matbuot markazi boshlig`i; Matbuot kotibi;
Axborot-texnik markaz boshlig`i;
Mijozlarga xizmat ko`rsatish bo`yicha bo`lim boshlig`i (mudiri).
BOSHLANG`ICH GURUH 1223
ILMIY TADQIQOT VA ISHLANMALAR
BO`LIMLARI RAHBARLARI
Ilmiy tadqiqot va ishlanmalar bo`limlari rahbarlari tashkilotdagi ilmiy tadqiqotlar va tajriba-konstruktorlik ishlarini yoki boshqa tashkilotlarga shunday xizmatlarni ko`rsatadigan tashkilotlarning faoliyatini rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
texnologik jarayonlarni, mahsulotlarni, bilimlarni ishlab chiqish yoki takomillashtirishga yoki materiallardan foydalanishga qaratilgan tadqiqot faoliyatini korxonaning o`zida yoki tashqi tadqiqot tashkilotlarini jalb qilgan holda amalga oshirishni rejalashtirish, boshqarish va muvofiqlashtirish;
maqsad va byudjet ehtiyojlarini ko`rsatgan holda tashkilotning umumiy tadqiqot va ishlanma dasturlarini rejalashtirish;
ilmiy tadqiqot ishlari va rivojlanish dasturlarini amalga oshiradigan xodimlar faoliyatini yo`naltirish va boshqarish;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
operativ va ma`muriy tartib-qoidalarni ishlab chiqish va boshqarish; kundalik faoliyatni rejalashtirish va boshqarish;
kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish; kongresslar, seminarlar va konferensiyalarda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bosh ilmiy kotib; Bosh ilmiy xodim;
Ilmiy-tadqiqot instituti laboratoriyasi (bo`limi) mudiri (boshlig`i);
Ilmiy-texnik axborot bo`limi boshlig`i (mudiri).
O`RTACHA GURUH 13
ISHLAB CHIQARISH
VA IXTISOSLASHTIRILGAN XIZMATLAR
SOHASIDAGI BO`LINMALAR RAHBARLARI
Ishlab chiqarish va ixtisoslashtirilgan xizmatlar sohasidagi bo`linmalar rahbarlari tashkilotning bo`lim boshlig`i yoki tashkilotning bosh rahbari sifatida yoki iyerarxik boshqaruv tuzilmasiga ega bo`lmagan tashkilotda mahsulot ishlab chiqarishni va ixtisoslashtirilgan professional va texnik xizmatlarni ko`rsatishni rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi. Ular qayta ishlash, konchilik, qurilish, logistika, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini (AKT) ishlab chiqish va qo`llash, yirik qishloq, o`rmon va baliq xo`jaligi, shuningdek sog`liqni saqlash, ta`lim, ijtimoiy ta`minot, bank, sug`urta va boshqa professional va texnik xizmatlar sohalarida samarali faoliyat uchun javobgardir. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning to`rtinchi ko`nikma darajasiga mos ko`nikmalarni talab qiladi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
mahsulot ishlab chiqarish, ko`rsatiladigan xizmatlar, ish kuchining sifati, miqdori, narxi,
o`z vaqtida ko`rsatilishi va talablari bilan bog`liq faoliyatni batafsil rejalashtirish; standartlarni o`rnatish va maqsadlarni belgilash;
uskunalar ishini va texnologik jarayonlarni nazorat qilish; tovarlar va xizmatlar sifatini ta`minlash;
tender va shartnoma arizalarini tayyorlash;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va xarajatlarni minimallashtirish maqsadida tadbirlar, tartib-qoidalar va resurslarga tuzatishlar kiritish;
yangi dastgoh va uskunalarni sotib olish va o`rnatishni nazorat qilish;
sog`liqni saqlash va mehnat xavfsizligini ta`minlash bo`yicha faoliyatni muvofiqlashtirish; kundalik faoliyatni rejalashtirish va boshqarish;
kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish;
hisobotlar, byudjetlar va prognozlarni tayyorlash yoki tayyorlashni tashkil etish;
boshqa muassasalar bilan muzokaralarda, shuningdek, kongresslar, seminarlar, jamoatchilik muhokamalari va forumlarda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
131 Qishloq xo`jaligi, o`rmonchilik va baliqchilik xo`jaliklari bo`linmalari rahbarlari;
132 Sanoat, qurilish, transport va boshqa tarmoqlarda bo`limlar (boshqarma) rahbarlari;
133 Axborot kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi xizmatlar va bo`linmalar rahbarlari;
134 Ijtimoiy xizmat sohasi xizmatlari rahbarlari.
Eslatma.
2: Professional-mutaxassislar yoki 3: Mutaxassislar va texniklar asosiy guruhlari bo`yicha klassifikatsiyalangan bir yoki bir nechta mashg`ulotlar, odatda ixtisoslashgan malaka va katta tajriba talab qiladi. Turli xil funksional majburiyatlarga ega bo`lgan qo`l ostidagi boshqaruvchilarning faoliyatini muvofiqlashtiradigan va nazorat qiladigan mintaqaviy rahbarlar va boshqa yuqori lavozimli rahbarlar 1120: Tijorat va notijorat tashkilotlari rahbarlari(jamoat tashkiloti(birlashmalari) rahbarlaridan tashqari)-boshlang`ich guruhiga kiritiladi.
KICHIK GURUH 131
QISHLOQ XO`JALIGI, O`RMONCHILIK
VA BALIQCHILIK XO`JALIKLARI
BO`LINMALARI RAHBARLARI
Qishloq xo`jaligi, o`rmonchilik va baliqchilik xo`jaliklari bo`linmalari rahbarlari yirik qishloq xo`jaligi, bog`dorchilik, o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va plantatsiyalardagi baliqchilik, yirik fermer xo`jaliklarida, klasterlarda asosiy ekinlarni yetishtirish va yig`ishtirish, naslchilik va baliqchilikda va suv faunasining boshqa shakllarida ishlab chiqarish faoliyatini rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
bozor faolligini nazorat qilish hamda shartnoma talablari va bozor talabini qondirish uchun ishlab chiqarishni rejalashtirish;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, ishlab chiqarish hajmlari va xarajatlarini monitoring qilish, qishloq xo`jaligi va baliqchilik xo`jaliklarini boshqarish amaliyoti bilan bog`liq ma`lumotlarni qayd qilish hamda moliyaviy va operatsion hisobotni tayyorlash;
ekinlar va baliqlarni sotishni tashkil etish bo`yicha xaridorlar bilan kelishish;
fermerlar, skipperlar yoki mustaqil mulkdorlar bilan mahsulot ishlab chiqarish va ishlab chiqarishni boshqarish bo`yicha shartnomalar tuzish;
ish turlarini, intensivligini va ketma-ketligini rejalashtirish; dastgohlar, uskunalar va sarf materiallarini sotib olish;
ekologik toksinlar, begona o`tlar, zararkunandalar va kasalliklarni aniqlash va nazorat qilish;
binolarni, suv ta`minoti tizimlarini va jihozlarini saqlash bo`yicha tadbirlarni tashkil etish; xodimlar va pudratchilarni tanlash, o`qitish va ulardan foydalanishni nazorat qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
1311 Qishloq va o`rmon xo`jaligida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari rahbarlari;
1312 Baliqchilik va baliqchilikni ishlab chiqarishi va ekspluatatsiya qilish bo`linmalar rahbarlari.
BOSHLANG`ICH GURUH 1311
QISHLOQ VA O`RMON XO`JALIGIDA
ISHLAB CHIQARISH VA FOYDALANISH
BO`LIMLARI RAHBARLARI
Qishloq va o`rmon xo`jaligida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari rahbarlari asosiy ekinlarni yetishtirish va yig`ishtirish, hayvonlari ko`paytirish va yetishtirish uchun plantatsiyalarda, yirik fermer xo`jaliklarida, jamoatchilik fermalarida va qishloq xo`jaligi kooperativlarida olib boriladigan yirik dehqonchilik, bog`dorchilik va o`rmon xo`jaligi faoliyatini rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
shartnoma talablari va bozor talabini qondirish uchun qishloq va o`rmon xo`jaligida bozor faolligini monitoring qilish va ishlab chiqarishni rejalashtirish;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, ishlab chiqarish va xarajatlarni monitoring qilish, fermer xo`jaligini boshqarish amaliyoti bilan bog`liq ma`lumotlarni qayd etish, shuningdek, moliyaviy va operatsion hisobotlarni tayyorlash;
ekinlarni va hayvonlarni sotishni tashkil etish bo`yicha xaridorlar bilan muloqot qilish; dehqonlar yoki mustaqil mulkdorlar bilan ekinlar va hayvonlar yetishtirish yoki ishlab chiqarishni boshqarish bo`yicha shartnomalar tuzish;
qishloq xo`jaligi ishlarining turlari, intensivligi va ketma-ketligini rejalashtirish (masalan, ekish, dori purkash va yig`ish uchun eng yaxshi vaqtni aniqlash);
maksimal ishlab chiqarish uchun zarur bo`lgan o`g`it turlari va miqdorini aniqlash uchun tuproqni tahlil qilish;
traktorlar, urug`lar, o`g`itlar va kimyoviy moddalar kabi dastgohlar, jihozlar va sarf materiallari sotib olish;
qishloq xo`jaligi va tabiiy o`rmon toksinlari, begona o`tlar, zararkunandalar va kasalliklarni aniqlash va nazorat qilish;
binolar, suv tizimlari va jihozlarni ta`mirlash kabi qishloq xo`jaligi ishlarini tashkil etish; ekish, sug`orish, kimyoviy moddalarni qo`llash, yig`im-terim va saralash ishlarini boshqarish va muvofiqlashtirish;
ekinlarni yig`ib olish vaqtini aniqlash yoki ob-havo sharoitidan paydo bo`ladigan zararni baholash uchun plantatsiyalar va dalalarni tekshirish;
qishloq va o`rmon xo`jaligi xodimlari va pudratchilarni tanlash, tayyorlash va ularning faoliyatini nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bosh agronom; Bosh bakteriolog;
Dala (zararsizlantirish, komposterlash, tajriba) mudiri;
Qishloq xo`jaligida texnik rahbar;
O`simliklar karantini chegara maskani mudiri;
Fermer xo`jaligi rahbari.
BOSHLANG`ICH GURUH 1312
BALIQCHILIK VA BALIQCHILIK ISHLAB
CHIQARISHI VA EKSPLUATATSIYA QILISH
BO`LINMALAR RAHBARLARI
Baliqchilik va baliqchilik ishlab chiqarishi va ekspluatatsiya qilish bo`linmalar rahbarlari baliq ovlash va chig`anoqlarni yig`ish, shuningdek, chig`anoqlarni va baliqlarni yoki boshqa suv faunasi turlarini yetishtirish yoki chuchuk suv yoki sho`r suvga chiqarish uchun baliqchilik va baliq ovlashda keng ko`lamli ishlab chiqarish faoliyatini rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
baliq yetishtirish va baliqchilikda bozor faolligini monitoring qilish va shartnoma talablari va bozor talabini qondirish uchun ishlab chiqarishni rejalashtirish;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, ishlab chiqarish hajmlari va xarajatlarini monitoring qilish, baliqchilikni boshqarish amaliyoti bilan bog`liq ma`lumotlarni qayd qilish va moliyaviy hamda operatsion hisobotlarni tayyorlash;
ishlab chiqarilgan mahsulotlarni sotish va baliq ushlash bo`yicha xaridorlar bilan muloqot qilish;
baliq ovlash va baliq yetishtirish yoki ishlab chiqarishni boshqarish bo`yicha baliq ovlash kemalari va baliq xo`jaliklarining kapitanlari va egalari bilan shartnomalar tuzish;
kasalliklar yoki parazitlarni aniqlash maqsadida tutilgan va saqlanadigan baliq mahsulotlarini ekspertizadan o`tkazish va ekspertizani tashkil etish;
baliq yetishtirish va o`sish sur`atlarini yaxshilash, shuningdek, inkubatsiya tashkilotlarida kasalliklarning oldini olish bo`yicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish va muvofiqlashtirish;
suv hayoti uchun sharoitlarni saqlash yoki yaxshilash uchun atrof-muhitni monitoring qilish;
baliqchilikni boshqarish bilimlari va baliq yetishtirish usullarini qo`llash asosida baliqlarni joylashtirish va urug`lantirish, tuxum inkubatsiyasi va baliqlarni yetishtirishni boshqarish va nazorat qilish;
urug` qo`yuvchi ona baliqlarni tanlash va parvarish qilishni muvofiqlashtirish;
yetilgan baliqlarni ko`llar, hovuzlar, daryolar yoki tijorat suv havzalariga o`tkazishni boshqarish va nazorat qilish;
dastgohlar, uskunalar va idishlar va to`rlar kabi sarf materiallarini sotib olish;
kemalar, qayiqlar va jihozlarga texnik xizmat ko`rsatish operatsiyalarini tashkil etish; baliq yetishtirish yoki baliqchilik ishchilari va pudratchilarni tanlash, tayyorlash va ularning faoliyatini nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Baliq yetishtirish bo‘yicha rahbar;
Baliqchilik xo`jaligida bosh muhandis.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Baliqshunos - 6221;
Baliqchi (baliq boquvchi) - 6221.
KICHIK GURUH 132
SANOAT, QURILISH, TRANSPORT
VA BOSHQA TARMOQLARDA BO`LIMLAR
(BOSHQARMA) RAHBARLARI
Sanoat, qurilish, transport va boshqa tarmoqlarda bo`limlar (boshqarma) rahbarlari iyerarxik boshqaruv tuzilmasi bo`lmagan korxona yoki tashkilotning bo`lim boshlig`i yoki bosh menejeri sifatida ishlab chiqarish, kon qazish, qurilish, ta`minot, saqlash va tashish operatsiyalarini tashkil etadi va muvofiqlashtiradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
mahsulot ishlab chiqarish, ko`rsatilayotgan xizmatlar, ish kuchi sifati, miqdori, tannarxi, o`z vaqtida yetkazilishi va talablari bilan bog`liq faoliyatni batafsil rejalashtirish;
texnik xizmat ko`rsatishni rejalashtirish, ish vaqtini belgilash va jihozlar bilan ta`minlash orqali uskunaning ishlashini va texnologik jarayonlar sifatini nazorat qilish;
tender va shartnoma arizalarini tayyorlash;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, ishlab chiqarish hajmlari va xarajatlarini monitoring qilish, shuningdek, xarajatlarni minimallashtirish maqsadida texnologik jarayonlarni sozlash va resurslarni optimallashtirish;
yangi dastgoh va uskunalarni sotib olish va o`rnatishni nazorat qilish;
hisobga olishni nazorat qilish va ishlab chiqarish bo`yicha hisobotlarni tuzish; tibbiyot-sanitariya va xavfsizlik talablariga rioya qilishni muvofiqlashtirish; kundalik faoliyatni rejalashtirish va boshqarish;
kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
1321 Ishlab chiqarish sanoati, energiya ta`minoti, suv ta`minoti, chiqindilarni yig`ish va tozalash sohalarida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari rahbarlari;
1322 Konchilik, qazib olish sanoatida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari boshliqlari;
1323 Qurilishda ishlab chiqarish va foydalanish uchun tarkibiy bo`linmalar rahbarlari;
1324 Tovarlarni yetkazib berish, tarqatish va shunga o`xshash faoliyat bo`yicha xizmatlar rahbarlari.
BOSHLANG`ICH GURUH 1321
ISHLAB CHIQARISH SANOATI, ENERGIYA TA`MINOTI,
SUV TA`MINOTI, CHIQINDILARNI YIG`ISH VA TOZALASH
SOHALARIDA ISHLAB CHIQARISH VA FOYDALANISH
BO`LIMLARI RAHBARLARI
Ishlab chiqarish sanoati, energiya ta`minoti, suv ta`minoti, chiqindilarni yig`ish va tozalash sohalarida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari rahbarlari mahsulot ishlab chiqarish, elektr energiyasi, gaz va suvni ishlab chiqarish va taqsimlash, shuningdek chiqindilarni yig`ish, qayta ishlash va yo`q qilish bilan bog`liq ishlab chiqarish faoliyatini rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi. Ular yirik tashkilotlarning ishlab chiqarish bo`limlarini boshqarishlari yoki kichik ishlab chiqarish tashkilotlarining rahbarlari bo`lishlari mumkin.
Ularning vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
ishlab chiqarish strategiyalari, siyosatlari va rejalarini aniqlash, amalga oshirish va monitoring qilish;
mahsulot sifati va miqdorini, narxini, ish vaqti va ish kuchiga bo`lgan talablarini ta`minlash nuqtayi nazaridan ishlab chiqarish faoliyatini batafsil rejalashtirish;
texnik xizmat ko`rsatish, ish vaqtini rejalashtirish va ehtiyot qismlar va asboblar bilan ta`minlash orqali ishlab chiqarish uskunalarining ishlashini va texnologik jarayonlarning sifatini boshqarish;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, ishlab chiqarish hajmi va xarajatlarini monitoring qilish, xarajatlarni minimallashtirish uchun jarayonlarni sozlash va resurslarni optimallashtirish;
ishlab chiqarish masalalari bo`yicha boshqa rahbarlarga maslahat berish va xabardor qilish; yangi dastgoh va uskunalarni sotib olish va o`rnatishni nazorat qilish;
ishlab chiqarish hujjatlari va hisobotlarni tayyorlash ustidan nazorat;
mehnatni muhofaza qilish va xavfsizlik qoidalariga rioya qilishni muvofiqlashtirish; biznes imkoniyatlarini aniqlash va ishlab chiqariladigan mahsulotlarni aniqlash;
ishlab chiqarish va atrof-muhitni muhofaza qilish bilan bog`liq normativ materiallar va qonunchilik talablarini o`rganish va tatbiq qilish;
ixtisoslashtirilgan mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun kvotalar berilishini nazorat qilish hamda mijozlar va yetkazib beruvchilar bilan shartnomalar imzolash;
kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bosh muhandis-mexanik; Bosh energetik;
Elektr podstansiya boshlig`i; Suv ombori boshlig`i;
Chiqindi poligoni boshlig`i.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ishlab-chiqarish sanoati brigadiri - 3122.
BOSHLANG`ICH GURUH 1322
KONCHILIK, QAZIB OLISH SANOATIDA
ISHLAB CHIQARISH VA FOYDALANISH
BO`LIMLARI BOSHLIQLARI
Konchilik, qazib olish sanoatida ishlab chiqarish va foydalanish bo`limlari boshliqlari qazib olish sanoatida bo`linma boshlig`i yoki iyerarxik boshqaruv tuzilishiga ega bo`lmagan tashkilotning bosh menejeri sifatida tog`-kon sanoatida ishlab chiqarish faoliyatini, shuningdek neft va gaz qazib olishni rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi.
Ularning vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
ishlab chiqarish kvotalarini belgilash, ishlab chiqarish maydonchalarini rejalashtirish va xom ashyoni qazib olish strategiyasini ishlab chiqish uchun boshqa rahbarlar bilan maslahatlashish;
xodimlar, asbob-uskunalar va texnologiyalar tarkibini aniqlash uchun ishlab chiqarish maydonlarining unumdorligini baholash, shuningdek, zarur hollarda, ish jadvaliga yoki jihozlar ish jadvaliga o`zgartirishlar kiritish;
mahsulot sifati va miqdori, narxi, ish vaqti va ish kuchiga bo`lgan talablarni hisobga olgan holda ishlab chiqarish faoliyatini batafsil rejalashtirish;
texnik xizmat ko`rsatishni rejalashtirish, jihozlar ishlashi va ularni yetkazib berish jadvali orqali uskunalar va texnologik jarayonlarni boshqarish;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, ishlab chiqarish hajmi va xarajatlarini monitoring qilish, xarajatlarni minimallashtirish uchun jarayonlarni sozlash va resurslarni optimallashtirish;
yangi dastgoh va uskunalarni sotib olish va o`rnatishni nazorat qilish; ishlab chiqarish hujjatlari va hisobotlarni tayyorlash ustidan nazorat;
sog`liqni saqlash va xavfsizlik talablariga rioya qilishni muvofiqlashtirish;
foydali qazilmalarni qazib olish va atrof-muhit holatiga ta`sir etuvchi me`yoriy va qonun hujjatlari talablarini o`rganish va tatbiq qilish;
kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bosh geodezist; Bosh geolog;
Bosh marksheyder;
Karyer boshlig`i;
Shaxta boshlig`i.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Burg`ilash bo`linmasi brigadiri - 3121;
Tog`-kon sanoati brigadiri - 3121;
Portlash xavfi bor ishlab chiqarishda inspektor - 3121;
Tog`-kon texnikasi inspektori - 3121.
BOSHLANG`ICH GURUH 1323
QURILISHDA ISHLAB CHIQARISH
VA FOYDALANISH UCHUN TARKIBIY
BO`LINMALAR RAHBARLARI
Qurilishda ishlab chiqarish va foydalanish uchun tarkibiy bo`linmalar rahbarlari bo`lim boshlig`i yoki iyerarxik boshqaruv tuzilmasi bo`lmagan tashkilotning bosh menejeri sifatida fuqarolik muhandislik inshootlari, binolar va turar-joy binolarini qurishni rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi.
Ularning vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
me`moriy chizmalar va texnik xususiyatlarni tushunish;
mehnat resurslarini jalb qilish va ulardan foydalanishni, shuningdek, materiallar, dastgohlar va jihozlarni xarid qilish va yetkazib berishni muvofiqlashtirish;
loyihalarning o`z vaqtida va byudjet doirasida bajarilishini ta`minlash uchun qurilish jarayonida ishtirok etadigan binolar egalari, ishlab chiquvchilar va pudratchilar bilan muzokaralar olib borish;
tender va shartnoma takliflarini tayyorlash;
obyektlarda muvofiqlashtirilgan ish dasturini ishlab chiqish va amalga oshirish;
qurilish qoidalari hamda sifat, narx va xavfsizlik standartlariga muvofiqligini ta`minlash; mahalliy hokimiyat organlariga qurilish rejalarini taqdim etishni tashkil etish; shartnomaga muvofiq qurilishni amalga oshirish yoki subpudrat asosida ixtisoslashtirilgan qurilish xizmatlarini ko`rsatish;
tegishli hokimiyat organlari tomonidan qurilish inspeksiyasini tashkil etish;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
kadrlar va subpudratchilarni tanlash, o`qitish va ulardan foydalanishni nazorat qilish. Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar: Bosh arxitektor;
Bosh quruvchi;
Qurilish maydoni boshlig`i (boshqaruvchisi); Loyiha bosh arxitektori;
Uy-joy kommunal boshqarma (bo`lim, xo`jalik, idora) boshlig`i.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Binolarga texnik xizmat ko`rsatish bo`yicha brigadir - 3123;
Qurilish brigadiri - 3123;
Kam qavatli binolarni quradigan qurilish ishchisi - 7111.
BOSHLANG`ICH GURUH 1324
TOVARLARNI YETKAZIB BERISH, TARQATISH
VA SHUNGA O`XSHASH FAOLIYAT BO`YICHA
XIZMATLAR RAHBARLARI
Tovarlarni yetkazib berish, tarqatish va shunga o`xshash faoliyat bo`yicha xizmatlar rahbarlari bo`linma rahbari yoki iyerarxik boshqaruv tuzilmasi bo`lmagan tashkilotning bosh rahbari sifatida tovarlarni yetkazib berish, tashish, saqlash va taqsimlashni rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
tovarlarni sotib olish, saqlash va tarqatish strategiyalari, siyosati va rejalarini aniqlash, amalga oshirish va amalga oshirilishini monitoring qilish;
minimal xarajat bilan zaxiralarning zarur darajasini saqlab qolish rejalarini tayyorlash va amalga oshirish;
yetkazib beruvchilar bilan tovarlarning sifati, narxi va yetkazib berilishiga qo`yiladigan talablar bo`yicha shartnomalar tuzish;
tovarlarni yetkazib berish va saqlash talablarini qondirish uchun tovarlarni saqlash va hisobga olish tizimini monitoring qilish va ko`rib chiqish;
transport vositalari, poyezdlar, kemalar yoki samolyotlarni jo`natish ustidan nazorat qilish; tovarlarning barcha harakatlarini kuzatib borish, shuningdek, zaxiralarni qulay vaqtda qayta qurish va to`ldirishni ta`minlash uchun hisobga olish tizimini joriy etish;
yetkazib berishni ta`minlaydigan tovarlarning tashqi ko`rinishiga va transportga qo`yiladigan talablar bo`yicha boshqa bo`limlar va mijozlar bilan o`zaro munosabatda bo`lish;
tovarlarni sotib olish, saqlash va tarqatish bo`yicha operatsiyalarning hisobini yuritish; byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
operativ va ma`muriy tartiblarni ishlab chiqish va boshqarish; kundalik faoliyatni rejalashtirish va boshqarish;
kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanish ustidan nazorat.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Yetkazib berish hujjatlariga ishlov berish bo`yicha texnologik markaz boshlig`i;
Moddiy-texnika ta`minoti va sotuv sohasida rahbar;
Saqlash kamerasi mudiri;
Yuk bo`linmasi boshlig`i (mudiri);
Garaj boshlig`i (mudiri);
Parvozlar xavfsizligi boshlig`i;
Vokzal boshlig`i.
Eslatma.
Iyerarxik boshqaruv tuzilmasi bo`lgan yirik aeroportlar, temir yo`l kompaniyalari, shahar tranzit tizimlari va boshqa transport kompaniyalari rahbarlari 1120: Tijorat va notijorat tashkilotlari rahbarlari (jamoat tashkilotlari (birlashmalari) rahbarlaridan tashqari) boshlang`ich guruhiga kiradi.
KICHIK GURUH 133
AXBOROT KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI
SOHASIDAGI XIZMATLAR VA BO`LINMALAR RAHBARLARI
Axborot kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi xizmatlar va bo`linmalar rahbarlari bo`lim boshlig`i yoki iyerarxik boshqaruv tuzilmasiga ega bo`lmagan tashkilotning bosh menejeri sifatida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasida kompyuter va telekommunikatsiya tizimlarini sotib olish, rivojlantirish, xizmat ko`rsatish va ulardan foydalanishni rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi.
Ularning vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
foydalanuvchilarga, rahbarlarga, sotuvchilarga va texnik xodimlarga kompyuter texnikasiga bo`lgan ehtiyojni, ushbu ehtiyojlarni qondirish uchun axborot tizimlari va axborot- kommunikatsiya texnologiyalariga (keyingi o`rinlarda - AKT) bo`lgan talablarni aniqlash uchun maslahat berish;
AKT ni joriy etish va ulardan foydalanish strategiyalari, siyosati va rejalarini ishlab chiqish va boshqarish;
AKT resurslarini tanlash va o`rnatishni boshqarish va foydalanuvchilarni o`qitishni tashkil etish;
AKT samaradorligini boshqarish, ish hujjatlarini yuritishni tahlil qilish, ustuvorliklarni belgilash, standartlarni ishlab chiqish va muddatlarni belgilash; AKT tizimlari xavfsizligini nazorat qilish;
tizim tahlilchilari, dasturchilar va boshqa kompyuter ishchilarini tayinlash, tahlil qilish, boshqarish va rahbarlik qilish;
tashkiliy texnologiyalardan foydalanishni baholash, ehtiyojlarni aniqlash va takomillashtirish bo`yicha tavsiyalar ishlab chiqish, masalan, apparat va dasturiy ta`minot ishlab chiqaruvchilari uchun;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
operativ va ma`muriy tartiblarni ishlab chiqish va boshqarish; kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish;
AKT bo`yicha yig`ilishlar, seminarlar va konferensiyalarda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
1330 Axborot kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi tuzilmaviy bo`linmalar rahbarlari.
BOSHLANG`ICH GURUH 1330
AXBOROT KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI
SOHASIDAGI TUZILMAVIY BO`LINMALAR RAHBARLARI
Axborot kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi tuzilmaviy bo`linmalar rahbarlari bo`lim boshlig`i yoki iyerarxik boshqaruv tuzilmasiga ega bo`lmagan tashkilotning bosh menejeri sifatida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasida kompyuter va telekommunikatsiya tizimlarini sotib olish, rivojlantirish, xizmat ko`rsatish va ulardan foydalanishni rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi.
Ularning vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
foydalanuvchilarga, rahbarlarga, sotuvchilarga va texnik xodimlarga kompyuter texnikasiga bo`lgan ehtiyojni, ushbu ehtiyojlarni qondirish uchun axborot tizimlari va axborot- kommunikatsiya texnologiyalariga (keyingi o`rinlarda - AKT) bo`lgan talablarni aniqlash uchun maslahat berish;
AKT ni joriy etish va ulardan foydalanish strategiyalari, siyosati va rejalarini ishlab chiqish va boshqarish;
AKT resurslarini tanlash va o`rnatishni boshqarish va foydalanuvchilarni o`qitishni tashkil etish;
AKT samaradorligini boshqarish, ish hujjatlarini yuritishni tahlil qilish, ustuvorliklarni belgilash, standartlarni ishlab chiqish va muddatlarni belgilash; AKT tizimlari xavfsizligini nazorat qilish;
tizim tahlilchilari, dasturchilar va boshqa kompyuter ishchilarini tayinlash, tahlil qilish, boshqarish va rahbarlik qilish;
tashkiliy texnologiyalardan foydalanishni baholash, ehtiyojlarni aniqlash va takomillashtirish bo`yicha tavsiyalar ishlab chiqish, masalan, apparat va dasturiy ta`minot ishlab chiqaruvchilari uchun;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
operativ va ma`muriy tartiblarni ishlab chiqish va boshqarish; kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish;
AKT bo`yicha yig`ilishlar, seminarlar va konferensiyalarda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aloqa boshlig`i;
Radiomarkaz boshlig`i;
Birlashgan tahririyat boshlig`i; Matbaa boshlig`i;
Shahar telefon tarmog`i boshlig`i.
KICHIK GURUH 134
IJTIMOIY XIZMAT SOHASI XIZMATLARI RAHBARLARI
Ijtimoiy xizmat sohasi xizmatlari rahbarlari sog`liqni saqlash, ijtimoiy ta`minot, ta`lim va boshqa professional xizmatlar sohalarida bolalarni parvarish qilish ishlarini rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi, shuningdek moliyaviy va sug`urta xizmatlarini ko`rsatuvchi muassasalarning filiallari yoki bo`linmalarini boshqaradi.
Ushbu kichik guruhning mas`uliyati odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
xizmatlar ko`rsatish va muassasalar faoliyati uchun strategiya va rejalarni ishlab chiqish; maqsadlarni belgilash va standartlarni ishlab chiqish;
mijozlar ehtiyojlarini qondirish uchun dasturlar va xizmatlarni ishlab chiqish va amalga oshirish;
resurslarni taqsimlashni boshqarish va muvofiqlashtirish;
hamkorlik va faoliyatni muvofiqlashtirish masalalarini muhokama qilish uchun ota-onalar, boshqaruv organlari, moliya organlari, jamoatchilik vakillari va tegishli muassasalar bilan aloqa o`rnatish;
xarajatlarni monitoring qilish va nazorat qilish;
kadrlarni tanlash, rivojlantirish va ulardan foydalanishni nazorat qilish; hisobotlar, byudjetlar va prognozlarni tayyorlash yoki tayyorlashni tashkil etish;
boshqa muassasalar bilan muzokaralarda, kongresslarda, seminarlarda, jamoat tinglovlarida va forumlarda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
1341 Bolalarga xizmat ko`rsatish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari;
1342 Sog`liqni saqlash sohasida tibbiy xizmat ko`rsatish bo`yicha bo`linmalar rahbarlari;
1343 Keksalarni parvarishlash sohasida bo`linmalar rahbarlari; 1344 Ijtimoiy ta`minot xizmatlari rahbarlari;
1345 Ta`lim xizmatlarini ko`rsatish sohasidagi bo`linmalar rahbarlari;
1346 Moliyaviy faoliyat va sug`urta sohasidagi xizmatlar va bo`limlar rahbarlari; 1349 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan ixtisoslashtirilgan xizmat ko`rsatish sohasidagi rahbarlar, b.g.k.
Eslatma.
Ijtimoiy xizmatlar rahbarlari ixtisoslashgan professional va texnik xizmatlarni rejalashtirish, boshqarish va muvofiqlashtirish uchun javobgardir. Odatda, 2: Professional-mutaxassislar yoki 3: Mutaxassislar va texniklar asosiy guruhlari bo`yicha klassifikatsiyalangan bir yoki bir nechta mashg`ulotlar, odatda ixtisoslashgan malaka va katta tajriba talab qiladi.
BOSHLANG`ICH GURUH 1341
BOLALARGA XIZMAT KO`RSATISH SOHASIDAGI
TARKIBIY BO`LINMALAR RAHBARLARI
Bolalarga xizmat ko`rsatish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari maktabgacha ta`lim muassasalari, bolalarni parvarishlash va sog`lomlashtirish va bolalarni parvarish qilish va rivojlantirishga ixtisoslashgan boshqa muassasalar va markazlarda bolalarni parvarish qilishni rejalashtiradi, boshqaradi, muvofiqlashtiradi va baholaydi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
yosh bolalarning jismoniy, ijtimoiy, psixologik va intellektual rivojlanishini mustahkamlash dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
byudjetlarni ishlab chiqish va nazorat qilish va xodimlar, materiallar, uskunalar va texnik xizmat ko`rsatish uchun mablag`larni ajratish;
maktabgacha ta`lim muassasalari, bolalar bilan shug`ullanish, kunduzgi bolalar muassasalari va dam olish markazlarida bolalarga yordam ko`rsatishni nazorat qilish va muvofiqlashtirish;
bolalar vasiylarining yosh bolalarga g`amxo`rlik va nazoratini ta`minlashda rahbarlik va nazorat qilish;
bolalarni parvarishlash va rivojlantirish ishlari olib boriladigan barcha binolar va jihozlarni bolalar, xodimlar va tashrif buyuruvchilar uchun xavfsiz hududga aylantirish uchun moddiy-texnik bazani boshqarish;
davlat qonunchiligini tahlil qilish va qo`llash, shuningdek, tegishli kodekslar va qonunlarni (masalan, xavfsizlik va qo`riqlash bilan bog`liq) amalga oshirish tartiblarini ishlab chiqish;
bolaning rivojlanishini kuzatish va ota-onalar yoki vasiylar bilan suhbatlashish;
bolalarni parvarishlash markazlari faoliyati haqidagi hisoblarni tayyorlash va yuritish va hisobotlarni tuzish;
xodimlarni tanlash va baholash, xodimlarning malakasini oshirishni muvofiqlashtirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bolalar (bolalar dam olish, bolalar ijodiyot va boshqalar) uyi direktori (boshlig`i);
Internat direktori (boshlig`i).
BOSHLANG`ICH GURUH 1342
SOG`LIQNI SAQLASH SOHASIDA
TIBBIY XIZMAT KO`RSATISH BO`YICHA
BO`LINMALAR RAHBARLARI
Sog`liqni saqlash sohasida tibbiy xizmat ko`rsatish bo`yicha bo`linmalar rahbarlari shifoxonalarda, klinikalarda, sog`liqni saqlash organlarida va boshqa shunga o`xshash tashkilotlarda sog`liqni saqlash va jamoatchilik sog`lig`ini saqlash xizmatlari ko`rsatilishini rejalashtiradi, boshqaradi, muvofiqlashtiradi va baholaydi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
xizmat, obyekt, tashkilot yoki markazga umumiy rahbarlik va boshqaruvni ta`minlash; shifokorlar, hamshiralar, texnik, ish yuritish, xizmat ko`rsatish, kichik xizmatchi va boshqa xodimlarning ishini boshqarish, nazorat qilish va baholash;
boshqaradigan tarkibiy bo`linmalarning ishini baholash uchun maqsadlarni aniqlash va baholash yoki operatsion mezonlarni aniqlash;
kadrlarni tanlash, ishga olish va o`qitishni tashkil etish;
shifokorlar, hamshiralar, texnik va ma`muriy xodimlar tomonidan tibbiy xizmatlar ko`rsatish tartiblari, qoidalari va standartlarini ishlab chiqish, amalga oshirish va monitoring qilish; mavjud resurslardan samarali foydalanish va qo`shimcha xodimlar, jihozlar va xizmatlarga bo`lgan ehtiyojni baholashni ta`minlash uchun diagnostik jihozlar, shifoxona yotoqlari, tibbiyot vositalari va xodimlardan foydalanishni nazorat qilish;
byudjet, hisobotlarni tayyorlash va ofis materiallari, jihozlar va xizmatlar xarajatlarini hisoblashni rejalashtirish bo`yicha ma`muriy faoliyatni nazorat qilish;
xizmat ko`rsatishni muvofiqlashtirish uchun boshqa sog`liqni saqlash va ijtimoiy xizmat ko`rsatuvchi muassasalar, boshqaruv va moliya organlari bilan aloqa o`rnatish;
davlat organlariga, sog`liqni saqlash organlariga sog`liqni saqlashni yaxshilash chora- tadbirlari, xizmatlar va farovonlikni ta`minlash vositalari bo`yicha maslahatlar berish;
muzokaralar, kongresslar, seminarlar, jamoatchilik muhokamalari va forumlarda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ambulatoriya (klinika, poliklinika) mudiri;
Korxona tibbiy-sanitariya bo`limi boshlig`i;
Hamshiralik ishi bo`yicha direktor;
Sog`liqni saqlash sohasidagi xizmatlar rahbari.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Keksalarni parvarishlash xizmati direktori - 1343.
BOSHLANG`ICH GURUH 1343
KEKSALARNI PARVARISHLASH SOHASIDA
BO`LINMALAR RAHBARLARI
Keksalarni parvarishlash sohasida bo`linmalar rahbarlari qarilik oqibatlari tufayli muhtoj bo`lgan shaxslar va oilalarga uy-joy va shaxsiy parvarish xizmatlarini ko`rsatishni rejalashtiradi, boshqaradi, muvofiqlashtiradi va baholaydi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
xizmatlar, muassasalar, tashkilotlar yoki markazlarga umumiy rahbarlik va boshqaruvni ta`minlash;
shifokorlar, hamshiralar, texnik, ofis, xizmat ko`rsatish, kichik xizmatchi va boshqa xodimlarning ishini boshqarish, nazorat qilish va baholash;
boshqaradigan tuzilmaviy birliklarining ishini baholash uchun maqsadlar va baholash yoki operativ mezonlarni belgilash;
kadrlarni tanlash, ishga olish va o`qitishni tashkil etish yoki o`tkazish;
bemorlarni parvarishlash, shaxsiy gigiyenasi vositalarini ta`minlash xodimlari, shuningdek, texnik va ma`muriy xodimlar tomonidan xizmatlar ko`rsatish tartiblari, qoidalari va standartlarini ishlab chiqish, amalga oshirish va monitoring qilish;
ijtimoiy ta`minot dasturlarini amalga oshirish va keksalarga g`amxo`rlik qilish bo`yicha xizmatlar ko`rsatishni muvofiqlashtirish va boshqarish;
byudjetni rejalashtirish, hisobotlarni tayyorlash va ofis materiallari, jihozlar va xizmatlar xarajatlarini hisobga olish bo`yicha ma`muriy faoliyatni nazorat qilish;
xizmat ko`rsatishni muvofiqlashtirish uchun boshqa sog`liqni saqlash va ijtimoiy ta`minot xizmatlari, boshqaruv va moliya organlari bilan aloqa o`rnatish;
davlat organlariga sog`liqni yaxshilash chora-tadbirlari, xizmatlar va farovonlikni ta`minlash vositalari bo`yicha maslahatlar berish;
muzokaralar, kongresslar, seminarlar, jamoatchilik muhokamalari va forumlarda tashkilot nomidan vakillik qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Keksalarni parvarishlash xizmati direktori;
Qariyalar uyi direktori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Sog`liqni saqlash sohasidagi xizmatlar rahbari - 1342.
BOSHLANG`ICH GURUH 1344
IJTIMOIY TA`MINOT XIZMATLARI RAHBARLARI
Ijtimoiy ta`minot xizmatlari rahbarlari daromadlarni saqlash, oilalarga yordam berish, bolalarni parvarish qilish va boshqa ijtimoiy dasturlar va xizmatlarga oid ijtimoiy qo`llab- quvvatlash va ijtimoiy yordam dasturlarini amalga oshirishni rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
xizmatlar, muassasalar, tashkilotlar yoki markazlarga umumiy rahbarlik va boshqaruvni ta`minlash;
xodimlar tomonidan xizmatlar ko`rsatish tartiblari, qoidalari va standartlarini ishlab chiqish, amalga oshirish va monitoring qilish;
farovonlik, uy-joy va boshqa ijtimoiy xizmatlarni ta`minlashga ajratilgan resurslarni monitoring qilish va baholash;
byudjetni rejalashtirish, hisobotlarni tayyorlash va ofis materiallari, jihozlari va xizmatlari uchun xarajatlarni hisoblash bo`yicha ma`muriy faoliyatni nazorat qilish;
sog`liqni saqlash va ijtimoiy ta`minot va xizmatlar ko`rsatishni muvofiqlashtirish sohasida mumkin bo`lgan hamkorlikni muhokama qilish uchun boshqa ijtimoiy va sog`liqni saqlash muassasalari, hukumatlar va moliya organlari bilan aloqa o`rnatish;
ijtimoiy ta`minot va sharoitlarni yaxshilash chora-tadbirlari bo`yicha davlat organlariga maslahat berish;
muzokaralar, kongresslar, seminarlar, jamoatchilik muhokamalari va forumlarda tashkilot nomidan vakillik qilish;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
operativ va ma`muriy tartiblarni ishlab chiqish va boshqarish; kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ijtimoiy xizmat ko`rsatish markazi direktori;
Bosh sotsiolog;
Psixologik-pedagogik qo`llab-quvvatlash markazi direktori.
BOSHLANG`ICH GURUH 1345
TA`LIM XIZMATLARINI KO`RSATISH SOHASIDAGI
BO`LINMALAR RAHBARLARI
Ta`lim xizmatlarini ko`rsatish sohasidagi bo`linmalar rahbarlari boshlang`ich va o`rta maktablarda, kollejlarda, texnikumlarda, fakultetlarda va universitetlarda va boshqa ta`lim muassasalarida ta`lim xizmatlarini ko`rsatishning o`quv va ma`muriy jihatlarini rejalashtiradi, boshqaradi, muvofiqlashtiradi va baholaydi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
ta`lim organlari tomonidan belgilangan standartlar asosida ta`lim dasturlarini ishlab chiqish;
maktab o`quvchilari va talabalar mehnatini monitoring qilish tizimi va tartiblarini joriy etish;
talabalarni qabul qilish va ta`lim xizmatlarini ko`rsatish bilan bog`liq ma`muriy va texnik faoliyatni boshqarish;
byudjetni rejalashtirish, hisobotlarni tayyorlash va ofis materiallari, jihozlari va xizmatlari uchun xarajatlarni hisoblash bo`yicha ma`muriy faoliyatni nazorat qilish;
o`qituvchilar, akademik va ma`muriy xodimlar va talabalarga rahbarlik vazifalarini bajarish;
davomat koeffitsiyenti, o`qitish usullarini o`rganish, o`qitish usullari va maqsadlarini baholash, o`quv materiallarini o`rganish orqali o`qituvchilar va pedagoglarning faoliyatini baholash;
ta`lim dasturlarini ilgari surish va jamiyatda xizmatga yoki muassasaga vakillik qilish;
talabalar va o`qituvchilar uchun xavfsiz va qo`llab-quvvatlovchi muhitni yaratish uchun intizom kodeksini ishlab chiqish va qo`llash;
xodimlarni tanlash, o`qitish va nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bolalar ijodiyot markazi rahbari; Kafedra boshlig`i (mudiri);
O`quv markazi direktori (boshlig`i, ustasi);
Oliy ta`lim sport klubi muassasasi boshlig`i (mudiri);
Fakultet dekani (boshlig`i);
O`quv-uslubiy boshqarma (bo`lim) boshlig`i.
BOSHLANG`ICH GURUH 1346
MOLIYAVIY FAOLIYAT VA SUG`URTA SOHASIDAGI
XIZMATLAR VA BO`LIMLAR RAHBARLARI
Moliyaviy faoliyat va sug`urta sohasidagi xizmatlar va bo`limlar rahbarlari banklar, qurilish jamiyatlari, kredit uyushmalari va sug`urta kompaniyalari kabi moliyaviy va sug`urta xizmatlarini ko`rsatadigan muassasalar faoliyatini rejalashtiradi, boshqaradi va muvofiqlashtiradi. Ular mijozlarga moliyaviy va sug`urta masalalarida maslahat va yordam beradi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
filiallarda kadrlar faoliyatini rejalashtirish, boshqarish va muvofiqlashtirish; shaxsiy va jamoaviy mijozlar bilan munosabatlarni o`rnatish va qo`llab-quvvatlash;
mijozlarga qonunchilikdagi ularning manfaatlariga tegishli o`zgarishlarga oid moliyaviy va sug`urta muammolarini hal qilishda maslahatlar berish va yordam ko`rsatish;
kredit va sug`urta arizalarini ko`rib chiqish, baholash va rasmiylashtirish; kredit qarorlarini monitoring qilish;
moliyaviy tekshiruvlar o`tkazish;
pul mablag`lari va moliyaviy vositalar oqimini monitoring qilish va moliyaviy va normativ hisobotlarni tayyorlash;
tijorat, ipoteka va iste`mol kredit liniyalarini tasdiqlash yoki rad etish yoki tasdiqlash yoki rad etishni muvofiqlashtirish;
kompaniyaning boshqa filiallari bilan hamkorlikni muvofiqlashtirish;
byudjetlarni boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Baholash xizmati boshlig`i; Sug`urta agentligi boshqaruvchisi;
Moliyaviy faoliyat va sug`urta sohasi xizmati rahbari.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Moliyaviy nazorat bo`yicha rahbar - 1211;
Korporativ mijozlar bo`yicha kredit nazorati menejeri - 3312;
Sug`urta agenti - 3321.
BOSHLANG`ICH GURUH 1349
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN IXTISOSLASHTIRILGAN XIZMAT
KO`RSATISH SOHASIDAGI RAHBARLAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan ixtisoslashtirilgan xizmat ko`rsatish sohasidagi rahbarlar, b.g.k. ushbu boshlang`ich guruhga ixtisoslashtirilgan kasbiy va texnik xizmatlar ko`rsatish imkoniyatlarini rejalashtiruvchi, bevosita muvofiqlashtiruvchi va baholovchi rahbarlarga kiradi.
Ularning vazifalari quyidagilar bo`lishi mumkin:
xizmat, muassasa, tashkilot yoki markazga umumiy rahbarlik va boshqaruvni ta`minlash; xodimlar uchun tartiblar, qoidalar va standartlarni ishlab chiqish, amalga oshirish va monitoring qilish;
texnik, ish yuritish, xizmat ko`rsatish, kichik xizmatchi va boshqa xodimlarning ishlab chiqarish faoliyatini boshqarish, nazorat qilish va baholash;
xizmatlar ko`rsatish uchun ajratilgan resurslarni monitoring qilish va baholash;
byudjetni rejalashtirish, hisobotlarni tayyorlash va ofis materiallari, jihozlari va xizmatlari uchun xarajatlarni hisoblash bo`yicha ma`muriy faoliyatni nazorat qilish;
xizmatlar ko`rsatishni rejalashtirish, boshqarish va muvofiqlashtirish;
bir xil yoki turdosh sohalarda boshqa xizmatlar ko`rsatuvchi agentliklar bilan hamkorlikni muvofiqlashtirish;
byudjetlarni boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
kadrlarni tanlash, tayyorlash va ulardan foydalanishni nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Arxiv boshlig`i (mudiri);
Badiiy galereya boshlig`i;
Muzey direktori;
Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi mudiri;
Hisob boshlig`i.
Eslatma.
Ijtimoiy xizmatlar rahbarlari ixtisoslashgan professional va texnik xizmatlarni rejalashtirish, boshqarish va muvofiqlashtirish uchun javobgardir. Odatda, 2: Professional-mutaxassislar yoki 3: Mutaxassislar va texniklar asosiy guruhlari bo`yicha klassifikatsiyalangan bir yoki bir nechta mashg`ulotlar, odatda ixtisoslashgan malaka va katta tajriba talab qiladi.
O`RTACHA GURUH 14
MEHMONXONA BIZNESINING RAHBARLARI,
DO`KONLAR VA TEGISHLI FAOLIYAT SOHALARI
RAHBARLARI (BOSHQARUVCHILARI)
Mehmonxona biznesining rahbarlari, do`konlar va tegishli faoliyat sohalari rahbarlari (boshqaruvchilari) vaqtinchalik turar joy bilan ta`minlaydigan, mehmondo`stlik biznesini, chakana savdoni amalga oshiradigan va shunga o`xshash boshqa xizmatlarni ko`rsatadigan tashkilotlar faoliyatini rejalashtiradi, tashkil qiladi va boshqaradi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning to`rtinchi ko`nikma darajasiga mos ko`nikmalarni talab qiladi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
maxsus vazifalarni, sport, o`yin va ko`ngilochar tadbirlarni rejalashtirish va tashkil qilish, shuningdek, mahsulotlar assortimenti, zaxiralar darajasi va xizmat ko`rsatish standartlarini belgilash;
tovarlar va xizmatlarni rag`batlantirish va sotish;
kuchli ichimliklar savdosi, qimor biznesini tashkil etish, sog`liqni saqlash sohasidagi qonun hujjatlariga va boshqa qonun hujjatlariga rioya etilishini nazorat qilish;
mijozlar bilan munosabatlar, tovarlar va xizmatlarni sotish bilan bog`liq siyosatlar, dasturlar va tartiblarni ishlab chiqish va qayta ko`rib chiqish;
potensial mijozlarni jalb qilgan holda konferensiyalar, kongresslar va ko`rgazmalar o`tkazishda yordam berish;
transport vositalari, asbob-uskunalar va yoqilg`i sotib olish va ta`minlashni, shuningdek yuklarni transport orqali yetkazib berishni tashkil etish;
kadrlarni tanlash, o`qitish va ishini nazorat qilishni tashkil etish;
mehnatni muhofaza qilish va xavfsizlik qoidalariga rioya qilishni ta`minlash. Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
141 Mehmonxona biznesining rahbarlari, do`konlar va tegishli faoliyat sohalari rahbarlari (boshqaruvchilari);
142 Chakana va ulgurji savdo sohasida tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt boshqaruvchilari);
143 Boshqa soha xizmatlari rahbarlari.
Eslatma.
14: Mehmonxona biznesining rahbarlari, do`konlar va tegishli faoliyat sohalari rahbarlari (boshqaruvchilari) o`rtacha guruhi, qoida tariqasida to`g`ridan-to`g`ri aholiga xizmat ko`rsatadigan hamda rahbarlik iyerarxik tuzilishiga ega bo`lish uchun juda kichik bo`lgan tashkilotlarning rahbarlarini o`z ichiga oladi. Odatda, maxsus kasbiy tayyorgarlikni talab qiladigan ixtisoslashgan professional va texnik xizmatlarni taqdim etishni rejalashtirish, boshqarish va muvofiqlashtirish uchun mas`ul bo`lgan rahbarlar 12: Korporativ boshqaruvchilar va 13: Ishlab chiqarish va ixtisoslashtirilgan xizmatlar sohasidagi bo`linmalar rahbarlari o`rtacha guruhlarining turli boshlang`ich guruhlarida klassifikatsiyalanadi. Boshqa xodimlarning ishini boshqarish va nazorat qilish ish faoliyatining muhim tarkibiy qismi bo`lmagan kichik do`konlar, mehmonxonalar, kafelar, restoranlar va barlarning xodimlari bajaradigan asosiy vazifalariga ko`ra 51: Individual xizmatlar sohasidagi xodimlar yoki 52: Sotuvchilar o`rtacha guruhining tegishli boshlang`ich guruhlarida klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 141
MEHMONXONA BIZNESINING RAHBARLARI,
DO`KONLAR VA TEGISHLI FAOLIYAT SOHALARI
RAHBARLARI (BOSHQARUVCHILARI)
Mehmonxona biznesining rahbarlari, do`konlar va tegishli faoliyat sohalari rahbarlari (boshqaruvchilari) turar joy, oziq-ovqat, ichimliklar va boshqa mehmondo`stlik xizmatlarini ko`rsatadigan tashkilotlar faoliyatini rejalashtiradi, tashkil qiladi va boshqaradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
maxsus funksiyalarni, sport, o`yin va ko`ngilochar tadbirlarni rejalashtirish va amalga oshirishni tashkil etish;
band qilish joylarini boshqarish va nazorat qilish, tashrif buyuruvchilarni qabul qilish va ularga xizmat ko`rsatish, xo`jalik faoliyatini amalga oshirish;
kuchli ichimliklar savdosi, qimor biznesini tashkil etish, sog`liqni saqlash sohasidagi qonun hujjatlariga va boshqa qonun hujjatlariga rioya etilishini nazorat qilish;
mahsulot va xizmatlarni tayyorlash va taqdim etishning barcha bosqichlarida sifat nazorati; kadrlarni tanlash, o`qitish va ishini nazorat qilishni tashkil etish;
sanitariya-gigiyena va xavfsizlik qoidalariga rioya qilishni ta`minlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
1411 Vaqtinchalik yashash xizmati ko`rsatish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt rahbarlari);
1412 Umumiy ovqatlanish xizmatlari sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt rahbarlari).
BOSHLANG`ICH GURUH 1411
VAQTINCHALIK YASHASH XIZMATI
KO`RSATISH SOHASIDAGI TARKIBIY
BO`LINMALAR RAHBARLARI
(OBYEKT RAHBARLARI)
Vaqtinchalik yashash xizmati ko`rsatish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt rahbarlari) mehmonxonalar, motellar va shunga o`xshash tashkilotlar faoliyatini rejalashtiradi, tashkil qiladi va boshqaradi, mehmonlarni joylashtirish va boshqa xizmatlarni ko`rsatadi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
o`rindiqlarni bron qilishni boshqarish va nazorat qilish, tashrif buyuruvchilarni qabul qilish va ularga xizmat ko`rsatish, tadbirkorlik faoliyatini boshqarish;
xavfsizlik choralarini nazorat qilish, shuningdek, qo`shni hududlar, bog`lar va binolarni saqlash;
barlar, restoranlarning ishini rejalashtirish va nazorat qilish, funksional va maslahat faoliyati;
kuchli ichimliklar sotish, qimor biznesini tashkil etish sohasidagi qonunchilik hujjatlariga rioya etilishini nazorat qilish;
mijozlar va tashrif buyuruvchilarning qoniqishini baholash va tahlil qilish; hisobga olish va xarid faoliyatini nazorat qilish;
tashkilot byudjetini qabul qilish;
xodimlarni tanlash, o`qitish va nazorat qilish;
mehnatni muhofaza qilish va xavfsizlik qoidalariga rioya qilishni ta`minlash; mehmonlarni mahalliy turistik ma`lumotlar bilan ta`minlash, shuningdek, turlar va transport xizmatlarini tashkil etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Mehmonxona (mehmonxona muassasasi) direktori;
Yotoqxona mudiri;
Talabalar turar joyi rahbari (mudiri).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Beka (ekonomka) - 5152.
Eslatma.
Mehmonxona tipidagi kichik muassasalarning xizmat ko`rsatuvchi xodimlari, yotoq va nonushta, shuningdek, turar joy va mijozlarga cheklangan ovqatlanish xizmatlarini taqdim etadigan kichik va xususiy mehmon uylarida mehmonlarni qabul qilish, shuningdek, xodimlarning ishini boshqarish va nazorat qilish faoliyatining muhim tarkibiy qismi bo`lmaganlar 5152: Ekonomkalar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
Mehmonxonalarni boshqarish kompaniyalari yoki mehmonxonalar tarmog`ining bosh ijrochi direktorlari va ixtisoslashgan rahbarlari 11 va 12 o`rtacha guruhlarining boshlang`ich guruhlariga kiritilgan.
BOSHLANG`ICH GURUH 1412
UMUMIY OVQATLANISH XIZMATLARI
SOHASIDAGI TARKIBIY BO`LINMALAR
RAHBARLARI (OBYEKT RAHBARLARI)
Umumiy ovqatlanish xizmatlari sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt rahbarlari) kafelar, restoranlar va umumiy ovqatlanish xizmatlarini ko`rsatadigan boshqa shunga o`xshash muassasalar faoliyatini rejalashtiradi, tashkil qiladi va boshqaradi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
bosh oshpaz va oshpazlar bilan maslahatlashuvlar asosida menyuni rejalashtirish;
umumiy ovqatlanish bilan bog`liq maxsus funksiyalarni rejalashtirish va tashkil etish; byudjetga muvofiq oziq-ovqat va tovarlar narxlarida xaridlarni tashkil etish;
tovar-moddiy zaxiralar va moliyaviy operatsiyalar hisobini yuritish;
oshxonalar, oshxonalar va oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash joylarining sanitariya me`yorlari va gigiyena qoidalariga muvofiqligini, ularning funksionalligi va tashqi ko`rinishiga muvofiqligini ta`minlash;
oziq-ovqat va xizmatdan qoniqishlarini baholash uchun tashrif buyuruvchilar bilan muloqot qilish;
ofitsiantlar va oshpazlarni ishga olish, ish jadvalini rejalashtirish, o`qitish va nazorat qilish; o`rindiqlarni bron qilish, mehmonlarni kutib olish va bron qilishda yordam berish; mijozlar va yetkazib beruvchilar bilan muzokaralar olib borish;
sanoat va xavfsizlik qoidalari va qoidalariga rioya qilishni ta`minlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kafe direktori;
Oshxona boshlig`i (mudiri);
Kafeteriy, qandolatchilik direktori;
Umumiy ovqatlanish tashkiloti direktori (boshlig`i).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Bosh oshpaz - 3434.
Eslatma.
Kichik kafelar, restoranlar va barlarning boshqa xodimlarini boshqarish va nazorat qilish faoliyatining muhim tarkibiy qismi bo`lmagan xodimlar bajaradigan asosiy vazifalariga ko`ra 5120: Oshpazlar, 5131: Ofitsiantlar yoki 5132: Bufetchilar guruhlarida klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 142
CHAKANA VA ULGURJI SAVDO SOHASIDA
TARKIBIY BO`LINMALAR RAHBARLARI
(OBYEKT BOSHQARUVCHILARI)
Chakana va ulgurji savdo sohasida tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt boshqaruvchilari) chakana yoki ulgurji savdo tarmog`ida tovarlarni sotadigan muassasalar faoliyatini rejalashtiradi, tashkil qiladi, muvofiqlashtiradi va nazorat qiladi. Ular byudjet, xodimlar, do`konlar yoki ularning tarkibiy bo`linmalarini do`kon ichidagi strategik va operativ boshqarish, sotiladigan mahsulotlarning ayrim turlarini sotish uchun javobgardir.
Ushbu kichik guruhning ish majburiyatlari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
mahsulot tarkibini, inventar darajalarini va xizmat ko`rsatish standartlarini aniqlash; xaridlar va marketing siyosatini, narxlarni ishlab chiqish va amalga oshirish;
muassasa tovarlari va xizmatlarini targ`ib qilish va reklama qilish; zaxiralar va moliyaviy operatsiyalarning hisobini yuritish; tashkilotda byudjetlashtirishni amalga oshirish;
kadrlarni tanlash, tayyorlash va nazorat qilishni tashkil etish;
mehnatni muhofaza qilish va xavfsizlik qoidalariga rioya etilishini ta`minlash. Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
1420 Chakana va ulgurji savdo sohasida tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt boshqaruvchilari).
Eslatma.
Chakana va ulgurji savdo sohasidagi tarkibiy bo`linma rahbarlari ko`pincha rahbarlar iyerarxiyasiga ega bo`lmagan nisbatan kichik muassasalarda ishlaydi. Biroq, boshqaruvchilar va nazoratchilar iyerarxiyasi mavjud bo`lgan supermarketlar va do`konlar kabi yirik chakana savdo korxonalarining rahbarlari ham ushbu guruhga kiritilishi kerak. Supermarketlar yoki do`konlar tarmog`i kabi muassasalarning bosh direktorlari (rahbarlari) 1120: Tijorat va notijorat tashkilotlari rahbarlari (jamoat tashkilotlari (birlashmalari) rahbarlaridan tashqari) boshlang`ich guruhiga kiritilgan.
Xodimlarni boshqarish va nazorat qilish ular faoliyatining muhim qismi bo`lmagan kichik do`konlardagi savdo xodimlari 5221: Kiosklar va pavilyonlardagi sotuvchilar boshlang`ich guruhiga kiritilgan.
Do`konlarda sotuvchi yordamchilar, kassa operatorlari va boshqa ishchilarning faoliyatini nazorat qiladigan va boshqaradigan, ammo mahsulot assortimentini aniqlash, narxlarni belgilash, byudjet va xodimlar aniqlash, ularni tanlash va ishga yollash uchun mas`uliyatni o`z zimmasiga olmaydigan xodimlar 5222: Do`konlardagi katta sotuvchilar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 1420
CHAKANA VA ULGURJI SAVDO SOHASIDA
TARKIBIY BO`LINMALAR RAHBARLARI
(OBYEKT BOSHQARUVCHILARI)
Chakana va ulgurji savdo sohasida tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt boshqaruvchilari) qoida tariqasida, boshqaruvning iyerarxik tuzilmasi bo`lmagan nisbatan kichik muassasalarda ishlaydi.
Chakana yoki ulgurji savdo tarmog`ida tovarlarni sotadigan muassasalar faoliyatini tashkil qiladi, muvofiqlashtiradi va nazorat qiladi. Ular byudjet, xodimlar, do`konlar yoki ularning tarkibiy bo`linmalarini do`kon ichidagi strategik va operativ boshqarish, sotiladigan mahsulotlarning ayrim turlarini sotish uchun javobgardir.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
mahsulot tarkibini, zaxiralar darajasini va xizmat ko`rsatish standartlarini aniqlash; xaridlar va marketing siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish, narxlarni belgilash; muassasaning tovarlari va xizmatlarini targ`ib qilish va reklama qilish;
tovar-moddiy zaxiralar va moliyaviy operatsiyalar hisobini yuritish; tashkilotda byudjetlashtirishni amalga oshirish;
xodimlarni tanlash, tayyorlash va nazorat qilish;
mehnatni muhofaza qilish va xavfsizlik qoidalariga rioya etilishini ta`minlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Xarid bo`yicha direktor;
Ulgurji va chakana savdo xizmati boshlig`i;
Chakana savdo korxonasi boshlig`i;
Yoqilg`i quyish stansiyasi boshlig`i (mudiri).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Savdo/marketing sohasida direktor - 1221;
Do`kon sotuvchisi - 5221;
Do`kon sotuvchisining yordamchisi - 5222;
Avtomobil ijarasi bo`yicha xodim -5223.
Eslatma.
Chakana va ulgurji savdo sohasidagi tarkibiy bo`linma rahbarlari ko`pincha rahbarlar iyerarxiyasiga ega bo`lmagan nisbatan kichik muassasalarda ishlaydi. Biroq, boshqaruvchilar va nazoratchilar iyerarxiyasi mavjud bo`lgan supermarketlar va do`konlar kabi yirik chakana savdo korxonalarining rahbarlari ham ushbu guruhga kiritilishi kerak. Supermarketlar yoki do`konlar tarmog`i kabi muassasalarning bosh direktorlari (rahbarlari) 1120: Tijorat va notijorat tashkilotlari rahbarlari (jamoat tashkilotlari (birlashmalari) rahbarlaridan tashqari) boshlang`ich guruhiga kiritilgan.
Xodimlarni boshqarish va nazorat qilish ular faoliyatining muhim qismi bo`lmagan kichik do`konlardagi savdo xodimlari 5221: Kiosklar va pavilyonlardagi sotuvchilar boshlang`ich guruhiga kiritilgan.
Do`konlarda sotuvchi yordamchilar, kassa operatorlari va boshqa ishchilarning faoliyatini nazorat qiladigan va boshqaradigan, ammo mahsulot assortimentini aniqlash, narxlarni belgilash, byudjet va xodimlar aniqlash, ularni tanlash va ishga yollash uchun mas`uliyatni o`z zimmasiga olmaydigan xodimlar 5222: Do`konlardagi katta sotuvchilar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 143
BOSHQA SOHA XIZMATLARI RAHBARLARI
Boshqa soha xizmatlari rahbarlari vaqtni maroqli o`tkazish uchun sport, madaniyat, dam olish, turizm, aloqa va boshqa xizmatlar ko`rsatuvchi muassasalar faoliyatini rejalashtiradi, tashkil qiladi va nazorat qiladi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
kompleks va xizmatlar majmuasini yoki ko`zda tutilgan tadbirlarni ko`rsatishni rejalashtirish va tashkil etish;
obyektlarni toza va yaxshi holatda saqlashni ta`minlash;
taqdim etilayotgan xizmatlarga oid yangi tendensiyalarni kuzatish va ishda hisobga olish; xizmatlar ko`rsatish bo`yicha maslahatlar berish va ularni ko`rsatishni ommalashtirish; barcha naqd pul tushumlarini tekshirish va saqlash va balanslarni muntazam tekshirish; byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish;
xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash; kundalik faoliyatni rejalashtirish va boshqarish;
kadrlarni tanlash, nazorat qilish va ish faoliyatini nazorat qilish; sanitariya-gigiyena va xavfsizlik qoidalariga rioya qilishni ta`minlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
1431 Madaniyat, sport, ko`ngil ochish va dam olish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt boshqaruvchilari);
1439 Boshqa xizmatlarning tarkibiy bo`linmalari rahbarlari (obyekt rahbarlari), b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 1431
MADANIYAT, SPORT, KO`NGIL OCHISH VA
DAM OLISH SOHASIDAGI TARKIBIY BO`LINMALAR
RAHBARLARI (OBYEKT BOSHQARUVCHILARI)
Madaniyat, sport, ko`ngil ochish va dam olish sohasidagi tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt boshqaruvchilari) sport, san`at, teatr va boshqa dam olish va shaxsiy xizmatlar ko`rsatishni ta`minlovchi muassasalar faoliyatini rejalashtiradi, tashkil qiladi va nazorat qiladi.
Ularning vazifalariga quyidagilar kiradi:
markaz tomonidan taklif etilayotgan ko`ngilochar, attraksionlar, madaniy tadbirlar, sport va fitnes dasturlari majmuasini rejalashtirish va tashkil etish;
obyektlarni toza va yaxshi holatda saqlashni ta`minlash;
badiiy ijoddagi tendensiyalar va o`zgarishlarni hisobga olgan holda, teatr truppalari va orkestrlari uchun teatrlashtirilgan sahnalar va spektakllar tashkil etish;
rejalashtirilgan tadbirlar, ko`rsatuvlar va tadbirlarni yoritish uchun reklama imkoniyatlari va joylashtirish bo`yicha maslahat berish;
barcha naqd pul tushumlarini tekshirish va saqlash, saqlangan chiptalarni muntazam tekshirish;
byudjetlarni ishlab chiqish va boshqarish, xarajatlarni nazorat qilish va resurslardan samarali foydalanishni ta`minlash;
kundalik faoliyatni rejalashtirish va boshqarish; kadrlarni tanlash, ish faoliyatini nazorat qilish;
gigiyena qoidalariga rioya qilishni va xavfsizlikni ta`minlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kinoteatr boshqaruvchisi;
Teatr-musiqa jamoasi direktori;
Madaniyat va dam olish parki direktori;
Sport bazasi boshlig`i;
Sport federatsiyasi kotibi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Badiiy galereya boshlig`i - 1349;
Bosh kutubxonachi - 1349;
Muzey direktori - 1349.
BOSHLANG`ICH GURUH 1439
BOSHQA XIZMATLARNING TARKIBIY
BO`LINMALARI RAHBARLARI
(OBYEKT RAHBARLARI), B.G.K.
Boshqa xizmatlarning tarkibiy bo`linmalari rahbarlari (obyekt rahbarlari) boshlang`ich guruhiga xizmatlar ko`rsatishni rejalashtiruvchi, boshqaradigan va muvofiqlashtiruvchi rahbarlar kiradi va ular 13: Ishlab chiqarish va ixtisoslashtirilgan xizmatlar sohasidagi bo`linmalar rahbarlari yoki 14: Mehmonxona biznesining rahbarlari, do`konlar va tegishli faoliyat sohalari rahbarlari (boshqaruvchilari) o`rtacha guruhlarida klassifikatsiyalanmaydi. Masalan, sayyohlik agentliklari, kongress markazlari, aloqa markazlari va savdo markazlari rahbarlari bu guruhga kiritilishi mumkin.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Atelye mudiri;
Bosh kosmetolog;
Sartaroshxona mudiri; Dushxona mudiri.
Eslatma.
Ushbu boshlang`ich guruhdan ixtisoslashgan professional va texnik xizmatlarni taqdim etishni boshqarishni o`z ichiga olgan va 2: Professional-mutaxassislar yoki 3: Mutaxassislar va texniklar asosiy guruhlari bo`yicha klassifikatsiyalangan, odatda ixtisoslashgan malaka va katta tajribani talab qiladigan bir yoki bir nechta mashg`ulotlar kiritilmaydi. Ushbu rahbarlik mashg`ulotlari 12: Korporativ boshqaruvchilar va 13: Ishlab chiqarish va ixtisoslashtirilgan xizmatlar sohasidagi bo`linmalar rahbarlari o`rtacha guruhlarining turli boshlang`ich guruhlarida klassifikatsiyalanadi.
ASOSIY GURUH 2
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Professional-mutaxassislar mavjud bilimlar to`plamini ko`paytiradi, ilmiy va badiiy tushunchalar va nazariyalarni amaliyotda qo`llaydi, ushbu bilimlarni tizimli ravishda o`qitish bilan shug`ullanadi, shuningdek, bu faoliyatni turli xil kombinatsiyalarda birlashtirishlari mumkin. Ushbu asosiy guruhga kiritilgan ko`pchilik mashg`ulotlar MMKning to`rtinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ularning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
tahlil va ilmiy tadqiqot ishlarini olib borish, tushunchalar, nazariyalar va usullarni ishlab chiqish;
fizika, matematika, texnika va texnologiya, hayot haqidagi fanlar, tibbiy va sog`liqni saqlash xizmatlari, ijtimoiy va gumanitar fanlar sohalarida mavjud bilimlardan maslahat berish yoki ularni qo`llash;
ta`limning turli darajalarida bir yoki bir nechta fanlar nazariyasi va amaliyotini o`rgatish; o`qishda qiyinchiliklarga duchor bo`lgan yoki alohida ehtiyojli shaxslarni o`qitish va tarbiyalash;
turli biznes, yuridik va ijtimoiy xizmatlar ko`rsatish; san`at asarlarini yaratish va ijro etish;
ma`naviy murabbiylikni amalga oshirish; ilmiy ishlar va hisobotlarni tayyorlash.
Mas`uliyatlar boshqa xodimlarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin. Ushbu asosiy guruhning mashg`ulotlari quyidagi o`rtacha guruhlarga bo`linadi:
21 Fan va texnika sohasida professional-mutaxassislar;
22 Sog`liqni saqlash sohasida professional-mutaxassislar;
23 Ta`lim sohasidagi professional-mutaxassislar;
24 Ma`muriyat va biznes sohasidagi professional-mutaxassislar;
25 Axborot kommunikatsiya texnologiyalari bo`yicha professional-mutaxassislar;
26 Madaniyat, gumanitar va huquq sohasidagi professional-mutaxassislar.
O`RTACHA GURUH 21
FAN VA TEXNIKA SOHASIDA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Fan va texnika sohasida professional-mutaxassislar ilmiy-tadqiqot ishlarini olib boradi, tushunchalar, nazariyalar va usullarni takomillashtirish yoki rivojlantirish yoki fizika, astronomiya, meteorologiya, kimyo, geofizika, geologiya, biologiya, ekologiya, farmakologiya, tibbiyot, matematika, statistika, arxitektura, muhandislik, dizayn va texnologiyaga oid ilmiy bilimlarni amaliyotda qo`llash bilan shug`ullanadi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning to`rtinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: inson hayotining shakllari, hayvonlar va o`simliklar, shuningdek, matematika va statistikadagi tushunchalar va usullar bo`yicha tadqiqotlar o`tkazish, fizik moddalar va hodisalarning tuzilishi va xususiyatlarini, turli moddalar, materiallar va mahsulotlarning kimyoviy xossalari va holatini o`rganish natijasida olingan ilmiy bilimlarni tarqatish, maslahat berish va qo`llash;
binolar, shaharlar va transport tizimlari, qurilish va sanoat binolari va inshootlari, shuningdek, dastgohlar va boshqa jihozlarni qurish bo`yicha maslahat berish, loyihalash va boshqarish;
konlarni qazib olish usullarini tavsiya qilish va qo`llash hamda ulardan optimal foydalanishni ta`minlash;
quruqlik va dengizni o`rganish va xaritalash;
muayyan materiallar, mahsulotlar va jarayonlar bilan bog`liq texnologik jihatlarni, shuningdek, ishlab chiqarish va ishni tashkil etish samaradorligini o`rganish va maslahat berish;
ilmiy hujjatlar va hisobotlarni tayyorlash.
Mas`uliyatlar boshqa xodimlarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin. Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
211 Fiziklar, kimyogarlar va turdosh soha professional- mutaxassislari;
212 Matematiklar, aktuariylar va statistiklar;
213 Tabiiy fanlar sohasi bo`yicha professional-mutaxassislar;
214 Elektrotexniklardan tashqari texnika sohasidagi professional-mutaxassislar;
215 Elektrotexnika muhandislari;
216 Arxitektorlar, loyihalovchilar, topograflar va dizaynerlar.
KICHIK GURUH 211
FIZIKLAR, KIMYOGARLAR VA TURDOSH
SOHA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLARI
Fiziklar, kimyogarlar va turdosh soha professional- mutaxassislari ilmiy tadqiqot ishlarini olib boradi, tushunchalar, nazariyalar va usullarni takomillashtirish yoki rivojlantirish, fizika, astronomiya, meteorologiya, kimyo, geologiya va geofizika bilan bog`liq ilmiy bilimlarni qo`llash bilan shug`ullanadi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
mexanika, termodinamika, optika, akustika, elektr, magnetizm, elektronika, yadro fizikasi,
astronomiya, kimyoning turli sohalarida tadqiqot va tajribalar o`tkazish orqali ilmiy bilimlar hajmini oshirish;
atmosferaning holati va Yerning fizik tabiatini o`rganish;
sanoat, qishloq xo`jaligi, tibbiyot, dengizchilik, kosmik tadqiqotlar, neft, gaz, suv va foydali qazilmalardan foydalanish, aloqa va boshqa xizmatlar, shuningdek, qurilish muhandisligi kabi sohalarda maslahat berish yoki bilimlarni qo`llash;
ilmiy hujjatlar va hisobotlarni tayyorlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2111 Fiziklar va astronomlar;
2112 Meteorologlar;
2113 Kimyogarlar;
2114 Geologlar va geofiziklar.
BOSHLANG`ICH GURUH 2111
FIZIKLAR VA ASTRONOMLAR
Fiziklar va astronomlar ilmiy tadqiqot olib boradi va materiya, makon, vaqt, energiya, kuchlar va maydonlar va ularning ushbu fizik hodisalar bilan aloqasi bilan bog`liq tushunchalar, nazariyalar va usullarni takomillashtirishadi yoki ishlab chiqishadi. Ular fizika va astronomiyaga oid ilmiy bilimlarni sanoat, tibbiyot, harbiy yoki boshqa sohalarda amaliy qo`llash bilan shug`ullanadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: tadqiqotlar olib borish va fizika va astronomiya sohasidagi konsepsiyalar, nazariyalar, o`lchov vositalari, dasturiy ta`minot va usullarni takomillashtirish yoki ishlab chiqish;
mexanika, termodinamika, elektronika, aloqa, energiya ishlab chiqarish va taqsimlash, aerodinamika, optika va lazerlar, masofadan zondlash, tibbiyot, akustika, magnetizm va yadro fizikasi kabi sohalarda materiyaning tuzilishi va xossalari bo`yicha tajribalar, sinovlar va tahlillar o`tkazish;
tadqiqot va tajribalar natijalarini baholash va asosan matematik usullar va modellardan foydalangan holda xulosalar tayyorlash;
fizika va astronomiya sohasidagi tamoyillar va usullarni ishlab chiqish yoki takomillashtirishga qaratilgan tamoyillar, usullar va jarayonlarni sanoat, tibbiy, harbiy va boshqa amaliy maqsadlarda qo`llash;
tibbiy mutaxassis tomonidan tayinlangan diagnostik yoki terapevtik natijaga erishish uchun bemorlarga radiatsiyaning (ionlashtiruvchi va ionlashtiruvchi bo`lmagan) xavfsiz va samarali uzatilishini ta`minlash;
tibbiyot sohasida qo`llaniladigan fizik miqdorlarni aniq o`lchash va tavsiflashni ta`minlash;
tasvirlash, tibbiy yordam va dozimetriya kabi sohalarda qo`llaniladigan uskunalarni sinovdan o`tkazish, ishga tushirish va baholash;
tibbiyot mutaxassislari va boshqa sog`liqni saqlash xodimlariga radiatsiyaning foydalari va zararli ta`sirining maqbul kombinatsiyasi bo`yicha maslahat berish;
samoviy hodisalarni kuzatish, tahlil qilish va tushuntirish, shuningdek, navigatsiya, sun`iy yo`ldosh aloqalari, kosmik tadqiqotlar, samoviy jismlar va kosmik nurlanish kabi sohalarda bilimlarni kengaytirish uchun usullar, raqamli modellar va texnikalarni ishlab chiqish;
jismoniy hodisalarni o`lchash va yadro texnologiyalarini sanoat va tibbiyot sohalarida qo`llash uchun standartlar va protokollarni ishlab chiqish, joriy etish va ta`minlash;
ilmiy hujjatlar va hisobotlarni tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Astronom;
Atom yadrosi, elementar zarralar va tezlashtiruvchi texnika fizigi;
Kondensatsion muhit va materialshunoslik fizigi (turlari bo`yicha);
Fizik (umumiy fizika);
Gidrodinamika bo`yicha professional-mutaxassislar;
Termodinamika bo`yicha professional-mutaxassislar;
Gamma-defektoskopiya bo`yicha muhandis-radiograf.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Radiatsion gigiyena shifokori - 2212
Radiatsion gigiyena shifokori - 2263;
Yadro texnologiyasi va radiatsiya xavfsizligi texnigi - 3211;
Yadro tibbiyoti texnigi - 3211.
Eslatma.
Shuni ta`kidlash kerakki, tibbiyot fiziklari boshqa fiziklar qatorida ushbu birlik guruhiga haqli ravishda kiritilgan bo`lsa ham, 22: Sog`liqni saqlash sohasida professional-mutaxassislar o`rtacha guruhiga kiritilgan kasblar bilan bir qatorda tibbiyot xodimlari tarkibiga kiritilgan sog`liqni saqlash sohasida professional-mutaxassislar, shuningdek, boshqa bir qator bo`linmalarga biriktirilgan boshqa kasblar bilan birga 2: Professional-mutaxassislar asosiy guruhining ajralmas qismi hisoblanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 2112
METEOROLOGLAR
Meteorologlar aviatsiya, dengizchilik, qishloq xo`jaligi va boshqa sohalarda foydalanish, shuningdek, jamoatchilik ma`lumotlari uchun qisqa muddatli yoki uzoq muddatli ob-havo prognozlarini tayyorlaydi. Ular atmosferaning tarkibi, tuzilishi va dinamikasi bilan bog`liq tadqiqotlar olib boradi.
Ularning vazifalarga quyidagilar kiradi:
havo oqimlarining yo`nalishi va tezligini, bosimni, haroratni, namlikni, ifloslantiruvchi moddalarning fizik va kimyoviy o`zgarishlarini va bulutlar shakllanishi va yog`ingarchilik, momaqaldiroq yoki quyosh nurlanishi kabi boshqa hodisalarni o`rganish;
ob-havo sharoitlarini modellashtirish va prognoz qilish uchun radar va sun`iy yo`ldosh tasvirlari va kompyuter modellaridan foydalangan holda meteorologik stansiyalarda olingan ma`lumotlarni o`rganish;
qisqa muddatli yoki uzoq muddatli meteorologik jadvallarni, siklonlar, momaqaldiroqlar va hayot, mulk uchun boshqa xavflar kabi atmosfera hodisalari bilan bog`liq prognozlar va ogohlantirishlarni tayyorlash va uzatish, shuningdek atmosfera holati to`g`risidagi ma`lumotlarni turli kanallar, radio, televideniye, bosma ommaviy axborot vositalari va Internet jahon axborot tarmog`i orqali tarqatish;
tuman tarqalishi, bulutlarning tarqalishi, yomg`irni nazorat qilish va boshqa turdagi ob- havoni nazorat qilish dasturlari bo`yicha tajribalar o`tkazish;
tajribalar yoki amaliy foydalanish uchun ob-havo va iqlimning matematik kompyuter modellarini ishlab chiqish va sinovdan o`tkazish;
ob-havoning atrof-muhitga ta`sirini o`rganishga qaratilgan tadqiqotlarda ishtirok etish;
sanoat loyihalari va inson faoliyatining iqlim va havo sifatiga ta`sirini tahlil qilish va ushbu ta`sirlarni yumshatish uchun tegishli strategiyalarni ishlab chiqish uchun ijtimoiy, texnik va iqtisodiy olimlar bilan hamkorlik qilish;
meteorologik ma`lumotlarni yig`ish va masofadan zondlash yoki tegishli ilovalar uchun yangi uskunalar va tartib-qoidalarni loyihalash va ishlab chiqishda ishtirok etish;
atmosferaning tuzilishi, tuzilmasi va dinamikasi bilan bog`liq tushunchalar, nazariyalar va usullarni takomillashtirish yoki ishlab chiqish bo`yicha tadqiqotlar o`tkazish, shuningdek, bunday tadqiqotlar natijalari bo`yicha ilmiy hujjatlar va hisobotlarni tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Agrometeorolog;
Gidrometeorolog;
Klimatolog;
Meteorolog.
BOSHLANG`ICH GURUH 2113
KIMYOGARLAR
Kimyogarlar yangi bilim yoki mahsulotlar olish, shuningdek sifat va texnologik jarayonlarni nazorat qilish uchun kimyo sohasida tadqiqotlar olib boradi, tushunchalar, nazariyalar va usullarni takomillashtiradi va ishlab chiqadi va ilmiy bilimlarni qo`llaydi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: tadqiqotlar olib borish va kimyo sohasidagi tushunchalar, nazariyalar va usullarni
takomillashtirish yoki rivojlantirish;
turli xil tabiiy yoki sintetik moddalar, materiallar va mahsulotlarning kimyoviy tuzilishi, energiyasi va kimyoviy o`zgarishlarini o`rganish uchun tajribalar, sinovlar va tahlillar o`tkazish;
ishlab chiqaruvchilar yoki iste`molchilar uchun ekologik nazorat, sifat nazorati va boshqa turli tartiblarni ishlab chiqish;
ekologik zaharli moddalarni aniqlash va miqdorini aniqlash uchun namuna va ma`lumotlarni yig`ish va tahlil qilish dasturlarini amalga oshirish;
kimyogar-muhandislar, biologlar, mikrobiologlar, agronomlar, geologlar va boshqa professional mutaxassislar ishtirokida fanlararo tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlarida ishtirok etish;
moddalarni yangi birikmalarga aylantirish uchun mikroorganizmlardan foydalanish; materiallarni mustahkamlash yoki ulash yoki yangi materiallarni ishlab chiqish usullarini aniqlash;
tabiiy moddalarni ko`paytirish va sintez qilish, yangi sun`iy moddalarni yaratish; ilmiy hujjatlar va hisobotlarni tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Agrokimyogar;
Kimyogar (umumiy kimyo);
Sanoat kimyogari;
Ximmotolog;
Yadro kimyogari.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Biokimyogar - 2131;
Farmakolog - 2131;
Farmatsevt - 2262.
BOSHLANG`ICH GURUH 2114
GEOLOGLAR VA GEOFIZIKLAR
Geologlar va geofiziklar ilmiy-tadqiqot ishlarini olib boradi, konsepsiyalar, nazariyalar va usullarni takomillashtiradi yoki ishlab chiqadi, geologiya va geofizika sohasidagi ilmiy bilimlarni neft, gaz va minerallarni o`zlashtirish va ulardan foydalanish, suvni tejash kabi sohalarda amaliy qo`llash bilan shug`ullanadi. Qurilish muhandisligi, aloqa va yuk tashish hamda ishlab chiqish va utilizatsiya qilish loyihalarining atrof-muhitga ta`sirini baholash va yumshatish bilan shug`ullanadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: tadqiqot olib borish va geologiya, geofizika sohasidagi tushunchalar, nazariyalar va usullarni takomillashtirish yoki rivojlantirish;
yer qobig`ining tarkibi va tuzilishini o`rganish, tog` jinslarini, minerallarni, qazilma qoldiqlarni va boshqa materiallarni o`rganish, yerning rivojlanishiga ta`sir etuvchi jarayonlarni aniqlash, hayot evolyutsiyasini kuzatish, geologik shakllanishlarning tabiati va xronologiyasini o`rganish hamda ularni tijorat maqsadlarida qo`llashni baholash;
tadqiqot va geologik hisobotlar, xaritalar, grafiklar va diagrammalar, hisobotlar va hujjatlarni tayyorlash natijasida olingan ma`lumotlarni sharhlash;
to`g`onlar, ko`priklar, tunnellar va ko`p qavatli binolar kabi qurilish loyihalarini, shuningdek meliorativ loyihalarni qurishda yuzaga keladigan muammolarni hal qilish uchun geologik bilimlarni qo`llash;
Yerning seysmik, tortishish, elektr, issiqlik va magnit kuchlarini o`rganish va o`lchash uchun turli xil masofaviy zondlash dasturlaridan foydalanish;
Yerning og`irligi, hajmi va massasini, uning ichki tarkibi va tuzilishini aniqlash, vulqonlar, muzliklar va zilzilalar tabiati, faolligi va bashorat qilinishini o`rganish;
Yer magnit maydonini xaritalash va ushbu xaritadan va radio eshittirish, navigatsiya va boshqa maqsadlarda olingan boshqa ma`lumotlardan foydalanish;
dengizlar va atmosferaning fizik xususiyatlarini va ularning o`zaro aloqalarini, masalan, issiqlik energiyasini almashtirishni o`rganish va o`lchash;
seysmologik, gravimetrik, magnit, elektr va radiometrik usullardan foydalangan holda neft, gaz va foydali qazilma konlarining tabiati va hajmini aniqlash;
qurilish materiallari konlarini aniqlash va ularning xususiyatlarini beton to`ldirgichlari, yo`l konstruksiyasi yoki boshqa maqsadlar uchun agregat sifatida foydalanishga yaroqliligini aniqlash;
yer osti va yer usti suvlarining harakati, tarqalishi va fizik xususiyatlarini o`rganish;
chiqindilarni boshqarish, yo`q qilish uchun yo`nalish va joy tanlash, ifloslangan joylarni qayta tiklash kabi masalalar bo`yicha maslahat berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Geolog (umumiy yo`nalish);
Geofizik;
Gidrogeolog.
KICHIK GURUH 212
MATEMATIKLAR, AKTUARIYLAR
VA STATISTIKLAR
Matematiklar, aktuariylar va statistiklar matematiklar, aktuariylar va statistiklar tadqiqot ishlarini olib boradi, matematik, aktuar va statistik tushunchalar, nazariyalar, usullar va texnologiyalarni takomillashtirish yoki rivojlantirish, shuningdek, ushbu bilimlarni texnologiya, biznes, ijtimoiy fanlar va boshqa fanlar sohasidagi keng ko`lamli muammolarda qo`llaydi.
Ushbu guruh xodimlarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
matematik, aktuar, statistik nazariyalar va metodologiyalarni o`rganish, ishlab chiqish va takomillashtirish;
muhandislik, tabiiy, ijtimoiy yoki hayot fanlaridagi keng ko`lamli muammolarni hal qilish uchun matematik tamoyillar, modellar va usullarni maslahat berish yoki qo`llash;
boshqaruv muammolarini mantiqiy tahlil qilish, ayniqsa ishlab chiqarish xarajatlari va unumdorlik samaradorligi va kompyuterda dasturlash va yechish uchun masalalarning matematik modellarini qurish;
pensiya, hayot sug`urtasi, sog`liqni saqlash, ijtimoiy va boshqa sug`urta turlarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
kelajakdagi voqealar uchun potensial moliyaviy oqibatlarni baholash uchun matematika, statistika, ehtimollik va xavflar nazariyasini qo`llash;
statistik kuzatuvlar va statistik ma`lumotlarning boshqa to`plamlarini rejalashtirish va tashkil etish, so`rovnomalarni ishlab chiqish;
statistik ma`lumotlarni baholash, qayta ishlash, tahlil qilish va izohlash hamda ularni nashrga tayyorlash;
ma`lumotlarni yig`ishning turli usullari, statistik usul va texnologiyalarni qo`llash bo`yicha maslahatlar berish, olingan ma`lumotlarning ishonchliligini aniqlash, ayniqsa biznes yoki tibbiyot sohasida, shuningdek tabiiy, ijtimoiy va hayotiy fanlarning boshqa sohalarida;
ilmiy hujjatlar va hisobotlarni tayyorlash;
matematiklarning yordamchilari, aktuariylar va statistiklar, shuningdek statistika sohasidagi kotiblarning ishiga rahbarlik qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2120 Matematiklar, aktuariylar va statistiklar.
BOSHLANG`ICH GURUH 2120
MATEMATIKLAR, AKTUARIYLAR
VA STATISTIKLAR
Matematiklar, aktuariylar va statistiklar matematiklar, aktuariylar va statistiklar tadqiqot ishlarini olib boradi, matematik, aktuar va statistik tushunchalar, nazariyalar, usullar va texnologiyalarni takomillashtirish yoki rivojlantirish, shuningdek, ushbu bilimlarni texnologiya, biznes, ijtimoiy fanlar va boshqa fanlar sohasidagi keng ko`lamli muammolarda qo`llaydi.
Ushbu guruh xodimlarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
matematik, aktuar, statistik nazariyalar va metodologiyalarni o`rganish, ishlab chiqish va takomillashtirish;
muhandislik, tabiiy, ijtimoiy yoki hayot fanlaridagi keng ko`lamli muammolarni hal qilish uchun matematik tamoyillar, modellar va usullarni maslahat berish yoki qo`llash;
boshqaruv muammolarini mantiqiy tahlil qilish, ayniqsa ishlab chiqarish xarajatlari va unumdorlik samaradorligi va kompyuterda dasturlash va yechish uchun masalalarning matematik modellarini qurish;
pensiya, hayot sug`urtasi, sog`liqni saqlash, ijtimoiy va boshqa sug`urta turlarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
kelajakdagi voqealar uchun potensial moliyaviy oqibatlarni baholash uchun matematika, statistika, ehtimollik va xavflar nazariyasini qo`llash;
statistik kuzatuvlar va statistik ma`lumotlarning boshqa to`plamlarini rejalashtirish va tashkil etish, so`rovnomalarni ishlab chiqish;
statistik ma`lumotlarni baholash, qayta ishlash, tahlil qilish va izohlash hamda ularni nashrga tayyorlash;
ma`lumotlarni yig`ishning turli usullari, statistik usul va texnologiyalarni qo`llash bo`yicha maslahatlar berish, olingan ma`lumotlarning ishonchliligini aniqlash, ayniqsa biznes yoki tibbiyot sohasida, shuningdek tabiiy, ijtimoiy va hayotiy fanlarning boshqa sohalarida;
ilmiy hujjatlar va hisobotlarni tayyorlash;
matematiklarning yordamchilari, aktuariylar va statistiklar, shuningdek statistika sohasidagi kotiblarning ishiga rahbarlik qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aktuariy;
Demograf;
Matematik;
Statistik.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tizim tahlilchisi - 2511;
Matematik yordamchi - 3314;
Texnik-statistik - 3314;
Statist xodim - 4312.
KICHIK GURUH 213
TABIIY FANLAR SOHASI BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Tabiiy fanlar sohasi bo`yicha professional-mutaxassislar hayot fanlari mutaxassislari inson, hayvonlar va o`simliklar hayotini, ularning bir-biri va atrof-muhit bilan o`zaro ta`sirini o`rganish natijasida olingan bilimlarni, yangi bilimlarni olish, qishloq xo`jaligi va o`rmon mahsulotlarini yaxshilash, inson salomatligi va atrof-muhit bilan bog`liq muammolarni hal qilish uchun qo`llaydi.
Ushbu kichik guruhning mas`uliyati odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
yangi jarayonlar va metodikalarni aniqlash va ishlab chiqish uchun tajriba va dala ma`lumotlarini to`plash, tahlil qilish va baholash;
davlat organlari va boshqa tashkilotlarga tabiiy resurslarning barqaror ekologik rivojlanishi bo`yicha maslahat berish va qo`llab-quvvatlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2131 Biologlar, botaniklar, zoologlar va turdosh soha professional- mutaxassislari;
2132 Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik sohasidagi professional-mutaxassislar;
2133 Atrof-muhit muhofazasi bo`yicha professional-mutaxassislar.
BOSHLANG`ICH GURUH 2131
BIOLOGLAR, BOTANIKLAR,
ZOOLOGLAR VA TURDOSH SOHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLARI
Biologlar, botaniklar, zoologlar va turdosh soha professional- mutaxassislari tirik organizmlar va ularning bir-birlari va atrof-muhit bilan o`zaro ta`sirini o`rganadi va o`z bilimlarini inson salomatligi va atrof-muhit bilan bog`liq muammolarni hal qilishda qo`llaydi. Ular botanika, zoologiya, ekologiya, dengiz biologiyasi, genetika, immunologiya, farmakologiya, toksikologiya, fiziologiya, bakteriologiya va virusologiya kabi turli sohalarda ishlaydi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
tirik organizmlar haqidagi ilmiy bilimlarni oshirish, yangi ma`lumotlar olish, gipotezalarni sinab ko`rish, atrof-muhit, qishloq xo`jaligi va sog`liqni saqlash kabi sohalardagi muammolarni hal qilish, shuningdek farmakologiya sohasida qo`llash uchun yangi mahsulotlar, jarayonlar va usullarni ishlab chiqish uchun laboratoriya va dala tadqiqotlarini o`tkazish;
qishloq xo`jaligini va atrof-muhitni muhofaza qilish; eksperimentlar va testlarni rejalashtirish va o`tkazish;
odamlar, hayvonlar, hasharotlar va o`simliklarning holati va rivojlanishini tavsiflovchi namunalar va faktlar to`plami, ularning kelib chiqishi, rivojlanishi, kimyoviy va fizik shakli, tuzilishi, tarkibi, hayoti va ko`payish jarayonlarini o`rganish;
turli ixtisoslashtirilgan asbob-uskunalar, asboblar, texnologiyalar va usullar, jumladan elektron mikroskoplar, telemetriya uskunalari, global joylashishni aniqlash tizimlari, biotexnologiya, sun`iy yo`ldosh tasvirlari, gen texnologiyalari, raqamli tasvirlarni tahlil qilish, polimerizatsiya zanjiri reaksiyasi va kompyuterda modellashtirishdan foydalangan holda tirik organizmlarni o`rganish;
tirik organizmlarni aniqlash, tasniflash, hisobga olish va monitoring qilish, shuningdek, ma`lumotlar bazasini yuritish;
tadqiqot va yangi natijalarni tavsiflovchi ilmiy hujjatlar va ma`ruzalarni tayyorlash, keyinchalik ko`rib chiqish va muhokama uchun ilmiy jurnallarda yoki konferensiyalarda ilmiy jamoatchilikka taqdim etish;
tabiiy yoki inson omillari ta`sirida yuzaga kelgan o`zgarishlarni aniqlash uchun atrof- muhitga ta`sirlarni baholashga tayyorgarlik ko`rish va uni o`tkazish;
tabiiy resurslarni saqlash va boshqarish, iqlim o`zgarishi va ifloslanish oqibatlari kabi masalalar bo`yicha hukumatlar va tashkilotlarga maslahat berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bakteriolog;
Biokimyogar;
Biotexnolog;
Biolog;
Zoolog;
Mikrobiolog;
Farmakolog.
Toksikolog;
Virusolog.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ekolog - 2133.
Eslatma.
Klinik amaliyotda emas, tirik organizmlardan foydalangan holda biotibbiy tadqiqotlar bilan shug`ullanadigan tibbiy tadqiqot mutaxassislari 2131: Biologlar, botaniklar, zoologlar va turdosh soha professional-mutaxassislari boshlang`ich guruhiga kiritilgan. Klinik amaliyot bilan shug`ullanadigan professional-mutaxassislar 221: Shifokorlar kichik guruhiga kiritiladi.
BOSHLANG`ICH GURUH 2132
QISHLOQ VA O`RMON XO`JALIGI, BALIQCHILIK
SOHASIDAGI PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik sohasidagi professional-mutaxassislar bo`yicha maslahatchilar fermer xo`jaligi, o`rmon xo`jaligi va baliqchilikni boshqarish, shu jumladan yetishtirish, o`g`itlash, yig`im-terim, tuproq eroziyasi va tarkibi, kasalliklarning oldini olish, oziqlantirish, ekin ekish va mahsulotlarni sotishni o`rganadi va yordam beradi. Ular hosildorlikni oshirish yo`llarini ishlab chiqadi va yerdan foydalanish va baliqchilikni boshqarish bo`yicha rejalar va siyosatlarni o`rganadi va ishlab chiqadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
qishloq, o`rmon va baliq xo`jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarishga ta`sir etuvchi mahsulotlar, yem-xashak, tuproq va suv sifati hamda boshqa omillar bilan bog`liq ma`lumotlar va namunalarni to`plash va tahlil qilish;
ekinchilik, chorvachilik va baliqchilik mahsulotlari, shuningdek, muqobil mahsulotlarning mahsuldorligini oshirish usullari bo`yicha maslahatlar berish;
hayvonlar va o`simliklar kasalliklari, zararkunandalar va begona o`tlarga qarshi kurash, tuproqning meliorativ holati, chorvachilik va oziqlantirish dasturlari bo`yicha maslahatlar;
ekin yetishtirish, yaylovlar, chorvachilik, baliq zaxiralari, o`rmon turlarining o`sishi va sog`lig`iga ta`sir qiluvchi ekologik omillarni o`rganish;
yetishtirish usullari, tuproqlar, hasharotlar, kasalliklar va baliq yetishtirish usullarining nasl, mahsuldorlik, o`rmon va baliqchilik mahsulotlariga ta`sirini o`rganish;
baliqlarning migratsiyasi, o`sishi, oziqlanishi va urug`lanishini o`rganish, shuningdek tuxumlarni yig`ish, o`g`itlash, inkubatsiya qilish usullarini ishlab chiqish;
tuproqlarning xususiyatlari, foydalanish imkoniyatlari va unumdorligini o`rganish, ilmiy tadqiqot natijalaridan qishloq, bog`dorchilik va o`rmon xo`jaligining takomillashtirilgan usullarini ishlab chiqishda foydalanish;
qishloq xo`jaligi muammolarini hal qilish va ishlab chiqarish samaradorligini oshirish uchun tartib va uslublarni ishlab chiqish;
o`rmon va baliqchilik resurslarini boshqarish, ularning uzoq muddatli tijorat, rekreatsiya va ekologik foydalarini maksimal darajada oshirish;
o`rmon yog`och turlarining tarqalishi va o`stirilishi, chorva mollarining o`sishini yaxshilash usullari va yog`och hosildorligiga siyraklashning ta`sirini o`rganish;
yong`inlar, suv toshqini, qurg`oqchilik, tuproq eroziyasi, zararkunandalar va kasalliklarning oqibatlariga qarshi kurashish uchun boshqaruv usullarini tadqiq qilish, rejalashtirish va amalga oshirish;
qishloq, o`rmon va baliq xo`jaligi jamoalari va boshqa guruhlar uchun ilmiy ma`ruzalar tayyorlash hamda kirish suhbatlari, ma`ruzalar o`tkazish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Agronom;
Baliqni qayta ishlash bo`yicha muhandis-texnolog;
Fitopatolog.
BOSHLANG`ICH GURUH 2133
ATROF-MUHIT MUHOFAZASI BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Atrof-muhit muhofazasi bo`yicha professional-mutaxassislar ekologlar havoning, tuproqning va suvning ifloslanishi, shovqin bilan ifloslanish, iqlim o`zgarishi, zaharli chiqindilar, tabiiy resurslarning kamayishi va yo`q qilinishi kabi inson faoliyati ko`rinishlarining tabiatga ta`sirini o`rganadi va baholaydi. Ular atrof-muhitni muhofaza qilish, saqlash, tiklash, atrof- muhitga keyingi zararini minimallashtirish va oldini olish uchun rejalar va yechimlarni ishlab chiqadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: ekologik muammolarning manbalarini aniqlash uchun tadqiqotlar, sinovlar, namunalar olish, dala va laboratoriya tahlillarini o`tkazish, shuningdek, bunday muammolarning oldini olish, nazorat qilish va bartaraf etish bo`yicha maslahatlar berish;
potensial yoki taklif etilayotgan faoliyat, loyihalar va ishlanmalarning atrof-muhitga ta`sir qilishi mumkin bo`lgan ta`sirini baholash, shuningdek, bunday ishlanmalarni davom ettirish kerakligi to`g`risida maslahatlar berish;
tashkilotlarga o`z faoliyati, mahsulotlari va xizmatlarining atrof-muhitga ta`sirini aniqlash, monitoring qilish va nazorat qilish imkonini beradigan atrof-muhitni boshqarish tizimlarini ishlab chiqish va joriy etishni muvofiqlashtirish;
joriy faoliyat, jarayonlar, chiqindilar, shovqin va moddalarning atrof-muhitga ta`sirini baholash uchun audit o`tkazish;
tashkilotlarning davlat va ichki atrof-muhitni muhofaza qilish qoidalari va ko`rsatmalariga muvofiqligini baholash, buzilishlarni aniqlash va tegishli tuzatish choralarini ko`rish;
atrof-muhitga yetkazilgan zararni va moliyaviy zararni kamaytirish uchun ekologik muammolarni hal qilishning eng yaxshi usullari bo`yicha tashkilotlarga texnik maslahat va qo`llab-quvvatlash xizmatlarini ko`rsatish;
tabiatni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish rejalarini ishlab chiqish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Atmosfera ifloslanishi bo`yicha tahlilchi;
Agroekolog;
Ekolog;
Ekolog-muhandis.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Atrof-muhitni muhofaza qilish bo`yicha muhandis - 2143.
KICHIK GURUH 214
ELEKTROTEXNIKLARDAN TASHQARI TEXNIKA
SOHASIDAGI PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Elektrotexniklardan tashqari texnika sohasidagi professional-mutaxassislar konstruksiyalar, dastgohlar va ularning tarkibiy qismlari, ishlab chiqarish tizimlari va qurilmalarini sinovdan o`tkazish, qurish, o`rnatish va ta`mirlashni loyihalashtiradi, rejalashtiradi va tashkil qiladi. Texnik loyihalarni xavfsiz, samarali va tejamkor amalga oshirishni ta`minlash uchun ishlab chiqarish jadvallari va texnologik tartiblarni ishlab chiqadi.
Ushbu kichik guruh tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
kimyoviy jarayonlar tizimlarini, qurilish inshootlarini, mexanik uskunalar va tizimlarni, tog`-kon va burg`ilash ishlarini va boshqa muhandislik loyihalarini rejalashtirish va loyihalash; chizmalar va rejalarni tavsiflash va izohlash, shuningdek qurilish usullarini aniqlash; inshootlar, suv va gaz ta`minoti, transport tizimlarining qurilishi, shuningdek, asbob-uskunalar, mexanizmlar va qurilmalarni ishlab chiqarish, o`rnatish, ulardan foydalanish va texnik xizmat ko`rsatishni nazorat qilish;
loyihalarni amalga oshirish va materiallarni, qurilmalar va jihozlarni yetkazib berish uchun inson resurslarini tashkil etish hamda boshqarish;
umumiy xarajatlarni baholash va byudjet nazorati vositasi sifatida batafsil xarajatlar rejalari va smetalarini tuzish;
muhandislik ishlanmalarini qo`llash orqali texnologiyaning turli sohalarida dizayn va ekspluatatsiya muammolarini hal qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2141 Sanoat va ishlab chiqarish sohasida muhandislar;
2142 Sanoat va fuqarolik qurilishlari muhandislari;
2143 Atrof-muhitni muhofaza qilish bo`yicha muhandislar;
2144 Mexanika muhandislari;
2145 Kimyogar muhandislar;
2146 Konchilik muhandislari, metallurglar va turdosh soha professional-mutaxassislari;
2149 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan muhandislik va texnika sohasidagi professional-mutaxassislar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 2141
SANOAT VA ISHLAB CHIQARISH
SOHASIDA MUHANDISLAR
Sanoat va ishlab chiqarish sohasida muhandislar ilmiy-tadqiqot ishlarini va loyihalarni amalga oshiradi, sanoat jarayonlari va zavodlarini qurish, ulardan foydalanish va texnik xizmat ko`rsatishni tashkil qiladi va nazorat qiladi. Ular ishlab chiqarish faoliyatini muvofiqlashtirish va iqtisodiy samaradorlik va xavfsizlikni baholash dasturlarini ishlab chiqadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
xodimlar va ish bo`linmalarining roli va mas`uliyatini aniqlash va takrorlanadigan joylarni aniqlash uchun lavozim yo`riqnomalari, tashkiliy sxemalar va loyiha ma`lumotlarini o`rganish;
mehnatni taqsimlash dasturlarini aniqlash va ish kuchidan foydalanish standartlarini ishlab chiqish uchun ma`lum bir kasbga xos bo`lgan ishlarni tahlil qilish;
xodimlar va asbob-uskunalarning optimal samaradorligini aniqlash uchun mehnatdan foydalanish, obyektning joylashuvi, operatsion ma`lumotlar va ishlab chiqarish jadvallari hamda xarajatlarini tahlil qilish;
ishlab chiqarish turlari va materiallar, uskunalar, quvurlar tizimini aniqlash, materiallar harakati, quvvatlar va o`simliklar hamda tizimlarni joylashtirish;
loyiha ishchi kuchini tashkil etish va boshqarish hamda materiallar, qurilmalar va jihozlarni yetkazib berish;
texnik va xavfsizlik tamoyillariga muvofiq o`rnatish, o`zgartirish, sifat nazorati, sinov, tekshirish va texnik xizmat ko`rsatish bilan bog`liq standartlar va siyosatlarni aniqlash;
ish unumini yaxshilash va ta`minlash uchun qurilmalarni tekshirish;
zavodlar, inshootlar va jihozlarga texnik xizmat ko`rsatishni boshqarish va yangi loyihalar, tadqiqotlar va texnik xizmat ko`rsatish jadvallariga qo`yiladigan talablarni muvofiqlashtirish;
yangi ishlab chiqarish usullari, texnologiyalari va uskunalari bo`yicha rahbariyatga maslahat berish;
barqaror ta`minot oqimini ta`minlash uchun sotib olish, saqlash va nazorat qilish bo`limlari bilan aloqa o`rnatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ishlab chiqarishni tashkil etish bo`yicha muhandis;
Mahsulot sifati bo`yicha muhandis;
Metrologiya bo`yicha muhandis4 Texnik diagnostika muhandisi;
Ekspluatatsiya va ta`mirlashni tashkil etish bo`yicha muhandis.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ishlab chiqarish sanoati sohasida boshqarma (bo`lim) boshlig`i (mudiri) - 1321;
Sifat nazorati inspeksiyasi bo`yicha rahbarlar - 1321.
BOSHLANG`ICH GURUH 2142
SANOAT VA FUQAROLIK
QURILISHLARI MUHANDISLARI
Sanoat va fuqarolik qurilishlari muhandislari ilmiy tadqiqot o`tkazadi, maslahat beradi, qurilish konstruksiyalari, bino va inshootlarni loyihalashtiradi, qurilishni rejalashtiradi va nazorat qiladi, fuqarolik obyektlarining ishlashini boshqaradi, shuningdek, ayrim materiallar bilan bog`liq texnologik jihatlarni o`rganadi va maslahat beradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
tadqiqot ishlarini olib borish va qurilish muhandisligi bilan bog`liq yangi yoki mavjud nazariyalar va usullarni ishlab chiqish;
bino va inshootlar, konstruksiyalar, ko`priklar, to`g`onlar, to`siqlar, yo`llar, aeroportlar, temir yo`llar, kanallar, quvurlar, kanalizatsiya va suv chiqarish tizimlari, sanoat va boshqa yirik binolar kabi inshootlar bo`yicha maslahatlar berish va loyihalash;
qurilish usullari, materiallari, konstruksiyalari va sifat standartlarini aniqlash, shuningdek, qurilishni boshqarish; obyektlardan samarali foydalanish, xavfsizlik va atrof-muhit muhofazasini ta`minlash uchun nazorat tizimlarini aniqlash;
mavjud fuqarolik inshootlarini saqlash va ta`mirlashni tashkil etish hamda nazorat qilish; qurilish uchun tavsiya etilgan binolarning bosimi ostida tuproq va jinslarning harakatlarini tahlil qilish, shuningdek, inshootlar poydevorini loyihalash;
tuzilmalarning barqarorligini tahlil qilish va ularni qurish uchun ishlatiladigan materiallarning holatini va mustahkamligini tekshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Qurilish muhandisi;
Qurilish nazorati bo`yicha muhandis Gidrotexnik;
Gidrometr muhandis;
Tuproq mexanikasi bo`yicha muhandis.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Bosh arxitektor - 1323;
Geolog (umumiy yo`nalish) - 2114;
Konchilik muhandisi - 2146;
Burg`ilash-portlatish ishlari bo`yicha muhandis - 2146;
Metallurg - 2146.
BOSHLANG`ICH GURUH 2143
ATROF-MUHIT MUHOFAZASI
BO`YICHA MUHANDISLAR
Atrof-muhit muhofazasi bo`yicha muhandislar turli xil texnik fanlar bo`yicha inson faoliyatining atrof-muhitga salbiy ta`sirining oldini olish, ularni nazorat qilish yoki yo`q qilish bo`yicha yechimlarni tadqiq qiladi, maslahat beradi, loyihalashtiradi va amalga oshirishga rahbarlik qiladi. Ular qurilish loyihalari va fuqarolik qurilishi loyihalarini ekologik ekspertizadan o`tkazadi va ifloslanishni nazorat qilish, qayta ishlatish va chiqindilarni yo`q qilish uchun muhandislik yechimlarini qo`llaydi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish, joriy va rejalashtirilayotgan qurilish, fuqarolik qurilish ishlari va boshqa tadbirlarning atrof-muhitga ta`sirini baholash va hisobot berish;
sanoat va kommunal xizmatlarni tekshirish va operatsion samaradorlikni baholash dasturlari, shuningdek, atrof-muhit muhofazasi qonunchiligi bajarilishini nazorat qilish;
suv, havo yoki tuproq sifatini nazorat qilish, boshqarish yoki tiklash uchun tizimlar, jarayonlar va uskunalarni loyihalash va ishlab chiqishni nazorat qilish;
tarmoq tahlili, me`yoriy tahlil va ma`lumotlar bazasini tayyorlashni rejalashtirish yoki ko`rib chiqish uchun ekologik muhandislik yordamini taqdim etish;
rejalar, ruxsatnomalar va standart operatsion tartib-qoidalarni olish, yangilash va saqlash; restavratsiya va sud ishlarini yuritish loyihalariga muhandislik va texnik yordam ko`rsatish, shu jumladan restavratsiya tizimlarini loyihalash va normativ talablarning qo`llanilishini aniqlash;
atrof-muhitning ifloslanishiga qarshi kurashish bo`yicha dasturlarning bajarilishini monitoring qilish;
kompaniyalar va hukumat organlariga odamlar va atrof-muhitni muhofaza qilish uchun ifloslangan joylarni tozalash bilan bog`liq tartiblar bo`yicha maslahat berish;
ekologik muammolarni hal qilish uchun ekolog olimlar, dizaynerlar, xavfli chiqindilar bo`yicha texniklar, boshqa muhandislar, yuridik va biznes mutaxassislari bilan hamkorlik qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Atrof-muhit va atmosfera ifloslanishini nazorat qilish bo`yicha muhandis;
Yer resurslaridan foydalanish va ularni muhofaza qilishni nazorat qilish bo`yicha muhandis;
O`rmonlarni muhofaza qilish va himoya qilish bo`yicha muhandis;
Oqava suvlarni tozalash bo`yicha muhandis.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Suv sifati bo`yicha tahlilchi (analitik) - 2133;
Radiatsion gigiyena shifokori - 2263.
BOSHLANG`ICH GURUH 2144
MEXANIKA MUHANDISLARI
Mexanika muhandislari tadqiqot, konsalting va ishlanmalarni olib boradi, mashinalar, samolyotlar, kemalar, mexanizmlar va sanoat qurilmalari, jihozlar va tizimlarni ishlab chiqarishga rahbarlik qiladi, ularni ishlatish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash masalalari bo`yicha maslahat beradi va boshqaradi hamda ayrim materiallar, mahsulotlar va jarayonlarning mexanik jihatlarini o`rganadi va maslahat beradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
qishloq xo`jaligi va boshqa sanoat maqsadlarida ishlab chiqarish, tog`-kon sanoati, qurilish uchun dastgohlar va asboblar bo`yicha maslahat berish va loyihalash;
temir yo`l lokomotivlari, avtotransport vositalari yoki samolyotlarni harakatga keltirish, shuningdek sanoat va boshqa mexanik uskunalarni boshqarish uchun ishlatiladigan bug` dvigatellari, ichki yonuv dvigatellari va boshqa elektr bo`lmagan dvigatellarni ishlab chiqish va maslahat berish;
mexanik energiyani chiqarish, nazorat qilish va undan foydalanish uchun qurilma va uskunalar, isitish, ventilyatsiya va sovitish tizimlari, rul mexanizmlari, nasoslar va boshqa mexanik uskunalar hamda kemalar korpuslari, ustki inshootlari va harakatlantiruvchi tizimlarini loyihalash va maslahat berish, havo kemalari uchun konstruksiyalar, o`rindiqlar, to`xtatib turish tizimlari, tormozlar, avtomobil kuzovlari hamda mototransporti vositalarining boshqa qismlari va boshqa jihozlar bo`yicha maslahat berish va loyihalash;
protsessorlar, kompyuterlar, nozik asboblar, kameralar va proyektorlar, apparatning elektr bo`lmagan qismlari yoki matn protsessorlari kabi mahsulotlar bo`yicha maslahat berish va loyihalash;
mashinalar, dastgohlar, asboblar, motorlar, dvigatellar, sanoat korxonalari, uskunalar yoki tizimlar samarali ishlashi va xavfsizligini ta`minlash uchun nazorat standartlari va tartiblarini belgilash;
uskunalar, foydalanish va texnik xizmat ko`rsatish dizayn spetsifikatsiyalariga va xavfsizlik standartlari muvofiqligini ta`minlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Mexanik ishlov berish texnologiyasi bo`yicha muhandis;
Muhandis-konstruktor;
Sanoat uskunalari va asboblari bo`yicha muhandis;
Aviatsiya texnikasi diagnostikasi bo`yicha muhandis;
Aerodinamika muhandisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Daryo floti kemalari uskunalarini ta`mirlash va ularga xizmat ko`rsatish mexanigi - 3151.
BOSHLANG`ICH GURUH 2145
KIMYOGAR MUHANDISLAR
Kimyogar muhandislar sanoat kimyoviy jarayonlarini va turli moddalar va tovarlarni, jumladan, xom neft, neft hosilalari, oziq-ovqat va ichimliklar, dori-darmonlar yoki sintetik materiallarni ishlab chiqarishni tadqiq qiladi va loyihalashtiradi, maslahat beradi va yo`naltiradi. Ular kimyoviy zavodlar va uskunalarga texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashni boshqaradi, shuningdek, alohida materiallar, mahsulotlar yoki jarayonlar bilan bog`liq kimyoviy jihatlarni o`rganadi va maslahat beradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: xom neft va boshqa suyuqliklar yoki gazlarni qayta ishlash, shuningdek, neft hosilalari, portlovchi moddalar, oziq-ovqat va ichimliklar, dori-darmonlar yoki sintetik materiallar kabi birikmalar va mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish, maslahat berish va texnologiyalarni ishlab chiqish;
kimyoviy ishlab chiqarish usullari, materiallar va sifat standartlarini belgilash va ularning texnik shartlarga javob berishini ta`minlash;
kimyoviy ishlab chiqarish operatsiyalarining xavfsizligi va samaradorligini, shuningdek, davom etayotgan kimyoviy reaksiyalar yaqinida uskunalarni ishlatayotgan ishchilar yoki ishchilarning xavfsizligini ta`minlash uchun nazorat parametrlari va tartiblarini belgilash;
kimyo zavodlarini loyihalash va reaktivlar va mahsulotlar ishlab chiqarish jarayonlarini ishlab chiqish;
harorat, zichlik, solishtirma og`irlik va bosimni o`z ichiga olgan turli xil o`zgaruvchilarni nazorat qilish darajasini aniqlash uchun ishlab chiqarishning turli bosqichlarida sinovlarni o`tkazish;
zarur xavfsizlik qoidalarini ishlab chiqish;
ishlab chiqarish xarajatlari smetasini va rahbariyat uchun bajarilgan ishlar haqida hisobotlarni tayyorlash;
yangi mahsulotlarni ishlab chiqarishning turli bosqichlarida laboratoriya tadqiqotlarini o`tkazish va taklif etilayotgan jarayonlarni kichik hajmdagi operatsiyalarda, masalan, tajriba zavodlarida sinovdan o`tkazish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kimyo muhandisi;
Yoqilg`i-moylash materiallari muhandisi;
Oziq-ovqat ishlab chiqarishida kimyogar;
Noorganik moddalar texnologiyasi sohasida tadqiqotchi- muhandis;
Farmatsevtika sanoati texnolog-muhandisi.
BOSHLANG`ICH GURUH 2146
KONCHILIK MUHANDISLARI, ETALLURGLAR VA
SHU KABI PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Konchilik muhandislari, metallurglar va shu kabi professional-mutaxassislar rudadan metallarni qazib olish, yer ostidan minerallar, suv, neft yoki gaz qazib olish, yangi qotishmalar, keramika va boshqa materiallarni o`zlashtirish uchun sanoat usullarini tadqiq qiladi, loyihalashtiradi, ishlab chiqadi va qo`llab-quvvatlaydi, maslahat beradi yoki muayyan materiallar, mahsulotlar yoki jarayonlar bilan bog`liq tog`-kon sanoati va metallurgiyani o`rganadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: ko`mir, metall rudasi, metall bo`lmagan foydali qazilmalar va tosh, shag`al kabi qurilish materiallarini qazib olish joylarini aniqlash va rejalashtirish;
yer qa`ri va foydali qazilmalarni qazib olishni samarali o`zlashtirishning eng maqbul usullarini, qo`llaniladigan mexanizmlar turlarini, konlar va shaxtalar qurilishini loyihalash va boshqarishni aniqlash;
burg`ilash maydonlarini aniqlash va quduqlardan suv, neft yoki gaz oqimini nazorat qilish usullarini ishlab chiqish;
suv, neft yoki gazni saqlash, dastlabki qayta ishlash va tashishni rejalashtirish va boshqarish;
texnika xavfsizligi tartib-qoidalari va birinchi tibbiy yordam ko`rsatish vositalarini, ayniqsa yer ostidan birinchi tibbiy yordam ko`rsatishni ta`minlash;
tadqiqot ishlarini olib borish, rudadan metallar olish usullarini ishlab chiqish va ularni qo`llash bo`yicha maslahatlar berish;
metallar va qotishmalarning xossalarini tadqiq qilish, yangi qotishmalarni yaratish, metallar va qotishmalarni ishlab chiqarish va qayta ishlashning texnologik jihatlari bo`yicha maslahat berish va nazorat qilish;
ishlab chiqarish aloqalarini saqlash va boshqa tegishli mutaxassislar, xususan, geologlar va geofiziklar bilan maslahatlashish;
rentabellikni baholash uchun konlarni yoki shaxtalarni o`rganish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Konchilik muhandisi;
Karyer ishlari muhandisi;
Foydali qazilmalarni boyitish muhandisi;
Metallurg.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Geolog (umumiy yo`nalish) - 2114;
Geofizik - 2114.
BOSHLANG`ICH GURUH 2149
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN MUHANDISLIK VA TEXNIKA
SOHASIDAGI PROFESSIONAL-
MUTAXASSISLAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan muhandislik va texnika sohasidagi professional-mutaxassislar, b.g.k. boshlang`ich guruhiga 214: Elektrotexniklardan tashqari texnika sohasidagi professional-mutaxassislar kichik guruhida klassifikatsiyalanmagan yoki 215: Elektrotexnika muhandislari kichik guruhiga kirmagan professional-mutaxassislar kiradi. Masalan, ushbu guruhga ish joyi xavfsizligi, biotibbiyot texnologiyalari, optika, materiallar, yadroviy energiya ishlab chiqarish va portlovchi moddalar bilan bog`liq jarayonlar va yechimlarni tadqiq qiladigan, maslahat beradigan yoki ishlab chiqadigan ishchilar kiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: sun`iy organlar, protezlar va asboblar kabi biologik va tibbiy tizimlar va mahsulotlarni loyihalash, ishlab chiqish va baholashda texnik bilimlarni qo`llash;
magnit-rezonans tomografiya kabi turli xil tibbiy muolajalar va tasvirlash tizimlarida ishlatiladigan, shuningdek, insulinni avtomatik kiritish yoki tana funksiyalarini kuzatish uchun asboblarni loyihalash;
linzalar, mikroskoplar, teleskoplar, lazerlar, optik disk tizimlari va yorug`lik xususiyatlariga asoslangan boshqa uskunalar kabi optik asboblarning tarkibiy qismlarini loyihalash;
harbiy ta`minot spetsifikatsiyalariga muvofiq portlovchi o`q-dorilarni loyihalash, sinovdan o`tkazish va ishlab chiqishni muvofiqlashtirish;
yadro reaktorlari va elektr stansiyalarini, shuningdek yadro yoqilg`isini qayta ishlash va utilizatsiya qilish tizimlarini qurish va ulardan foydalanishni loyihalash va nazorat qilish;
yadroviy reaktorning faol markazlari, radiatsiyaviy himoya va tegishli asbob-uskunalar va boshqaruvlar kabi yadroviy uskunalarni loyihalash va ishlab chiqish;
dengizda qutqaruv operatsiyalari bilan bog`liq zararni baholash va bartaraf etish;
shisha, keramika, to`qimachilik, charm buyumlar, yog`och va poligrafiya bilan bog`liq ishlab chiqarish jarayonlarini o`rganish va maslahat berish;
mumkin bo`lgan xavflarni aniqlash va texnika xavfsizligi qoidalari va qurilmalarini joriy qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Biomateriallar muhandisi;
Materialshunoslik muhandisi;
Sanoat xavfsizligi muhandisi;
Texnika xavfsizligi muhandisi;
Smeta tuzuvchi muhandis;
Yadro reaktori boshqaruvi bo`yicha muhandis;
Trikotaj va to`qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarish sohasida muhandis;
Optik asboblar bo`yicha muhandis;
Mexatronika bo`yicha muhandis;
Robototexnika bo`yicha muhandis.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Muhandis-texnolog (umumiy) - 2141;
Texnologik uskunalarni ta`mirlash va xizmat ko`rsatish bo`yicha muhandis - 2141;
Atrof-muhit muhofazasi bo`yicha muhandis - 2143;
Topograf - 2165.
Eslatma.
Shuni ta`kidlash kerakki, ular boshqa texnik mutaxassislar bilan bir qatorda ushbu boshlang`ich guruhda to`g`ri klassifikatsiyalangan bo`lsa ham, biotibbiyot uskunalari muhandislari 22: Sog`liqni saqlash sohasida professional-mutaxassislar o`rtacha guruhiga kiritilgan mashg`ulotlar bilan birgalikda klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 215
ELEKTROTEXNIKA MUHANDISLARI
Elektrotexnika muhandislari ilmiy tadqiqot va konstruktorlik ishlarini olib boradi, elektron, elektr va telekommunikatsiya tizimlari, komponentlari, motorlari va jihozlarini qurish va ishlatish bo`yicha maslahat beradi, rejalashtiradi va boshqaradi. Ular elektr va elektron agregatlar va tizimlarning ishlashi va xavfsizligini nazorat qilish uchun boshqaruv tizimlarini tashkil qiladi va amalga oshiradi.
Ushbu kichik guruh xodimlarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
elektr, elektron va telekommunikatsiya mahsulotlari va tizimlariga texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashni tadqiq qilish, maslahat berish va boshqarish;
elektr energiyasini ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi va taqsimlovchi elektr stansiyalari va tizimlarini loyihalash va maslahat berish;
elektr, elektron va telekommunikatsiya tizimlari va jihozlarining ishlashi va xavfsizligini nazorat qilish uchun nazorat parametrlarini belgilash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2151 Energetika muhandislari;
2152 Elektronika muhandislari;
2153 Telekommunikatsiyalar bo`yicha muhandislar.
BOSHLANG`ICH GURUH 2151
ENERGETIKA MUHANDISLARI
Energetika muhandislari elektr tizimlari, butlovchi qismlar, motorlar va jihozlarni ishlab chiqarish va ulardan foydalanishni tadqiq qiladi, maslahat beradi, loyihalashtiradi va boshqaradi, shuningdek ularni ishlatish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash bo`yicha maslahat beradi va yo`naltiradi, elektr materiallari, mahsulotlari va texnologik jihatlarini o`rganadi va maslahat beradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: elektr energiyasini generatsiyalash, uzatish va taqsimlash uchun elektr stansiyalari va tizimlarini ishlab chiqish va maslahat berish;
elektr energiyasini generatsiyalash, uzatish va taqsimlash tizimlarining ishlashini nazorat va monitoring qilish;
elektr dvigatellari, elektr tortish va boshqa jihozlar yoki maishiy elektr jihozlari uchun maslahatlar berish va tizimlarni ishlab chiqish;
sanoat va boshqa binolar va inshootlarda elektr simlarini o`rnatish;
elektr energiyasi, dvigatellar va jihozlarni ishlab chiqarish va taqsimlash tizimlarining ishlashi va xavfsizligini nazorat qilish parametrlarini va nazorat qilish tartiblarini belgilash;
elektr tizimlarini ishlab chiqarish usullarini aniqlash, shuningdek, mavjud elektr tizimlari, motorlar va jihozlarga texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Muhandis-elektrik;
Gidroenergetik muhandis;
Elektr energiyasini hisobga olish va taqsimlash bo`yicha muhandis;
Issiqlik texnikasi muhandisi;
Energiya saqlash tizimlari muhandisi Energetik.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Elektronika muhandisi - 2152;
Radioaloqa muhandisi - 2153;
Telekommunikatsiya uskunalarini o`rnatish muhandisi - 2153.
BOSHLANG`ICH GURUH 2152
ELEKTRONIKA MUHANDISLARI
Elektronika muhandislari elektron tizimlarni ishlab chiqish, ishlatish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashni tadqiq qiladi, loyihalashtiradi va boshqaradi, shuningdek, radioelektron materiallar, mahsulotlar va jarayonlar bilan bog`liq texnologik jihatlarni o`rganadi va maslahat beradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: elektron qurilmalar yoki komponentlar, sxemalar, yarim o`tkazgichlar va tizimlarni ishlab chiqish va ushbu sohada maslahat berish;
ishlab chiqarish yoki o`rnatish usullarini, materiallar va sifat standartlarini aniqlash, elektron mahsulotlar va tizimlarni ishlab chiqarish yoki o`rnatishni boshqarish;
elektron tizimlar, yuritmalar va jihozlarning samarali ishlashi va xavfsizligini ta`minlash uchun nazorat parametrlari va tartiblarini aniqlash;
mavjud elektron tizimlar va uskunalarga texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashni tashkil etish va boshqarish;
aerokosmik obyektlar va harakat tizimlarini nazorat qilish va monitoring qilish, akustika, boshqarish va boshqarish tizimlari kabi sohalarda qo`llanilishi uchun elektron sxemalar va komponentlarni loyihalash;
radar, telemetriya va masofadan boshqarish tizimlari, mikroto`lqinli pechlar va boshqa elektron uskunalar sohasida tadqiqot olib borish va maslahatlar berish;
signallarni qayta ishlash algoritmlarini loyihalash va ishlab chiqish va ularni apparat va dasturiy ta`minotni to`g`ri tanlash orqali amalga oshirish;
elektron komponentlar, sxemalar va tizimlarni sinovdan o`tkazish uchun qurilmalar va tartiblarni ishlab chiqish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Elektronika muhandisi;
Kompyuter apparat ta`minoti ishlab chiquvchi muhandisi;
Kompyuter tizimlari muhandisi;
Asbobsozlik sohasida muhandis;
Radiotexnika muhandisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Telekommunikatsiya sohasida muhandis-texnolog - 2153.
BOSHLANG`ICH GURUH 2153
TELEKOMMUNIKATSIYALAR
BO`YICHA MUHANDISLAR
Telekommunikatsiyalar bo`yicha muhandislar telekommunikatsiya tizimlari va uskunalarini qurish, ishlatish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash bilan shug`ullanadi, maslahat beradi, loyihalashtiradi va boshqaradi. Ular telekommunikatsiya materiallari, mahsulotlari va jarayonlari bilan bog`liq texnologik jihatlarni o`rganadi va maslahat beradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: telekommunikatsiya qurilmalari yoki komponentlarini, tizimlarini, uskunalarini va tarqatish markazlarini loyihalash va maslahatlar berish;
ishlab chiqarish yoki o`rnatish usullarini, materiallarni, sifat va xavfsizlik standartlarini aniqlash, telekommunikatsiya mahsulotlari va tizimlarini ishlab chiqarish yoki o`rnatishga rahbarlik qilish;
mavjud telekommunikatsiya tizimlari va uskunalariga texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashni tashkil etish va boshqarish;
telekommunikatsiya uskunalari bilan bog`liq masalalar bo`yicha tadqiqotlar olib borish va maslahatlar berish;
simli, optik tolali va simsiz aloqa kanallari asosida aloqa tarmoqlarini rejalashtirish va loyihalash;
signallarni qayta ishlash algoritmlarini loyihalash va ishlab chiqish va ularni apparat va dasturiy ta`minotni to`g`ri tanlash orqali amalga oshirish;
telekommunikatsiya tarmoqlari, radio va televideniye dasturlari, shu jumladan kabel va simsiz dasturlarni tarqatish tizimlarini loyihalash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Telekommunikatsiya uskunalarini o`rnatish muhandisi;
Telekommunikatsiya sohasida muhandis-texnolog;
Teleradioeshittirish muhandisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Elektronika muhandisi - 2152.
KICHIK GURUH 216
ARXITEKTORLAR, LOYIHALOVCHILAR,
TOPOGRAFLAR VA DIZAYNERLAR
Arxitektorlar, loyihalovchilar, topograflar va dizaynerlar landshaftlarni, bino va inshootlarning tashqi dizayni va interyerlarini, ishlab chiqarish uchun mahsulotlarni, aloqa maqsadlarida vizual va audiovizual kontentni rejalashtiradi va loyihalashtiradi.
Ular geografik obyektlarni aniq joylashtirish maqsadida tadqiqot ishlarini olib boradi, xaritalarni tuzish, tayyorlash va tuzatish, yerdan foydalanishni nazorat qilish bo`yicha rejalar va siyosatlarni ishlab chiqish va amalga oshirish bilan shug`ullanadi.
Ushbu kichik guruhning mas`uliyati odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
mijozlar va manfaatdor tomonlar bilan maslahatlashish orqali loyiha topshirig`i bilan bog`liq maqsadlar va cheklovlarni aniqlash;
estetik mulohazalarni texnik, funksional, ekologik va texnologik talablar bilan uyg`unlashtirish bo`yicha dizayn yechimlari va rejalarini aniqlash;
konstruktorlik yechimlari va boshqa ma`lumotlarni uzatish uchun loyihalar eskizlar, diagrammalar, illyustratsiyalar, multfilmlar, rejalar, xaritalar, grafiklar, namunalar va maketlarni tayyorlash;
fotosuratlar, sun`iy yo`ldosh tasvirlari, tadqiqot hujjatlari va ma`lumotlari, xaritalar, yozuvlar, hisobotlar va statistik ma`lumotlarni tahlil qilish;
funksional, fazoviy, tijorat, madaniy, xavfsizlik, ekologik va estetik talablarni tadqiq qilish va tahlil qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2161 Bino va inshootlar arxitektorlari;
2162 Landshaft arxitektorlari;
2163 Mahsulotlar va kiyimlar dizaynerlari;
2164 Shaharsozlik va transport tizimlarini loyihalovchilar;
2165 Geodezistlar va kartograflar;
2166 Grafik va multimedia dizaynerlari.
BOSHLANG`ICH GURUH 2161
BINO VA INSHOOTLAR ARXITEKTORLARI
Bino va inshootlar arxitektorlari tijorat, sanoat, ofis, turar-joy va rekreatsion binolar uchun loyihalarni ishlab chiqadi, ularni qurish, texnik xizmat ko`rsatish va tiklashni rejalashtiradi va nazorat qiladi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: yangi arxitektura va qurilish nazariyalari va usullarini ishlab chiqish va mavjudlarini takomillashtirish;
qurilish maydonchalarini o`rganish, mijozlarga, rahbariyatga va boshqa manfaatdor tomonlarga tavsiya etilgan binolarning turi, uslubi va miqyosi bo`yicha maslahat berish va mavjud binolarga o`zgartirishlar kiritish;
loyihalar, materiallar, konstruksiyalar va taxminiy qurilish muddati haqida ma`lumot berish;
yakuniy dizaynning bir qismi sifatida strukturaviy, mexanik va estetik tarkibiy qismlarni birlashtirgan eskizlar va o`lchovli chizmalarni o`z ichiga olgan loyiha hujjatlarini tayyorlash; quruvchilar tomonidan foydalanish uchun texnik shartlar va shartnoma hujjatlarini tayyorlash, shuningdek, buyurtmachilar nomidan tenderlar o`tkazish;
uslub, narx, vaqt xarajatlari va ko`rsatmalarga rioya qilishni hisobga olgan holda loyihalarni amalga oshirish uchun zarur aloqalarni ta`minlash;
binolarning ichki qismining ishlashi va sifati bilan bog`liq muammolarni aniqlash va optimal yechimlarni topish, zarur loyihalar, chizmalar va rejalarni tuzish;
spetsifikatsiyalar va sifat standartlari bajarilishini ta`minlash uchun qurilish yoki ta`mirlash ishlarini nazorat qilish;
ishlab chiqarish aloqalarini saqlash va boshqa tegishli mutaxassislar bilan maslahatlashish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Arxitektor;
Bino va inshootlar arxitektori;
Bezash texnologi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Landshaft arxitektori - 2162;
Interyer dizayneri - 3432;
Rassom-dekorator (-konstruktor, -stilist) (o`rta malakali) - 3432.
BOSHLANG`ICH GURUH 2162
LANDSHAFT ARXITEKTORLARI
Landshaft arxitektorlari savdo, sanoat va turar-joy binolarini qurish uchun parklar, maktablar, muassasalar, yo`llar, ochiq maydonlar kabi loyihalar uchun landshaftlar va ochiq joylarni rejalashtiradi, loyihalashtiradi, shuningdek ularni qurish, texnik xizmat ko`rsatish va tiklashni rejalashtiradi va nazorat qiladi.
Ularning vazifalari quyidagilardan iborat:
yangi nazariyalar va usullarni ishlab chiqish yoki takomillashtirish, shuningdek, landshaft arxitekturasi sohasidagi siyosat bo`yicha maslahatlar;
obyektlarni o`rganish va mijozlarga, rahbariyatga va boshqa manfaatdor tomonlarga tavsiya etilgan binolar, parklar, yo`llar va boshqa ochiq joylarning turi, uslubi va hajmi bo`yicha maslahat berish;
obyektning joylashuvi to`g`risidagi ma`lumotlarni va qurilish maydonchasidagi geografik va ekologik xususiyatlar, relyef shakllari, tuproqlar, o`simliklar, gidrologiya, tashqi xususiyatlar va sun`iy inshootlar to`g`risidagi ma`lumotlarni to`plash va tahlil qilish, ulardan foydalanish va rivojlantirish bo`yicha tavsiyalar tayyorlash;
yer, texnik va iqtisodiy maqsadga muvofiqligi tahlillari va atrof-muhitga ta`sirni baholash; hisobotlarni, strategik rejalarni, uchastka rejalarini, do`kon chizmalarini, yerni rivojlantirish bo`yicha spetsifikatsiyalar va smetalarni, uchastkani belgilash va loyiha tafsilotlarini, shu jumladan relyef, inshootlar, o`simliklar va kirish joylari modellarini tayyorlash;
quruvchilar va pudratchilar tomonidan foydalanish uchun texnik shartlar va shartnoma hujjatlarini tayyorlash va buyurtmachilar nomidan tenderlar o`tkazish;
uslub, narx, vaqt xarajatlari va ko`rsatmalarga rioya qilishni hisobga olgan holda loyihalarni amalga oshirish uchun zarur aloqalarni ta`minlash;
foydalanish va atrof-muhit sifati bilan bog`liq muammolarni aniqlash va optimal yechimlarni topish, zarur loyihalar, chizmalar va rejalarni tuzish;
spetsifikatsiyalar va sifat standartlari bajarilishini ta`minlash uchun qurilish yoki ta`mirlash ishlarini nazorat qilish;
ishlab chiqarish aloqalarini saqlash va boshqa tegishli mutaxassislar bilan maslahatlashish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Landshaft arxitektori;
Yashil hududlarni barpo etish bo`yicha muhandis.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Arxitektor - 2161;
Shahar infratuzilmasi loyihalovchisi - 2164.
BOSHLANG`ICH GURUH 2163
MAHSULOTLAR VA KIYIMLAR DIZAYNERLARI
Mahsulotlar va kiyimlar dizaynerlari ishlab chiqarish uchun mahsulotlarni loyihalashtiradi va ishlab chiqadi va ommaviy ishlab chiqarilgan, seriyali ishlab chiqarilgan va bir birlikli mahsulotlar uchun dizayn va texnik shartlarni tayyorlaydi.
Ularning vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
mijozlar va manfaatdor tomonlar bilan maslahatlashish orqali loyiha topshirig`i bilan bog`liq maqsadlar va cheklovlarni aniqlash;
kiyim-kechak, matolar, sanoat, savdo va iste`mol tovarlari va zargarlik buyumlarini loyihalash bo`yicha konsepsiyalarni ishlab chiqish;
estetik mulohazalarni texnik, funksional, ekologik va texnologik talablar bilan uyg`unlashtirish;
dizayn tushunchalarini yetkazish uchun eskizlar, diagrammalar, rasmlar, rejalar, namunalar va modellarni tayyorlash;
mijozlar, boshqaruv, savdo va ishlab chiqarish xodimlari bilan dizayn yechimlarini muhokama qilish;
ishlab chiqarish uchun funksional va estetik materiallar, ishlab chiqarish usullari va tugatish bo`yicha tanlov, tavsif va tavsiyalar berish;
tanlangan mahsulot dizaynini tavsiflash va hujjatlashtirish; prototiplar va namunalarni tayyorlash va topshirish;
namunalar, dasturlar va asboblarni ishlab chiqarishni, shuningdek, ishlab chiqarish jarayonini nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Avtodizayner;
Sanoat mahsulotlari dizayneri;
Zargarlik buyumlari dizayneri;
Kiyim-kechak dizayneri;
Poyabzal konstruktori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Arxitektor - 2161;
Landshaft arxitektori - 2162;
Interyer dizayneri - 3432;
Rassom-dekorator (-konstruktor, -stilist) (o`rta malakali) - 3432.
BOSHLANG`ICH GURUH 2164
SHAHARSOZLIK VA TRANSPORT
TIZIMLARINI LOYIHALOVCHILAR
Shaharsozlik va transport tizimlarini loyihalovchilar shahar va qishloq joylarida va transport tizimlarida nazorat ostida yerdan foydalanish bo`yicha rejalar va siyosatlarni ishlab chiqadi va amalga oshiradi. Ular yerdan foydalanish va transport oqimiga ta`sir qiluvchi iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy omillar bilan bog`liq masalalar bo`yicha tadqiqotlar olib boradi hamda maslahat beradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: shahar infratuzilmasini loyihalash va muvofiqlashtirish;
yerdan foydalanishga ta`sir etuvchi iqtisodiy, huquqiy, siyosiy, madaniy, demografik, sotsiologik, jismoniy va ekologik omillar to`g`risidagi ma`lumotlarni to`plash va tahlil qilish;
arxitektura, rejalashtirish, bino va inshootlar loyihalari, atrof-muhit va qonunchilik kabi sohalarda hokimiyat, jamoatchilik va mutaxassislar bilan maslahatlashish;
yer uchastkalaridan foydalanish va rivojlantirish bo`yicha tavsiyalar ishlab chiqish, shaxslar va shaxslar guruhlariga tavsiflar va vizual rejalar, dasturlar hamda loyihalarni taqdim etish;
davlat organlari, kompaniyalar va jamoatchilikka shahar va hududiy rejalashtirish bilan bog`liq masalalar hamda takliflar bo`yicha maslahat berish;
atrof-muhitga ta`sir qilish bo`yicha hisobotlarni ko`rib chiqish va baholash;
istirohat bog`lari, maktablar, muassasalar, aeroportlar, avtomobil yo`llari va tegishli loyihalar, shuningdek, biznes, ishlab chiqarish va turar-joy binolari uchun qurilish maydonchalari uchun yer uchastkalari olishni rejalashtirish va muvofiqlashtirish;
harakat va jamoat transporti tizimlarining samaradorligi va xavfsizligini ta`minlash maqsadida marshrutlash va tartibga solish bo`yicha maslahat berish hamda loyihalash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Avtomobil yo`llarini loyihalovchi;
Shahar infratuzilmasi loyihalovchisi;
Harakatni tashkil etish markaziy xizmati dispetcheri.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Arxitektor - 2161;
Landshaft arxitektori - 2162.
BOSHLANG`ICH GURUH 2165
GEODEZISTLAR VA KARTOGRAFLAR
Geodezistlar va kartograflar tabiiy va sun`iy obyektlarning aniq joylashishini, quruqlik, dengizlar, yer osti zonalari va osmon jismlarining chegaralarini aniqlaydi, ularning raqamli, grafik va tasvirlangan xaritalarini, diagrammalarini yoki boshqa vizual tasvirlarini tayyorlaydi yoki ilmiy va matematik tamoyillar va usullar qayta ko`rib chiqadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
yer yuzalari, konlar, yer osti yuzalari, dengizlar, daryolar va ko`l qatlamlarini o`rganish, o`lchash va tavsiflash;
turli obyektlarni aniq joylashtirish va tadqiqot ma`lumotlarini raqamli formatda ro`yxatdan o`tkazish;
suvlar va bo`g`ozlarning suzish imkoniyatini aniqlashda, shuningdek dengiz inshootlarini qurishni rejalashtirishda foydalanish uchun diagrammalar va xaritalarni tuzish;
aerofotografiyani rejalashtirish va o`tkazish;
havo va boshqa fotografik ma`lumotlar, sun`iy yo`ldosh tasvirlari, tadqiqot hujjatlari va ma`lumotlari, mavjud xaritalar, yozuvlar, hisobotlar va statistik ma`lumotlardan foydalangan holda xaritalar va diagrammalarni loyihalash, tuzish va qayta ko`rib chiqish;
geodezik va fotogrametrik o`lchov tizimlari, kadastr tizimlari va topografik axborot tizimlarini tadqiq qilish va ishlab chiqish;
karta ishlab chiqarishning texnik, estetik va iqtisodiy jihatlarini o`rganish va maslahat berish;
ishlab chiqarish aloqalarini saqlash va boshqa tegishli mutaxassislar bilan maslahatlashish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kadastr muhandisi;
Kartograf;
Aerofotogeodezist;
Kadastr va geoaxborot tizimlari bo`yicha professional-mutaxassis;
Geodezist;
Topograf; Xarita tuzuvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Loyiha-smeta ishlari bo`yicha muhandis - 2149;
Texnik-geodezist - 3112.
BOSHLANG`ICH GURUH 2166
GRAFIK VA MULTIMEDIA DIZAYNERLARI
Grafik va multimedia dizaynerlari bosma, kino, elektron, raqamli va vizual va audio vositalarning boshqa shakllari orqali ma`lumot uzatish maqsadida vizual va audiovizual kontentni loyihalashtiradi. Ular kompyuter o`yinlari, filmlar, musiqiy videolar, bosma ommaviy axborot vositalari va reklamada foydalanish uchun grafikalar, maxsus effektlar, animatsiya va boshqa vizual tasvirlarni yaratadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
mijozlar va manfaatdor tomonlar bilan maslahatlashish orqali loyiha topshirig`i bilan bog`liq maqsadlar hamda cheklovlarni aniqlash;
aloqa uskunalariga qo`yiladigan funksional talablarni o`rganish va tahlil qilish; o`tkazilishi mumkin bo`lgan mavzuni loyihalash konsepsiyalarini ishlab chiqish;
dizayn tushunchalarini yetkazish uchun eskizlar, diagrammalar, rasmlar va maketlarni tayyorlash;
dizayn qisqartmasida ko`rsatilgan funksional, estetik va ijodiy talablarga muvofiq murakkab grafikalar va animatsiyalarni ishlab chiqish;
harakatdagi obyektlarni tasvirlaydigan yoki kompyuter animatsiyasi yoki modellashtirish dasturlari yordamida jarayonni tasvirlaydigan ikki o`lchovli va uch o`lchovli tasvirlarni yaratish;
mijozlar, boshqaruv, savdo va ishlab chiqarish xodimlari bilan dizayn yechimlarini muhokama qilish;
nashr qilish, yetkazib berish yoki namoyish qilish uchun funksional va estetik materiallar va ommaviy axborot vositalariga oid tanlov, tavsif va tavsiyalar berish;
tanlangan mahsulot dizaynini tavsiflash va hujjatlashtirish;
tanlangan mediada ishlab chiqarishni nazorat qilish yoki amalga oshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Grafik dizayner;
Kompyuter grafikasi dizayner-rassomi;
Interaktiv dizayner;
Foydalanuvchi interfeysi dizayneri.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Veb dasturchi - 2513;
Multimedia ishlab chiquvchi - 2513;
Interyer dizayneri - 3432;
Rassom-dekorator (-konstruktor, -stilist) (o`rta malakali) - 3432.
O`RTACHA GURUH 22
SOG`LIQNI SAQLASH SOHASIDA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Sog`liqni saqlash sohasida professional-mutaxassislar tibbiyot, hamshiralik ishi, stomatologiya, veterinariya, farmatsevtika va sog`liqni saqlash profilaktikasi sohalarida tadqiqotlar olib boradi, konsepsiyalar, nazariyalar va usullarni takomillashtiradi yoki ishlab chiqadi va ilmiy bilimlarni qo`llaydi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning to`rtinchi ko`nikma darajasiga mos ko`nikmalarni talab qiladi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: odamlar va hayvonlar kasalliklarini, shuningdek ularni davolash usullarini o`rganish orqali ilmiy tadqiqotlar o`tkazish va ilmiy bilimlarni olish;
maslahat berish yoki profilaktika va davolash choralarini qo`llash; ilmiy ishlar va ma`ruzalar tayyorlash.
Mas`uliyati boshqa xodimlarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin. Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
221 Shifokorlar;
222 Akusherlik va tibbiy parvarishlash ishi bo`yicha professional-mutaxassislar;
223 Yuqori malakali tabiblar, an`anaviy va noan`anaviy tibbiyotning amaliyotchilari;
224 Amaliyotchi paramediklar;
225 Veterinarlar;
226 Sog`liqni saqlash sohasidagi boshqa professional-mutaxassislar.
Eslatma.
Shuni ta`kidlash kerakki, ular boshqa texnik mutaxassislar bilan bir qatorda ushbu boshlang`ich guruhda to`g`ri klassifikatsiyalangan bo`lsa ham, biotibbiyot uskunalari muhandislari 22: Sog`liqni saqlash sohasida professional-mutaxassislar o`rtacha guruhiga kiritilgan mashg`ulotlar bilan birgalikda klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 221
SHIFOKORLAR
Shifokorlar zamonaviy tibbiyot tamoyillari va tartib-qoidalarini qo`llash orqali odamlardagi kasalliklar, shikastlanishlar va boshqa jismoniy va ruhiy kasalliklarni o`rganadi, tashxis qiladi, davolashadi va oldini oladi. Ular boshqa tibbiyot muassasalari tomonidan parvarish va davolash rejalarining bajarilishini rejalashtiradi, nazorat qiladi va baholaydi, shuningdek, tibbiy ta`lim va ilmiy-tadqiqot sohasidagi faoliyatni amalga oshiradi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilar bajaradigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bemorlarni tibbiy ko`rikdan o`tkazish va ularning sog`lig`ini aniqlash uchun ular va ularning oila a`zolari bilan suhbat o`tkazish;
diagnostik testlarni tayinlash va ularning natijalarini tahlil qilish;
dori-darmonlarni davolash va profilaktika choralarini tayinlash va saqlash; operatsiyalar va boshqa klinik muolajalarni amalga oshirish;
bemorni kuzatish va davolanishga ruxsat berish;
kasalliklar va buzilishlarning oldini olish yoki davolash uchun salomatlik, ovqatlanish va turmush tarzi bo`yicha maslahatlar berish;
tug`ruqdan oldin, tug`ruq paytida va tug`ruqdan keyingi asoratlarni aniqlash va boshqarish; ixtisoslashtirilgan, uzoq muddatli tibbiy yordam yoki boshqa turdagi tibbiy xizmatlarga muhtoj bemorlarni yuborishni rejalashtirish, boshqarish va amalga oshirish;
uzluksiz va keng qamrovli yordamni ta`minlash uchun boshqa sog`liqni saqlash xodimlari bilan tibbiy ma`lumot almashish;
tug`ilish, o`lim va ro`yxatga olinishi kerak bo`lgan kasalliklar to`g`risida davlat organlarini xabardor qilish;
inson salomatligining buzilishi va kasalliklari hamda profilaktika yoki davolash usullari sohasida ilmiy tadqiqotlar olib borish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2211 Umumiy amaliyot shifokorlari;
2212 Shifokorlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 2211
UMUMIY AMALIYOT SHIFOKORLARI
Umumiy amaliyot shifokorlari (shu jumladan, oilaviy shifokorlar va birlamchi tibbiy yordam shifokorlari) zamonaviy tibbiyot tamoyillari va tartiblarini qo`llash orqali kasalliklar, shikastlanishlar va boshqa jismoniy va ruhiy kasalliklarga tashxis qo`yish, davolash va oldini olish, odamlarning umumiy salomatligini saqlash bilan shug`ullanadi. Ular o`z amaliyotlarini ayrim toifadagi kasalliklar yoki davolash usullari bilan cheklamaydi va shaxslar, oilalar va shaxslar guruhlariga uzluksiz va har tomonlama yordam ko`rsatish uchun mas`uliyatni o`z zimmalariga olishlari mumkin.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bemorlarni tibbiy ko`rikdan o`tkazish va ularning sog`lig`ini aniqlash uchun ular va ularning oila a`zolari bilan suhbatlar o`tkazish;
buzilishlar yoki kasalliklarning tabiatini aniqlash uchun laboratoriya tekshiruvlari, rentgen nurlari va boshqa diagnostika muolajalarini tayinlash, shuningdek ularning natijalarini tahlil qilish; bemorlarga uzluksiz tibbiy yordam ko`rsatishni ta`minlash, shu jumladan dori vositalarini davolash va profilaktika choralarini retseptlash, yuborish, maslahat berish va monitoring qilish; operatsiyalar va boshqa klinik muolajalarni amalga oshirish;
kasalliklar va buzilishlarning oldini olish yoki davolash uchun shaxslar, oilalar va guruhlar uchun salomatlik, ovqatlanish va turmush tarzi bo`yicha maslahatlar o`tkazish;
kasalxonalar, reabilitatsiya markazlari yoki boshqa turdagi sog`liqni saqlash markazlariga ixtisoslashtirilgan yordam uchun bemorlarni va ularning oilalarini yuborish;
tug`ruqdan oldin, tug`ruq paytida va tug`ruqdan keyingi asoratlarni aniqlash, boshqarish va yo`llanma berish;
bemorlarning tibbiy ma`lumotlari va yozuvlarini ro`yxatdan o`tkazish va tibbiy yordamning uzluksizligini ta`minlash uchun zarur bo`lganda tibbiy mutaxassislar va boshqa sog`liqni saqlash xodimlari bilan ma`lumot almashish;
tug`ilish, o`lim va xabar qilinishi mumkin bo`lgan kasalliklar to`g`risida qonun hujjatlariga va kasbiy talablarga muvofiq davlat organlariga xabar berish;
inson salomatligi va tibbiy yordam sohasida tadqiqotlar olib borish va natijalarni, xususan, ilmiy hisobotlar orqali tarqatish;
umumiy kasalliklar tarqalishining oldini olish va nazorat qilish uchun mo`ljallangan dasturlarni rejalashtirish va ularda ishtirok etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Oilaviy tibbiyot shifokori;
Umumiy amaliyot shifokori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Psixiatr - 2212;
Jarroh (asosiy ixtisosligi ultratovush diagnostikasi) - 2212;
Terapevt - 2212;
Tibbiy assistent - 2240;
Feldsher - 3253.
Eslatma.
Ushbu boshlang`ich guruhga kiritilgan mashg`ulotlar asosiy tibbiy ta`lim doirasida universitet darajasini, shuningdek, o`z vazifalarini malakali bajarishi uchun aspirantura klinik tayyorgarligini yoki unga tenglashtirilgan ta`limni talab qiladi. Xuddi shu guruhga asosiy tibbiy ta`lim bo`yicha universitet darajasini olgan va hech qanday ixtisoslik yo`nalishi bo`lmagan umumiy tibbiyot sohasida aspiranturadan keyingi klinik tayyorgarlikdan o`tayotgan tibbiy stajyorlar yoki doimiy vakillar kiradi. Ba`zi mamlakatlarda "umumiy amaliyot shifokori" va "oilaviy shifokor" kabi mashg`ulotlarni tibbiy mutaxassislik deb hisoblash mumkin bo`lsada, bu mashg`ulotlar doimo ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalanishi lozim.
BOSHLANG`ICH GURUH 2212
SHIFOKORLAR
Shifokorlar zamonaviy tibbiyot tamoyillari va tartib-qoidalarini qo`llash asosida test, diagnostika, davolash, jarrohlik, jismoniy va psixiatrik usullardan foydalangan holda odamlardagi kasalliklar, shikastlanishlar va boshqa jismoniy va ruhiy kasalliklarga tashxis qo`yish, davolash va oldini olish bilan shug`ullanadi. Ular kasalliklarning ma`lum toifalari, bemorlarning turlari yoki davolash usullari bo`yicha ixtisoslashgan va o`zlari tanlagan mutaxassislik sohasida tibbiy ta`lim va tadqiqot faoliyati bilan shug`ullanishlari mumkin.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bemorlarni tibbiy ko`rikdan o`tkazish va ularning sog`lig`i holatini aniqlash uchun ular va ularning oila a`zolari bilan suhbatlar o`tkazish;
bemorni ularga yuborgan shifokor yoki boshqa tibbiy muassasa tomonidan taqdim etilgan tibbiy ma`lumotlarni o`rganish;
buzilishlar yoki kasalliklarning tabiatini aniqlash uchun maxsus diagnostika testlarini tayinlash;
bemorning davolanishga, dori-darmonlarga, og`riq qoldiruvchi vositalarga, psixoterapiya, jismoniy reabilitatsiya dasturlariga va boshqa profilaktika va sog`lomlashtirish tadbirlariga bo`lgan munosabatini belgilash, boshqarish va monitoring qilish;
umumiy yoki ixtisoslashtirilgan xarakterdagi operatsiyalarni amalga oshirish; tug`ruqdan oldin, tug`ruq paytida va tug`ruqdan keyingi asoratlarni davolash;
bemorlarning tibbiy ma`lumotlarini ro`yxatga olish va har tomonlama yordam ko`rsatish uchun tibbiy mutaxassislar bilan ma`lumot almashish;
tug`ilish, o`lim va xabar qilinishi mumkin bo`lgan kasalliklar to`g`risida qonun hujjatlariga va kasbiy talablarga muvofiq davlat organlariga xabar berish;
bemorlarni, ularning oilalarini va aholini muayyan kasalliklarning oldini olish, davolash va parvarish qilish choralari haqida xabardor qilish;
o`lim sababini aniqlash;
insonning individual kasalliklari, shuningdek profilaktika yoki davolash usullari bo`yicha tadqiqotlar va natijalarni, xususan, ilmiy hisobotlar orqali tarqatish;
ba`zi kasalliklarning tarqalishini oldini olish va nazorat qilish uchun mo`ljallangan dasturlarni rejalashtirish va ishtirok etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Allergolog;
Pediatr;
Psixiatr;
Terapevt;
Shifokor-geriatr;
Radiolog shifokor.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Umumiy amaliyot shifokori - 2211;
Tish jarrohi (og`iz qismida) - 2261;
Umumiy amaliyot stomatolog shifokor - 2261;
Klinik psixolog - 2634.
Eslatma.
Ushbu boshlang`ich guruhga kiritilgan mashg`ulotlar asosiy tibbiy ta`lim doirasida universitet darajasini, shuningdek ixtisoslashuv (umumiy amaliyotdan tashqari) yoki uning ekvivalenti bo`yicha aspiranturadan keyingi klinik tayyorgarlikni talab qiladi. Ushbu guruhga tibbiy xizmatning doimiy vakillari va tibbiy mutaxassis-stajyorlar (umumiy amaliyot shifokorlari bundan mustasno) kiradi. Ba`zi mamlakatlarda stomatologiya tibbiy mutaxassislik sifatida hisoblanishi mumkin bo`lsa-da, stomatologlar 2261: Shifokor-stomotologlar boshlang`ich guruhiga kiradi.
Tirik organizmlardan foydalangan holda biotibbiyot tadqiqotlarida ishtirok etuvchi va klinik amaliyot bilan shug`ullanmaydigan tibbiy tadqiqotlar sohasidagi mutaxassislar 2131: Biologlar, botaniklar, zoologlar va turdosh soha professional-mutaxassislari boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 222
AKUSHERLIK VA TIBBIY PARVARISHLASH ISHI
BO`YICHA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Akusherlik va tibbiy parvarishlash ishi bo`yicha professional-mutaxassislar jismoniy yoki ruhiy kasallar, nogironligi bo`lgan shaxslar yoki imkoniyati cheklanganlar, shuningdek, sog`lig`iga potensial xavf-xatarlar tufayli, jumladan, tug`ruqdan oldin, tug`ruq paytida va undan keyin parvarishga muhtoj bo`lganlar uchun davolash va parvarish xizmatlarini taqdim etadi. Ular bemorni parvarish qilishni rejalashtirish, boshqarish va baholash uchun mas`uliyatni o`z zimmalariga oladi, shu jumladan yolg`iz yoki shifokorlar va boshqa mutaxassislar bilan profilaktika va davolash tadbirlari amaliyotida ishlaydigan boshqa sog`liqni saqlash xodimlarini nazorat qiladi.
Ushbu kichik ishchilar guruhining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
tibbiy yordam va akusherlikning amaliyoti va zamonaviy standartlariga muvofiq bemorlarga tibbiy yordam va akusherlik xizmatlarini baholash, rejalashtirish, ko`rsatish;
boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari va tez yordam brigadalari a`zolari bilan maslahatlashgan holda bemorlarga yordam ko`rsatishni muvofiqlashtirish;
parvarishlash, davolash va terapiya, shu jumladan dori vositalari bilan yordam berish bo`yicha harakatlar rejalarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
bemorlarda turli xil terapiya usullari, shu jumladan og`riq qoldiruvchi vositalar yordamida og`riq va noqulaylikni nazorat qilish va bartaraf etish;
bemorlarning sog`lig`i holatini kuzatish, shu jumladan homiladorlikning borishini va dori- darmonlarni davolashga munosabatini kuzatish;
bemorlarni, ularning oilalarini va aholini turli sog`liqni saqlash masalalari, jumladan, kasalliklarning oldini olish, davolash va parvarish qilish, homiladorlik, tug`ish va boshqa masalalar haqida xabardor qilish;
boshqa tibbiyot xodimlarining ishini nazorat qilish va muvofiqlashtirish;
amaliy hamshiralik va akusherlik ishi bo`yicha tadqiqotlar olib borish, shuningdek, ilmiy hujjatlar va hisobotlarni tayyorlash.
Ushbu ko`rsatilgan vazifalar bilan bog`liq ravishda bajariladigan ishlarning tabiati, shuningdek, tegishli bo`linmalar guruhi ta`riflari asosida kasbiy va o`rta tibbiyot hamshirasi va akusherlik xodimlari o`zaro farq qiladi.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2221 Tibbiy parvarishlash ishi bo`yicha professional-mutaxassislar;
2222 Akusherlik bo`yicha professional-mutaxassislar.
Eslatma.
Hamshiralik va akusherlik bo`yicha professional-mutaxassislar va yordamchi mutaxassislar o`rtasidagi farqlar ushbu o`rtacha guruh va tegishli boshlang`ich guruhlar ta`riflarida ko`rsatilgan vazifalarga nisbatan bajarilgan ishlarning tabiati asosida amalga oshirilishi kerak. Ishchilar egallagan yoki mamlakatda ustunlik qiladigan malakalar bu farqni aniqlashning asosiy omili emas, chunki hamshiralik va akusherlik bo`yicha professional-mutaxassislarni tayyorlash tartibi mamlakatlar o`rtasida sezilarli darajada farq qiladi va vaqt o`tishi bilan mamlakatlar ichida ham o`zgarib turadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 2221
TIBBIY PARVARISHLASH ISHI BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Tibbiy parvarishlash ishi bo`yicha professional-mutaxassislar qarilik, jarohatlar, kasallik yoki jismoniy yoki aqliy zaiflik yoki salomatlik xavfi tufayli g`amxo`rlikka muhtoj bo`lgan odamlarni davolash, qo`llab-quvvatlash va parvarish qilishni ta`minlaydi. Ular bemorni parvarish qilishni rejalashtirish va boshqarish, shu jumladan yolg`iz yoki shifokorlar va boshqa mutaxassislar bilan profilaktika va davolash tadbirlari amaliyotida ishlaydigan boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislarining nazorati uchun javobgarlikni o`z zimmalariga oladi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bemorlarga tibbiy yordam ko`rsatish amaliyoti va zamonaviy tibbiy yordamni standartlariga muvofiq rejalashtirish, ko`rsatish va baholash;
boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari va tez yordam guruhlari a`zolari bilan maslahatlashgan holda bemorni parvarish qilishni muvofiqlashtirish;
boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari bilan hamkorlikda bemorlarni biologik, ijtimoiy va psixologik davolash bo`yicha parvarish rejalarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
rejalashtirish va shaxsiy parvarishlash, davolash va terapiya, shu jumladan, dori bilan yordam berish va davolash yoki parvarishlash dasturiga javob reaksiyasini kuzatish;
yaralarni tozalash va bog`lash materiallarini qo`yish va bog`lash;
bemorlarda og`riq va noqulaylikni nazorat qilish, shuningdek, turli xil davolash usullari, shu jumladan og`riq qoldiruvchi vositalardan foydalangan holda og`riqni yo`qotish;
klinik va jamoat sharoitlarida hamshiralik kurslari, sog`lomlashtirish va ta`lim dasturlarini rejalashtirish va ularda ishtirok etish;
bemorlar va oilalarning savollariga javob berish, kasallikning oldini olish choralari, shuningdek davolash va parvarish qilish choralari haqida ma`lumot berish;
boshqa hamshiralar, sog`liqni saqlash va shaxsiy parvarish xodimlarining ishini nazorat qilish va muvofiqlashtirish;
hamshiralik amaliyoti va protseduralari bo`yicha tadqiqotlar o`tkazish va natijalarni turli yo`llar bilan, xususan, ilmiy hujjatlar va hisobotlar orqali tarqatish.
Kasbiy va o`rta tibbiyot xodimlari o`rtasidagi farq ko`rsatilgan vazifalar bilan bog`liq ravishda bajariladigan ishlarning tabiati asosida amalga oshiriladi.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Oliy ma`lumotli hamshira;
Tadqiqotchi hamshira.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Paramedik amaliyotchi - 2240;
Stomatologiya bo`yicha professor-o`qituvchi - 2310;
Stomatologiya bo`yicha kasbiy ta`lim tashkiloti o`qituvchisi - 2320;
Ixtisoslashgan tibbiyot hamshirasi - 3221;
Umumiy amaliyot feldsher-akusheri - 3222;
Palata kichik tibbiy xodimi - 5321;
Sport tibbiyoti davolovchi jismoniy tarbiya yo`riqchi hamshirasi - 5321.
Eslatma.
Hamshiralik va akusherlik bo`yicha professional-mutaxassislar va yordamchi mutaxassislar o`rtasidagi farqlar ushbu boshlang`ich guruh ta`rifida ko`rsatilgan vazifalarga nisbatan bajarilgan ishlarning tabiati asosida amalga oshiriladi. Ishchilar egallagan yoki mamlakatda ustunlik qiladigan malakalar bu farqni aniqlashning asosiy omili emas, chunki tibbiy parvarishlash ishi bo`yicha professional-mutaxassislarni tayyorlash tartibi mamlakatlar o`rtasida sezilarli darajada farq qiladi va vaqt o`tishi bilan mamlakatlar ichida ham o`zgarib turadi.
Hamshiralarni tayyorlash yoki tadqiqot faoliyatini klinik hamshiralik amaliyoti bilan birlashtirgan hamshiralar 2221: Tibbiy parvarishlash ishi bo`yicha professional-mutaxassislar guruhiga kiritilgan. Tirik organizmlardan foydalangan holda biotibbiyot tadqiqotlarida ishtirok etuvchi va klinik amaliyot bilan shug`ullanmaydigan tibbiy tadqiqotlar sohasidagi mutaxassislar 2131: Biologlar, botaniklar, zoologlar va turdosh soha professional- mutaxassislari boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 2222
AKUSHERLIK BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Akusherlik bo`yicha professional-mutaxassislar tug`ruqdan oldin, tug`ruq vaqtida va tug`ishdan keyin akusherlik xizmatlarini rejalashtiradi, boshqaradi, yetkazib beradi va baholaydi. Ular yolg`iz o`zi yoki boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari bilan birga ona va yangi tug`ilgan chaqaloqlar salomatligiga xavf tug`dirish xavfini kamaytirish uchun tug`ruq parvarishini ta`minlaydi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: amaliyotga va zamonaviy akusherlik standartlariga muvofiq homiladorlik va tug`ruqdan oldin, homiladorlik paytida va undan keyin ayollar va chaqaloqlarni parvarish qilish va qo`llab-quvvatlash xizmatlarini rejalashtirish, taqdim etish va baholash;
sog`liqni saqlash, ovqatlanish, gigiyena, jismoniy mashqlar, tug`ish va favqulodda vaziyatlarni rejalashtirish, emizish, chaqaloqlarni parvarish qilish, oilani rejalashtirish va kontratsepsiya, turmush tarzi va homiladorlik va tug`ish bilan bog`liq boshqa masalalar bo`yicha ayollar va oilalarga va xalq ta`limiga maslahat berish;
homiladorlik va tug`ish jarayonini baholash, asoratlarni boshqarish va akusherlik bo`yicha maxsus malakaga ega bo`lgan shifokorga murojaat qilishni talab qiluvchi belgilarni aniqlash;
yangi tug`ilgan chaqaloqning sog`lig`ini kuzatish, asoratlarni boshqarish va neontologiya bo`yicha maxsus malakaga ega bo`lgan shifokorga murojaat qilishni talab qiluvchi belgilarni aniqlash;
tug`ruq paytida ayollarda og`riq va noqulaylikni nazorat qilish, shuningdek, turli xil terapiya usullari, shu jumladan og`riq qoldiruvchi vositalar yordamida og`riqni yo`qotish;
qonuniy va kasbiy talablarga muvofiq davlat organlariga tug`ilganlik haqida xabar berish; akusherlik amaliyoti va protseduralari bo`yicha tadqiqotlar olib borish va natijalarni turli yo`llar bilan, xususan, ilmiy hujjatlar va hisobotlar orqali tarqatish;
klinik va jamoat sharoitlarida akusherlik sohasidagi ta`lim tadbirlarini rejalashtirish va o`tkazish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Akusher-ginekolog (konsalting / oilaviy poliklinika, dispanser va boshqalar).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ixtisoslashgan tibbiyot hamshirasi - 3221;
Umumiy amaliyot feldsher-akusheri - 3222;
Palata kichik tibbiy xodimi - 5321;
Sport tibbiyoti davolovchi jismoniy tarbiya yo`riqchi hamshirasi - 5321.
Eslatma.
Hamshiralik va akusherlik bo`yicha professional-mutaxassislar va yordamchi mutaxassislar o`rtasidagi farqlar ushbu boshlang`ich guruh ta`rifida ko`rsatilgan vazifalarga nisbatan bajarilgan ishlarning tabiati asosida amalga oshiriladi. Ishchilar egallagan yoki mamlakatda ustunlik qiladigan malakalar bu farqni aniqlashning asosiy omili emas, chunki tibbiy parvarishlash ishi bo`yicha professional-mutaxassislarni tayyorlash tartibi mamlakatlar o`rtasida sezilarli darajada farq qiladi va vaqt o`tishi bilan mamlakatlar ichida ham o`zgarib turadi.
Akusherlarni tayyorlash yoki tadqiqot faoliyatini klinik akusherlik amaliyoti bilan birlashtirgan akusherlar 2222: Akusherlik bo`yicha professional-mutaxassislar guruhiga kiritiladi.
KICHIK GURUH 223
YUQORI MALAKALI TABIBLAR, AN`ANAVIY VA
NOAN`ANAVIY TIBBIYOTNING AMALIYOTCHILARI
Yuqori malakali tabiblar, an`anaviy va noan`anaviy tibbiyotning amaliyotchilari bemorlarni tekshiradi, kasalliklar, shikastlanishlar va boshqa jismoniy va ruhiy kasalliklarning oldini olish va davolash bilan shug`ullanadi, ma`lum to`plangan nazariyalar va tajribalarni chuqur o`rganish natijasida olingan bilim, ko`nikma va tajribani qo`llash orqali odamlarning umumiy salomatligini tiklaydi.
Ushbu guruhdagi xodimlar bajaradigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bemorlarni tibbiy ko`rikdan o`tkazish va ularning sog`lig`ini aniqlash uchun ular va ularning oila a`zolari bilan suhbatlar o`tkazish;
nina sanchish, ayurvedik, gomeopatik tibbiyot va o`simlik tibbiyoti kabi usullardan foydalangan holda jismoniy, ruhiy va ruhiy kasalliklarni davolash rejalarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
davolash rejalari orqali bemorlarning kasallik jarayonini baholash va hujjatlashtirish;
shaxslar, oilalar va guruhlarga salomatlik, ovqatlanish va turmush tarzi masalalari bo`yicha maslahat berish;
tananing o`zini davolash qobiliyatini oshirish uchun o`simlik, mineral va hayvonot ekstraktlari kabi an`anaviy dori-darmonlarni yozish va tayyorlash;
uzluksiz va keng qamrovli tibbiy yordamni ta`minlash uchun zarurat tug`ilganda boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari bilan bemor ma`lumotlarini almashish;
an`anaviy va muqobil tibbiyot va davolash sohasida tadqiqotlar olib borish, shuningdek, natijalarni, xususan, ilmiy hujjatlar va hisobotlar orqali tarqatish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2230 Yuqori malakali tabiblar, an`anaviy va noan`anaviy tibbiyotning amaliyotchilari.
BOSHLANG`ICH GURUH 2230
YUQORI MALAKALI TABIBLAR, AN`ANAVIY VA
NOAN`ANAVIY TIBBIYOTNING AMALIYOTCHILARI
Yuqori malakali tabiblar, an`anaviy va noan`anaviy tibbiyotning amaliyotchilari bemorlarni tekshiradi, kasalliklar, shikastlanishlar va boshqa jismoniy va ruhiy kasalliklarning oldini olish va davolash bilan shug`ullanadi, ma`lum to`plangan nazariyalar va tajribalarni chuqur o`rganish natijasida olingan bilim, ko`nikma va tajribani qo`llash orqali odamlarning umumiy salomatligini tiklaydi.
Ushbu guruhdagi xodimlar bajaradigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bemorlarni tibbiy ko`rikdan o`tkazish va ularning sog`lig`ini aniqlash uchun ular va ularning oila a`zolari bilan suhbatlar o`tkazish;
nina sanchish, ayurvedik, gomeopatik tibbiyot va o`simlik tibbiyoti kabi usullardan foydalangan holda jismoniy, ruhiy va ruhiy kasalliklarni davolash rejalarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
davolash rejalari orqali bemorlarning kasallik jarayonini baholash va hujjatlashtirish;
shaxslar, oilalar va guruhlarga salomatlik, ovqatlanish va turmush tarzi masalalari bo`yicha maslahat berish;
tananing o`zini davolash qobiliyatini oshirish uchun o`simlik, mineral va hayvonot ekstraktlari kabi an`anaviy dori-darmonlarni yozish va tayyorlash;
uzluksiz va keng qamrovli tibbiy yordamni ta`minlash uchun zarurat tug`ilganda boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari bilan bemor ma`lumotlarini almashish;
an`anaviy va muqobil tibbiyot va davolash sohasida tadqiqotlar olib borish, shuningdek, natijalarni, xususan, ilmiy hujjatlar va hisobotlar orqali tarqatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
An`anaviy terapiya shifokori;
Osteopat;
Fitoterapiya shifokori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Dorivor o`tchi - 3230;
Xalq tabibi - 3230;
Xalq tabobati bo`yicha mutaxassis - 3230;
Fitoterapevt tabib - 3255.
Eslatma.
An`anaviy va noan`anaviy tibbiyotning xususiyatlari va qo`llanilish sohalarini chuqur tushunishni talab qiladigan usullar, shuningdek, inson anatomiyasi va zamonaviy tibbiyot asoslarini keng rasmiy o`rganish natijasida ishlab chiqilgan an`anaviy va qo`shimcha tibbiyot sohasidagi mashg`ulotlar 2230: Yuqori malakali tabiblar, an`anaviy va noan`anaviy tibbiyotning amaliyotchilari boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi. Amaliyoti nisbatan qisqa muddatli rasmiy yoki norasmiy ta`lim va o`qitish asosida yoki norasmiy ravishda ular paydo bo`lgan jamoalarning urf-odatlari va amaliyotlari asosida kamroq tushunishni talab qiladigan mashg`ulotlar 3230: Yuqori malakali tabiblar va an`anaviy hamda alternativ tibbiyotning amaliyotchilari boshlang`ich guruhiga kiritilgan. Faqat o`simlik dori- darmonlari, ruhiy terapiya yoki qo`lda davolash usullaridan foydalanish bilan shug`ullanadigan amaliyotchilar 2230: Yuqori malakali tabiblar, an`anaviy va noan`anaviy tibbiyotning amaliyotchilari boshlang`ich guruhidan chiqarib tashlanadi.
KICHIK GURUH 224
AMALIYOTCHI PARAMEDIKLAR
Amaliyotchi paramediklar shifokorlar tomonidan taqdim etilganidan ko`ra ko`lami va murakkabligi jihatidan cheklangan konsalting, diagnostika, davolash va profilaktika xizmatlarini taqdim etadi. Ular yolg`iz yoki cheklangan tibbiy nazorat ostida ishlaydi va muayyan jamoalarda keng tarqalgan kasalliklar, jarohatlar va boshqa jismoniy yoki ruhiy kasalliklarni davolash va oldini olish uchun murakkab klinik protseduralardan foydalanadi.
Ushbu kichik guruh tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
bemorlarni tibbiy ko`rikdan o`tkazish va ularning sog`lig`i holatini aniqlash uchun ular va ularning oila a`zolari bilan suhbatlashish va bemorlarning tibbiy ma`lumotlarini qayd etish; asosiy yoki standart tibbiy yoki jarrohlik muolajalarni amalga oshirish, shu jumladan davolash, dori vositalari va boshqa profilaktika yoki davolash tadbirlarini, ayniqsa umumiy kasalliklar va kasalliklarga nisbatan buyurish va qo`llash;
rentgen nurlari, elektrokardiogrammalar va laboratoriya testlari kabi diagnostik testlarni o`tkazish yoki buyurtma qilish;
inyeksiya, emlash, tikuv va yaralarni bog`lash kabi terapevtik muolajalarni bajarish, shuningdek infeksiyalarni boshqarish;
murakkab jarrohlik muolajalarida shifokorlarga yordam berish;
bemorlarni va ularning davolanishga munosabatini kuzatish, shuningdek, shifokorlarga murojaat qilishni talab qiladigan belgilar va alomatlarni aniqlash;
bemorlar va ularning oilalariga kasallik va buzilishlarning oldini olish yoki davolashga yordam beradigan parhez, jismoniy mashqlar va boshqa odatlar bo`yicha maslahat berish;
murakkab yoki g`ayrioddiy holatlarni tan olish va bemorlarni shifokorlarga, shifoxonalarga yoki alohida tibbiy yordam ko`rsatish uchun boshqa muassasalarga yuborish;
tug`ilish, o`lim va xabar qilinishi mumkin bo`lgan kasalliklar to`g`risida qonun hujjatlariga va kasbiy talablarga muvofiq davlat organlariga xabar berish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2240 Amaliyotchi paramediklar.
BOSHLANG`ICH GURUH 2240
AMALIYOTCHI PARAMEDIKLAR
Amaliyotchi paramediklar shifokorlar tomonidan taqdim etilganidan ko`ra ko`lami va murakkabligi jihatidan cheklangan konsalting, diagnostika, davolash va profilaktika xizmatlarini taqdim etadi. Ular yolg`iz yoki cheklangan tibbiy nazorat ostida ishlaydi va muayyan jamoalarda keng tarqalgan kasalliklar, jarohatlar va boshqa jismoniy yoki ruhiy kasalliklarni davolash va oldini olish uchun murakkab klinik protseduralardan foydalanadi.
Ushbu kichik guruh tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
bemorlarni tibbiy ko`rikdan o`tkazish va ularning sog`lig`i holatini aniqlash uchun ular va ularning oila a`zolari bilan suhbatlashish va bemorlarning tibbiy ma`lumotlarini qayd etish; asosiy yoki standart tibbiy yoki jarrohlik muolajalarni amalga oshirish, shu jumladan davolash, dori vositalari va boshqa profilaktika yoki davolash tadbirlarini, ayniqsa umumiy kasalliklar va kasalliklarga nisbatan buyurish va qo`llash;
rentgen nurlari, elektrokardiogrammalar va laboratoriya testlari kabi diagnostik testlarni o`tkazish yoki buyurtma qilish;
inyeksiya, emlash, tikuv va yaralarni bog`lash kabi terapevtik muolajalarni bajarish, shuningdek infeksiyalarni boshqarish;
murakkab jarrohlik muolajalarida shifokorlarga yordam berish;
bemorlarni va ularning davolanishga munosabatini kuzatish, shuningdek, shifokorlarga murojaat qilishni talab qiladigan belgilar va alomatlarni aniqlash;
bemorlar va ularning oilalariga kasallik va buzilishlarning oldini olish yoki davolashga yordam beradigan parhez, jismoniy mashqlar va boshqa odatlar bo`yicha maslahat berish;
murakkab yoki g`ayrioddiy holatlarni tan olish va bemorlarni shifokorlarga, shifoxonalarga yoki alohida tibbiy yordam ko`rsatish uchun boshqa muassasalarga yuborish;
tug`ilish, o`lim va xabar qilinishi mumkin bo`lgan kasalliklar to`g`risida qonun hujjatlariga va kasbiy talablarga muvofiq davlat organlariga xabar berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Birlamchi tibbiy yordam ko`rsatuvchi paramedik;
Klinik xodim (paramedik);
Paramedik amaliyotchi;
Tibbiy assistent.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Umumiy amaliyot shifokori - 2211;
Jarroh - 2212;
Ambulator-poliklinika bo`yicha shifokor yordamchisi - 3256;
Shoshilinch tibbiy yordam texnigi - 3258.
Eslatma.
Ushbu boshlang`ich guruhga kiritilgan mashg`ulotlar odatda nazariy va amaliy tibbiy yordam sohasida oliy ma`lumotga ega bo`lishni talab qiladi. Xizmatlari shoshilinch terapiya va tez yordam xizmatida ishlash bilan cheklangan xodimlar 3258: Tez tibbiy yordam sohasida yordamchi xodimlar boshlang`ich guruhiga kiradi.
KICHIK GURUH 225
VETERINARLAR
Veterinarlar hayvonlardagi kasalliklar, shikastlanishlar va buzilishlarni tashxislaydi, oldini oladi va davolaydi. Ular har xil turdagi hayvonlarga yordam berishlari mumkin, hayvonlarning ma`lum bir turini davolashga yoki veterinariya tibbiyotining ma`lum bir sohasiga ixtisoslashgan, shuningdek, biologik yoki farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi tijorat tashkilotlariga professional xizmatlar ko`rsatishlari mumkin.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilar tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
tibbiy ko`rik, laboratoriya testlari va diagnostik tasvirlash vositalari, shu jumladan rentgen va ultratovush tekshiruvlari orqali buzilishlarning mavjudligi va xarakterini aniqlash;
hayvonlarni tibbiy yoki jarrohlik yo`li bilan davolash, shuningdek, dori-darmonlarni, og`riq qoldiruvchi vositalarni belgilash va umumiy yoki lokal behushlikni qabul qilish;
operatsiyalarni bajarish, yaralarni bog`lash va singan suyaklarni qayta joylashtirish; hayvonlarga akusherlik yordamini ko`rsatish;
hayvonlar kasalliklari tarqalishining oldini olish va oldini olishga qaratilgan dasturlarda ishtirok etish;
hayvonlarni yuqumli kasalliklarga qarshi emlash, ularni aniqlash bo`yicha testlar o`tkazish va hayvonlarda yuqumli kasalliklarning tarqalishi to`g`risida organlarni xabardor qilish;
o`lim sababini aniqlash uchun tanani ochish;
mijozlarga salomatlik, ovqatlanish va oziqlantirish, gigiyena, naslchilik va hayvonlarni parvarish qilish bo`yicha maslahat berish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2250 Veterinarlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 2250
VETERINARLAR
Veterinarlar hayvonlardagi kasalliklar, shikastlanishlar va buzilishlarni tashxislaydi, oldini oladi va davolaydi. Ular har xil turdagi hayvonlarga yordam berishlari mumkin, hayvonlarning ma`lum bir turini davolashga yoki veterinariya tibbiyotining ma`lum bir sohasiga ixtisoslashgan, shuningdek, biologik yoki farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi tijorat tashkilotlariga professional xizmatlar ko`rsatishlari mumkin.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilar tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
tibbiy ko`rik, laboratoriya testlari va diagnostik tasvirlash vositalari, shu jumladan rentgen va ultratovush tekshiruvlari orqali buzilishlarning mavjudligi va xarakterini aniqlash;
hayvonlarni tibbiy yoki jarrohlik yo`li bilan davolash, shuningdek, dori-darmonlarni, og`riq qoldiruvchi vositalarni belgilash va umumiy yoki lokal behushlikni qabul qilish;
operatsiyalarni bajarish, yaralarni bog`lash va singan suyaklarni qayta joylashtirish; hayvonlarga akusherlik yordamini ko`rsatish;
hayvonlar kasalliklari tarqalishining oldini olish va oldini olishga qaratilgan dasturlarda ishtirok etish;
hayvonlarni yuqumli kasalliklarga qarshi emlash, ularni aniqlash bo`yicha testlar o`tkazish va hayvonlarda yuqumli kasalliklarning tarqalishi to`g`risida organlarni xabardor qilish;
o`lim sababini aniqlash uchun tanani ochish;
mijozlarga salomatlik, ovqatlanish va oziqlantirish, gigiyena, naslchilik va hayvonlarni parvarish qilish bo`yicha maslahat berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Veterinariya shifokori;
Farmakologiya va toksikologiya veterinari;
Hayvonlar patologiyasi, onkologiyasi va morfologiyasi veterinari;
Embrionlarni ko`chirib o`tkazish veterinariya shifokori;
Epizootolog.
KICHIK GURUH 226
SOG`LIQNI SAQLASH SOHASIDAGI BOSHQA
PROFESSIONAL- MUTAXASSISLAR
Sog`liqni saqlash sohasidagi boshqa professional- mutaxassislar stomatologiya, farmakologiya, atrof-muhit salomatligi va gigiyenasi, mehnatni muhofaza qilish va xavfsizlik, jismoniy terapiya, ovqatlanish, eshitish, nutq, ko`rish va reabilitatsiya sohalarida sog`liqni saqlashni ta`minlaydi. Ushbu kichik guruhga barcha sog`liqni saqlash sohasi mutaxassislari (shifokorlar, tabiblar va an`anaviy va muqobil tibbiyot amaliyotchilari, hamshiralik va akusherlik mutaxassislari va feldsherlar bundan mustasno) kiradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
buzilishlar, kasalliklar yoki sog`liq muammolarining mohiyatini aniqlash uchun bemorlar yoki mijozlarning holatini baholash;
davolash rejalarini tuzish va amalga oshirish, shuningdek, bemorlarning kasallikning borishini baholash va hujjatlashtirish;
tishlar, og`iz bo`shlig`i, jag`lar va ular bilan bog`liq to`qimalarning kasalliklari, shikastlanishlari va malformatsiyasini tashxislash va davolash;
dori vositalarini saqlash, konservatsiyalash, tayyorlash, sinovdan o`tkazish va dozalash, ulardan to`g`ri foydalanish va nojo`ya ta`sirlar bo`yicha maslahatlar berish;
inson harakatini yaxshilash yoki tiklash, harakatchanlikni yaxshilash, og`riq sindromlarini bartaraf etish yoki oziq-ovqat va diyetaning sog`lom odamga ta`sirini kuchaytirish uchun inson salomatligiga ta`sir qilishi mumkin bo`lgan atrof-muhit omillarini aniqlash, monitoring qilish va nazorat qilish bo`yicha dasturlarni baholash, rejalashtirish va amalga oshirish;
insonning eshitish, gapirish yoki yutish, ko`rish tizimiga ta`sir qiluvchi jismoniy kasalliklarni tashxislash, boshqarish va davolash;
mijozlarga davom etayotgan davolanish va parvarish bo`yicha maslahat berish va sog`lig`ini tiklash bo`yicha xizmatlar ko`rsatish yoki tashkil etish;
mijozlarga murojaat qilish yoki kerak bo`lganda boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari yoki paramediklar bilan maslahatlashish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2261 Shifokor-stomatologlar;
2262 Farmatsevtika sohasida professional-mutaxassislar;
2263 Mehnatni muhofaza qilish va inson atrof-muhitining tibbiy jihatlari bo`yicha shifokorlar va professional-mutaxassislar;
2264 Shifokor-fizioterapevt va jismoniy reabilitatsiya bo`yicha professional- mutaxassislar;
2265 Shifokor-diyetologlar va ovqatlanishni to`g`ri tashkil etish bo`yicha professional-mutaxassislar;
2266 Shifokor-audiologlar va nutqni rivojlantirish hamda tiklash bo`yicha professional-mutaxassislar;
2267 Shifokor-oftalmologlar, optiklar va optometristlar;
2269 Sog`liqni saqlash sohasidagi boshqa boshlang`ich guruhlarga kirmagan professional-mutaxassislar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 2261
SHIFOKOR-STOMATOLOGLAR
Shifokor-stomatologlar zamonaviy stomatologiya tamoyillari va protseduralarini qo`llash orqali tishlar, og`iz, jag`lar va tegishli to`qimalarning kasalliklari, shikastlanishlari va nuqsonlarini tashxislaydi, davolaydi va oldini oladi. Ular og`iz bo`shlig`ini yaxshilash va uning sog`lom holatini tiklash uchun turli xil maxsus diagnostika, jarrohlik va boshqa usullardan foydalanadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
rentgenografiya, tupurik tahlili va kasallik tarixi kabi usullardan foydalangan holda og`iz bo`shlig`i va jag`ning tishlari va tegishli a`zolari kasalliklari, shikastlanishlari, anormalliklari va deformatsiyalarini tashxislash;
profilaktik stomatologik, shu jumladan periodontal terapiya, ftorid va og`iz bo`shlig`i salomatligi bo`yicha yordam ko`rsatish;
protseduralar paytida bemorlarda og`riqni kamaytirish uchun og`riq qoldiruvchi vositalarni yuborish;
protseduralardan keyin uzoq muddatli og`riqni yo`qotish uchun dori-darmonlarni buyurish;
tiklovchi stomatologik yordam ko`rsatish, shu jumladan implantlar, tojlar va ko`priklar o`rnatish;
jarrohlik davolashlarini, shu jumladan tish chiqarish va to`qimalar biopsiyasi, shuningdek, ortodontik davolashlarni amalga oshirish;
protezlarning shakli va hajmini aniqlash uchun bemorlarning jag`i va tishlarini o`lchash va gips tayyorlash;
protezlar, ko`priklar va sun`iy tishlar kabi protez asboblarini loyihalash, ishlab chiqarish va o`rnatish yoki protez bo`yicha mutaxassislar uchun ishlab chiqarish bo`yicha ko`rsatmalar yoki retseptlar tayyorlash;
olinadigan yoki doimiy og`iz implantlari bilan og`iz funksiyasini tiklash;
og`iz bo`shlig`ida, masalan, diabet kabi belgilarga ega bo`lgan tizimli kasalliklarni tashxislashda yordam berish;
bemorlar va oilalarni tish gigiyenasi, ovqatlanish va og`iz bo`shlig`ini parvarish qilish bo`yicha boshqa choralar haqida ma`lumot berish;
tish gigiyenistlari, stomatolog yordamchilari va boshqa ishchilarni boshqarish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bolalar terapevt stomatolog shifokori;
Terapevt stomatolog shifokori;
Umumiy amaliyot stomatolog shifokori;
Pediatriya tish jarroh (og`iz qismi);
Tish jarrohi (og`iz qismida).
Eslatma.
Ushbu guruhga kiritilgan mashg`ulotlar, odatda nazariy va amaliy stomatologiya yoki tegishli sohalarda universitet darajasida ta`limni talab qiladi. Ba`zi mamlakatlarda "stomatologiya" va "og`iz va yuz-jag` jarrohligi" kabi atamalar tibbiy mutaxassislik sifatida qaralishi mumkin bo`lsada, bu sohalarga tegishli mashg`ulotlar har doim ushbu guruhda klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 2262
FARMATSEVTIKA SOHASIDA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Farmatsevtika sohasida professional-mutaxassislar dori vositalarini saqlaydi, tayyorlaydi va tarqatadi hamda shifokorlar va boshqa sog`liqni saqlash xodimlari tomonidan berilgan retseptlar asosida dori vositalaridan to`g`ri foydalanish va nojo`ya ta`sirlar bo`yicha maslahat beradi. Ular inson salomatligini yaxshilash maqsadida dori-darmonlarni tadqiq qilish, sinovdan o`tkazish, tayyorlash, buyurish va nazorat qilishda yordam beradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: shifokorlar va boshqa sog`liqni saqlash xodimlaridan dori-darmonlar uchun retseptlar olish, bemorlarning yozuvlarini ko`rib chiqish va dozalashdan oldin to`g`ri dozalash va yuborish yo`llari va dori mosligini ta`minlash;
retsept bo`yicha suyuq dori vositalari, malhamlar, kukunlar, tabletkalar va boshqa dori vositalarini tayyorlash yoki markalanishini nazorat qilish;
shifokorlar va mijozlarni dori vositalarining o`zaro ta`siri, nomuvofiqliklari va qarshi ko`rsatmalari, yon ta`siri, dozalari va dori vositalarining to`g`ri saqlanishi to`g`risida xabardor qilish va maslahat berish;
individual bemorlar uchun dori terapiyasining sifati va samaradorligini, shuningdek, individual dorilar yoki terapiya samaradorligini rejalashtirish, monitoring qilish, ko`rib chiqish va baholash uchun boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari bilan hamkorlik qilish;
qonun hujjatlari va kasbiy talablarga muvofiq giyohvandlik vositalari, zaharli va giyohvandlik vositalarining retsept bo`yicha reyestrlarini yuritish hamda tarqatilishini ro`yxatdan o`tkazish;
vaksinalar, zardoblar va boshqa yomonlashishi mumkin bo`lgan dorilarni saqlash; mijozlarga maslahat berish va ularni tez-tez uchraydigan kasalliklarni davolash uchun retseptsiz dori-darmonlar va diagnostika va terapevtik vositalar bilan ta`minlash;
farmakologiya texniklari, farmakologiya stajyorlari va dorixona sotuvchilari ishini nazorat qilish va muvofiqlashtirish;
farmatsevtika, kosmetika va tegishli kimyoviy mahsulotlarni ishlab chiqish va takomillashtirish bo`yicha tadqiqot ishlarini olib borish;
kimyogarlar, texnik mutaxassislar va boshqa mutaxassislar bilan ishlab chiqarish texnologiyalari va ingrediyentlari bo`yicha maslahatlar olib borish;
dori vositalarining o`ziga xosligini, sofligini va ta`sirini belgilangan standartlarga muvofiq aniqlash maqsadida sinovdan o`tkazish va tahlil qilish;
dori vositalarining markalanishi, qadoqlanishi va reklamasini baholash;
ma`lumot tayyorlash va ayrim dori vositalari bilan bog`liq xavflarni aniqlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Klinik farmatsevt;
Farmatsevt;
Farmatsevt texnolog.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Farmakolog - 2131;
Farmatsevt (o`rta malakali) - 3213.
BOSHLANG`ICH GURUH 2263
MEHNATNI MUHOFAZA QILISH VA
INSON ATROF-MUHITINING TIBBIY
JIHATLARI BO`YICHA SHIFOKORLAR
VA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Mehnatni muhofaza qilish va inson atrof-muhitining tibbiy jihatlari bo`yicha shifokorlar va professional-mutaxassislar inson salomatligiga ta`sir qilishi mumkin bo`lgan ekologik va ergonomik omillarni aniqlash, monitoring qilish va nazorat qilish, xavfsiz va sog`lom mehnat muhitini ta`minlash, kimyoviy, fizik, radiatsiyaviy va biologik vositalar natijasida kelib chiqadigan kasalliklar yoki shikastlanishlarning oldini olish uchun dasturlarni baholaydi, rejalashtiradi va amalga oshiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: potensial atrof-muhit va kasbiy salomatlik va xavfsizlikka risklarini minimallashtirishga qaratilgan dasturlar va siyosatlarni ishlab chiqish, amalga oshirish va qayta ko`rib chiqish; tijorat, sanoat, tibbiy va maishiy chiqindilarni xavfsiz, samarali va qulay tarzda yo`q qilish bo`yicha rejalar va strategiyalarni tayyorlash va amalga oshirish;
yuqumli kasalliklar, oziq-ovqat xavfsizligi, oqava suvlarni tozalash va utilizatsiya qilish tizimlari, rekreatsion va maishiy suv sifati, ifloslangan va xavfli moddalar bo`yicha dasturlar va strategiyalarni amalga oshirish;
xavflarni aniqlash, xabardor qilish va qayd etish, atrof-muhit va ish joyidagi xavflarni baholash va nazorat qilish hamda amaldagi qonunlar va qoidalarga rioya qilish bo`yicha maslahat berish;
ish joylari va atrof-muhitning kimyoviy, fizik va biologik xavflar bilan ifloslanishini minimallashtirishga qaratilgan dasturlarni ishlab chiqish, amalga oshirish va monitoring qilish;
radiatsiya va boshqa xavfli omillarning ishchilar, talabalar, aholi va atrof-muhitga ta`sirini oldini olish, bartaraf etish, nazorat qilish yoki kamaytirish usullari bo`yicha maslahat berish;
ish joyida ergonomik tamoyillarni qo`llash, shu jumladan mebel, asbob-uskunalar va ishchilarning ehtiyojlariga muvofiq ish faoliyatini tanlash;
turli shaxslarni mehnat salomatligi va atrof-muhit salomatligi masalalari bo`yicha o`qitish, xabardor qilish, o`qitish va maslahat berish;
avariyalar va jihozlarning shikastlanishini ro`yxatga olish va tekshirish, shuningdek, xavfsizlik ishlari bo`yicha hisobot;
jabrlangan ishchilarni kompensatsiya qilish, reabilitatsiya qilish va ishga qaytarish bo`yicha chora-tadbirlarni muvofiqlashtirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Valeolog shifokor;
Mehnat gigiyenasi shifokori;
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Atrof-muhitni himoya qilish bo`yicha professional-mutaxassislar - 2133;
Mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi inspektori - 3257;
Eslatma.
Inson faoliyati va uning atrof-muhitga ta`sirini nazorat yoki monitoring qilish bilan bog`liq dasturlarni baholaydigan, rejalashtiradigan va amalga oshiradigan mutaxassislar 2133: Atrof-muhit muhofazasi bo`yicha professional-mutaxassislar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 2264
SHIFOKOR-FIZIOTERAPEVT VA
JISMONIY REABILITATSIYA BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Shifokor-fizioterapevt va jismoniy reabilitatsiya bo`yicha professional-mutaxassislar insonning motor funksiyasini yaxshilash yoki tiklash, harakatchanlikni yaxshilash, og`riqni yo`qotish va shikastlanish, kasallik va boshqa kasalliklar bilan bog`liq jismoniy qiyinchiliklarni davolash yoki oldini olish uchun mo`ljallangan reabilitatsiya dasturlarini baholaydi, rejalashtiradi va amalga oshiradi. Ular har xil turdagi fizioterapiya, ultratovush, isitish, lazer va boshqa shu kabi usullardan foydalanadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: mushaklar, asab va bo`g`imlarning funksional testlarini, shuningdek bemorlarda jismoniy kasalliklarni aniqlash va baholash uchun boshqa testlarni o`tkazish;
jismoniy og`riqni kamaytirish, mushaklarni kuchaytirish, yurak-torakal, yurak-qon tomir va nafas olish funksiyalarini yaxshilash, bo`g`imlarning harakatchanligini tiklash, muvozanat va harakatni muvofiqlashtirishni yaxshilash uchun bemorni parvarish qilish maqsadlarini belgilash va davolash dasturlarini ishlab chiqish;
bemorlarni davolashda jismoniy mashqlar, issiqlik, sovuqlik, massaj, manipulyatsiya, gidroterapiya, elektroterapiya, ultrabinafsha va infraqizil nurlar va ultratovushning terapevtik xususiyatlaridan foydalangan holda dasturlar va davolash rejimlarini ishlab chiqish, amalga oshirish va monitoring qilish;
bemorlarga va ularning oilalariga klinik bo`lmagan sharoitda amalga oshiriladigan muolajalar bilan bog`liq maslahatlar berish;
bemorning sog`lig`i to`g`risidagi ma`lumotlarni va tibbiy yozuvlar tizimlarida davolanishga ruxsat berish, uzluksiz va keng qamrovli yordamni ta`minlash uchun kerak bo`lganda boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari bilan ma`lumot almashish;
umumiy jismoniy kasalliklar va buzilishlarni tasniflash va oldini olish dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
fizioterapevt yordamchilari va boshqa xodimlarning ishini nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Jismoniy reabilitatsiya bo`yicha uslubchi-yo`riqchi;
Fizioterapevt;
Reabilitatsiya terapevti.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tibbiy muassasa davolovchi jismoniy tarbiya yo`riqchisi - 2269;
Fizioterapiya texnigi - 3255;
Gidroterapiya texnigi - 3255.
BOSHLANG`ICH GURUH 2265
SHIFOKOR-DIYETOLOGLAR VA
OVQATLANISHNI TO`G`RI TASHKIL ETISH
BO`YICHA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Shifokor-diyetologlar va ovqatlanishni to`g`ri tashkil etish bo`yicha professional- mutaxassislar oziq-ovqat va ovqatlanishning inson salomatligiga ta`sirini ko`rib chiqadigan dasturlarni baholaydi, rejalashtiradi va amalga oshiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
foydani maksimal darajada oshirish va potensial sog`liq uchun xavflarni kamaytirish maqsadida jismoniy shaxslarga, oilalarga va guruhlarga ovqatlanish, parhez va oziq-ovqat tayyorlash bo`yicha maslahatlar berish;
umumiy ovqatlanish xizmatlarini taklif etuvchi tashkilotlarda parhez va menyular tayyorlash, oziq-ovqat mahsulotlarini tayyorlash va berishni nazorat qilish, oziq-ovqat mahsulotlari iste`moli va sifatini nazorat qilish, ovqatlanish talablariga rioya qilish;
xizmat ko`rsatilayotgan yoki iste`mol qilinadigan oziq-ovqatning ozuqaviy qiymatidan kelib chiqqan holda shaxslar, shaxslar guruhlari va aholining salomatligi, ovqatlanish holati to`g`risidagi ma`lumotlarni to`plash va baholash;
baholash va tuzatish dasturlarini rejalashtirish va amalga oshirish, shuningdek, odamlar va jamoalarning ovqatlanishini yaxshilash uchun ma`rifiy va o`quv tadbirlarini o`tkazish;
bemorlarning parhez va ovqatlanish ehtiyojlarini qondirish uchun boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari bilan maslahatlashish;
oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqish va ozuqaviy ehtiyojlarni baholash;
ovqatlanish bo`yicha tadqiqotlar o`tkazish va natijalarini ilmiy konferensiyalar va boshqa vositalarda tarqatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Diyetolog shifokor;
Diyetolog.
BOSHLANG`ICH GURUH 2266
SHIFOKOR-AUDIOLOGLAR VA NUTQNI
RIVOJLANTIRISH HAMDA TIKLASH BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Shifokor-audiologlar va nutqni rivojlantirish hamda tiklash bo`yicha professional- mutaxassislar odamning eshitishiga, nutqiga, muloqotiga yoki yutishiga ta`sir qiladigan jismoniy kasalliklarni tashxislaydi, boshqaradi va davolaydi. Ular karlik, nutq buzilishlari va ular bilan bog`liq sensor va nevrologik kasalliklar uchun tuzatuvchi vositalar yoki reabilitatsiya davolashni, shuningdek, eshitish xavfsizligi va aloqa samaradorligi bo`yicha tavsiyalarni belgilaydi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: eshitish va aloqa buzilishlarining tabiatini aniqlash uchun bemorlarda eshitish, nutq va nutq parametrlarini baholash;
maxsus diagnostika asboblari va uskunalari yordamida eshitish yoki nutq testlari yoki boshqa testlarni o`tkazish va tegishli davolash kurslarini aniqlash uchun test natijalarini boshqa tibbiy, ijtimoiy va xulq-atvor diagnostika ma`lumotlari bilan birga tahlil qilish;
maslahat, skrining, nutqni reabilitatsiya qilish va eshitish va aloqa bilan bog`liq boshqa dasturlarni rejalashtirish, boshqarish va ishtirok etish;
bemorlarning ehtiyojlariga ko`ra eshitish asboblari va boshqa protezlarni buyurish va bemorlarga ulardan foydalanish bo`yicha maslahat berish;
nutq va yutishga ta`sir qiluvchi jismoniy kasalliklarni davolash dasturlarini rejalashtirish va amalga oshirish;
eshitish va/yoki nutqida nuqsoni bo`lgan shaxslar, ularning oila a`zolari, o`qituvchilar va ish beruvchilar uchun maslahat va treninglar;
bemorlar va ularning oilalarini qo`shimcha tibbiy yordam yoki kerak bo`lganda ta`lim xizmatlariga yuborish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Audiolog;
Til va nutq terapiyasi bo`yicha professional-mutaxassis;
Surdopedagog.
BOSHLANG`ICH GURUH 2267
SHIFOKOR-OFTALMOLOGLAR, OPTIKLAR
VA OPTOMETRISTLAR
Shifokor-oftalmologlar, optiklar va optometristlar vizual va vizual buzilishlarni tashxislash, boshqarish va davolashda ishtirok etadi. Ular ko`zni parvarish qilish bo`yicha maslahat beradi va optik asboblardan foydalanishni yoki ko`rish buzilishi uchun boshqa davolanishni buyuradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bemorlarni vizual tekshirish va ko`rishni baholash, ko`rish muammolari va buzilishlarining tabiati va darajasini aniqlash uchun diagnostik testlarni amalga oshirish;
ko`rish keskinligi va sinishi xatosini, ko`rish yo`lining ishlashini, ko`rish maydonlarini, ko`z harakati, ko`rish obstruksiyasi va ko`z ichi bosimini o`lchash uchun maxsus asboblar va uskunalar yordamida ko`rish funksiyasini tekshirish;
ko`z kasalliklarini aniqlash, tashxislash va davolash, shu jumladan tibbiy davolanishni buyurish;
qo`shimcha tibbiy yordam zarur bo`lsa, bemorlarni oftalmologlar va boshqa sog`liqni saqlash xodimlariga maslahat berish va yuborish;
ko`z harakati, binokulyar ko`rish bilan bog`liq buzilishlarni aniqlash va tashxislash, shuningdek davolash dasturlarini rejalashtirish va boshqarish, shu jumladan harakatlarni muvofiqlashtirish va ko`rishni markazlashtirish uchun ko`z mashqlari bo`yicha bemorlarga maslahat berish;
tuzatuvchi ko`zoynaklar, kontaktli linzalar va boshqa asboblarni buyurish, shuningdek, optik asboblarning ishlashi, xavfsizligi, qulayligi va foydalanishga yaroqliligini tekshirish;
kontakt linzalarini parvarish qilish, qariyalarda ko`rish muammolari, optika, ko`rish ergonomikasi va ko`rish xavfsizligi kabi ko`rish bilan bog`liq masalalar bo`yicha maslahatlar berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Optometrist;
Ortoptist;
Onkooftalmolog shifokor.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Optometrist (o`rta malakali) - 3254.
BOSHLANG`ICH GURUH 2269
SOG`LIQNI SAQLASH SOHASIDAGI BOSHQA
BOSHLANG`ICH GURUHLARGA KIRMAGAN
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR, B.G.K.
Sog`liqni saqlash sohasidagi boshqa boshlang`ich guruhlarga kirmagan professional- mutaxassislar, b.g.k. guruhiga 22: Sog`liqni saqlash sohasida professional-mutaxassislar o`rtacha guruhiga kirmagan sog`liqni saqlash sohasidagi professional-mutaxassislar kiradi. Masalan, guruhga podolog, kasbiy terapevt, dam olish terapevti, xiropraktor, osteopat va diagnostika, profilaktika, davolash va tiklash sog`liqni saqlash xizmatlarini ko`rsatadigan boshqa mutaxassislar kabi kasblar kiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bemorlarni so`roq qilish va ularning sog`lig`i holatini, funksional cheklovlarini, jismoniy yoki ruhiy kasalliklar, kasalliklar yoki boshqa sog`liq muammolarining tabiatini aniqlash uchun diagnostika testlarini o`tkazish;
jarohatlar, kasalliklar va boshqa jismoniy yoki ruhiy kasalliklarni davolash rejalarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
davolash rejalarining bir qismi sifatida bemorlarning ahvolini baholash va qayd etish, shuningdek bemorlar va oila a`zolarini shifokorlar va boshqa sog`liqni saqlash xodimlariga yuborish;
terapevtik tadbirlarni o`tkazish va bemorlarni davolash, shu jumladan chiropraktik va osteopatik usullarning qo`lda va jismoniy usullarini qo`llash orqali;
funksional nogironligi bo`lgan odamlarga kundalik faoliyati va faoliyatini amalga oshirish imkoniyatini berish uchun uyda, bo`sh vaqtlarida, ish joyida yoki ta`lim muassasasida individual yoki jamoaviy asosda sharoitlarni o`zgartirish bo`yicha tavsiyalar;
jismoniy, kognitiv, hissiy va ijtimoiy funksiyalarni yaxshilash va qo`llab-quvvatlash uchun individual va jamoaviy asosda terapevtik dasturlarni rejalashtirish va amalga oshirish, shu jumladan san`at va hunarmandchilik, raqs va harakat, musiqa va boshqa ko`ngilochar tadbirlardan foydalanish;
kasallik yoki boshqa jismoniy nuqsonlar tufayli oyoqlar, to`piqlar va oyoqlarning qo`shni qismlariga ta`sir qiladigan sharoitlarni aniqlash va davolash, shuningdek, tuzatuvchi poyabzallarni buyurish va oyoq kasalliklarida oyoqni parvarish qilish bo`yicha maslahatlar berish;
oyoq va to`piqlarda kichik operatsiyalarni bajarish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Gerontolog;
Podiatr / Podolog;
Tibbiy muassasa davolovchi jismoniy tarbiya yo`riqchisi.
Eslatma.
Ba`zi mamlakatlarda xiropraktika (chiropractic) va osteopatiya kabi mashg`ulotlarni ma`lum bir tibbiy ixtisoslik belgilariga ega deb hisoblash mumkin bo`lsa-da, ushbu mashg`ulotlar bilan shug`ullanadigan mutaxassislar, doimo ushbu guruhda klassifikatsiyalanadi.
O`RTACHA GURUH 23
TA`LIM SOHASIDAGI
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Ta`lim sohasidagi professional-mutaxassislar turli ta`lim darajalarida bir yoki bir nechta fanlar bo`yicha nazariya va amaliyotni o`rgatadi, tadqiqot ishlarini olib boradi, o`z predmetiga oid tushunchalar, nazariyalar va usullarni takomillashtiradi yoki rivojlantiradi, o`quv qo`llanmalar va darsliklar tayyorlaydi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning to`rtinchi ko`nikma darajasiga mos ko`nikmalarni talab qiladi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
ta`lim yoki kasbiy maqsadlarda ba`zi bir ta`lim darajasida darslar, kurslar va murabbiylik, shu jumladan xususiy repetitorlik qilish;
kattalar savodxonligini oshirish dasturlarini amalga oshirish;
o`rganishda qiyinchiliklarga duch kelgan yoki alohida ehtiyojli odamlarni o`qitish va ta`lim berish;
o`quv dasturlarini ishlab chiqish va o`zgartirish;
o`qitish usullari va o`quv qo`llanmalari bo`yicha tekshirish va maslahat berish;
maktab, professional va oliy ta`lim muassasalarida ta`lim va tegishli tadbirlarni tashkil etish bilan bog`liq qarorlar qabul qilishda ishtirok etish;
sanoat va boshqa sohalarda qo`llash konsepsiyalari, nazariyalari yoki usullarini takomillashtirish va rivojlantirish maqsadida tegishli fanlar bo`yicha ilmiy tadqiqotlar olib borish;
darsliklar va o`quv qo`llanmalarini tayyorlash.
Vazifalari boshqa xodimlarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin. Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
231 Universitet va boshqa oliy ta`lim tashkilotlari professor-o`qituvchilari;
232 Kasbiy ta`lim muassasalari pedagoglari;
233 O`rta maktab o`qituvchilari;
234 Maktabgacha ta`lim va boshlang`ich ta`lim o`qituvchilari;
235 Ta`lim sohasidagi boshqa professional-mutaxassislar.
KICHIK GURUH 231
UNIVERSITET VA BOSHQA OLIY TA`LIM
TASHKILOTLARI O`QITUVCHILARI
Universitet va boshqa oliy ta`lim tashkilotlari o`qituvchilari universitet yoki boshqa oliy ta`lim muassasasida belgilangan o`quv kursi doirasida ma`ruzalar tayyorlaydi va o`qiydi, bir yoki bir nechta fanlar bo`yicha mashg`ulotlar olib boradi. Ular ilmiy-tadqiqot ishlarini olib boradi, darslik va o`quv-uslubiy qo`llanmalar tayyorlaydi.
Ushbu guruh xodimlarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
o`quv dasturlarini tuzish va o`zgartirish, talablarga muvofiq o`quv kurslarini tayyorlash; ma`ruzalarni tayyorlash va o`qish, o`quv mashg`ulotlari, seminarlar va laboratoriya ishlarini o`tkazish;
talabalarni mustaqil fikrlash va bahslashishga undash;
zarur hollarda talabalarning eksperimental va amaliy ishlarini kuzatish; testlar va imtihonlarni o`tkazish, tekshirish va baholash;
talabalar, magistratura talabalari, tayanch doktorantlar, doktorantlar, stajyor-tadqiqotchilar va mustaqil tadqiqotchilarning ilmiy izlanishlariga rahbarlik qilish;
ilmiy tadqiqotlar olib borish, sanoat va boshqa sohalarda qo`llash uchun konsepsiyalar, nazariyalar va usullarni ishlab chiqish;
o`quv nashrlari, qo`llanmalar va maqolalar tayyorlash;
kafedra va fakultet majlislarida, shuningdek anjuman va seminarlarda ishtirok etish. Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2310 Universitet va boshqa oliy ta`lim tashkilotlari professor-o`qituvchilari.
BOSHLANG`ICH GURUH 2310
UNIVERSITET VA BOSHQA OLIY TA`LIM
TASHKILOTLARI PROFESSOR-O`QITUVCHILARI
Universitet va boshqa oliy ta`lim tashkilotlari professor-o`qituvchilari universitet yoki boshqa oliy ta`lim muassasasida belgilangan o`quv kursi doirasida ma`ruzalar tayyorlaydi va o`qiydi, bir yoki bir nechta fanlar bo`yicha mashg`ulotlar olib boradi. Ular ilmiy-tadqiqot ishlarini olib boradi, darslik va o`quv-uslubiy qo`llanmalar tayyorlaydi.
Ushbu guruh xodimlarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
o`quv dasturlarini tuzish va o`zgartirish, talablarga muvofiq o`quv kurslarini tayyorlash; ma`ruzalarni tayyorlash va o`qish, o`quv mashg`ulotlari, seminarlar va laboratoriya ishlarini o`tkazish;
talabalarni mustaqil fikrlash va bahslashishga undash;
zarur hollarda talabalarning eksperimental va amaliy ishlarini kuzatish; testlar va imtihonlarni o`tkazish, tekshirish va baholash;
talabalar, magistratura talabalari, tayanch doktorantlar, doktorantlar, stajyor-tadqiqotchilar va mustaqil tadqiqotchilarning ilmiy izlanishlariga rahbarlik qilish;
ilmiy tadqiqotlar olib borish, sanoat va boshqa sohalarda qo`llash uchun konsepsiyalar, nazariyalar va usullarni ishlab chiqish;
o`quv nashrlari, qo`llanmalar va maqolalar tayyorlash;
kafedra va fakultet majlislarida, shuningdek anjuman va seminarlarda ishtirok etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Axborot tizimlari va texnologiyalari bo`yicha professor-o`qituvchi;
Ishlab chiqarish muhandisligi bo`yicha professor-o`qituvchi;
Qurilish muhandisligi bo`yicha professor-o`qituvchi;
Sun`iy intellekt bo`yicha professor-o`qituvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Oliy ta`lim tashkiloti rektori va prorektorlar - 1120;
Fakultet dekani (boshlig`i) - 1345;
Mashinasozlik texnologiyalari bo`yicha kasbiy ta`lim tashkiloti o`qituvchisi - 2320.
KICHIK GURUH 232
KASBIY TA`LIM MUASSASALARI PEDAGOGLARI
Kasbiy ta`lim muassasalari pedagoglari o`rta ta`limdan keyingi ta`lim muassasalarida, ta`lim oluvchilarning tegishli kvalifikatsiya darajasiga yo`naltirilgan kasb (mutaxassislik)ga tayyorlaydi.
Ushbu kichik guruhning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
o`quvchilarda tanlangan kasb yoki mutaxassislik bo`yicha zarur bilim, ko`nikma va kompetensiyalarni shakllantirish;
o`quvchilarning kasbiy ta`lim va kasbga o`qitish dasturlarini o`zlashtirish bo`yicha o`quv jarayonini rejalashtirish va amalga oshirish;
kasbiy ta`lim va kasbga o`qitish dasturlarining o`zlashtirilishini pedagogik nazorat qilish va baholash;
kasbiy ta`lim va kasbga o`qitish dasturlarini amalga oshirishning o`quv-me`yoriy va uslubiy ta`minotini ishlab chiqish;
kasbiy ta`lim dasturlari bo`yicha o`quvchilarni rivojlantirish uchun pedagogik-psixologik sharoitlarni yaratish;
kasbiy ta`lim dasturlari bo`yicha o`quvchilarni ta`lim faoliyati, kasbiy va shaxsiy rivojlanishida ijtimoiy-pedagogik qo`llab-quvvatlash;
o`quvchilarning kasbiy ta`lim va kasbga o`qitish dasturlarini o`zlashtirish bo`yicha o`quv-ishlab chiqarish faoliyatini tashkil etish;
kasbiy ta`lim va kasbga o`qitish dasturlarining o`zlashtirilishi monitoringini olib borish, pedagogik nazorat qilish va baholash;
o`quv-ishlab chiqarish jarayonini o`quv-me`yoriy va metodik jihatdan ta`minlash; o`quvchilarning kasbiy ta`lim va kasbga o`qitish dasturlarini o`zlashtirish bo`yicha o`quv jarayonini rejalashtiradi va amalga oshiradi:
o`quv dasturlarini ishlab chiqish, kurs mazmuni va o`qitish usullarini rejalashtirish;
o`quvchilar yoki xodimlarning ta`lim ehtiyojlarini aniqlash va tegishli darajadagi ta`lim va o`qitish dasturlarini ta`minlash uchun shaxslar, sanoat va boshqa ta`lim sektorlari bilan aloqa o`rnatish;
o`quvchilarning bilim va tajriba saviyasini oshirish maqsadida ma`ruzalar o`qish va suhbatlar o`tkazish;
o`quvchilarni asbob-uskunalar, materiallardan foydalanish va nazorat qilish, jarohatlar va shikastlanishlarning oldini olishga o`rgatish;
o`quvchilarning tayyorgarlik darajasini aniqlash maqsadida o`quvchilar ishini monitoring qilish va uni baholash, fikr-mulohazalarini bildirish va ularning tayyorgarlik darajasini oshirish bo`yicha takliflar kiritish;
bilim darajasini aniqlash, o`qitish samaradorligini va umumiy malaka darajasini baholash uchun og`zaki, yozma yoki ishlab chiqarish testlarini o`tkazish;
individual yoki guruh loyihalarini, ish joyidagi amaliyotlarni, laboratoriya ishlarini yoki o`qitishning boshqa shakllarini nazorat qilish;
individual, murabbiylik treninglari yoki tuzatish kurslarini ta`minlash;
muayyan fanlarni o`rganish tamoyillari, usullari, tartiblari yoki usullarini o`rgatish va ko`rsatish uchun ish joyida o`qitish kurslarini o`tkazish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2320 Kasbiy ta`lim muassasalari xodimlari.
BOSHLANG`ICH GURUH 2320
KASBIY TA`LIM MUASSASALARI XODIMLARI
Kasbiy ta`lim muassasalari xodimlari o`rta ta`limdan keyingi ta`lim muassasalarida, ta`lim oluvchilarning tegishli kvalifikatsiya darajasiga yo`naltirilgan kasb (mutaxassislik)ga tayyorlaydi.
Ushbu kichik guruhning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
o`quvchilarda tanlangan kasb yoki mutaxassislik bo`yicha zarur bilim, ko`nikma va kompetensiyalarni shakllantirish;
o`quvchilarning kasbiy ta`lim va kasbga o`qitish dasturlarini o`zlashtirish bo`yicha o`quv jarayonini rejalashtirish va amalga oshirish;
kasbiy ta`lim va kasbga o`qitish dasturlarining o`zlashtirilishini pedagogik nazorat qilish va baholash;
kasbiy ta`lim va kasbga o`qitish dasturlarini amalga oshirishning o`quv-me`yoriy va uslubiy ta`minotini ishlab chiqish;
kasbiy ta`lim dasturlari bo`yicha o`quvchilarni rivojlantirish uchun pedagogik-psixologik sharoitlarni yaratish;
kasbiy ta`lim dasturlari bo`yicha o`quvchilarni ta`lim faoliyati, kasbiy va shaxsiy rivojlanishida ijtimoiy-pedagogik qo`llab-quvvatlash;
o`quvchilarning kasbiy ta`lim va kasbga o`qitish dasturlarini o`zlashtirish bo`yicha o`quv- ishlab chiqarish faoliyatini tashkil etish;
kasbiy ta`lim va kasbga o`qitish dasturlarining o`zlashtirilishi monitoringini olib borish, pedagogik nazorat qilish va baholash;
o`quv-ishlab chiqarish jarayonini o`quv-me`yoriy va metodik jihatdan ta`minlash; o`quvchilarning kasbiy ta`lim va kasbga o`qitish dasturlarini o`zlashtirish bo`yicha o`quv jarayonini rejalashtiradi va amalga oshiradi:
o`quv dasturlarini ishlab chiqish, kurs mazmuni va o`qitish usullarini rejalashtirish; o`quvchilar yoki xodimlarning ta`lim ehtiyojlarini aniqlash va tegishli darajadagi ta`lim va o`qitish dasturlarini ta`minlash uchun shaxslar, sanoat va boshqa ta`lim sektorlari bilan aloqa o`rnatish;
o`quvchilarning bilim va tajriba saviyasini oshirish maqsadida ma`ruzalar o`qish va suhbatlar o`tkazish;
o`quvchilarni asbob-uskunalar, materiallardan foydalanish va nazorat qilish, jarohatlar va shikastlanishlarning oldini olishga o`rgatish;
o`quvchilarning tayyorgarlik darajasini aniqlash maqsadida o`quvchilar ishini monitoring qilish va uni baholash, fikr-mulohazalarini bildirish va ularning tayyorgarlik darajasini oshirish bo`yicha takliflar kiritish;
bilim darajasini aniqlash, o`qitish samaradorligini va umumiy malaka darajasini baholash uchun og`zaki, yozma yoki ishlab chiqarish testlarini o`tkazish;
individual yoki guruh loyihalarini, ish joyidagi amaliyotlarni, laboratoriya ishlarini yoki o`qitishning boshqa shakllarini nazorat qilish;
individual, murabbiylik treninglari yoki tuzatish kurslarini ta`minlash;
muayyan fanlarni o`rganish tamoyillari, usullari, tartiblari yoki usullarini o`rgatish va ko`rsatish uchun ish joyida o`qitish kurslarini o`tkazish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Yengil sanoat bo`yicha kasbiy ta`lim tashkiloti o`qituvchisi;
Veb-dizayn bo`yicha kasbiy ta`lim tashkiloti o`qituvchisi;
Metallarga bosim bilan ishlov berish bo`yicha kasbiy ta`lim tashkiloti o`qituvchisi;
Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish bo`yicha bo`yicha kasbiy ta`lim tashkiloti o`qituvchisi;
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasida kasb ta`lim ustalari; Muhandislik va muhandislik ishi sohasida kasb ta`lim ustalari;
Iqtisodiyot bo`yicha o`rta-maxsus ta`lim tashkiloti o`qituvchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Kasbiy ta`lim tashkilotlari direktori va o`rinbosarlari - 1345;
Iqtisodiyot fanlaridan maktab o`qituvchisi - 2330.
Eslatma.
O`quvchilarni muayyan turdagi kasblar bo`yicha ishga tayyorlash bo`yicha kasbiy fanlardan dars beruvchi shaxslar umumiy ta`lim maktabida, o`rta kasb-hunar yoki texnik ta`lim muassasasida yoki kollejda ishlashidan qat`i nazar, 2320: Kasbiy ta`lim muassasalari xodimlari boshlang`ich guruhiga kiradi. Maqsadlari o`quvchilarni muayyan kasblar bo`yicha ishga tayyorlashdan iborat bo`lmagan matematika kabi o`rta ta`lim fanlaridan dars beradigan shaxslar, hatto o`rta kasb-hunar yoki texnik ta`lim muassasasida ishlagan taqdirda ham 2330: O`rta maktab o`qituvchilari boshlang`ich guruhida tasniflanadi.
KICHIK GURUH 233
O`RTA MAKTAB O`QITUVCHILARI
O`rta maktab o`qituvchilari umumiy o`rta ta`lim tizimida bir yoki bir nechta fanlarni o`qitadi (o`quvchilarni kasblarning ayrim turlari bo`yicha ishga tayyorlash uchun mo`ljallangan fanlar bundan mustasno).
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
o`quv dasturlarini ishlab chiqish va o`zgartirish, o`quv dasturlariga qo`yiladigan talablarga muvofiq o`quv kurslarini tayyorlash;
o`quvchilar o`rtasida tartibni saqlash uchun xulq-atvor qoidalari va tartiblarini belgilash, amalga oshirish;
bir yoki bir nechta fanlar bo`yicha darslar, muhokamalar va tajribalar tayyorlash va o`tkazish;
barcha darslar, mavzular va loyihalar uchun aniq maqsadlarni belgilash va bu maqsadlar haqida talabalarni xabardor qilish;
sinf faoliyati uchun materiallar va darslarni tayyorlash;
o`qitish usullari va o`quv materiallarini o`quvchilarning turli talab va qiziqishlariga mos ravishda qo`llash;
talabalarning o`zlashtirishi va xatti-harakatlarini kuzatish va baholash; testlarni tayyorlash, o`tkazish va baholash;
talabalar faoliyatini baholash uchun test va imtihonlarni o`tkazish;
talabalarning ishi bo`yicha hisobotlarni tayyorlash va boshqa o`qituvchilar, ota-onalar bilan maslahatlashish;
maktab ta`limi yoki ishni tashkil etish masalalariga bag`ishlangan yig`ilishlarda qatnashish;
sayohatlar, sport musobaqalari va konsertlar kabi maktab tadbirlarini rejalashtirish, tashkil etish va ishtirok etish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2330 O`rta maktab o`qituvchilari.
BOSHLANG`ICH GURUH 2330
O`RTA MAKTAB O`QITUVCHILARI
O`rta maktab o`qituvchilari umumiy o`rta ta`lim tizimida bir yoki bir nechta fanlarni o`qitadi (o`quvchilarni kasblarning ayrim turlari bo`yicha ishga tayyorlash uchun mo`ljallangan fanlar bundan mustasno).
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
o`quv dasturlarini ishlab chiqish va o`zgartirish, o`quv dasturlariga qo`yiladigan talablarga muvofiq o`quv kurslarini tayyorlash;
o`quvchilar o`rtasida tartibni saqlash uchun xulq-atvor qoidalari va tartiblarini belgilash, amalga oshirish;
bir yoki bir nechta fanlar bo`yicha darslar, muhokamalar va tajribalar tayyorlash va o`tkazish;
barcha darslar, mavzular va loyihalar uchun aniq maqsadlarni belgilash va bu maqsadlar haqida talabalarni xabardor qilish;
sinf faoliyati uchun materiallar va darslarni tayyorlash;
o`qitish usullari va o`quv materiallarini o`quvchilarning turli talab va qiziqishlariga mos ravishda qo`llash;
talabalarning o`zlashtirishi va xatti-harakatlarini kuzatish va baholash; testlarni tayyorlash, o`tkazish va baholash;
talabalar faoliyatini baholash uchun test va imtihonlarni o`tkazish;
talabalarning ishi bo`yicha hisobotlarni tayyorlash va boshqa o`qituvchilar, ota-onalar bilan maslahatlashish;
maktab ta`limi yoki ishni tashkil etish masalalariga bag`ishlangan yig`ilishlarda qatnashish;
sayohatlar, sport musobaqalari va konsertlar kabi maktab tadbirlarini rejalashtirish, tashkil etish va ishtirok etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Informatika fanidan maktab o`qituvchisi;
Matematika (algebra va geometriya) fanidan maktab o`qituvchisi;
Tabiiy fanlardan maktab o`qituvchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Maktab (gimnaziya, litsey, oliy uchish tayyorgarligi, texnik va boshqa) direktori (boshlig`i) - 1345;
Iqtisodiyot bo`yicha o`rta-maxsus ta`lim tashkiloti o`qituvchisi - 2320.
Eslatma.
O`quvchilarni muayyan turdagi kasblar bo`yicha ishga tayyorlash bo`yicha kasbiy fanlardan dars beruvchi shaxslar umumiy ta`lim maktabida, o`rta kasb-hunar yoki texnik ta`lim muassasasida yoki kollejda ishlashidan qat`i nazar, 2320: Kasbiy ta`lim muassasalari xodimlari boshlang`ich guruhiga kiradi. Maqsadlari o`quvchilarni muayyan kasblar bo`yicha ishga tayyorlashdan iborat bo`lmagan matematika kabi o`rta ta`lim fanlaridan dars beradigan shaxslar, hatto o`rta kasb-hunar yoki texnik ta`lim muassasasida ishlagan taqdirda ham 2330: O`rta maktab o`qituvchilari boshlang`ich guruhida tasniflanadi.
KICHIK GURUH 234
MAKTABGACHA TA`LIM VA BOSHLANG`ICH
TA`LIM O`QITUVCHILARI
Maktabgacha ta`lim va boshlang`ich ta`lim o`qituvchilari ta`limning boshlang`ich bosqichida bir qator fanlardan dars beradi va maktabgacha yoshdagi bolalar uchun o`quv faoliyatini tashkil qiladi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilar bajaradigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: o`quv dasturlarini tayyorlash va ta`limning boshlang`ich bosqichida o`rganiladigan bir qator fanlarni o`qitish, bolalarning til, jismoniy va ijtimoiy ko`nikmalarni egallashini osonlashtirishga qaratilgan tadbirlarni rejalashtirish va tashkil etish;
hisobotlarni tayyorlash.
vazifalari boshqa xodimlarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin. Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2341 Boshlang`ich ta`lim o`qituvchilari;
2342 Maktabgacha ta`lim o`qituvchilari.
BOSHLANG`ICH GURUH 2341
BOSHLANG`ICH TA`LIM O`QITUVCHILARI
Boshlang`ich ta`lim o`qituvchilari boshlang`ich bosqichda bir qator fanlardan dars beradi. Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: o`quv rejasiga qo`yiladigan talablarga muvofiq kunlik dars ishlanmalarini va uzoqroq muddatga rejalarni tayyorlash;
bolalarning turli ehtiyojlariga qarab turli xil o`qitish usullari va materiallari (masalan, kompyuterlar, kitoblar, o`yinlar) yordamida bolalarni individual va guruhlarda o`qitish;
sinfda intizom va ish muhitini saqlash;
bolalar bilan sport tadbirlari, konsertlar va ekskursiyalar kabi tadbirlarni rejalashtirish va o`tkazish;
sinf va uy vazifasini belgilash va baholash;
bolalarning o`zlashtirishini baholash uchun testlar va nazorat materiallarini tayyorlash, o`tkazish va baholash;
bolalarning o`zlashtirishi va xatti-harakatlarini kuzatish va baholash;
dars paytida va maktab kunining boshqa vaqtlarida, shu jumladan tanaffus paytida o`yin maydonchasida bolalarga qarash;
maktab xodimlari yig`ilishlarida va boshqa uchrashuvlarda ishtirok etish, shuningdek, boshqa o`qituvchilar bilan ilmiy masalalar bo`yicha maslahatlashish;
bolalarning o`quv faoliyati va muammolarini muhokama qilish uchun ota-onalar yig`ilishlarini tayyorlash va o`tkazish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Boshlang`ich ta`limda informatika fanidan o`qituvchi;
Boshlang`ich sinf o`qituvchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Maktab (gimnaziya, litsey, oliy uchish tayyorgarligi, texnik va boshqa) direktori (boshlig`i) - 1345.
BOSHLANG`ICH GURUH 2342
MAKTABGACHA TA`LIM O`QITUVCHILARI
Maktabgacha ta`lim o`qituvchilari maktabgacha yoshdagi bolalarning ijtimoiy, jismoniy va aqliy rivojlanishini ta`minlash uchun o`quv va o`yin faoliyatini tashkil qiladi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bolalarda harakat ko`nikmalarini, hamkorlikdagi faoliyat va ijtimoiy ko`nikmalarni, o`ziga ishonch va o`zaro tushunishni rivojlantirishga qaratilgan individual va jamoaviy tadbirlarni rejalashtirish va tashkil etish;
hikoyalar, rolli o`yinlar, qo`shiqlar, she`rlar va norasmiy suhbatlar va muhokamalar orqali til rivojlanishini rag`batlantirish;
bolalarni tasviriy san`at, rolli o`yinlar, musiqa va mashqlar orqali ijodiy ifodalash imkoniyatini beruvchi faoliyatga jalb qilish;
hissiy yoki sog`liq muammolari va ularning rivojlanishini baholash va rivojlanish belgilarini izlash uchun bolalarni kuzatish;
o`quvchilarning ovqatlanish holati, farovonligi va xavfsizligini monitoring qilish va baholash va talabalar rivojlanishiga to`sqinlik qilishi mumkin bo`lgan omillarni aniqlash;
bolalarning xavfsizligini ta`minlash va nizolarni hal qilish uchun ularning faoliyatini nazorat qilish;
bolalarga to`g`ri ovqatlanish, kiyinish va hojatga chiqish ko`nikmalarini rivojlantirishga yordam berish;
ota-onalar va boshqa xodimlar bilan bolalarning taraqqiyoti yoki muammolarini muhokama qilish va tegishli choralarni aniqlash hamda tegishli xizmatlarga yuborish;
yosh bolalar bilan ishlaydigan boshqa xizmatlar bilan ish munosabatlarini o`rnatish va qo`llab-quvvatlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bolalar maktabgacha ta`lim muassasasi o`qituvchisi;
Jismoniy tarbiya yo`riqchisi;
Maktabgacha ta`lim tashkiloti tarbiyachisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Bolalar bog`chasi boshlig`i - 1341;
Bolalarga g`amxo`rlik qiluvchi xodimlar - 5311.
KICHIK GURUH 235
TA`LIM SOHASIDAGI BOSHQA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Ta`lim sohasidagi boshqa professional-mutaxassislar o`qitish usullari bo`yicha tadqiqotlar olib boradi va maslahat beradi, o`rganishda qiyinchiliklarga duch kelgan yoki alohida ehtiyojli odamlarni o`qitish, chet elga sayohat qilish va tegishli maqsadlarda chet tillarini o`rgatish, xususiy darslar berish, san`at, axborot texnologiyalari va o`rta, professional va oliy ta`limning asosiy o`quv dasturi doirasidan tashqariga chiqadigan boshqa fanlarni o`qitish bilan shug`ullanadi.
Ushbu kichik guruh tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: berish;
ta`lim usullari, kurslari va qo`llanmalarini tadqiq qilish va ishlab chiqish yoki maslahat jismoniy imkoniyati cheklangan bolalar, yoshlar yoki kattalar, shuningdek, o`qishda qiyinchiliklari bo`lgan yoki alohida ehtiyojli shaxslarni o`qitish; chet elga sayohat qilish uchun chet tillarini o`rgatish;
talabalarga musiqa, aktyorlik, raqs, tasviriy va boshqa san`at turlarining amaliyoti, nazariyasi va ijrosini o`rgatish;
axborot texnologiyalari foydalanuvchilari uchun o`quv dasturlari va kurslarini ishlab chiqish, rejalashtirish va yetkazib berish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2351 Ta`lim uslubiyoti bo`yicha professional-mutaxassislar;
2352 Maxsus ta`limning o`quv dasturlarini amalga oshiradigan ta`lim muassasalari o`qituvchilari (muallimlar);
2353 Chet tilini o`qitish bo`yicha o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar;
2354 Musiqa o`qitish bo`yicha o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar;
2355 San`atning barcha turlarini (musiqadan tashqari) o`qitish bo`yicha o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar;
2356 Axborot texnologiyalari sohasida o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar;
2359 Ta`limning boshqa boshlang`ich guruhiga kiritilmagan professional- mutaxassislar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 2351
TA`LIM USLUBIYOTI BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Ta`lim uslubiyoti bo`yicha professional-mutaxassislar o`qitish usullari, kurslari va o`quv qo`llanmalari bo`yicha tadqiqotlar olib boradi, ishlab chiqadi yoki maslahat beradi. Ular o`qituvchilar, ta`lim muassasalari faoliyati va erishilgan natijalarni ko`rib chiqadi, tegishli o`zgartirish va takomillashtirish bo`yicha tavsiyalar beradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: o`quv rejasiga joriy qo`shimchalar, o`qitish metodlari va o`quv jarayonining boshqa jihatlari bo`yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish, shuningdek, zarur o`zgartirishlar kiritish va takomillashtirish imkoniyatlari bo`yicha maslahatlar berish;
kurs mazmuni va imtihon usullari bo`yicha baholash va maslahatlar berish;
audiovizual va boshqa o`quv qurollari bo`yicha tadqiqotlar olib borish, maslahat berish, ta`lim muassasalarida ulardan foydalanishni rejalashtirish va tashkil etish;
ishlab chiqilgan fanlar va kurslarni hujjatlashtirish va yangi kurslarni baholash;
o`qituvchilarning malakasini oshirish, malaka oshirish va maslahat xizmatlarini ko`rsatish; o`qituvchilarni yangi dastur va uslublarga o`rgatish maqsadida seminar va konferensiyalar tashkil etish va o`tkazish;
yangi o`quv kurslari va dasturlarining tuzilishi, mazmuni va maqsadlarini ishlab chiqish; maktablarni vaqti-vaqti bilan tekshirish, ma`muriyat va pedagogik jamoa bilan o`quv rejasi, o`qitish usullari, maktab jihozlari va boshqa masalalar bilan bog`liq ishlarni muhokama qilish;
o`qitish metodikasi bilan tanishish va o`qituvchining darsni o`qitishi va erishilgan o`quv natijalarini baholash uchun sinflarga tashrif buyurish;
o`quv rejasiga, o`qitish usullariga va boshqa masalalarga mumkin bo`lgan o`zgartirish va qo`shimchalar bo`yicha maktab rahbariyatiga hisobot va tavsiyalar tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish va raqamlashtirish bo`yicha metodist;
O`quvchilarni kasbga yo`naltirish va psixologik xizmat bo`yicha metodist;
O`qitish metodikasi bo`yicha professional-mutaxassislar (umumiy).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Yotoqxona tarbiyachisi - 2359;
Pedagog-psixolog - 2634.
BOSHLANG`ICH GURUH 2352
MAXSUS TA`LIMNING O`QUV DASTURLARINI
AMALGA OSHIRADIGAN TA`LIM MUASSASALARI
O`QITUVCHILARI (MUALLIMLAR)
Maxsus ta`limning o`quv dasturlarini amalga oshiradigan ta`lim muassasalari o`qituvchilari (muallimlar) jismoniy yoki aqliy nogironligi bo`lgan bolalar, yoshlar yoki kattalar yoki o`rganishda qiyinchiliklari bo`lgan yoki alohida ehtiyojli odamlarga dars beradi. Ular o`z o`quvchilarining ijtimoiy, hissiy, aqliy va jismoniy rivojlanishiga hissa qo`shadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: aqliy, jismoniy, ijtimoiy va hissiy nuqsonlar, g`ayrioddiy aqliy qobiliyatlar va boshqa maxsus vaziyatlar bilan bog`liq holda talabalarning qobiliyatlari va cheklovlarini baholash; o`quv dasturlarini ishlab chiqish yoki o`zgartirish, talabalarning imkoniyatlari va ehtiyojlariga moslashtirilgan dasturlar, darslar va tadbirlarni tayyorlash va amalga oshirish; o`quvchilarning ehtiyojlariga mos ravishda maxsus usullar yoki vositalarni qo`llashda individual yoki jamoaviy asosda o`qitish;
hissiy va perseptiv-motor funksiyalarni, nutqni, idrokni va xotirani rag`batlantirish uchun mashg`ulot paytida maxsus ta`lim strategiyalari va usullaridan foydalanish;
o`quvchilar o`rtasida tartibni saqlash uchun xulq-atvor qoidalari, siyosat va tartiblarni belgilash va amalga oshirish;
eshitish, ko`rish va boshqa nuqsonlari bo`lgan talabalarga o`quv fanlari, amaliy ko`nikmalar va o`z-o`zini parvarish qilish ko`nikmalarini o`rgatish;
o`quvchilarning o`ziga ishonchi, qiziqishlari, qobiliyatlari, ko`nikmalari va harakatlarini muvofiqlashtirishni rag`batlantirish va rivojlantirish;
alohida ehtiyojli talabalar uchun darslarni rejalashtirish va rejalashtirish uchun boshqa xodimlar bilan maslahatlashish;
talabalar hujjatlari va boshqa hujjatlarni tayyorlash va yuritish, shuningdek hisobotlarni taqdim etish;
har bir talabaning yutuqlarini baholash va baholashning turli shakllarini qo`llash;
talabalarni rivojlantirish uchun mo`ljallangan individual o`quv dasturlarini ishlab chiqish uchun talabalar, ota-onalar, o`quv direktorlari va talabalarni parvarish qilish bilan shug`ullanadigan boshqa tegishli professional mutaxassislar bilan muloqot qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Maxsus ta`lim tizimidagi o`qituvchi;
O`qituvchi-logoped;
O`qituvchi-surdopedagog;
Tarjimon-daktilolog.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tabiiy fanlardan maktab o`qituvchisi - 2330;
Tarix bo`yicha o`rta-maxsus ta`lim tashkiloti o`qituvchisi - 2320;
Boshlang`ich sinf o`qituvchisi - 2341.
BOSHLANG`ICH GURUH 2353
CHET TILINI O`QITISH BO`YICHA O`QUV
DASTURLARINI AMALGA OSHIRADIGAN
O`QITUVCHILAR, SHU JUMLADAN YAKKA
TARTIBDAGI TADBIRKORLAR
Chet tilini o`qitish bo`yicha o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar chet elga sayohat qilish, ishga joylashish yoki muayyan imkoniyatlarga ega bo`lish, chet tilidagi ta`lim dasturlarida qatnashishga tayyorgarlik ko`rish yoki shaxsiy rivojlanish maqsadida til o`rganayotgan kattalar va bolalarga chet tillarini o`rgatadi. Ular maktabgacha ta`lim va tarbiya, umumiy o`rta va o`rta maxsus ta`lim, kasbiy ta`lim va oliy ta`lim tizimidan tashqarida yoki ushbu tizimdagi talabalar yoki o`qituvchilar ishtirokida ishlaydi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: ehtiyojlarni aniqlash va bilish maqsadlarida talabalar uchun yordam darajasini va qiyinchilik darajasini ishlab chiqarishni o`zlashtirish;
o`qitishning mazmuni va tezligi talabalarning qobiliyatlari va ehtiyojlariga bog`liq bo`lgan guruhlar va individual shaxslar uchun darslar va seminarlarni rejalashtirish, tayyorlash va o`tkazish;
o`quv materiallarini ishlab chiqish va tayyorlash va mavjud materiallarni moslashtirish; talabalarni baholash;
fanlar talabaning ona tilidan boshqa tillarda o`qitiladigan darslarda talabalarga yordam berish;
ta`limning asosiy tilini o`rganishni davom ettirayotgan talabalar uchun maxsus o`quv dasturlarini ishlab chiqish orqali boshqa o`qituvchilarga yordam berish;
topshiriqlarni berish va tuzatish, shuningdek imtihonlarni tayyorlash va baholash; talabalar faoliyatini baholash, ro`yxatga olish va hisobot berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Xorijiy tillar fanidan qo`shimcha ta`lim o`qituvchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Xorijiy tillar va adabiyoti bo`yicha professor-o`qituvchi - 2310;
Chet tili fanidan maktab o`qituvchisi - 2330;
Tarix bo`yicha o`rta-maxsus ta`lim tashkiloti o`qituvchisi - 2320;
Boshlang`ich ta`limda xorijiy til fanidan o`qituvchi - 2341.
BOSHLANG`ICH GURUH 2354
MUSIQA O`QITISH BO`YICHA O`QUV
DASTURLARINI AMALGA OSHIRADIGAN
O`QITUVCHILAR, SHU JUMLADAN YAKKA
TARTIBDAGI TADBIRKORLAR
Musiqa o`qitish bo`yicha o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar talaba va o`quvchilarga maktabgacha ta`lim va tarbiya, umumiy o`rta va o`rta maxsus ta`lim, kasbiy ta`lim va oliy ta`limdan tashqari musiqa amaliyoti, nazariyasi va ijrosini o`rgatadi, lekin asosiy ta`lim tizimida xususiy darslar yoki kichik guruhlarda talabalarni o`qitishlari ham mumkin.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
talabalarning qobiliyat darajasini baholash va ehtiyojlar va o`quv maqsadlarini aniqlash;
individual talabalar va guruhlar uchun o`quv dasturlari, darslar va seminarlarni rejalashtirish, tayyorlash va amalga oshirish;
musiqa nazariyasiga oid materiallar tayyorlash va ular bilan talabalarni tanishtirish hamda musiqani izohlash;
qo`shiq aytish yoki muayyan cholg`u chalishning amaliy jihatlarini o`rgatish va ko`rsatish; talabalarga musiqani o`qish va yozishni o`rgatish;
o`quvchilarning qobiliyatlari, qiziqishlari va iste`dodlari darajasiga mos keladigan vazifalarni taqsimlash va musiqa asarlarini o`qitish;
talabalarni baholash va maslahat berish, tanqid qilish va rag`batlantirish;
o`quv rejalari, kurs mazmuni, o`quv materiallari va o`qitish metodlarini qayta ko`rib chiqish;
talabalarni imtihonlarga, ma`ruzalarga va baholashga tayyorlash; musiqa ijrochilarining tashriflari va sayohatlarini tashkil etish;
o`quvchilarning yutuqlarini namoyish qilish uchun mashqlar yoki chiqishlarni tashkil etish va o`tkazishda yordam berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Musiqa maktabi o`qituvchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Musiqa san`ati bo`yicha kasbiy ta`lim tashkiloti o`qituvchisi - 2320;
Musiqa fanidan maktab o`qituvchisi - 2330;
Boshlang`ich ta`limda musiqiy savodxonlik fanidan o`qituvchi - 2341.
Eslatma.
O`quvchilarga musiqa fanidan dars beradigan o`rta va boshlang`ich maktablarning oddiy o`qituvchilari 2330: O`rta maktab o`qituvchilari va 2341: Boshlang`ich ta`lim o`qituvchilari boshlang`ich guruhlarida mos ravishda klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 2355
SAN`ATNING BARCHA TURLARINI
(MUSIQADAN TASHQARI) O`QITISH BO`YICHA
O`QUV DASTURLARINI AMALGA OSHIRADIGAN
O`QITUVCHILAR, SHU JUMLADAN YAKKA
TARTIBDAGI TADBIRKORLAR
San`atning barcha turlarini (musiqadan tashqari o`qitish bo`yicha o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar talaba va o`quvchilarga maktabgacha ta`lim va tarbiya, umumiy o`rta va o`rta maxsus ta`lim, kasbiy ta`lim va oliy ta`limdan tashqari raqs, aktyorlik, tasviriy va boshqa san`at turlari (musiqadan tashqari) amaliyoti, nazariyasi va ijrosini o`rgatadi, biroq o`quvchilarning kichik guruhlarida shaxsiy darslar o`tkazishi mumkin.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: o`quvchilarning qobiliyat darajasini baholash va o`quv maqsadlarini aniqlash;
individual talabalar va guruhlar uchun o`quv dasturlari, darslar va seminarlarni rejalashtirish, tayyorlash va amalga oshirish;
o`rganilayotgan fan nazariyasi bo`yicha materiallar tayyorlash;
aktyorlik, raqs, tasviriy yoki boshqa san`atning amaliy jihatlarini o`rgatish va namoyish etish;
o`quvchilarning qobiliyatlari, qiziqishlari va iste`dodlari darajasiga mos ravishda vazifalar va ishlarni taqsimlash;
talabalarni baholash va maslahat, tanqid va rag`batlantirish;
o`quv rejalari, kurs mazmuni, o`quv materiallari va o`qitish metodlarini qayta ko`rib chiqish;
talabalarni imtihonlarga tayyorlash, nutq va baholash;
ko`rgazmalar va tomoshalarga tashriflar va sayohatlarni tashkil etish;
spektakl yoki talabalar asarlari ko`rgazmalarini tashkil etish va o`tkazishda yordam berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aktyorlik mahorati bo`yicha qo`shimcha ta`lim o`qituvchisi;
Nutq mahorati bo`yicha qo`shimcha ta`lim o`qituvchisi;
San`at bo`yicha qo`shimcha ta`lim o`qituvchisi;
Hunarmandchilik bo`yicha qo`shimcha ta`lim o`qituvchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Musiqa maktabi o`qituvchisi - 232354;
Musiqa san`ati bo`yicha kasbiy ta`lim tashkiloti o`qituvchisi - 2320;
Musiqa fanidan maktab o`qituvchisi - 2330;
Boshlang`ich ta`limda musiqiy savodxonlik fanidan o`qituvchi - 2341.
Eslatma.
O`quvchilarga musiqa fanidan dars beradigan o`rta va boshlang`ich maktablarning oddiy o`qituvchilari 2330: O`rta maktab o`qituvchilari va 2341: Boshlang`ich ta`lim o`qituvchilari boshlang`ich guruhlarida mos ravishda klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 2356
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI SOHASIDA
O`QUV DASTURLARINI AMALGA OSHIRADIGAN
O`QITUVCHILAR, SHU JUMLADAN YAKKA
TARTIBDAGI TADBIRKORLAR
Axborot texnologiyalari sohasida o`quv dasturlarini amalga oshiradigan o`qituvchilar, shu jumladan yakka tartibdagi tadbirkorlar maktabgacha ta`lim va tarbiya, umumiy o`rta va o`rta maxsus ta`lim, kasbiy ta`lim va oliy ta`limdan tashqari axborot texnologiyalari foydalanuvchilari uchun o`quv dasturlari va kurslarini ishlab chiqadi, rejalashtiradi va o`tkazadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: alohida foydalanuvchilar va tashkilotlarning axborot texnologiyalari sohasidagi ehtiyojlari va talablarini aniqlash;
darsliklar, ko`rgazmali qo`llanmalar, onlayn o`quv qo`llanmalari va o`quv modellari kabi o`quv materiallari va qo`llanmalarini tayyorlash va ishlab chiqish, shuningdek, o`quv ma`lumotnomalarini yuritish;
individual yoki jamoaviy sessiyalar shaklida amalga oshirilishi mumkin bo`lgan o`quv va rivojlanish dasturlarini ishlab chiqish, muvofiqlashtirish, rejalashtirish va amalga oshirish, shuningdek seminarlar, yig`ilishlar, skrininglar va konferensiyalar o`tkazishda yordam berish;
ta`lim sifati va samaradorligini monitoring qilish va doimiy baholashni o`tkazish, shuningdek, o`quv maqsadlari, usullari va kurs uchun hisobot materiallarini ko`rib chiqish va o`zgartirish;
mavzu va tizimlarni to`liq tushunish uchun ma`lumotnoma materiallarini qidirish, to`plash va o`rganish;
yangi mahsulot versiyalari va nashrlarini, dasturiy ta`minotdagi yutuqlarni va axborot texnologiyalaridagi umumiy tendensiyalarni kuzatib borish, qo`llanmalar, o`quv qo`llanmalari va foydalanuvchi qo`llanmalari, onlayn yordam qo`llanmalari va foydalanish bo`yicha ko`rsatmalar va texnik xizmat ko`rsatish kabi mahsulotlar va oxirgi foydalanuvchi materiallarini tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Axborot texnologiyalari bo`yicha qo`shimcha ta`lim o`qituvchisi;
Kompyuter savodxonligi asoslari bo`yicha qo`shimcha ta`lim o`qituvchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Axborot tizimlari va texnologiyalari bo`yicha professor-o`qituvchi - 2310;
Informatika bo`yicha o`rta-maxsus ta`lim tashkiloti o`qituvchisi - 2320;
Informatika fanidan maktab o`qituvchisi - 2330;
Boshlang`ich ta`limda informatika fanidan o`qituvchi - 2341.
BOSHLANG`ICH GURUH 2359
TA`LIMNING BOSHQA BOSHLANG`ICH
GURUHIGA KIRITILMAGAN PROFESSIONAL-
MUTAXASSISLAR, B.G.K.
Ta`limning boshqa boshlang`ich guruhiga kiritilmagan professional-mutaxassislar, b.g.k. guruhiga 23: Ta`lim sohasidagi professional-mutaxassislar o`rtacha guruhiga kirmagan mutaxassislar kiradi. Masalan, ushbu guruhga chet tillari va turli san`atdan tashqari boshqa fanlar bo`yicha xususiy ta`lim bilan shug`ullanadigan ishchilar, shuningdek, talabalarga ta`lim masalalari bo`yicha maslahat beradigan ishchilar kiradi.
Bunday hollarda ularning vazifalari quyidagilar bo`lishi mumkin:
o`quvchilarning qobiliyat darajasini baholash va o`quv maqsadlarini aniqlash;
individual talabalar va guruhlar uchun o`quv dasturlari, darslar va seminarlarni rejalashtirish, tayyorlash va amalga oshirish;
o`rganilayotgan fan nazariyasi bo`yicha materiallar tayyorlash;
o`rganilayotgan fanlarning amaliy jihatlarini o`rgatish va ko`rsatish;
o`quvchilarning qobiliyatlari, qiziqishlari va moyilliklari darajasiga muvofiq vazifalar va ishlarni taqsimlash;
talabalarni baholash va maslahat, tanqid va rag`batlantirish;
o`quv rejalari, kurs mazmuni, o`quv materiallari va o`qitish metodlarini qayta ko`rib chiqish;
talabalarni imtihon va baholashga tayyorlash;
talabalarga kurs va dastur tanlash, dars jadvallari, maktab o`quv dasturlaridagi tuzatishlar, dars qoldirmaslik, maktab odatlari va martaba rejalashtirish kabi akademik masalalar bo`yicha maslahat berish;
talabalarga o`quv jarayoniga ta`sir qiluvchi shaxsiy, ijtimoiy yoki xulq-atvor muammolarini tushunish va yengishda yordam berish uchun maslahat berish;
talabalarni keyingi o`qishga tayyorlash, ularni o`rganish uchun barcha imkoniyatlardan foydalanishga va qiyin topshiriqlarni sabr-toqat qilishga undash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Tashkilotchi-pedagog;
Talabalar bo`yicha maslahatchi; Repetitor (umumiy yo`nalish);
O`quv-tarbiya ishlari va fuqaro mudofaasi bo`yicha yo`riqchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Axborot tizimlari va texnologiyalari bo`yicha professor-o`qituvchi - 2310;
Tabiiy fanlardan maktab o`qituvchisi - 2330;
Tarix bo`yicha o`rta-maxsus ta`lim tashkiloti o`qituvchisi - 2320;
Boshlang`ich sinf o`qituvchisi - 2341;
Pedagog-psixolog - 2634.
O`RTACHA GURUH 24
MA`MURIYAT VA BIZNES SOHASIDAGI
PROFESSIOANAL-MUTAXASSISLAR
Ma`muriyat va biznes sohasidagi professional-mutaxassislar texnik, tibbiy va axborot- kommunikatsiya texnologiyalari sohalarida moliya, ishchi kuchini rivojlantirish, jamoatchilik bilan aloqalar, marketing va sotish bilan bog`liq xizmatlarni taqdim etish uchun tahliliy, konseptual va amaliy vazifalarni bajaradi, tashkiliy tuzilmalar, usullar va tizimlar tahlilini, shuningdek investitsiya dasturlari bilan bog`liq axborotning miqdoriy tahlilini o`tkazadi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning to`rtinchi ko`nikma darajasiga mos ko`nikmalarni talab qiladi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
tashkilotlarda savdoning iqtisodiy maqsadga muvofiqligi, xarajatlar tarkibiy qismlari va samaradorligi to`g`risidagi ma`lumotlarni to`plash, tahlil qilish va sharhlash;
audit o`tkazish, moliyaviy hisobotlarni tayyorlash va tashkilotlarning g`aznachilik tizimlarini monitoring qilish;
moliyaviy rejalar va strategiyalarni ishlab chiqish va tahlil qilish, sotish buyurtmalarini bajarish va iste`mol tovarlarini sotib olish va sotish bo`yicha muzokaralar olib borish;
kadrlarni tanlash, o`qitish va malakasini oshirish bo`yicha dasturlarni ishlab chiqish, amalga oshirish va baholash;
marketing kompaniyalari va jamoatchilik bilan aloqalarni tadqiq qilish, ishlab chiqish va amalga oshirish;
davlat va tijorat faoliyatini kengaytirish va rivojlantirish hamda ularning samaradorligini oshirishga qaratilgan usullarni va siyosatni o`rganish va ishlab chiqish;
ish beruvchilar va raqobatchilarning tovarlari va xizmatlari, shuningdek bozor sharoitlari to`g`risidagi ma`lumotlarni olish va yangilash;
mijozlar ehtiyojlarini baholash va ularga tovarlar va xizmatlarni tushuntirish va namoyish qilish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
241 Moliyaviy yo`nalish bo`yicha professional-mutaxassislar;
242 Boshqaruv sohasidagi professional-mutaxassislar;
243 Jamoatchilik bilan aloqalar, mahsulotlar va xizmatlarni sotish hamda marketing bo`yicha professional-mutaxassislar.
KICHIK GURUH 241
MOLIYAVIY YO`NALISH BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Moliyaviy yo`nalish bo`yicha professional-mutaxassislar moliyaviy hisobot tizimlarini yoki jismoniy shaxslar, tashkilotlar, davlat yoki xususiy muassasalar moliyasini rejalashtiradi, loyihalashtiradi, tashkil qiladi, boshqaradi, investitsiyalaydi, boshqaradi va miqdorini belgilaydi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
tashkilotning moliyaviy hisobotini tayyorlash va tashkil etish; tashkilotning moliyaviy hisobotlarini ko`rib chiqish;
jismoniy shaxslar va tashkilotlarga moliyaviy maslahatlar berish;
alohida iqtisodiyot tarmoqlari va umuman iqtisodiyot bo`yicha tahliliy hisobotlarni tayyorlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2411 Buxgalteriya hisobi sohasidagi professional-mutaxassislar;
2412 Moliya va investitsiya masalalari bo`yicha professional- mutaxassislar;
2413 Moliyaviy tahlilchilar.
BOSHLANG`ICH GURUH 2411
BUXGALTERIYA HISOBI SOHASIDAGI
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Buxgalteriya hisobi sohasidagi professional-mutaxassislar jismoniy shaxslar va tashkilotlar uchun buxgalteriya tizimini rejalashtiradi, tashkil qiladi va boshqaradi. Ushbu guruhga kiritilgan ayrim faoliyat turlari buxgalteriya hisobining belgilangan standartlari va tartib- qoidalarining aniqligi va bajarilishini ta`minlash maqsadida jismoniy shaxslar va tashkilotlarning buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotlarini o`rganish va tahlil qilish bilan bog`liq.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: byudjet va buxgalteriya nazorati, shuningdek, boshqa buxgalterlik siyosati va tizimlari bo`yicha maslahat berish, rejalashtirish va amalga oshirish;
qonun hujjatlarida va boshqa organlarda belgilangan tartibda rahbariyatga, aksiyadorlarga taqdim etish uchun moliyaviy hisobotlarni tayyorlash va sertifikatlash;
soliq deklaratsiyasini tayyorlash, soliq masalalari bo`yicha maslahatlar berish va soliq inspektorlari oldida bahsli da`volarni ko`rib chiqish;
daromad prognozlari va byudjetlar bo`yicha hisobotlarni tayyorlash yoki taqdim etish;
da`vo qilingan firibgarlik, to`lovga layoqatsizlik va bankrotlik kabi masalalar bo`yicha moliyaviy tadqiqotlar o`tkazish;
buxgalteriya hisobi va buxgalteriya hujjatlarini tekshirish;
aksiyalarni saqlash, sotish, yangi mahsulotlar va boshqa samaradorlikning moliyaviy jihatlari bo`yicha tekshiruvlar o`tkazish va rahbariyatga maslahat berish;
tovarlar va xizmatlar tannarxini aniqlash tizimlarini ishlab chiqish va nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Auditor;
Buxgalter;
Buxgalter-kassir;
Byudjet masalalarini tahlil qilish bo`yicha professional- mutaxassis.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ichki audit nazorati bo`yicha rahbarlar (bosh auditor) - 1211;
Buxgalter yordamchisi - 3313;
Buxgalter (o`rta malakali) - 3313.
BOSHLANG`ICH GURUH 2412
MOLIYA VA INVESTITSIYA MASALALARI
BO`YICHA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Moliya va investitsiya masalalari bo`yicha professional-mutaxassislar (maslahatchilar) jismoniy shaxslar va tashkilotlar uchun moliyaviy rejalarni ishlab chiqadi va ular nomidan moliyalashtiradi va boshqaradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: mijozlar bazasini yaratish va saqlash;
moliyaviy holat va maqsadlarni aniqlashtirish, xavf-xatarlarga chidamlilik va boshqalarni aniqlash, moliyaviy rejalar va investitsiya strategiyalarini ishlab chiqish uchun zarur bo`lgan boshqa ma`lumotlarni olish uchun mijozlar bilan suhbatlar o`tkazish;
moliyaviy maqsadlarni belgilash, ularga erishish uchun strategiyalarni ishlab chiqish va amalga oshirish;
mijozlar uchun aksiyalar va obligatsiyalarni sotib olish va sotishni tashkil etish;
investitsiyalarning iqtisodiy samaradorligini monitoring qilish va qayta ko`rib chiqilgan ehtiyojlar va bozor o`zgarishlari asosida investitsiya rejalarini tahlil qilish va qayta ko`rib chiqish; mijozlar uchun sug`urta qoplamasi bo`yicha muzokaralar olib borish va tavsiyalar berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Investitsiyalar bo`yicha maslahatchi;
Moliyachi;
Boshqaruv bo`yicha maslahatchi.
BOSHLANG`ICH GURUH 2413
MOLIYAVIY TAHLILCHILAR
Moliyaviy tahlilchilar davlat yoki xususiy investitsiya dasturlari bilan bog`liq ma`lumotlarni aniqlaydi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: investitsiya qarorlarini qabul qilish maqsadida tijorat, ishlab chiqarish va iqtisodiy sharoitlar prognozlarini olish uchun moliyaviy ma`lumotlarni tahlil qilish;
sanoat texnologiyalari, biznes, moliya va iqtisod sohasidagi so`nggi ishlanmalarni kuzatib borish;
investitsiya dasturlari bilan bog`liq ma`lumotlarni, shu jumladan narxlar, foyda, barqarorlik, investitsiya risklari va iqtisodiy ta`sir nuqtayi nazaridan kelajak istiqbollarini talqin qilish;
moliyaviy nashrlar va xizmatlar, investitsion bank firmalari, davlat idoralari, sanoat nashrlari, kompaniya xodimlari va shaxsiy suhbatlar ma`lumotlarini tahlil qilish orqali iqtisodiy, sanoat va korporativ o`zgarishlarni kuzatish;
kompaniyalar, investitsiya firmalari xodimlari yoki investorlar uchun investitsiyalar va investitsiya vaqtlari bo`yicha maslahatlar berish;
aksiyalarni sindikatsiyalash va joylashtirish uchun e`lon qilish mumkin bo`lgan narxlarni belgilash;
moliyaviy tahlil natijalari asosida investitsion harakatlar rejalarini tayyorlash; alohida tarmoqlardagi turli zaxiralarning nisbiy sifatini baholash va taqqoslash;
umumiy iqtisodiy tendensiyalar, alohida korporatsiyalar va umuman tarmoqlar bo`yicha og`zaki va yozma hisobotlarni tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Moliyaviy tahlilchi;
Moliyaviy xavflar tahlilchisi (Analitik);
Qimmatli qog`ozlar bo`yicha maslahatchi.
KICHIK GURUH 242
BOSHQARUV SOHASIDAGI
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Boshqaruv sohasidagi professional-mutaxassislar tashkilotlar va tashkilotlarning alohida xodimlari faoliyatini yaxshilash bilan bog`liq turli xil tushunchalar va nazariyalarni qo`llaydi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
tashkilotlar tuzilmasini baholash va keyingi rivojlanish yo`nalishlarini aniqlash;
tashkilot faoliyatining tashkilotning asosiy maqsadlariga muvofiqligini ta`minlash; tashkilot ichida xodimlarni yollash, o`qitish, rivojlantirish va maslahat berish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2421 Boshqaruv va tashkilot tizimlari bo`yicha professional- mutaxassislar;
2422 Ma`muriy siyosat bo`yicha professional-mutaxassislar;
2423 Kadrlar tanlash va ulardan foydalanish sohasidagi professional-mutaxassislar;
2424 Kadrlar tayyorlash va rivojlantirish sohasidagi professional-mutaxassislar.
BOSHLANG`ICH GURUH 2421
BOSHQARUV VA TASHKILOT TIZIMLARI
BO`YICHA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Boshqaruv va tashkilot tizimlari bo`yicha professional-mutaxassislar tashkilotlarga yuqori natijalarga erishish va tashkiliy muammolarni hal qilishda yordam beradi. Ular tashkiliy tuzilmalar, usullar, tizimlar va protseduralarni o`rganadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: mijozlar ehtiyojlarini qondirish va tashkilot resurslaridan oqilona foydalanishga qaratilgan maqsadlar, strategiyalar va rejalarni belgilash sohasida yordam va rag`batlantirish; joriy tizimlar va tuzilmalarni tahlil qilish va baholash;
joriy tizimlar xodimlari bilan muhokama qilish va tashkilotning barcha darajalarida tizimlarni nazorat qilish;
mijozlarga qanday qilib tashkiliy masalalarni samarali tashkil etish va hal qilish bo`yicha maslahat berish;
mavjud va taklif qilingan usullar va tartiblarni, shu jumladan ma`muriy va xizmat ko`rsatish tartib-qoidalarini tahlil qilish orqali mehnatni tashkil etish sohasida tadqiqotlar o`tkazish va tahlil qilish;
ish jarayonlari jadvallarini, hujjatlarni, hisobotlarni, qo`llanmalarni va tashkilotning ish tavsiflarini tuzish va ko`rib chiqish;
usullar va tartiblarni qayta ko`rib chiqish, mehnat jarayonlarini o`zgartirish, vazifalarni qayta taqsimlash va tashkiliy muammolarni hal qilish bo`yicha takliflar tayyorlash va taqdim etish; tasdiqlangan tavsiyalarni amalga oshirishga ko`maklashish, qayta ko`rib chiqilgan yo`riqnomalar va protsessual qo`llanmalar berish va boshqa hujjatlar loyihalarini tayyorlash;
ish tartib-qoidalarini qayta ko`rib chiqish va protseduralar va standartlardan chetga chiqish bo`yicha tavsiyalar berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Boshqaruv masalalari bo`yicha maslahatchi;
Biznes maslahatchi;
Biznes tahlilchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
AKT sohasida biznes tahlilchi - 2511.
BOSHLANG`ICH GURUH 2422
MA`MURIY SIYOSAT BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Ma`muriy siyosat bo`yicha professional-mutaxassislar davlat va tijorat tashkilotlarining faoliyati va dasturlarini ishlab chiqish, amalga oshirish va qayta ko`rib chiqish bilan bog`liq siyosatlarni ishlab chiqadi va tahlil qiladi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: siyosatni amalga oshirish ehtiyojlarini aniqlash uchun dastur ma`murlari va boshqa manfaatdor tomonlar bilan aloqa o`rnatish va maslahatlashish;
chetga chiqishlar mavjud bo`lgan va eskirgan qoidalarni aniqlash uchun mavjud siyosat va qonunchilikni qayta ko`rib chiqish;
ijtimoiy, iqtisodiy va ishlab chiqarish tendensiyalarini, shuningdek, taqdim etilayotgan dastur va xizmatlar bilan bog`liq mijozlarning taxminlarini o`rganish;
amalga oshirilishi kerak bo`lgan siyosat muqobillarini shakllantirish va tahlil qilish, asosiy hujjatlarni tayyorlash va siyosatni o`zgartirish bo`yicha tavsiyalar va afzal variantlar bo`yicha maslahatlar berish;
ta`sirni, moliyaviy oqibatlarini, boshqa dasturlar bilan o`zaro ta`sirini va siyosiy va ma`muriy maqsadga muvofiqligini baholash;
tahdid va xavflarni baholash va javoblarni tayyorlash;
tashkiliy siyosatga muvofiqligini ta`minlash uchun operatsiyalar va dasturlarni tahlil qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Davlat boshqaruvi masalalari bo`yicha maslahatchi;
Tashqi iqtisodiy aloqalar bo`yicha professional-mutaxassis;
Siyosiy tahlilchi.
BOSHLANG`ICH GURUH 2423
KADRLAR TANLASH VA
ULARDAN FOYDALANISH SOHASIDAGI
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Kadrlar tanlash va ulardan foydalanish sohasidagi professional-mutaxassislar kadrlar siyosati bilan bog`liq professional biznes xizmatlarini, masalan, ishga olish, rivojlantirish, bandlikni tahlil qilish va kasbga yo`naltirish kabi xizmatlarni taqdim etadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
xodimlarni yollash, joylashtirish, o`qitish, rag`batlantirish, mukofotlash, rahbarlar va xodimlar o`rtasidagi munosabatlar va kadrlar siyosatining boshqa sohalari bilan bog`liq maslahat berish va xodimlar bilan ishlash;
tashkilotda bajarilgan ishlarni turli yo`llar bilan o`rganish va tahlil qilish, shu jumladan ishchilar, yuqori lavozimli amaldorlar va rahbarlar bilan suhbatlashish, shuningdek olingan ma`lumotlar asosida batafsil ish tavsiflari, ish joylari va kasblarni tuzish;
kasblar haqida ma`lumot tayyorlash yoki kasblar bo`yicha tasniflash tizimini ishlab chiqish;
xodimlarni boshqarish, ishchi kuchini o`rganish va rejalashtirish, o`qitish, kasb ma`lumoti va kasbga yo`naltirish kabi sohalarda yuqoridagi va ish va bandlikni tahlil qilishning boshqa jihatlariga maslahat berish va rivojlantirish;
shaxslarni ishga joylashish imkoniyatlari, kasb tanlash va keyingi ta`lim yoki malaka oshirish bo`yicha tadqiqot olib borish va maslahat berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Xodimlarni tanlash bo`yicha professional-mutaxassis;
Kadrlar bo`yicha muhandis;
Xodimlarni rivojlantirish bo`yicha professional-mutaxassis;
Mehnatni tashkil qilish va normallashtirish muhandisi;
Ish haqi va mukofotlar bo`yicha professional-mutaxassis.
BOSHLANG`ICH GURUH 2424
KADRLAR TAYYORLASH VA RIVOJLANTIRISH
SOHASIDAGI PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Kadrlar tayyorlash va rivojlantirish sohasidagi professional-mutaxassislar rahbarlar va xodimlarni tashkilot maqsadlari uchun zarur bo`lgan ko`nikma va malakalar bilan jihozlash uchun o`qitish va rivojlanish dasturlarini rejalashtiradi, ishlab chiqadi, amalga oshiradi va baholaydi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: shaxslar va tashkilotlarning ehtiyojlari va talablarini aniqlash;
xodimlarni rivojlantirish nuqtayi nazaridan maqsadlarni belgilash va o`qitish natijalarini baholash;
darsliklar, ko`rgazmali qo`llanmalar, onlayn o`quv qo`llanmalari va o`quv modellari kabi o`quv materiallari va qo`llanmalarini tayyorlash va ishlab chiqish, shuningdek, o`quv ma`lumotnomalarini yuritish;
individual yoki jamoaviy sessiyalar shaklida amalga oshirilishi mumkin bo`lgan o`quv va rivojlanish dasturlarini ishlab chiqish, muvofiqlashtirish, rejalashtirish va o`tkazish, shuningdek seminarlar, uchrashuvlar, ko`rgazmalar va konferensiyalar o`tkazishda yordam berish;
kadrlar uchun maxsus o`qitish va malaka oshirish dasturlarini amalga oshirish uchun tashqi ta`lim tashkilotlari bilan aloqalarni davom ettirish;
kadrlarni tayyorlash va rivojlantirish bo`yicha ichki va tashqi faoliyatni qo`llab- quvvatlash, shuningdek, bunday faoliyatni baholash;
ichki va tashqi ta`lim faoliyatining sifati va samaradorligini monitoring qilish va doimiy baholashni o`tkazish, shuningdek, o`quv maqsadlari, usullari va kurs uchun hisobot materiallarini ko`rib chiqish hamda o`zgartirish;
turli mavzular va tizimlarni to`liq tushunish uchun ma`lumotnomalarni to`plash, o`rganish va tadqiq qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kadrlar tayyorlash bo`yicha mutaxassis;
Kasbga moslashtirish bo`yicha muhandis;
Mehnat resurslarini tayyorlash bo`yicha professional-mutaxassis.
KICHIK GURUH 243
JAMOATCHILIK BILAN ALOQALAR,
MAHSULOTLAR VA XIZMATLARNI SOTISH
HAMDA MARKETING BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Jamoatchilik bilan aloqalar, mahsulotlar va xizmatlarni sotish hamda marketing bo`yicha professional-mutaxassislar tashkilotlar, mahsulotlar va xizmatlarni ilgari surish uchun axborot tarqatish dasturlarini rejalashtiradi, ishlab chiqadi, muvofiqlashtiradi va amalga oshiradi, shuningdek, turli xil texnik, sanoat, tibbiy, farmatsevtika va axborot mahsulotlari va xizmatlarini sotish bo`yicha kompaniyalar vakili hisoblanishadi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bozor tadqiqotlarini tayinlash va o`tkazish, uning natijalarini tahlil qilish va reklama, marketing va jamoatchilik bilan aloqalar faoliyatini rejalashtirish;
marketing maqsadlari, strategiyalari va dasturlarini tayyorlash va amalga oshirish orqali biznesni kengaytirish va rivojlantirishga ko`maklashish;
reklama kompaniyalarini rejalashtirish va tashkil etish;
qulay imij yaratish maqsadida jurnalistlar, fotosuratchilar, illyustratorlar va boshqa mutaxassislar tomonidan taqdim etilgan materiallarni baholash va tanlash;
ish beruvchilar va raqobatchilarning tovarlari va xizmatlari, shuningdek bozor sharoitlari to`g`risidagi ma`lumotlarni olish va yangilash;
mijozlar ehtiyojlarini baholash va ularga tovarlar va xizmatlarni tushuntirish va namoyish qilish;
marketing imkoniyatlarini aniqlash va bunday tashriflar natijalari bo`yicha chora ko`rish uchun doimiy va bo`lajak mijozlarga tashrif buyurish;
narxlar va kredit shartlarini tayinlash va muhokama qilish, shuningdek shartnomalar tuzish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2431 Reklama va marketing bo`yicha professional-mutaxassislar;
2432 Jamoatchilik bilan aloqalar bo`yicha professional-mutaxassislar;
2433 Texnik va tibbiy mahsulotlarni sotish bo`yicha mutaxassislar (axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan tashqari);
2434 Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari mahsulotlarini sotish bo`yicha professional-mutaxassislar.
BOSHLANG`ICH GURUH 2431
REKLAMA VA MARKETING BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Reklama va marketing bo`yicha professional-mutaxassislar reklama strategiyalari va kompaniyalarini ishlab chiqadi va muvofiqlashtiradi, yangi mahsulot va xizmatlar uchun bozorlarni topadi va mavjud mahsulot va xizmatlar uchun marketing imkoniyatlarini aniqlaydi va rivojlantiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
sotish maqsadlarini qo`llab-quvvatlash uchun reklama strategiyalari va kompaniyalarini rejalashtirish, ishlab chiqish va tashkil etish;
maqsadli bozorlarga erishish, iste`molchilarning xabardorligini oshirish va mahsulot va xizmatlar atributlarini samarali targ`ib qilish uchun strategiya va kompaniyalar bo`yicha rahbariyat va mijozlarga maslahat berish;
reklama matnlari va reklama uchun ssenariylar yozish, shuningdek televideniye va kino ishlab chiqarishni muvofiqlashtirish, ommaviy axborot vositalarida reklama qilish;
iste`molchilarning xatti-harakatlari va afzalliklari to`g`risidagi ma`lumotlarni to`plash va tahlil qilish;
iste`molchilarning hozirgi va kelajakdagi moyilliklarini tushuntirish va bashorat qilish; yangi tovarlar va xizmatlarga potensial talab va bozor xususiyatlarini o`rganish; marketing maqsadlari, strategiyalari va dasturlarini tayyorlash va amalga oshirish orqali
biznesni kengaytirish va rivojlantirishga ko`maklashish;
yangi va mavjud mahsulotlar va xizmatlar uchun marketing imkoniyatlarini aniqlash uchun bozor tadqiqotlarini tayinlash va o`tkazish;
marketingning barcha jihatlari, shu jumladan mahsulot portfeli, narxlar, reklama, sotish va tarqatish kanallari bo`yicha maslahat berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Marketing bo`yicha professional-mutaxassislar;
Marketolog;
Reklama bo`yicha professional-mutaxassislar;
Logistika bo`yicha professional-mutaxassis.
BOSHLANG`ICH GURUH 2432
JAMOATCHILIK BILAN ALOQALAR BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Jamoatchilik bilan aloqalar bo`yicha professional-mutaxassislar tijorat va boshqa tashkilotlar, ularning mahsulotlari va xizmatlari hamda jamiyatdagi rolini tushunish va qabul qilishga yordam beruvchi axborot va kommunikatsiya strategiyalarini rejalashtiradi, ishlab chiqadi, amalga oshiradi va baholaydi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: reklama kompaniyalari va aloqa strategiyalarini rejalashtirish va tashkil etish;
rahbarlarga o`z siyosatlari, dasturlari va amaliyotlarining jamoatchilik bilan aloqalar oqibatlari bo`yicha maslahat berish, shuningdek, yangiliklar va press-relizlarni tayyorlash va monitoring qilish;
jamoatchilik fikri so`rovlarini o`tkazish va rejalashtirish, ularning natijalarini tahlil qilish hamda jamoatchilik bilan aloqalar va reklama kompaniyalarini rejalashtirish;
nufuzini oshirish va qulay imij yaratish maqsadida maxsus tadbirlar, seminarlar, ko`ngilochar tadbirlar, tanlovlar va qabullar tashkil etish;
tashkilotlar manfaatlarini ifodalash va ommaviy axborot vositalarida intervyularni muvofiqlashtirish;
tashkilotni targ`ib qilish uchun biznes va boshqa qabullarga tashrif buyurish; fotosuratlar va boshqa illyustrativ materiallarga buyurtma berish va qabul qilish;
qulay imij yaratish uchun jurnalistlar, fotosuratchilar, rassomlar va boshqa mutaxassislar tomonidan taqdim etilgan materiallarni tanlash, baholash va ko`rib chiqish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Jamoatchilik bilan aloqalar bo`yicha professional-mutaxassis;
Axborot siyosati bo`yicha professional-mutaxassis;
Fuqarolar murojaatlari bilan ishlash bo`yicha professional- mutaxassis.
BOSHLANG`ICH GURUH 2433
TEXNIK VA TIBBIY MAHSULOTLARNI SOTISH BO`YICHA
MUTAXASSISLAR (AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA
TEXNOLOGIYALARIDAN TASHQARI)
Texnik va tibbiy mahsulotlarni sotish bo`yicha mutaxassislar (axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan tashqari) sanoat, tijorat, professional va boshqa tashkilotlarga turli xil sanoat, tibbiy va farmatsevtika mahsulotlari va xizmatlarini sotish bo`yicha kompaniyalarga vakillik qiladi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga quyidagilar kiradi: kataloglar va boshqa manbalardan foydalangan holda bo`lajak mijozlar ro`yxatini tuzish;
ish beruvchilar va raqobatchilarning tovarlari va xizmatlari, shuningdek bozor sharoitlari to`g`risidagi ma`lumotlarni olish va yangilash;
marketing imkoniyatlarini aniqlash va bunday tashriflar natijalari bo`yicha chora ko`rish uchun muntazam va bo`lajak mijozlarga tashrif buyurish;
mijozlar ehtiyojlari va resurslarini baholash va tegishli mahsulot va xizmatlarni tavsiya qilish;
mahsulot yoki xizmatlar mijozlar ehtiyojlarini qondirish uchun moslashtirilgan bo`lishi kerak bo`lsa, mahsulot dizayni haqida ma`lumot berish;
mahsulot yoki xizmatlardan foydalanishning afzalliklarini namoyish qilish uchun savdo taqdimotlarining bir qismi sifatida hisobot va takliflarni tayyorlash;
uskunani o`rnatish va unga xizmat ko`rsatish bilan bog`liq xarajatlarni baholash;
mijozlarning o`zgaruvchan ehtiyojlari va raqobatchilarning faolligini kuzatib borish va bunday o`zgarishlar haqida savdo rahbarlariga xabar berish;
narxlar va kredit shartlarini belgilash va muzokaralar olib borish, shuningdek, sotish shartnomalarini tayyorlash va qo`llash;
tovarlarni yetkazib berish, uskunalarni o`rnatish va xizmatlar ko`rsatishni muvofiqlashtirish;
savdo rahbarlari uchun tovar va xizmatlarning sotilishi bo`yicha hisobotlarni tayyorlash; har qanday muammolarni to`g`ri hal qilish uchun sotishdan keyin mijozlar bilan
maslahatlashish, shuningdek, doimiy yordam ko`rsatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Savdo vakili (tibbiy va farmatsevtik tovarlar);
Sanoat tovarlarini sotish bo`yicha savdo vakili;
Veterinariya mahsulotlarini sotish bo`yicha professional- mutaxassis;
Savdo vakili (nashriyot mahsulotlari).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bo`yicha savdo vakili - 2434;
Kompyuter sotish bo`yicha muhandis - 2434;
Tijorat agenti - 3322.
BOSHLANG`ICH GURUH 2434
AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI
MAHSULOTLARINI SOTISH BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari mahsulotlarini sotish bo`yicha professional- mutaxassislar turli xil kompyuter texnikasi, kompyuter dasturlari va boshqa axborot- kommunikatsiya mahsulotlari va xizmatlarini, shu jumladan o`rnatishni ulgurji sotadi va kerak bo`lganda maxsus ma`lumotlarni taqdim etadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: chakana, sanoat, ulgurji va boshqa tashkilotlarga buyurtmalar qabul qilish va tovarlarni sotish;
savdo va sanoat tashkilotlariga yoki jismoniy shaxslarga texnik jihozlar, materiallar va tegishli xizmatlarni sotish;
yangi yoki mavjud mijozlarning ehtiyojlarini muhokama qilish va muayyan turdagi uskunalar, materiallar va xizmatlar ularning ehtiyojlariga qanday javob berishi haqida maxsus ma`lumot berish;
narxlar va kredit shartlarini belgilash va muzokaralar olib borish, shuningdek shartnomalar imzolash va buyurtmalarni qabul qilish;
mijozlar ma`lumotlarini yangilash va savdo hisobotlarini tayyorlash;
tovarlarni yetkazib berish, uskunalarni o`rnatish va xizmatlar ko`rsatishni muvofiqlashtirish;
iste`molchilarning javoblari va ularning ishlab chiqaruvchilarga qo`yadigan talablari bo`yicha hisobotlarni tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bo`yicha savdo vakili;
Kompyuter sotish bo`yicha muhandis.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Do`kon sotuvchisi - 5221.
O`RTACHA GURUH 25
AXBOROT KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI
BO`YICHA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Axborot kommunikatsiya texnologiyalari bo`yicha professional-mutaxassislar tadqiqot ishlarini olib boradi, rejalashtirish, ishlab chiqish, tavsiflash, sinovdan o`tkazish, maslahat berish va ma`lum ilovalar uchun axborot texnologiyalari tizimlari, apparat va dasturiy ta`minot va tegishli tushunchalarni takomillashtirish, qo`llab-quvvatlovchi hujjatlarni, shu jumladan tamoyillar, siyosat va tartiblarni ishlab chiqish, ma`lumotlarning optimal ishlashi, yaxlitligi va xavfsizligini ta`minlash uchun ma`lumotlar bazalari va boshqa axborot tizimlarini loyihalash, ishlab chiqish, boshqarish va saqlash ishlarini amalga oshiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
biznesda axborot texnologiyalaridan foydalanishni o`rganish;
kompyuterlardan foydalanishning nazariy jihatlari va usullarini takomillashtirish va tadqiq etish yo`nalishlarini aniqlash;
muayyan ilovalar, jumladan, Internet jahon tarmog`i va multimedia tizimlari uchun apparat yoki dasturiy ta`minotni baholash, rejalashtirish va sozlash;
kompyuter dasturlarini ishlab chiqish, yozish, sinovdan o`tkazish va texnik xizmat ko`rsatish;
ma`lumotlar bazasi arxitekturasini va ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlarini loyihalash va ishlab chiqish;
xavfsizlik rejalari va ma`lumotlarni boshqarish siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish, shuningdek, kompyuter tarmoqlari va tegishli hisoblash muhitlarini boshqarish;
murakkab tizimlarni va ularning arxitektura spetsifikatsiyalarini, ishlab chiqilayotgan ma`lumotlar modellari va diagrammalarini tahlil qilish, loyihalash, sharhlash va baholash, kompyuter tizimlarini sozlash va integratsiya qilish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
251 Dasturiy ta`minot va ilovalarni ishlab chiquvchilar hamda tahlilchilar;
252 Tarmoq va ma`lumotlar bazasi bo`yicha professional-mutaxassislar.
KICHIK GURUH 251
DASTURIY TA`MINOT VA ILOVALARNI ISHLAB
CHIQUVCHILAR HAMDA TAHLILCHILAR
Dasturiy ta`minot va ilovalarni ishlab chiquvchilar hamda tahlilchilar ilmiy tadqiqot ishlarini olib boradi; axborot texnologiyalari tizimlarini rejalashtirish, ishlab chiqish, tavsiflash, sinovdan o`tkazish, maslahat berish va takomillashtirish, maxsus ilovalar uchun, apparat, dasturiy ta`minot va tegishli tushunchalarni ta`minlaydi. Ushbu kichik guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning to`rtinchi ko`nikma darajasiga mos ko`nikmalarni talab qiladi.
Ushbu kichik guruh uchun ish majburiyatlari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
biznesda axborot texnologiyalaridan foydalanishni o`rganish va samaradorlik va rentabellikni maksimal darajada oshirish uchun yaxshilanishlarni amalga oshirish mumkin bo`lgan sohalarni aniqlash;
axborot texnologiyalaridan foydalanishning nazariy jihatlari va usullari sohasida ilmiy- tadqiqot ishlarini olib borish;
maxsus ilovalar uchun dasturiy va apparat konfiguratsiyalarini baholash, rejalashtirish va ishlab chiqish;
maxsus talablarga muvofiq kompyuter dasturlarini ishlab chiqish, yozish, sinovdan o`tkazish va texnik xizmat ko`rsatish;
Internet jahon tarmog`i va multimedia tizimlari uchun tizimlarni baholash, rejalashtirish va ishlab chiqish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2511 Tizim tahlilchilari;
2512 Dasturiy ta`minot ishlab chiquvchilar;
2513 Veb va multimedia dasturlarini ishlab chiquvchilar;
2514 Ilova dasturchilari;
2519 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan dasturiy ta`minot va ilovalarni ishlab chiquvchilar hamda tahlilchilar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 2511
TIZIM TAHLILCHILARI
Tizim tahlilchilari tadqiqot o`tkazadi, mijozlarning axborot texnologiyalari ehtiyojlarini, mijozlarning tartib-qoidalari yoki muammolarini tahlil qiladi, baholaydi va joriy yoki kelajakdagi axborot tizimlarini takomillashtirish bo`yicha takliflar, tavsiyalar va rejalarni ishlab chiqadi va amalga oshiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: yozma talablarni shakllantirish uchun foydalanuvchilar bilan va tizim faoliyatining barcha tamoyillarini kelishish uchun rahbariyat bilan maslahatlashish;
biznes jarayonlari, ish tartibi va usullarini aniqlash va tahlil qilish;
zaif nuqtalarni aniqlash va baholash va biznes amaliyotlari va tizim funksionalligi va xatti- harakatlarini optimallashtirish bo`yicha tavsiyalar berish;
o`z mas`uliyati ostida funksional yechimlarni joylashtirish, shu jumladan sinov tizimlari uchun rejalarni yaratish, qabul qilish va amalga oshirish;
tizim dizaynerlari tomonidan foydalanish uchun funksional spetsifikatsiyalarni ishlab chiqish;
ish jarayonlarini yaxshilash yoki yangi maqsadlarga erishish uchun tizimlarni kengaytirish yoki o`zgartirish;
o`zaro muvofiqlikni oshirish uchun tashkilot ichidagi kompyuter tizimlarini muvofiqlashtirish va aloqa qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Tizim arxitektori;
Tizim tahlilchisi;
AKT sohasida biznes tahlilchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tizim administratori - 2522;
Server administratori - 2522;
Bulutli tizimlar muhandisi - 2523.
BOSHLANG`ICH GURUH 2512
DASTUR ISHLAB CHIQARUVCHILARI
Dastur ishlab chiqaruvchilari joriy yoki yangi dasturiy ta`minot ilovalari va operatsion tizimlar uchun talablarni tadqiq qiladi, tahlil qiladi va baholaydi, shuningdek, ushbu talablarga javob beradigan dasturiy yechimlarni loyihalashtiradi, ishlab chiqadi, sinab ko`radi va ularga xizmat ko`rsatadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
dasturiy ta`minot ilovalari va operatsion tizimlarga qo`yiladigan talablarni tadqiq qilish, tahlil qilish va baholash;
tadqiqot, loyihalash va kompyuter dasturiy ta`minot tizimlarini ishlab chiqish;
apparat va dasturiy ta`minot o`rtasidagi interfeysni baholash uchun muhandislik xodimlari bilan maslahatlashish;
dasturiy ta`minotni sinovdan o`tkazish va sertifikatlash tartiblarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
xatolarni tuzatish, uni yangi uskunaga moslashtirish yoki interfeysni yangilash va ish faoliyatini yaxshilash uchun joriy dasturiy ta`minotni o`zgartirish;
dasturiy ta`minotni yozish va hujjatlarni ishlab chiqish;
operatsion tizimlar, aloqa muhitlari va amaliy dasturlar uchun texnik xizmat ko`rsatish tartib-qoidalarini baholash, ishlab chiqish, yangilash va hujjatlashtirish;
dasturiy ta`minot tizimlariga texnik xizmat ko`rsatish bo`yicha mijozlar bilan maslahatlashish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Dasturiy ta`minot ishlab chiquvchi;
Dasturchi-tahlilchi;
Muhandis-dasturlovchi;
AKT loyihalari menejeri.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
IoT dasturiy ta`minot ishlab chiquvchi - 2514.
BOSHLANG`ICH GURUH 2513
VEB VA MULTIMEDIA DASTURLARINI
ISHLAB CHIQUVCHILAR
Veb va multimedia dasturlarini ishlab chiquvchilar matn, grafik, animatsiya, tasvir, ovoz, video va boshqa interaktiv vositalarni birlashtirgan veb-saytlar va ilovalarni tadqiq qilish, tahlil qilish, baholash, loyihalash, dasturlash va o`zgartirish uchun dizayn va texnik bilimlarni birlashtiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: turli badiiy va ijodiy vositalarni dasturiy ta`minot, skript tillari va operatsion muhit bilan interfeys bilan birlashtirish orqali Internet jahon tarmog`i uchun saytlarni tahlil qilish, loyihalash va ishlab chiqish;
multimedia dasturlari, asboblar va yordamchi dasturlar, interaktiv grafikalar va dasturlash tillaridan foydalangan holda raqamli animatsiyalar, tasvirlar, taqdimotlar, o`yinlar, ovoz va videokliplar hamda Internet ilovalarini loyihalash va ishlab chiqish;
Internet xavfsizligi va veb-server xavfsizligini kuzatish va qo`llab-quvvatlash, bo`sh joy ajratish, foydalanuvchiga kirish, biznesning uzluksizligi, veb-saytlarni zaxiralash va tiklashdagi baxtsiz hodisalarni kuzatish va qo`llab-quvvatlash uchun veb-sayt xavfsizligi va xosting kabi Internet bilan bog`liq muammolar bo`yicha tarmoq mutaxassislari bilan aloqa o`rnatish;
veb-saytlarni ishlab chiqish, qo`llab-quvvatlash va qo`llab-quvvatlash uchun dastgoh kodini loyihalash, ishlab chiqish va boshqa ixtisoslashtirilgan kirishlar, jumladan tasvir fayllari, ovoz fayllari va skript tillari bilan integratsiya qilish;
Internetga asoslangan strategiyalar, metodologiyalar va rivojlanish rejalarini tahlil qilish, aniqlash va ishlab chiqishda yordam berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Veb dasturlarni ishlab chiquvchi;
Animatsiya dasturchisi;
Multimedia ishlab chiquvchi;
Kompyuter o`yinlari dasturchisi;
O`yinlarni ishlab chiqish bo`yicha professional-mutaxassis.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Grafik dizayner - 2166;
Veb dasturchi - 3514;
Veb dizayner - 3514;
Veb sayt texnigi - 3514.
BOSHLANG`ICH GURUH 2514
ILOVA DASTURCHILARI
Ilova dasturchilari dasturiy ta`minot va operatsion tizimlar uchun texnik ko`rsatmalar va spetsifikatsiyalarda ko`rsatilgan dastur kodini yaratadi va saqlaydi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: ko`rsatmalar va texnik shartlarda ko`rsatilgan dastur kodini sifat standartlariga muvofiq yaratish va saqlash;
ularning ish faoliyatini yaxshilash yoki yangi talablarga moslashish uchun mavjud dasturlarni qayta ko`rib chiqish, sozlash yoki kengaytirish;
kerakli ma`lumotlarni taqdim etishini tekshirish uchun dasturlar va dasturiy ilovalarni sinovdan o`tkazish;
dasturlarni ishlab chiqish bo`yicha hujjatlarni tuzish va tayyorlash;
texnik muammolar, jarayonlar va yechimlarni aniqlash va xabardor qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
IoT dasturiy ta`minot ishlab chiquvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Dasturiy ta`minot ishlab chiquvchi - 2512;
Dasturiy ta`minot arxitektori - 2511;
Veb dasturlarni ishlab chiquvchi - 2513.
BOSHLANG`ICH GURUH 2519
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN DASTURIY TA`MINOT VA
ILOVALARNI ISHLAB CHIQUVCHILAR
HAMDA TAHLILCHILAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan dasturiy ta`minot va ilovalarni ishlab chiquvchilar hamda tahlilchilar,b.g.k. ushbu guruhga 251: Dasturiy ta`minot va ilovalarni ishlab chiquvchilar hamda tahlilchilar kichik guruhida boshqa tarzda tasniflanmagan dasturiy ta`minot va ilovalarni ishlab chiquvchilar va tahlilchilar kiradi. Masalan, ushbu guruhga sifatni ta`minlash, jumladan, dasturiy ta`minotni sinovdan o`tkazish bo`yicha ixtisoslashgan mutaxassislar kiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: dasturiy ta`minotni sinovdan o`tkazish rejalarini ishlab chiqish va hujjatlashtirish;
testga tayyorgarlik ko`rishda dasturiy ta`minot va apparat vositalarini o`rnatish va operatsion tizim dasturiy ta`minotini sozlash;
dasturlarning foydalanuvchi talablariga va belgilangan qoidalarga muvofiq ishlashini tekshirish;
dasturiy ta`minot ilovalarini sinovdan o`tkazish natijalarini, shuningdek, axborot va telekommunikatsiya tizimlarini testlarini ro`yxatga olish, tahlil qilish va hujjatlashtirish;
dasturiy ta`minot va axborot tizimlari uchun siyosatlar, protseduralar va sinov ssenariylarini ishlab chiqish va amalga oshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Dasturiy ta`minot va ilovalarga xizmat ko`rsatish bo`yicha professional-mutaxassis;
Sanoat mobil qurilmalari dasturiy ta`minotini sinash bo`yicha professional-mutaxassis;
Dasturiy ta`minotni sinash bo`yicha professional-mutaxassis.
KICHIK GURUH 252
TARMOQ VA MA`LUMOTLAR BAZASI
BO`YICHA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Tarmoq va ma`lumotlar bazasi bo`yicha professional-mutaxassislar ma`lumotlar bazasi va tarmoq mutaxassislari tizim va axborot texnologiyalari infratuzilmasi, shu jumladan ma`lumotlar bazalari, apparat va dasturiy ta`minot, tarmoqlar va operatsion tizimlarning optimal ishlashi va xavfsizligini loyihalashtiradi, ishlab chiqadi, nazorat qiladi, yuritadi va qo`llab-quvvatlaydi.
Ushbu kichik guruhning mas`uliyati odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
ma`lumotlar bazasi arxitekturasini, ma`lumotlar tuzilmalarini, lug`atlarni va axborot tizimlari loyihalari uchun atamalarni loyihalash va ishlab chiqish;
ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlarini loyihalash, yaratish, o`zgartirish, integratsiyalash, joriy etish va sinovdan o`tkazish;
xavfsizlik rejalarini, ma`lumotlarni boshqarish siyosatini, hujjatlarni va standartlarni ishlab chiqish va amalga oshirish;
kompyuter tarmoqlari va tegishli hisoblash muhitlarini qo`llab-quvvatlash va boshqarish; murakkab tizimlarni va ularning arxitektura spetsifikatsiyalarini, ishlab chiqilayotgan ma`lumotlar modellari va diagrammalarini tahlil qilish, loyihalash, sharhlash va baholash, kompyuter tizimlarini sozlash va integratsiya qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2521 Ma`lumotlar bazasi dizaynerlari va administratorlari;
2522 Tizim administratorlari;
2523 Kompyuter tarmoqlari bo`yicha professional-mutaxassislar;
2529 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan tarmoq va ma`lumotlar bazasi sohasidagi professional-mutaxassislar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 2521
MA`LUMOTLAR BAZASI DIZAYNERLARI
VA ADMINISTRATORLARI
Ma`lumotlar bazasi dizaynerlari va administratorlari optimal ma`lumotlar bazasi ishlashi va xavfsizligini loyihalashtiradi, ishlab chiqadi, nazorat qiladi, saqlaydi va qo`llab-quvvatlaydi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: ma`lumotlar bazasi arxitekturasini, ma`lumotlar tuzilmalarini, jadvallarni, lug`atlarni va axborot tizimlari loyihalari uchun atamalarni loyihalash va ishlab chiqish;
ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlarini loyihalash, yaratish, o`zgartirish, integratsiyalash, joriy etish va sinovdan o`tkazish;
tadqiqot o`tkazish va ma`lumotlar bazasini boshqarish vositalarini tanlash, qo`llash va joriy etish bo`yicha maslahatlar berish;
ma`lumotlarni boshqarish siyosati, hujjatlar, standartlar va modellarni ishlab chiqish va amalga oshirish;
ma`lumotlar bazasiga kirish, foydalanish, ma`lumotlarni zaxiralash va tiklash bo`yicha siyosat va tartiblarni ishlab chiqish;
ishdan bo`shatish, tiklash tartib-qoidalari va xavfsizlik va yaxlitlik nazorati qo`llanilishini ta`minlash bilan bog`liq operativ va profilaktik tadbirlarni o`tkazish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ma`lumotlar bazasi administratori;
Ma`lumotlar bazasi arxitektori;
Ma`lumotlar bazasi tahlilchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tarmoq administratori - 2522;
Tizim administratori - 3514;
Veb dasturchi - 3514;
Veb sayt texnigi - 3514.
BOSHLANG`ICH GURUH 2522
TIZIM MA`MURLARI
Tizim ma`murlari axborot texnologiyalari tizimlarining optimal ishlashi va xavfsizligini loyihalashtiradi, nazorat qiladi, yuritadi va qo`llab-quvvatlaydi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: kompyuter tarmoqlari va tegishli hisoblash muhitlarini, shu jumladan kompyuter texnikasi, dasturiy ta`minot tizimlari, amaliy dasturlar va ularning konfiguratsiyasini qo`llab-quvvatlash va boshqarish;
tizimlar va tarmoqlar konfiguratsiyasini yaxshilash uchun o`zgartirishlar kiritishni tavsiya etish, shuningdek, bunday o`zgarishlar bilan bog`liq apparat va dasturiy ta`minot talablarini aniqlash;
apparat va dasturiy ta`minot bilan bog`liq muammolarni tashxislash; ma`lumotlarni zaxiralash va falokatli holatlarni tiklash;
kompyuter tizimlari va tarmoqlarining xususiyatlarini kuzatish, kompyuter tarmog`iga kirish va undan foydalanishni muvofiqlashtirish uchun asosiy konsollardan foydalanish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Tarmoq administratori;
Tizim administratori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ma`lumotlar bazasi administratori - 2521;
Ma`lumotlar bazasi arxitektori - 2523;
Tizim administratori - 3514;
Veb dasturchi - 3514; Veb sayt texnigi - 3514.
BOSHLANG`ICH GURUH 2523
KOMPYUTER TARMOQLARI BO`YICHA
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Kompyuter tarmoqlari bo`yicha professional-mutaxassislar tarmoq arxitekturasi va rivojlanishi uchun strategiyalarni tadqiq qiladi, tahlil qiladi, loyihalashtiradi, sinab ko`radi va tavsiya qiladi. Ular tarmoq apparat va dasturiy ta`minotini amalga oshiradi, boshqaradi, texnik xizmat ko`rsatadi va sozlaydi, shuningdek, ish faoliyatini nazorat qiladi, muammolarni bartaraf qiladi va optimallashtiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: murakkab tizimlarni va ularning arxitektura spetsifikatsiyalarini, ishlab chiqilayotgan ma`lumotlar modellari va diagrammalarini tahlil qilish, loyihalash, sharhlash va baholash, kompyuter tizimlarini sozlash va integratsiya qilish;
optimal tarmoq konfiguratsiyasi va ishlashini ta`minlash uchun tarmoq infratuzilmasini tadqiq qilish, tahlil qilish, baholash va monitoring qilish;
tarmoq va integratsiyalashgan apparat, dasturiy ta`minot, aloqa va operatsion tizimlarning ishlashini baholash va takomillashtirish bo`yicha tavsiyalar ishlab chiqish;
tarmoq operatsiyalari va favqulodda vaziyatlarni qo`llab-quvvatlash va bartaraf etish uchun maxsus ko`nikmalarni qo`llash;
o`rnatish, sozlash, sinovdan o`tkazish, yangi va yangilangan tarmoqlarni, ma`lumotlar bazasi dasturiy ilovalarini, serverlarni va ish stansiyalarini qo`llab-quvvatlash va boshqarish;
tarmoqni inventarizatsiya qilish uchun protseduralar va hujjatlarni tayyorlash va yuritish, tarmoq holatini qayd etish va muammolarni bartaraf etish, tarmoqqa takomillashtirish va o`zgartirishlar kiritish, shuningdek texnik xizmat ko`rsatish bo`yicha ko`rsatmalarni tayyorlash;
uzluksiz tarmoq yaxlitligini va optimal tarmoq ishlashini ta`minlash uchun tarmoq trafigini va sog`lig`ini, sig`imi va foydalanishni kuzatib borish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bulutli infratuzilma administratori;
Axborot texnologiyalari infratuzilmasi muhandisi;
Tarmoq tahlilchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tizim tahlilchisi - 2511;
Tizim administratori - 2522.
BOSHLANG`ICH GURUH 2529
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN TARMOQ VA MA`LUMOTLAR
BAZASI SOHASIDAGI PROFESSIONAL-
MUTAXASSISLAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan tarmoq va ma`lumotlar bazasi sohasidagi professional-mutaxassislar, b.g.k. ushbu guruhiga 252: Tarmoq va ma`lumotlar bazasi bo`yicha professional-mutaxassislar kichik guruhga boshqa tarzda klassifikatsiyalanmagan tarmoq va ma`lumotlar bazasi bo`yicha mutaxassislar kiradi. Masalan, bu guruhga axborot-kommunikatsiya texnologiyalari xavfsizligi bo`yicha mutaxassislar kiradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: kompyuter fayllarini tasodifiy yoki ruxsatsiz o`zgartirish, yo`q qilish yoki oshkor qilishdan himoya qilish rejalarini ishlab chiqish, shuningdek favqulodda vaziyatlarda ma`lumotlarni qayta ishlash talablarini ta`minlash;
xavfsizlik tizimini ta`minlash va server va tarmoq samaradorligini oshirish uchun foydalanuvchilarni xavfsizlik masalalari bo`yicha o`rgatish va e`tiborini tortish;
foydalanuvchilar bilan kompyuter ma`lumotlariga kirish talablari, xavfsizlik buzilishi va dasturiy ta`minotdagi o`zgarishlar bo`yicha muhokama qilish;
antivirus tizimlarini qachon yangilashni aniqlash uchun kompyuter viruslari haqidagi joriy hisobotlarni kuzatish;
yangi dasturiy ta`minotni kiritish, xatolarni tuzatish yoki jismoniy shaxslar uchun kirish holatini o`zgartirish uchun kompyuter xavfsizligi hujjatlariga o`zgartirishlar kiritish;
ma`lumotlar fayllaridan foydalanishni nazorat qilish va kompyuter fayllarida saqlanadigan ma`lumotlarni himoya qilish uchun kirishni tartibga solish;
ma`lumotlarni qayta ishlash tizimining ishlashi va xavfsizlik choralariga muvofiqligini ta`minlash uchun xavflarni baholash va sinovdan o`tkazish;
uzatilgan ma`lumotlarni shifrlash va uzatilgan maxfiy ma`lumotlarni yashirish va ma`lumotlarning ruxsatsiz uzatilishining oldini olish uchun xavfsizlik devorlarini o`rnatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Axborot xavfsizligi bo`yicha administrator;
Raqamli ma`lumotlar tiklovchisi;
Kiberxavfsizlik siyosati va standartlari bo`yicha professional-mutaxassis.
O`RTACHA GURUH 26
MADANIYAT, GUMANITAR VA HUQUQ
SOHASIDAGI PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Madaniyat, gumanitar va huquq sohasidagi professional-mutaxassislar tadqiqot olib boradi, tushunchalar, nazariyalar va takomillashtirish yoki rivojlantirish usullari, huquq sohasidagi bilimlarni amalda qo`llash, saqlash va amalga oshirish, moddiy madaniyat, psixologiya, ijtimoiy ma`lumotlar va obyektlarni qidirish xavfsizlik, siyosat, iqtisod, tarix, din, tilshunoslik, sotsiologiya va boshqalar ijtimoiy fanlar, san`at bilan shug`ullanadi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning to`rtinchi ko`nikma darajasiga mos ko`nikmalarni talab qiladi. Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
huquqiy masalalar bo`yicha tadqiqotlar o`tkazish;
qonun loyihalarini va normativ hujjatlarni ishlab chiqish; mijozlarga sud jarayoni bo`yicha maslahat berish;
umumiy yurisdiksiyadagi sudlarda ishlarni ko`rib chiqish; umumiy yurisdiksiyadagi sud jarayonida raislik qilish; kutubxonalar va arxiv fondlarini tuzish va yuritish;
tadqiqot olib borish, takomillashtirish yoki konsepsiyalarni ishlab chiqish, nazariyalar va usullari yoki amaliy foydalanish;
adabiy va badiiy asarlarni ijro etish;
yangiliklar, g`oyalar, taassurotlar, dalillarni talqin qilish va tarqatish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
261 Huquq sohasidagi professional-mutaxassislar;
262 Kutubxonachilar, arxivchilar va muzey saqlovchilari;
263 Ijtimoiy-gumanitar sohadagi professional-mutaxassislar;
264 Yozuvchilar, jurnalistlar va tilshunoslar;
265 Rassomlar va artistlar.
KICHIK GURUH 261
HUQUQ SOHASIDAGI
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Huquq sohasidagi professional-mutaxassislar huquqiy masalalar bo`yicha tadqiqotlar olib boradi, mijozlarga masalalarning huquqiy jihatlari bo`yicha maslahat beradi, umumiy sudlarda himoya va ayblov ishlarini ko`radi, umumiy sudlarda sud majlislarida raislik qiladi, qonunlar va normativ hujjatlar loyihalarini ishlab chiqadi.
Ushbu kichik guruh xodimlarining vazifalariga odatda quyidagilar kiradi: huquqiy masalalar bo`yicha mijozlarga maslahat berish;
mijoz nomidan qonuniy biznesni tashkil etish va kerak bo`lganda nizolarni hal qilish yoki umumiy yurisdiksiya sudlarida sud majlislarida raislik qilish;
hukmlarni e`lon qilish.
Vazifalari boshqa ishchilarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin. Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2611 Yuristlar;
2612 Sudyalar;
2619 Boshqa boshlang`ich guruhlarda kiritilmagan huquq sohasidagi professional- mutaxassislar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 2611
YURISTLAR
Yuristlar mijozlarga keng ko`lamli masalalar bo`yicha huquqiy maslahatlar berish, huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqish, ma`muriy hay`at yoki sud organlari oldida mijozlarning vakili bo`lish, sudda himoya va ayblov ishlarini olib borish, yuqori turuvchi sudlarda ishtirok etuvchi advokatlarga ko`rsatmalar berish kabi faoliyat bilan shug`ullanadi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
keng doiradagi huquqiy masalalar bo`yicha mijozlarga maslahat berish va mijozlarning qonuniy manfaatlarini ifodalash;
muayyan ishlar bo`yicha huquqiy tamoyillar, qonunlar va oldingi hukmlarni o`rganish; ish faktlarini tekshirish uchun mijozlar va guvohlarni so`roq qilish kabi vositalar orqali himoyani rivojlantirish uchun dalillar to`plash yoki sud jarayonini boshlash;
olingan natijalarni baholash va tomonlarning bahslariga tayyorgarlik ko`rish uchun strategiya va dalillarni ishlab chiqish;
umumiy yurisdiksiya sudlarida, hakamlik sudlarida, arbitraj sudlarida mijozlarni himoya qilish yoki yuqori sudlarda ishtirok etadigan advokatlarga ko`rsatmalar berish;
ishlarni ko`rib chiqish va yuqori sudlarda ishtirok etish; davlat nomidan prokuror vazifasini bajarish;
huquqiy nizolar bo`yicha kelishuvga erishish uchun muzokaralar olib borish;
amaldagi qonunchilik asosida normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini ishlab chiqish va tayyorlash;
shartnomalar, ko`chmas mulk bilan bog`liq bitimlar va vasiyatnomalar kabi huquqiy hujjatlarni ishlab chiqish, shuningdek, huquqiy xulosalar tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Advokat;
Prokuror;
Yuriskonsult.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ma`lumotlar himoyasi va maxfiyligi bo`yicha professional- mutaxassislar - 2619;
Sud ekspert-mutaxassisi (ekspert) - 3411.
BOSHLANG`ICH GURUH 2612
SUDYALAR
Sudyalar sud ishlarini yuritishda raislik qiladi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: sud muhokamalarida va sud majlislarida raislik qilish;
tegishli jarayonni talqin qilish va amalga oshirish hamda dalillarning maqbulligi to`g`risida qaror qabul qilish;
ish sudyalar tomonidan ko`rilgan hollarda taraflarning huquq va majburiyatlarini belgilash; sudyalar tarkibiga ishda qo`llaniladigan qonun qoidalar bilan tanishtirish;
sudyalar ishtirokisiz ish bo`yicha dalillarni baholash va tekshirish hamda aybdorlik yoki aybsizlikni, shuningdek ayblanuvchi yoki sudlanuvchining javobgarlik darajasini aniqlash;
jinoyat ishlari bo`yicha sudlanuvchilarga hukm chiqarish, fuqarolik ishlari bo`yicha zararni qoplash yoki boshqa tegishli himoya vositalarini aniqlash, sud qarori hamda buyrug`ini chiqarish;
huquqiy masalalarni o`rganish va bunday masalalar bo`yicha fikr tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Plenum kotibi;
Stajyor-sudya; Sudya.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Sudya yordamchisi - 3411.
BOSHLANG`ICH GURUH 2619
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARDA
KIRITILMAGAN HUQUQ SOHASIDAGI
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Boshqa boshlang`ich guruhlarda kiritilmagan huquq sohasidagi professional-mutaxassislar ushbu birlik guruhiga 261: Huquq sohasidagi professional-mutaxassislar kichik guruhining boshqa qismida klassifikatsiyalanmagan huquqiy mutaxassislar kiradi. Misol uchun, guruhga ishlarni himoya qilish yoki sudga berish yoki sud majlislarida raislik qilishdan tashqari yuridik funksiyalarni bajaradigan professional mutaxassislar kiradi.
Bunday hollarda ularning majburiyatlari quyidagilardan iborat:
turli shaxsiy, biznes va ma`muriy masalalarning huquqiy jihatlari bo`yicha maslahat berish;
huquqiy hujjatlar va shartnomalar loyihalarini ishlab chiqish; mulkni topshirishni tashkil etish;
tabiiy sabablarga ko`ra aniq bo`lmagan har qanday o`lim sabablarini surishtiruv yo`li bilan aniqlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ma`lumotlar himoyasi va maxfiyligi bo`yicha professional- mutaxassislar;
Litsenziyalash bo`yicha professional-mutaxassislar.
KICHIK GURUH 262
KUTUBXONACHILAR, ARXIVCHILAR
VA MUZEY SAQLOVCHILARI
Kutubxonachilar, arxivchilar va muzey saqlovchilari arxivlar, kutubxonalar, muzeylar, san`at galereyalari va shunga o`xshash boshqa tashkilotlarning kolleksiyalarini to`playdi va saqlaydi.
Ushbu kichik guruh xodimlarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
arxivlar va tarixiy, madaniy yoki badiiy ahamiyatga ega bo`lgan moddiy madaniyat obyektlari tarkibini baholash yoki tuzish va tartibga solish, shuningdek ularning xavfsizligi va saqlanishini ta`minlash;
muzeylar, san`at galereyalari va shunga o`xshash muassasalarda kolleksiyalar hamda ko`rgazmalar tashkil etish;
yozib olingan va nashr etilgan materiallarning tizimli to`plamini to`ldirish va yuritish hamda ularni kutubxonalar va tegishli muassasalarga tashrif buyuruvchilarga taqdim etish;
ilmiy maqolalar va hisobotlarni tayyorlash; tadqiqot olib borish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2621 Arxivchilar va muzey saqlovchilari;
2622 Kutubxonachilar va axborotlar bilan bog`liq faoliyat sohasidagi professional-mutaxassislar.
BOSHLANG`ICH GURUH 2621
ARXIVCHILAR VA MUZEY SAQLOVCHILARI
Arxivchilar va muzey saqlovchilari arxiv materiallarini, tarixiy, madaniy, ma`muriy va badiiy ahamiyatga ega bo`lgan ashyolar va yozuvlarni, shuningdek, san`at ashyolari va boshqa ashyolarni to`playdi, baholaydi va saqlanishini ta`minlaydi. Ular tarixiy ahamiyatga ega bo`lgan yozuvlar va hujjatlarni xavfsiz saqlash tizimini rejalashtiradi, ishlab chiqadi va amalga oshiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ma`muriy, tarixiy, huquqiy, dalillar va boshqa maqsadlar uchun yozuvlarni baholash hamda saqlash;
to`plangan materialga indekslar, bibliografiyalar, mikrofilm nusxalari va boshqa havolalarni yo`naltirish yoki tayyorlash hamda taqdim etish;
madaniy va badiiy qiziqish uyg`otadigan materiallar va obyektlarning kelib chiqishi, tarqalishi va ishlatilishini o`rganish;
badiiy, madaniy, ilmiy yoki tarixiy ahamiyatga ega bo`lgan obyektlar kolleksiyalarini tashkil etish, to`ldirish va saqlash;
muzeylar va san`at galereyalari kolleksiyalarining tasniflari va kataloglarini boshqarish yoki tuzish, shuningdek ko`rgazmalar tashkil etish;
davlat hujjatlari, shaxsiy hujjatlar, fotosuratlar, xaritalar, qo`lyozmalar va audiovizual materiallar kabi tarixiy ahamiyatga ega va qimmatli hujjatlarni tadqiq qilish, baholash, tashkil etish hamda saqlash;
ilmiy hujjatlar va hisobotlarni tayyorlash;
arxivlar va elektron hujjatlarni kompyuterlashtirilgan boshqarishni rejalashtirish hamda amalga oshirish;
muzeylar va san`at galereyalarida ko`rgazmalar tashkil etish, eksponatlarni targ`ib qilish va umumiy, maxsus yoki ta`limga oid eksponatlarni namoyish qilish uchun maxsus vitrinalar tashkil etish;
tadqiqot maqsadlarida arxiv fondini yaratish va rivojlantirish uchun arxiv materiallarini baholash hamda sotib olish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Arxivchi;
Paleograf;
Muzey menejeri.
BOSHLANG`ICH GURUH 2622
KUTUBXONACHILAR VA AXBOROTLAR
BILAN BOG`LIQ FAOLIYAT SOHASIDAGI
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Kutubxonachilar va axborotlar bilan bog`liq faoliyat sohasidagi professional-mutaxassislar ma`lumot to`plash, tanlash, to`ldirish, tartibga solish va saqlash kutubxona fondlari va boshqa axborot omborlarni tashkil etish va nazorat qilish, ma`lumotlar bilan ta`minlash, tashrif buyuruvchilar uchun boshqa kutubxona xizmatlarini ko`rsatish.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
tizimli yig`ilishlarni tashkil etish, kitoblar, davriy nashrlar va boshqa bosma, audiovizual yoki raqamli nashrlar materiallar bilan to`ldirish hamda saqlash;
kitoblar, audiovizual va raqamli materiallar hamda boshqa bosma nashrlarni sotib olish bo`yicha tanlov hamda tavsiyalar berish;
tasniflash, materiallarni kataloglashtirish va kutubxonani tashkil qilish;
foydalanish uchun kutubxonalararo obuna va tarmoq axborot, vaqtinchalik kutubxona fondlarini boshqarish;
axborot tarmog`ida materiallarni tiklash, tijorat va boshqa foydalanuvchilarni o`z kolleksiyalaridan yoki kutubxonadan olingan ma`lumotlar bilan ta`minlash;
axborot xizmatlari foydalanuvchilarning o`zgaruvchan talablarga muvofiq kutubxonani tadqiq qilish, tahlil qilish va o`zgartirish;
ma`lumot saqlash tizimlari va modellarini loyihalash, joriy etish, tashkil etish, tasniflash hamda qidirish;
ilmiy maqolalarni va hisobotlarni tayyorlash;
qo`lda, onlayn yoki ommaviy axborot vositalarida kutubxonalararo mijozlarga xizmatlarini ko`rsatish, materiallar bilan ta`minlash va foydalanuvchilarga kutubxonaga kirishda yordam beradigan boshqa funksiyalarni bajarishda interaktiv qidiruvlarni o`tkazish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bibliograf;
Kutubxonachi.
KICHIK GURUH 263
IJTIMOIY VA GUMANITAR SOHADAGI
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Ijtimoiy va gumanitar sohadagi professional-mutaxassislar falsafa, siyosat, iqtisod, sotsiologiya, antropologiya, tarix, psixologiya va boshqa ijtimoiy fanlar bo`yicha tadqiqot ishlari bilan shug`ullanadi, rahbarlik qiladi. Tushunchalarni, nazariyalarni takomillashtirish yoki rivojlantirish usullariga oid bilimlarni amaliy qo`llaydi, shuningdek alohida shaxslar, oilalarning va jamoalarning ehtiyojlari bo`yicha ijtimoiy xizmatlar ko`rsatadi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
mavjud va loyihalashtirilgan iqtisodiy, siyosiy yoki ijtimoiy muammolarni shakllantirish va amaliy hal qilish;
tadqiqotlar, o`tmishdagi voqealar va faoliyatlar, shuningdek, insoniyatning kelib chiqishi va evolyutsiyasini tahlil qilish;
shaxs va guruhlarning ruhiy jarayonlari va xatti-harakatlarini o`rganish; ijtimoiy xizmatlar ko`rsatish;
ilmiy hujjatlar va hisobotlarni tayyorlash.
Vazifalari ishchilarni boshqarishni ham o`z ichiga olishi mumkin.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2631 Iqtisodchilar;
2632 Sotsiologlar, antropologlar va shunga o`xshash professional-mutaxassislar;
2633 Filosoflar, tarixchilar va siyosatshunoslar;
2634 Psixologlar;
2635 Ijtimoiy ishlarni tashkil etish va o`tkazish sohasidagi professional- mutaxassislar;
2636 Diniy sohada professional-mutaxassislar.
BOSHLANG`ICH GURUH 2631
IQTISODCHILAR
Iqtisodchilar tadqiqot o`tkazadi, ma`lumotlarni kuzatib boradi, ma`lumotlarni tahlil qiladi, iqtisodiy va hal qilish uchun hisobot va rejalar tayyorlaydi, tijorat muammolarini tahlil qilish uchun dasturlar ishlab chiqadi, tushuntirish beradi, iqtisodiy amaliyot va xatti-harakatlarni bashorat qiladi. Ular davlat organlarini shakllantirishda, joriy etishda yoki prognozli iqtisodiy va tijorat qarorlarini qabul qilishda, shuningdek tadbirkorlar va manfaatdor tomonlar guruhlariga muammolarni hal qilishda maslahat beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
uzoq muddatli rejalashtirish va investitsiyalarni baholash, qisqa muddatli byudjetlashtirish va iqtisodiy sharoitlardagi o`zgarishlarni prognoz qilish;
iqtisodiy siyosat va rejalar, korporativ strategiyalar va investitsiyalar, shuningdek, texnik- iqtisodiy asoslar loyihalari bo`yicha tavsiyalarni tayyorlash;
pul-kredit va soliq siyosatining muvofiqligi bo`yicha samaradorligini baholash va tavsiyalar berish uchun iqtisodiy ma`lumotlarni monitoring qilish;
ishlab chiqarish va ayrim turdagi iste`mol tovarlari, oldingi ishlab chiqarish va iste`mol darajalari haqidagi hujjatlarga asosan xizmatlar, umumiqtisodiy sharoitlar va sanoatning alohida tarmoqlari holatini prognozlash;
daromadlar va xarajatlar, foiz stavkalari va valyuta kurslarini prognozlarini tayyorlash;
iqtisodiy faollik, bandlik, ish haqi, ishsizlik va boshqa mehnat bozoridagi ko`rsatkichlar holatini tahlil qilish;
iqtisodiyot nazariyalarini sinab ko`rish va iqtisodiy muammolarning yechimlarini ishlab chiqish uchun matematik formulalar va statistik usullarni qo`llash;
iqtisodiyot nazariya va turli statistik va boshqa usullardan foydalangan holda iqtisodiy ma`lumotlarni yig`ish, tahlil qilish va sharhlash;
iqtisodiyot va moliyaga taalluqli siyosiy qarorlar natijalarini baholash, o`tmishdagi, hozirgi va kutilayotgan iqtisodiy omillar va tendensiyalarni hisobga olgan holda iqtisodiy siyosat va mumkin bo`lgan harakatlar yo`nalishlari bo`yicha maslahatlar berish;
ilmiy maqolalar va hisobotlarni tayyorlash;
alohida kompaniyalarning iqtisodiy faoliyati bilan bog`liq muammolarni o`rganish; tovarlar va xizmatlar uchun sotish va narxlash darajasini belgilash, bozor salohiyati va kelajak tendensiyalarini baholash va biznes strategiyalarini ishlab chiqish uchun mahalliy, hududiy yoki milliy darajadagi bozor sharoitlari bo`yicha tadqiqotlar o`tkazish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Iqtisodiy masalalar bo`yicha maslahatchi;
Iqtisodchi;
Moliyaviy ishlar bo`yicha iqtisodchi. Xalqaro iqtisodchi;
Ekonometrik.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Statistik - 2120.
BOSHLANG`ICH GURUH 2632
SOTSIOLOGLAR, ANTROPOLOGLAR VA SHUNGA
O`XSHASH PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Sotsiologlar, antropologlar va shunga o`xshash professional-mutaxassislar jamiyatlarning tuzilishi, kelib chiqishi va evolyutsiyasi, atrof-muhit sharoitlari va inson faoliyati o`rtasidagi o`zaro bog`liqlikni o`rganadi va tavsiflaydi. Ular o`z xulosalarini iqtisodiy va ijtimoiy siyosatni shakllantirishda amaliy qo`llash bo`yicha maslahatlar beradi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga quyidagilar kiradi:
insoniyat jamiyatining kelib chiqishi, rivojlanishi, tuzilishi, ijtimoiy qonuniyatlari, tashkilotlari va o`zaro aloqalari bo`yicha tadqiqotlar olib borish;
o`zgaruvchan xususiyatlar va madaniy va ijtimoiy institutlarni o`rganish orqali insoniyatning kelib chiqishi va evolyutsiyasini kuzatish;
insoniyatning o`tmishdagi moddiy qoldiqlari, masalan, turar-joylar, ibodatxonalar, mehnat qurollari, kulolchilik, tangalar, qurollar yoki haykallar orqali rivojlanishini kuzatish;
hududlar va hududlarning jismoniy va iqlimiy jihatlarini o`rganish va bu natijalarni iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy faoliyat bilan bog`lash;
ijtimoiy hodisalarni izohlash va tavsiflash uchun nazariyalar, modellar va usullarni ishlab chiqish;
ijtimoiy siyosatga oid siyosiy qarorlar natijalarini baholash; ijtimoiy ma`lumotlarni tahlil qilish va baholash;
aholi guruhlari va hududlari uchun iqtisodiy va ijtimoiy siyosatni shakllantirishda, bozorlarni rivojlantirishda xulosalarni amaliy qo`llash bo`yicha maslahatlar berish;
ilmiy maqolalar va hisobotlarni tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Antropolog;
Arxeolog;
Geograf;
Sotsiolog;
Etnolog.
BOSHLANG`ICH GURUH 2633
FILOSOFLAR, TARIXCHILAR
VA SIYOSATSHUNOSLAR
Filosoflar, tarixchilar va siyosatshunoslar inson tajribasi va mavjudligining tabiati, insoniyat tarixining bosqichlari yoki aspektlari, siyosiy shakllanishlar, harakatlar va xulq-atvorlar bo`yicha tadqiqotlar olib boradi. Ular siyosiy va individual harakatlar, olingan ma`lumotlar bo`yicha xabardor qiladi, hujjatlashtiradi va hisobot (ma`lumotlar) tayyorlaydi.
Vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
umumiy sabablar, tamoyillar va asoslarni o`rganish, shu jumladan fikrlash orqali dunyoning ma`nolari, inson harakatlari, tajribasi va mavjudligi va falsafiy tushunchalar va nazariyalarni sharhlash va rivojlantirish;
o`tgan voqealar va arxeologik yoki ikkilamchi manbalar, antropologik topilmalarni asl yoki zamonaviy yozuvlari kabi asosiy manbalar bilan taqqoslash va maslahatlashish;
tegishli materialni izlash, uning haqiqiyligini, ma`lum bir davr, mamlakat yoki mintaqa yoki alohida tarix jihatini, masalan, iqtisodiy, ijtimoiy yoki siyosiy tavsifini tekshirish va o`rganish;
siyosiy tizimlar, institutlar yoki xatti-harakatlar nazariyasi va amaliyoti, siyosiy falsafa yoki o`tmish va hozirgi kabi sohalarda tadqiqotlar olib borish;
ma`lumotlarni turli manbalardan, jumladan, davlat va jamoat tashkilotlari va boshqa tegishli shaxslar hamda zamonaviy siyosiy institutlar va fikrlarni o`rganish va to`plash;
inson tajribasi, tarixiy va siyosiy voqealar va xatti-harakatlar tabiatini izohlash va tavsiflash uchun nazariyalar, modellar va usullarni ishlab chiqish;
davlat tashkilotlari, siyosiy institutlar yoki boshqa tashkilotlar, manfaatdor shaxslar xulosalar va yoritish natijalarni foydalanish uchun taqdim etish;
ilmiy maqolalar va hisobotlarni tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Tarixchi;
Siyosatshunos;
Filosof.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Davlat boshqaruvi masalalari bo`yicha maslahatchi - 2422.
BOSHLANG`ICH GURUH 2634
PSIXOLOGLAR
Psixologlar insonning ruhiy jarayonlari va individual yoki guruhiy xatti-harakatlarini o`rganadi, shaxsiy, ijtimoiy, ta`lim yoki kasbiy bilimlarini va tajribalarini qo`llab, ilmiy tadqiqot ishlarini olib boradi.
Vazifalar quyidagilarni o`z ichiga oladi:
aqliy, jismoniy va boshqa holatlarni aniqlash uchun testlarni ishlab chiqish va o`tkazish, aql, qobiliyat, imkoniyat va boshqa shu kabi xususiyatlar, natijalarni tahlil qilish va baholash hamda maslahatlar berish;
irsiyat, ijtimoiy, kasbiy va boshqa omillarning shaxsiy fikrlashi va xatti-harakatlariga ta`sirini tahlil qilish;
shaxslar va guruhlar bilan maslahat yoki terapevtik suhbatlar o`tkazish va kuzatuv xizmatlarini taqdim etish;
oila a`zolari bilan bo`lgan aloqalar, ta`lim tashkiloti rahbarlari yoki ish beruvchilar bilan zarur aloqalarni saqlash, muammolarning hal etish yechimini topishda tavsiyalar berish;
tashxis, davolash va oldini olishda psixologik omillarni o`rganish, ruhiy kasalliklar, hissiy yoki shaxsiyat buzilishlari hamda tegishli mutaxassislar bilan maslahatlashish;
ilmiy maqolalar va hisobotlarni tayyorlash;
o`qituvchilar tomonidan foydalanish uchun o`qitishning rejalashtirish usullari va mazmuni, yutuqlar, diagnostik va prognoz testlarini shakllantirish;
lavozim majburiyatlar, ishchi guruhlari, aqliy holat, motivatsiya, nazorat va boshqaruv haqida so`rovlar va tadqiqotlar o`tkazish;
insonning xulq-atvori, tavsiflashi uchun nazariyalar, modellar va usullarni ishlab chiqish. Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Pedagog-psixolog;
Psixolog;
Ta`lim sohasi psixologi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Psixiatr - 2212.
BOSHLANG`ICH GURUH 2635
IJTIMOIY ISHLARNI TASHKIL
ETISH VA O`TKAZISH SOHASIDAGI
PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Ijtimoiy ishlarni tashkil etish va o`tkazish sohasidagi professional-mutaxassislar oilalar, guruhlar, jamoalar va tashkilotlarga javobgar sifatida maslahat va ko`rsatmalar beradi. Ular ishsizlik, qashshoqlik, nogironlik, giyohvandlikdan kelib chiqadigan muammolarga, jinoyat va huquqbuzarlik, turmush o`rtog`i va boshqa muammolarni hal etishda mijozlarga ko`nikmalarni rivojlantirish, resurslar va qo`llab-quvvatlash xizmatlaridan foydalanishda yordam beradi.
Vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
mijozlarning holatini baholash uchun individual, oilada yoki guruhlarda suhbatlashish va muammolarni aniqlash hamda talab qilinadigan xizmatlar turlarini aniqlash;
mijozning muammolari holatini tahlil qilish va hal qilish uchun muqobil yondashuvlarni taqdim etish;
sudlar va boshqa sud jarayonlari uchun ma`lumotlar yoki hisobotlarni tayyorlash;
mijozlarga yordam berish uchun maslahat, terapiya va vositachilik xizmatlarini ko`rsatish, yordam beruvchi guruh bilan shug`ullanish uchun zarur bo`lgan ko`nikmalar va tushunchalarni rivojlantirish, sessiyalar ularning ijtimoiy va shaxsiy muammolarini hal qilish;
uy-joy, davolanish va boshqa xizmatlar, shu jumladan inqirozli holatlar moliyaviy yordam, yuridik yordam ko`rsatadigan idoralarni aralashtirish va yuborish, mijozlarga yordam dasturlarini rejalashtirish hamda amalga oshirish;
zo`ravonlik yoki qarovsizlik holatlarini va xavf ostida bo`lgan boshqa shaxslar tekshirish hamda bolalarni himoya qilish choralarini ko`rish;
jazo muddati davomida va jazodan keyin jinoyatchilar bilan ishlash, ularni jamiyatga moslashishiga va munosabatini o`zgartirishga yordam berish hamda huquqbuzarlik sodir etishini oldini olish;
ozodlikdan mahrum etilgan jinoyatchilarni muqobil jazo choralarini qo`llash orqali, agar shunday jazo chorasi bo`lsa, shartli ravishda va muddatdan oldin ozodlikdan mahrum qilish jazosidan ozod qilish haqida jazoni ijro etish muassasalari boshliqlari va komissiyalarga maslahatlar berish;
jamoalardagi mijozlar guruhlari manfaatlarini himoya qilish va ularga ta`sir qiladigan muammolarni hal qilish;
jamiyat ehtiyojlarini qondirish uchun profilaktika va aralashuv dasturlarini ishlab chiqish; mijozlar bilan bog`liq, mijozning ahvoli va ishlarining holati haqida ma`lumot berish va javoblar olishda boshqa ijtimoiy xizmat organlari, ta`lim muassasalari va sog`liqni saqlash muassasalari bilan aloqani davom ettirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aholini ijtimoiy himoya qilish xizmati professional-mutaxassisi;
Oila va bolalar masalalari bo`yicha maslahatchi;
Ruhiy salomatlik bo`yicha maslahatchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Psixolog - 2634.
Ijtimoiy xodim (o`rta malakali) - 3412.
BOSHLANG`ICH GURUH 2636
DINIY SOHADA PROFESSIONAL-MUTAXASSISLAR
Diniy sohada professional-mutaxassislar muqaddas qadriyatlar, urf-odatlar va e`tiqodlarning davom ettiruvchisi sifatida ishlaydi. Ular dinning amali bilan ma`naviy-axloqiy yo`l-yo`riq ko`rsatish va tegishli boshqa funksiyalarni bajarish uchun diniy marosimlarni o`tkazadi, diniy e`tiqodning marosimlarini nishonlaydi yoki boshqaradi.
Vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
muqaddas an`analar, urf-odatlar va e`tiqodlarni davom ettirish; diniy xizmat, tadbirlar, ma`raka va marosimlarni o`tkazish;
turli ma`muriy va ijtimoiy vazifalarni bajarish, shu jumladan, diniy tashkilotlarning yig`ilishlarida ishtirok etish;
e`tirof etilgan dinga muvofiq ma`naviy va axloqiy yo`l-yo`riq ko`rsatish; o`z mamlakatida yoki chet elda diniy ta`limotlarni targ`ib qilish;
diniy ma`ruzalarni tayyorlash va taqdim etish;
o`quv kurslari va diniy ta`lim dasturlarini ishlab chiqish va boshqarish;
odamlar shaxslararo, sog`liq, moliyaviy masalalarga bog`liq muammolar bo`yicha diniy masalalarda maslahat berish;
seminarlar, konferensiyalar kabi maxsus tadbirlarni rejalashtirish va ularda qatnashish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Imom;
Imom-noib (masjid);
Diniy va ma`rifiy ishlar bo`yicha mutaxassis;
Ruhoniy.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Mutavalli - 3413.
Muftiy yordamchisi - 3413.
Dyakon - 3413.
Eslatma.
Ishi boshqa mashg`ulotlarning vazifalarini bajarishni o`z ichiga olgan diniy tuzilmalar a`zolari, masalan, o`qituvchilar, hamshiralar yoki ijtimoiy yordam xodimlari ishda bajariladigan asosiy vazifalari va majburiyatlariga muvofiq klassifikatsiyalanishi kerak.
KICHIK GURUH 264
YOZUVCHILAR, JURNALISTLAR
VA TILSHUNOSLAR
Yozuvchilar, jurnalistlar va tilshunoslar adabiy asarlarni o`ylab topadi va yaratadi, bir tildan boshqa tilga tarjima qiladi yoki sharhlaydi, yangiliklarni ommaviy axborot vositalari orqali va jamoatchilikka yetkazadi.
Bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
adabiy asar yozish;
adabiy va boshqa san`at asarlari sifatini baholash;
joriy voqealar haqida ma`lumot to`plash va ular haqida yozish;
gazetalar, televideniye, radio va boshqa ommaviy axborot vositalari va ommaviy tadbirlar orqali yangiliklar axtarish, topish va yetkazish;
yozma materialni bir tildan boshqa tilga tarjima qilish;
bir vaqtning o`zida (sinxron) bir tildan boshqa tilga tarjima qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2641 Yozuvchilar, shoirlar va boshqa adabiyot namoyandalari;
2642 Jurnalistlar;
2643 Tarjimonlar (og`zaki va yozma tarjimalar bo`yicha mutaxassislar) va boshqa tilshunoslar.
BOSHLANG`ICH GURUH 2641
YOZUVCHILAR, SHOIRLAR VA BOSHQA
ADABIYOT NAMOYANDALARI
Yozuvchilar, shoirlar va boshqa adabiyot namoyandalari kitoblar, ssenariylar, hikoyalar, esse, spektakllarni rejalashtiradi, nashr qilish yoki taqdimot uchun insholar, nutqlar, qo`llanmalar, spetsifikatsiyalar va boshqa jurnalistik bo`lmagan maqolalar (bundan gazetalar, jurnallar va boshqa davriy nashrlar uchun material mustasno) tadqiq qiladi va yozadi.
Vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
nashr yoki taqdimot uchun romanlar, pyesalar, ssenariylar, she`rlar va boshqa materiallarni yaratish, yozish va tahrirlash;
boshqa zaruriy ma`lumotlarni olish va faktik mazmunni aniqlash uchun tadqiqot o`tkazish; teatr, kino va radio uchun dasturlar tayyorlash va televizion mahsulotlar, ssenariylar yozish;
qo`llanmalar, foydalanish bo`yicha ko`rsatmalar, eslatmalar, chizmalar kabi materiallarni va boshqa hujjatlarni aniq tushuntirish uchun tahlil qilish va yaratish, texnik xizmat ko`rsatish, elektron, mexanik va boshqa uskunalar qisqacha dasturiy ta`minotni o`rnatish, ishlatish;
broshyuralar, qo`llanmalar va shunga o`xshash texnik nashrlarni yozish;
nashr uchun material tanlash, uslubi, grammatikasi va mazmunini to`g`riligini tekshirish, nashrdan oldin tasdiqlovchi ma`lumotlarni tekshirish, ko`rib chiqishni tashkillashtirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Dramaturg;
Yozuvchi;
Shoir;
Kitob muharriri;
Adabiy xodim;
Ssenariy muallifi.
Kopirayter.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Multimedia nashrlari bilan ishlash bo`yicha maslahatchi - 2431;
Jurnalist - 2642;
Gazeta muharriri - 2642.
BOSHLANG`ICH GURUH 2642
JURNALISTLAR
Jurnalistlar gazeta, televideniye, radio va boshqa ommaviy axborot vositalari orqali yangiliklar va ommaviy ma`lumotlarni tadqiq qiladi, izlaydi, sharhlaydi, e`lon qiladi.
Vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
intervyu, surishtiruv va kuzatuvlar orqali mahalliy, milliy va xalqaro yangiliklarni to`plash, ommaviy tadbirlarda qatnashish, yozuvlarni izlash, yozma ko`rib chiqish, kino va sahna ko`rinishlariga tashrif buyurish;
gazeta va davriy nashrlarda yoki radio, televideniye orqali eshittirish uchun yoki Internet jahon axborot tarmog`ida nashr qilish uchun yangiliklar va dolzarb voqealarni to`plash, hisobot berish va sharhlash;
yangiliklar va boshqa ma`lumotlarni olish, tahlil qilish va aniqligini tekshirish;
radio, televideniye yoki Internet jahon axborot tarmog`ida matbuot anjumanlarida siyosatchilar va boshqa jamoat arboblaridan intervyu olish;
tibbiyot, fan va texnologiya kabi ixtisoslashgan sohalardagi ishlanmalarni tadqiq qilish va hisobot berish;
dolzarb masalalarni sharhlash, jamoatchilik qiziqishini shakllantirish, dolzarb mavzular bo`yicha fikrlarini bildirish;
gazetalar, televideniye, radio va boshqa ommaviy axborot vositalarida adabiy, musiqa va boshqa badiiy asarlarga tanqidiy sharhlar yozish;
nashr uchun material tanlash, uslubi, mazmuni, grammatika, aniqlik va qonuniyligini tekshirish hamda zaruriy tuzatishlar qilish;
isbotlovchi ma`lumotlarni tekshirishda ishlab, yakuniy e`lon qilishdan oldin ishlab chiqarish xodimlari bilan to`g`ridan-to`g`ri bog`lanish;
matbuot, radio, televideniye va boshqa ommaviy axborot vositalari orqali nashr etish uchun tashkilotlar yoki boshqa mavzularda reklama materiallarini tanlash, yig`ish va tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Gazeta muxbiri;
Jurnalist;
Gazeta muharriri;
Nashrga tayyorlovchi muharriri.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Jamoatchilik bilan aloqalar bo`yicha professional-mutaxassis - 2432;
Kitob muharriri - 2641;
Radioeshittirish operatori - 3521.
BOSHLANG`ICH GURUH 2643
TARJIMONLAR (OG`ZAKI VA YOZMA
TARJIMALAR BO`YICHA MUTAXASSISLAR)
VA BOSHQA TILSHUNOSLAR
Tarjimonlar (og`zaki va yozma tarjimalar bo`yicha mutaxassislar) va boshqa tilshunoslar bir tildan boshqasi tarjima qiladi, tillarning kelib chiqishi, rivojlanishi va tuzilishini o`rganadi.
Vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
qadimgi ona tillari va hozirgi til o`rtasidagi munosabatlarni o`rganish guruhlar, so`zlarning kelib chiqishi va evolyutsiyasini, grammatika va til shakllarini kuzatish hamda xulosalarni taqdim etish;
til tasniflash tizimlari, grammatikalar, lug`atlar va shunga o`xshash materiallar bo`yicha maslahat berish yoki tayyorlash;
bir tildan boshqa tilga yozma tarjima qilish, asl nusxaning to`g`ri ma`nosini saqlash, huquqiy, texnik yoki ilmiy asarlarni to`g`ri tarjima qilish hamda adabiy asarlarning frazeologiyasi, terminologiyasi, ruhi va uslubi imkon qadar to`g`ri yetkazilishini ta`minlash.
tarjimaning mahsuldorligi va sifatini takomillashtirish uchun kompyuterlar va boshqa asboblardan foydalanish usullarini ishlab chiqish;
konferensiyalar, yig`ilishlar va shunga o`xshash tadbirlarda til, xususan, og`zaki yoki imo- ishora tilidan boshqa og`zaki yoki yozma tilga asliyatning to`g`ri ma`nosini va iloji boricha asl mazmunini ta`minlagan holda tarjima qilish;
tarjima qilingan materialni qayta ko`rib chiqish va tuzatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Filolog;
Diplomatik tarjimon;
Grafolog;
Lingvist;
Terminolog.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Kitob muharriri - 2641;
Jurnalist - 2642.
KICHIK GURUH 265
RASSOMLAR VA ARTISTLAR
Rassomlar va artistlar g`oyalar, taassurotlar va faktlarni shunga o`xshash qiziqarli tadbirlarni keng doirada yetkazadi, musiqiy nota yoki kompozitsiyani talqin qiladi, spektakllar ijro etadi yoki ommaviy axborot vositalari uchun taqdimotga mezbonlik qiladi.
Amalga oshiriladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: tasviriy san`at shakllarini tasavvur qilish va yaratish;
ijod qilish va original musiqa yozish;
musiqa, raqs, teatr va kino asarlarini yaratish, mashq qilish, rejissyorlik qilish va ijro etish; teledasturlar, filmlar va sahna ko`rinishlarini ijodiy, moliyaviy va tashkiliy jihatdan tashkil etish;
ssenariy, o`yin yoki kitobni o`rganish va talqinni tayyorlash va mashq qilish;
musiqa, video va boshqa ko`ngilochar materiallarni efirga uzatish, tijorat va davlat xizmatlari haqidagi e`lonlarni tanishtirish uchun tanlash va tayyorlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
2651 Rassomlar;
2652 Musiqachilar, xonandalar va bastakorlar;
2653 Raqqosalar va xoreograflar;
2654 Kino va teatr rejissyorlari hamda ularga tegishli rassomlar va prodyuserlar;
2655 Aktyorlar;
2656 Radio, televideniye va boshqa ommaviy axborot vositalarining suxandonlari;
2659 Boshqa boshlang`ich guruhlarga qo`shilmagan, ijodiy xodimlar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 2651
RASSOMLAR
Rassomlar haykaltaroshlik, multfilmlar, o`yma yoki boshqa usullardan foydalanib rasm chizish, yaratish orqali san`at asarlarini yaratadi.
Vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
haykallar, rasmlar, chizmalar va rasmlar uchun g`oyalar, dizaynlar va uslublarni tasavvur qilish va yaratish;
tanlangan mavzu bo`yicha shakllar obyektlarni tartibga solish va boshqa modellarni joylashtirish, landshaftlarni tanlash;
badiiy vositalar, uslub va materiallarni tanlash;
loy, metall, muz, qog`oz, yog`och, tosh kabi materiallarga ishlov berish, o`ymakorlik va birlashtirish orqali tasviriy yoki mavhum uch o`lchamli yoki relyef shakllarini yaratish;
bo`r, yog`li bo`yoqlar, suv bo`yoqlari, qalam, siyoh yordamida yoki boshqa usullarni qo`llash orqali tasviriy yoki mavhum chizmalar va rasmlar yaratish;
metall, yog`och yoki boshqa materiallarni o`yish yoki chizish orqali chizmalar yaratish; ko`pincha karikaturada shaxslar va hodisalarni tasvirlash uchun multfilmlar yaratish;
haykaltaroshlik, yozish, bo`yash, chizish, multfilm chizish, o`yib chizish yoki boshqalardan foydalanib rassomlar san`at asarlarini yaratish va ijro etish, shikastlangan, ifloslangan va xiralashgan rasmlar va boshqa san`at buyumlarini tiklash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Qayta tiklovchi-rassom (restavrator);
Haykaltarosh;
Illustrator;
Miniatyura rassomi;
Karikaturachi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Sanoat dizayneri - 2163;
Grafik dizayner - 2166;
San`at bo`yicha qo`shimcha ta`lim o`qituvchisi - 2355;
Kulol - 7314.
BOSHLANG`ICH GURUH 2652
MUSIQACHILAR, XONANDALAR
VA BASTAKORLAR
Musiqachilar, xonandalar va bastakorlar musiqa yozadi, aranjirovka qiladi, kompozitsiyalar ijro etadi.
Vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
musiqiy shakldagi his-tuyg`ular va fikrlarni ifodalash uchun melodik, garmonik va ritmik tuzilmalarni yaratish;
g`oyalar va tushunchalarni standart musiqiy belgilar va belgilarga tarjima qilish, takror ishlab chiqarish va ishlash;
asboblar yoki holatlar, muayyan instrumental yoki vokal guruhlar uchun musiqani moslashtirish yoki tartibga solish;
instrumental yoki vokal guruhlarini boshqarish;
spektakl uchun musiqa tanlash va cholg`u qismlarini musiqachilarga berish;
orkestr yoki musiqiy guruh, solist yoki a`zo sifatida bir yoki bir nechta cholg`u asboblarini chalish;
solist sifatida yoki vokal guruhi yoki boshqa guruh a`zosi sifatida qo`shiq aytish;
yuqori ko`rsatkich va ijro mahorati saqlab qolish uchun mashqlar bajarish va takrorlash o`tkazish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Dirijyor;
Bastakor;
Xonanda;
Konsertmeyster.
BOSHLANG`ICH GURUH 2653
RAQQOSALAR VA XOREOGRAFLAR
Raqqosalar va xoreograflar raqslarni tasavvur qiladi va yaratadi yoki ijro etadi. Vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
kayfiyat, qadamlar, harakatlar va imo-ishoralar namunasi bilan ko`pincha hikoyani, mavzuni, g`oyani yoki raqslarni o`ylab topish va yaratish;
jonli tomoshabinlar oldida yoki kino, televideniye yoki boshqa vizual vositalar uchun yakkaxon, sherik bilan yoki raqs guruhi a`zosi sifatida raqslarni ijro etish;
qobiliyat va jismoniy tayyorgarlik, kerakli darajalarni saqlab qolish uchun o`qitish, mashq qilish hamda raqs darslariga borish;
raqs qadamlari va usullarini ishlash uchun zarur harakatlarni va mashqlarni boshqarish hamda qatnashish;
raqs rollari yoki raqs ansambllariga a`zolik uchun tinglash;
musiqiy asarlarni tayyorlash uchun musiqiy rahbar bilan muvofiqlashtirish. Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar: Baletmeyster;
Xoreograf.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
San`at bo`yicha qo`shimcha ta`lim o`qituvchisi - 2355.
BOSHLANG`ICH GURUH 2654
KINO VA TEATR REJISSYORLARI
HAMDA ULARGA TEGISHLI RASSOMLAR
VA PRODYUSERLAR
Kino va teatr rejissyorlari hamda ularga tegishli rassomlar va prodyuserlar kinofilmlar, televideniye yoki radio spektakllari va sahna ko`rsatuvlarining badiiy jihatlari texnik va badiiy jihatlarini nazorat qiladi hamda tashkil etadi.
Vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
yozuvchilarni tanlash, badiiy talqinni aniqlash uchun ssenariylarni o`rganish va aktyorlarga aktyorlik qilish usullari bo`yicha ko`rsatmalar berish;
kinofilmlar, shu jumladan aktyorlarni tanlash va ular bo`yicha yakuniy qarorlar qabul qilish, sahnada, televideniyeda, radioda kostyumlar, dizayn to`plami, ovoz yoki yorug`lik effektlarini yoki dramatik asarlarning barcha jihatlarini boshqarish;
taqdimotlar, kinofilmlar, teleko`rsatuvlar va radio dasturlarning turli bosqichlarini rejalashtirishni, tashkil etish hamda nazorat qilish;
ishlar hajmi va jadvalini aniqlash, barcha texnik xodimlarni jalb qilish hamda nazorat qilish;
badiiy asarlar arxivlarini yuritish va royalti bo`yicha muzokaralar olib borish;
dasturlar yozib olish, videotasvirga olish va tahrirlash uchun ssenariylarni yaratish, rejalashtirish;
manzaralar, rekvizitlar va yorug`lik va ovoz uskunalarining joylashishini nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kinorejissyor;
Rejissyor;
Musiqiy dasturlar rejissyori;
Radioeshittirish rejissyori;
Sahna rejissyori (pastanovkachi-rejissyor).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Dasturlar muharriri - 2642;
Kinooperator - 3521;
Ovoz bezakchisi - 3521;
Radioeshittirish operatori - 3521.
BOSHLANG`ICH GURUH 2655
AKTYORLAR
Aktyorlar kinofilmlarda, televideniye yoki radio spektakllarida va sahna ko`rsatuvlarida rollarni tasvirlaydi.
Vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
reklama, televideniye, radio yoki kinofilmlarda, sahnada dramatik asarlarda chiziqlar va belgilarni o`rganish va rollarni ijro etish;
dramaturg yoki muallif tomonidan yaratilgan personajlarni qabul qilish va bu haqda tomoshabinga yetkazish;
tinglovchilarni tarbiyalash yoki ko`ngil ochish uchun hikoyalar aytib berish yoki adabiy asarlarni ovoz chiqarib o`qish;
rollarni ko`rish va tinglash bo`yicha tinglovlarda qatnashish;
rahbarning ko`rsatma va nazorat ostida mashq qilish orqali chiqishlarga tayyorgarlik ko`rish;
ssenariylarni o`qish va qismlarni, mavzularni, xususiyatlarni tushunish uchun tadqiqot o`tkazish;
radio va sahna asarlari, kino, televideniyedagi repetitsiyalarda ishlab chiqilgan rollarni ijro etish va rollarni tasvirlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aktyor;
Kino aktyori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Drama artisti - 3435;
Kaskadyor - 3435.
BOSHLANG`ICH GURUH 2656
RADIO, TELEVIDENIE
VA BOSHQA OMMAVIY AXBOROT
VOSITALARINING SUXANDONLARI
Radio, televideniye va boshqa ommaviy axborot vositalarining suxandonlari yangiliklarni o`qiydi, intervyu beradi, radio, televideniye, teatrlarda boshqa muassasalarda yoki ommaviy axborot vositalarda e`lonlar beradi yoki olib boradi.
Vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
radio yoki televideniyeda yangiliklarni o`qish va boshqa e`lonlarni berish;
radio, televideniye yoki teatrlarda, tungi klublarda va boshqalarda e`lonlar muassasalarda ijrochi san`atkorlar yoki intervyu berilayotgan shaxslar bilan tanishtirish va ular bilan bog`lanish;
odamlarni omma oldida, ayniqsa radio va televideniye orqali intervyu qilish;
intervyular va dasturlarga tayyorgarlik ko`rish uchun asosiy ma`lumotlarni o`rganish; musiqa va boshqa masalalar, masalan, ob-havo yoki yo`l sharoitlari haqida fikr bildirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Dastur boshlovchisi;
Teleboshlovchi;
Yangilik dasturi boshlovchisi;
Televideniye suxandoni.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Jurnalist - 2642.
BOSHLANG`ICH GURUH 2659
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN IJODIY XODIMLAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan ijodiy xodimlar, b.g.k. bu guruh boshqa guruhlarda klassifikatsiyalanmagan barcha ijodiy va ijrochi san`atkorlarni qamrab oladi. Masalan, guruhga sehrgarlar, akrobatlar, masxarabozlar boshqa ijrochilar kiradi.
Bunday hollarda vazifalar quyidagilarni o`z ichiga oladi:
kulgili harakatlar qilish va kulgili voqealarni aytib berish;
illyuziya va qo`l chaqqonligi va gipnoz nayranglarini bajarish;
qiyin va hayajonli akrobatika, gimnastika yoki jonglyorlik harakatlarini bajarish; hayvonlar bilan mashq qilish va ishlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
“Akrobatika” janri artisti;
“Fokuslar” janri artisti;
Havo gimnastikasi artisti;
“Atletika” janri artisti.
ASOSIY GURUH 3
MUTAXASSISLAR VA TEXNIKLAR
Mutaxassislar va texniklar davlat va xususiy tashkilotlarda tadqiqot bilan bog`liq texnik va tegishli vazifalarni bajaradi, ilmiy yoki badiiy tushunchalar va operatsion usullarni, qoidalarni qo`llaydi. Ushbu asosiy guruhga kiritilgan ko`pchilik mashg`ulotlar MMKning uchinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Texniklar va yordamchi mutaxassislar tomonidan bajariladigan vazifalar quyidagilarni o`z ichiga oladi:
fizika fanlari, shu jumladan muhandislik va texnologiya, tabiiy fanlari, shu jumladan tibbiyot, ijtimoiy va gumanitar fanlar bilan bog`liq tadqiqot va konsepsiyalar va operatsion usullarni qo`llashda texnik ishlarni amalga oshirish;
savdo, moliya va boshqaruv bilan bog`liq xizmatlar, shu jumladan normativ-huquqiy hujjatlar va boshqa qoidalar, ijtimoiy ishlarda turli texnik ishlarni amalga oshirish;
san`at va o`yin-kulgi uchun texnik yordam ko`rsatish; sport faoliyatida ishtirok etish;
ba`zi diniy vazifalarni bajarish;
vazifalari boshqa ishchilarni nazorati qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin.
Ushbu asosiy guruhning mashg`ulotlari quyidagi o`rtacha guruhlarga bo`linadi:
31 Fan va texnika sohasida mutaxassis-texniklar;
32 Sog`liqni saqlashda o`rta ma`lumotli tibbiyot xodimlari;
33 Ma`muriy va iqtisodiy faoliyat bo`yicha mutaxassislar;
34 Huquqshunoslik, ijtimoiy ishlar, madaniyat va o`xshash faoliyat sohasidagi yordamchi xodimlar;
35 AKT sohasidagi mutaxassis-texniklar.
O`RTACHA GURUH 31
FAN VA TEXNIKA SOHASIDA
MUTAXASSIS-TEXNIKLAR
Fan va texnika sohasida mutaxassis-texniklar fan va texnologiya sohasida qo`llaniladigan konsepsiyalar va operatsion usullarni ishlab chiqish va qo`llash bilan bog`liq texnik vazifalarni bajaradi. Ular konchilik, ishlab chiqarish jarayonlari, qurilish va boshqa texnik ishlar, texnik jihozlar, shu jumladan samolyotlar va kemalar ekspluatatsiyasining texnik va ekspluatatsion jihatlarini nazorat qiladi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning uchinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu o`rtacha guruhdagi ishchilar tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
asboblar va uskunalarni yaratish, nazorat qilish va ishlatish, tajribalar va sinov tizimlarini o`tkazish hamda nazorat qilish;
namunalarni yig`ish va sinovdan o`tkazish;
kuzatuvlarni ro`yxatga olish va ma`lumotlarni tahlil qilish;
texnik chizmalar va sxemalarni tayyorlash, tuzatish hamda qo`llash;
boshqa xodimlarning faoliyatini muvofiqlashtirish, nazorat qilish, boshqarish va rejalashtirish;
kommutatorlarni, avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarini va jarayonni boshqarishning ko`p funksiyali mexanizmlarini ishlatish hamda monitoring qilish;
kemalar, samolyotlar va boshqa jihozlarning xavfsiz va samarali harakatlanishi va ishlashini ta`minlash bo`yicha texnik funksiyalarni bajarish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
311 Fizika va texnika fanlari sohasidagi texniklar;
312 Konchilik, ishlab chiqarish va qurilish sohalarida nazoratchilar;
313 Texnologik jarayonlarni boshqarish bo`yicha texniklar;
314 Biologiya, qishloq va o`rmon xo`jaligi mutaxassislari;
315 Kemalar va samolyotlarni ekspluatatsiya qilish va boshqarish bo`yicha mutaxassis-texniklar;
KICHIK GURUH 311
FIZIKA VA TEXNIKA FANLARI
SOHASIDAGI TEXNIKLAR
Fizika va texnika fanlari sohasidagi texniklar ishning tushunchalari, tamoyillari va usullarini, xususan, muhandislik fanlarida, shu jumladan muhandislik, texnik chizma (loyihalash) yoki iqtisodiy samaradorlik kabi sohalarni o`rganish va amaliyotda qo`llashda yordam berish uchun texnik vazifalarni bajaradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
kimyo, fizika, geologiya, meteorologiya, astronomiya, muhandislik va texnik loyihalash sohasida texnik ishlarni bajarish;
laboratoriya asboblari va asbob-uskunalarini sozlash, ulardan foydalanish va ularga xizmat ko`rsatish, eksperimental ma`lumotlarni kuzatish, kuzatishlar o`tkazish, shuningdek natijalarni hisoblash va qayd etish;
tajribalar uchun materiallarni tayyorlash;
tizim sinovlari, namunalarni yig`ish va sinovdan o`tkazish; kuzatuvlarni ro`yxatga olish va ma`lumotlarni tahlil qilish;
texnik chizmalarni, elektr sxemalarini, taxtalarni yig`ish sxemalarini tayyorlash, tekshirish va ulardan foydalanish yoki eskiz chizmalarini tayyorlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3111 Kimyo va fizika fanlari sohasidagi texniklar;
3112 Fuqarolik va sanoat qurilishida texniklar;
3113 Energetika sohasidagi texniklar;
3114 Elektronika sohasidagi texniklar;
3115 Mexanika sohasidagi texniklar;
3116 Kimyoviy muhandislik sohasidagi texniklar;
3117 Konchilik va metallurgiya sohasidagi texniklar;
3118 Chizmachilar;
3119 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan fan va texnika sohasidagi texniklar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 3111
KIMYO VA FIZIKA FANLARI
SOHASIDAGI TEXNIKLAR
Kimyo va fizika fanlari sohasidagi texniklar kimyo, fizika, geologiya, geofizika, meteorologiya va astronomiya sohalaridagi tadqiqotlarga yordam berish, shuningdek olingan natijalarni sanoat, tibbiyot, harbiy va harbiy sohalarda amaliy qo`llash jarayonida texnik vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tajribalar, sinovlar va tahlillar uchun namunalar yig`ish va materiallar va jihozlarni tayyorlash;
oddiy va yaxshi tashkil etilgan laboratoriya sinovlarini o`tkazish, tadqiqotchilarga kimyoviy va fizik tadqiqotlar, ishlab chiqish, tahlil qilish va sinovdan o`tkazishda yordam berish uchun turli texnik funksiyalarni bajarish;
namunalarni sinashda ishlatiladigan laboratoriya sarf materiallarining sifati va miqdorini nazorat qilish, materiallardan foydalanishni nazorat qilish va belgilangan texnik talablarga muvofiq loyihani amalga oshirish uchun zarur bo`lgan moddiy va mehnat xarajatlarining batafsil smetasini tayyorlash;
laboratoriya asboblari va asbob-uskunalarini ishlatish va ularga texnik xizmat ko`rsatish, eksperimentlar va sinovlarni monitoring qilish, kuzatish, shuningdek hisob-kitoblar hamda natijalarni qayd etish;
muzlatish, namuna olish va kimyoviy aralashtirish kabi tajribalar uchun materiallarni tayyorlash;
geologlar va geofiziklarga yordam berish uchun yer va suv namunalarini yig`ish va sinovdan o`tkazish, kuzatuvlarni qayd etish hamda ma`lumotlarni tahlil qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Texnik-kimyogar (umumiy yo`nalish);
Texnik-fizik;
Texnik-agrometeorolog;
Texnik-meteorolog;
Texnik-dozimetrist.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Kimyoviy texnologiya bo`yicha texnik - 3116;
Kimyoviy ishlab chiqarish texnik-laboranti - 3133;
Texnik-biologik - 3141.
BOSHLANG`ICH GURUH 3112
FUQAROLIK VA SANOAT
QURILISHIDA TEXNIKLAR
Fuqarolik va sanoat qurilishida texniklar qurilish muhandislik tadqiqotlari, suv va kanalizatsiya tizimlari, ko`priklar, yo`llar, to`g`onlar va aeroportlar kabi binolar va boshqa inshootlarni loyihalash, qurish, foydalanish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash bo`yicha texnik vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tuproq, qurilish konstruksiyalari va materiallarini dala va laboratoriya sinovlarini o`tkazish yoki yordam berish;
binolar va boshqa inshootlarni qurish bilan bog`liq texnik yordam ko`rsatish, shuningdek sinovlar o`tkazish yoki tadqiqotlar natijalari bo`yicha hisobotlarni tayyorlash;
texnik shartlarga, amaldagi qonunlar va qoidalarga, ishning belgilangan standartlarga va foydalaniladigan materiallarga muvofiqligini ta`minlash;
paydo bo`lgan muammolarni aniqlash va hal qilish uchun qurilish muhandislik tamoyillari bo`yicha texnik bilimlarni amaliyotda qo`llash;
belgilangan texnik shartlarga muvofiq loyihani yakunlash uchun moddiy va mehnat xarajatlarining miqdori va narxini aniq hisoblashda yordam berish;
texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashni tashkil etish;
binolar va inshootlarni qurilish vaqtida va qurilishdan keyin tekshirish, ularning bino, sinf, hududlashtirish va xavfsizlik qoidalariga, shuningdek tasdiqlangan rejalar, texnik shartlar, standartlar va binolarning sifati va xavfsizligi bilan bog`liq boshqa qoidalarga muvofiqligini ta`minlash;
sanoat tashkilotlari, mehmonxonalar, kinoteatrlar va boshqa bino va inshootlarni yong`in xavfsizligi choralariga rioya qilinmasligini aniqlash va ularni bartaraf etish bo`yicha tavsiyalar berish maqsadida tekshirish;
yong`inni aniqlash moslamalari va yong`in o`chirish tizimlarini o`rnatish, shuningdek binolar va transport vositalarini qurishda yong`in xavfini, yong`in sodir bo`lgan taqdirda xavf va zararni kamaytiradigan materiallardan foydalanish bo`yicha maslahatlar berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Sanoat va fuqarolik qurilishi bo`yicha texnik;
Yer tuzish texnigi;
Texnik-geodezist;
Texnik-gidrometr;
Texnik-topograf;
Texnik-arxitektor.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Fuqaro mudofaasi va yong`in xavfsizligi bo`yicha muhandis - 2149.
BOSHLANG`ICH GURUH 3113
ENERGETIKA SOHASIDAGI TEXNIKLAR
Energetika sohasidagi texniklar elektrotexnika sohasidagi texnik vazifalarni, shuningdek, elektr jihozlari, inshootlari va elektr taqsimlash tizimlarini loyihalash, ishlab chiqarish, o`rnatish, qurish, foydalanish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashni amalga oshiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yangi elektr jihozlari va inshootlarini tadqiq qilish va ishlab chiqish yoki ularning mavjud analoglarini sinovdan o`tkazish jarayonida texnik yordam ko`rsatish;
belgilangan texnik parametrlarga muvofiq elektr inshootlarining chizmalari va diagrammalarini loyihalash va tayyorlash;
belgilangan texnik parametrlarga muvofiq asbob-uskunalarni ishlab chiqarish va o`rnatish uchun zarur bo`lgan moddiy va mehnat xarajatlarining miqdori va narxining batafsil hisob- kitoblarini tayyorlash;
texnik shartlar va qoidalarga muvofiq qoniqarli ishlashini ta`minlash uchun elektr tizimlari va uskunalarini ishlab chiqarish, o`rnatish, ishlatish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash ustidan texnik nazoratni ta`minlash;
o`rnatish usullarini rejalashtirish, xavfsiz ishlashini ta`minlash uchun o`rnatish tugallanganligini tekshirish, yangi elektr jihozlari va tizimlarini dastlabki ishga tushirishni nazorat qilish yoki amalga oshirish;
elektr jihozlari va qurilmalarini mehnat xavfsizligi qoidalari va talablariga muvofiq o`rnatish, ishga tushirish, sinovdan o`tkazish, tekislash, takomillashtirish hamda ta`mirlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Texnik-elektrik;
Texnik-elektromexanik;
Elektr energiyasini taqsimlash bo`yicha texnik-energetik;
Shamol turbinasi texnigi;
Lift bo`yicha texnik.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Texnik-elektronik - 3114;
Bug` turbinasi mashinisti - 3131;
Liftlar bo`yicha elektromexanik - 7412.
BOSHLANG`ICH GURUH 3114
ELEKTRONIKA SOHASIDAGI TEXNIKLAR
Elektronika sohasidagi texniklar elektronika tadqiqotlari va elektron jihozlarni loyihalash, ishlab chiqarish, o`rnatish, qurish, ishlatish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashda texnik vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yangi elektron uskunalarni tadqiq qilish va ishlab chiqishda yoki ularning mavjud analoglarini sinovdan o`tkazishda texnik yordam ko`rsatish;
berilgan texnik parametrlarga muvofiq elektron sxemalar chizmalarini loyihalash va tayyorlash;
belgilangan texnik parametrlarga muvofiq elektron uskunalarni ishlab chiqarish va o`rnatish uchun zarur bo`lgan moddiy va mehnat xarajatlarining miqdori va narxining batafsil hisob-kitoblarini tayyorlash;
texnik shartlar va qoidalarga muvofiq qoniqarli ishlashini ta`minlash uchun elektron uskunalarni ishlab chiqarish, o`rnatish, foydalanish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash ustidan texnik nazoratni ta`minlash;
elektron tizimlarni loyihalash, ishlab chiqish, o`rnatish, ishlatish va texnik xizmat ko`rsatishda yordam berish;
o`rnatish usullarini rejalashtirish, xavfsiz ishlashini ta`minlash uchun o`rnatish tugallanganligini tekshirish, yangi elektron uskunalar va tizimlarning dastlabki ishga tushirilishini nazorat qilish yoki amalga oshirish;
elektron tizimlarni sinovdan o`tkazish, olingan ma`lumotlarni to`plash va tahlil qilish, elektron muhandislarga yordam berish uchun elektron sxemalarni yig`ish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Texnik-elektronik;
Robototexnika bo`yicha texnik.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Texnik-elektrotexnik - 3113;
Aloqa texnigi - 3522;
Elektron texnika jihozlarini jamlovchi - 7421;
Elektron texnika buyumlarini yig`uvchi - 8212.
BOSHLANG`ICH GURUH 3115
MEXANIKA SOHASIDAGI TEXNIKLAR
Mexanika sohasidagi texniklar mashinasozlik sohasidagi tadqiqotlarda, shuningdek, dastgohlar, agregatlar va mexanik jihozlarni loyihalash, ishlab chiqarish, o`rnatish, qurish, foydalanish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashda texnik vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
mashinasozlikni o`rganish va rivojlantirish va yangi mexanik inshootlarni yaratish, ularni o`rnatish va sotib olish, shuningdek, mavjud analoglarni sinovdan o`tkazish sohasida texnik yordam ko`rsatish;
belgilangan texnik parametrlarga muvofiq dastgohlar va mexanik tizimlar, jihozlar va butlovchi materiallarning modellarini loyihalash va yaratish;
belgilangan texnik shartlarga muvofiq asbob-uskunalarni ishlab chiqarish va o`rnatish uchun zarur bo`lgan moddiy va mehnat xarajatlarining miqdori va narxining batafsil hisob- kitoblarini tayyorlash;
texnik shartlar va qoidalarga muvofiq qoniqarli ishlashini ta`minlash uchun dastgohlar va mexanik qurilmalarni ishlab chiqarish, o`rnatish, ishlatish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash ustidan texnik nazoratni ta`minlash;
kema korpuslari, kema jihozlari va yuklarga nisbatan dengizda qidiruv ishlarini olib borishda xavfsizlik qoidalari, standartlari va tartiblariga rioya etilishini ishlab chiqish hamda monitoring qilish;
yangi va takomillashtirilgan mexanik qismlarni, butlovchi qismlarni, dastgohlar va boshqaruv asboblarini hamda gidroelektr tizimlarini yig`ish hamda o`rnatish;
mexanik tizimlarni sinovdan o`tkazish, olingan ma`lumotlarni to`plash va tahlil qilish, mexanik muhandislarga yordam berish uchun mexanik birikmalarni yig`ish va o`rnatish;
mexanik konstruksiyalarni loyihalash boshlanganidan boshlab, amaldagi texnik shartlar, qoidalar va shartnoma shartlari asosida ularning tugatilishigacha ishlarning bajarilishini ta`minlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Jihozlarga texnik xizmat ko`rsatish bo`yicha texnik;
Avtomatik ishlov berish bo`yicha texnik;
Avtomobilsozlik bo`yicha texnik;
Ko`chma tarkib xizmati texnigi;
Ventilyatsiya texnikasi bo`yicha texnik.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Navbatchi mexanik - 7233;
Mexanik yig`uv ishlari chilangari - 8211.
BOSHLANG`ICH GURUH 3116
KIMYOVIY MUHANDISLIK
SOHASIDAGI TEXNIKLAR
Kimyoviy muhandislik sohasidagi texniklar kimyo muhandisligi bo`yicha tadqiqotlar olib borishda, shuningdek, kimyo zavodi uskunalarini loyihalash, ishlab chiqarish, qurish, foydalanish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashda texnik vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yangi sanoat kimyoviy jarayonlari, o`simliklari va uskunalarini o`rganish va ishlab chiqish, shuningdek, mavjud analoglarni sinovdan o`tkazish jarayonida texnik yordam ko`rsatish;
belgilangan texnik talablarga muvofiq kimyo tashkilotlarining modellarini ishlab chiqish va tayyorlash;
belgilangan texnik shartlarga muvofiq kimyoviy asbob-uskunalarni ishlab chiqarish va o`rnatish uchun zarur bo`lgan moddiy va mehnat xarajatlarining miqdori va narxining batafsil hisob-kitoblarini tayyorlash;
kimyoviy asbob-uskunalar va qurilmalarning texnik shartlar va qoidalarga muvofiq qoniqarli ishlashini ta`minlash uchun ularni ishlab chiqarish, o`rnatish, ishlatish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash ustidan texnik nazoratni ta`minlash;
qattiq, suyuq va gazsimon materiallarning sifat va miqdoriy parametrlarini tahlil qilish jarayonida olimlar va muhandislarga yordam berish uchun kimyoviy va fizik laboratoriya sinovlarini o`tkazish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kimyoviy texnologiya bo`yicha texnik;
Oziq-ovqat mahsulotlari laboratoriyasida texnik-laborant;
Texnik-biokimyogar.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Texnik-kimyogar (umumiy yo`nalish) - 3111;
Kimyoviy ishlab chiqarish texnik-laboranti - 3133.
BOSHLANG`ICH GURUH 3117
KONCHILIK VA METALLURGIYA
SOHASIDAGI TEXNIKLAR
Konchilik va metallurgiya sohasidagi texniklar metallurgiya sohasida ilmiy-tadqiqot va tajriba ishlarini olib borishda, foydali qazilmalarni, neft va gazni qazib olish usullarini takomillashtirishda, shuningdek, shaxtalar, konlarni loyihalash, qurish, foydalanish, tog`-kon uskunalari, neft va tabiiy gazni tashish va saqlash tizimlari, shuningdek rudalardan metallarni olish uchun uskunalarga texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashda texnik vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
metallar va yangi qotishmalarning xossalarini aniqlash jarayonlarini o`rganish va takomillashtirish jarayonida texnik yordam ko`rsatish;
geologik va topografik tadqiqotlar o`tkazish, neft, tabiiy gaz va qattiq foydali qazilmalarni loyihalash va qazib olish, transport tizimlarini, minerallar va metallarni qazib olish va qayta ishlash uskunalarini ishlab chiqish va belgilashda texnik yordam ko`rsatish;
foydali qazilmalarni, neft va tabiiy gazni qidirish, qazib olish, qayta ishlash va tashish bo`yicha loyihalarni amalga oshirish uchun zarur bo`lgan moddiy va mehnat xarajatlari miqdori va qiymatining batafsil hisob-kitoblarini tayyorlash;
mineral rudalarni, neft va tabiiy gazni qazib olish, tashish va saqlash uchun asbob- uskunalar va qurilmalarni qurish, montaj qilish, foydalanish, ularga texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash jarayonida texnik nazoratni, normativ hujjatlarga muvofiqligini va xavfsizlikni nazorat qilishni ta`minlash;
shaxtalar, konlar, tunnellar va yer osti tez tibbiy yordam punktlarini rejalashtirish va loyihalashda yordamchi ishlarni bajarish;
tog` jinslarini, mineral va metall rudalaridan namunalarni yig`ish va tayyorlash, ularning xususiyatlarini aniqlash uchun laboratoriya tadqiqotlarini o`tkazish, sinov natijalarini tahlil qilish va taqdim etish hamda sinov uskunalarini saqlash;
mikroskoplar, elektromagnit nurlanish dastgohlari, spektrometrlar, spektrograflar, densitometrlar va kuchlanishni o`lchash asboblaridan foydalanish;
zarur ma`lumotlarni, shu jumladan metall rudalari, gaz yoki qazib olishning potensial manbalarini aniqlash bilan bog`liq bo`lgan ma`lumotlarni olish uchun laboratoriya sharoitida va ishlab chiqarish faoliyatida elektr, ultratovush yoki radiatsiya o`lchash asboblaridan foydalanishda tadqiqotchilarga texnik yordam ko`rsatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Konchilik texnigi;
Texnik-geolog;
Texnik-marksheyder;
Foydali qazilmalarni boyitish bo`yicha texnik.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Kon qazuvchi - 8111;
Yer osti kon ishchisi - 8111.
BOSHLANG`ICH GURUH 3118
CHIZMACHILAR
Chizmachilar eskizlar, o`lchovlar va boshqa ma`lumotlardan texnik chizmalar, xaritalar va illyustratsiyalar, shuningdek, plitani elektr-kaplash va chop etish uchun chizmalar va rasmlarning nusxalarini tayyorlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
muhandislar va konstruktorlar tomonidan ishlab chiqilgan eskizlar va texnik shartlar bo`yicha, dastgoh va jihozlarni ishlab chiqarish, o`rnatish va sozlash yoki binolarni, to`g`onlarni, ko`priklar, yo`llarni va boshqa arxitektura va muhandislik inshootlarini qurish, rekonstruksiya qilish, foydalanish va ta`mirlash uchun ishchi chizmalarni tayyorlash va tekshirish;
chizmalarni yaratish, tahrirlash va chop etish, ishchi chizmalarni raqamli formatda ishlab chiqarish uchun kompyuter yordamida loyihalash tizimidan foydalanish;
kompyuter yoki shunga o`xshash asbob-uskunalardan foydalanib, raqamlashtirilgan chizmalarini bosma shaklga va xaritalar hamda boshqa tasvirlarni raqamli shaklga o`tkazish;
dastgohlar, boshqa jihozlar va mahsulotlarni yig`ish, o`rnatish, ishlatish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash bo`yicha ma`lumotnoma nashrlari, broshyuralar va texnik qo`llanmalar uchun rasmlarni tayyorlash hamda tekshirish;
chizmalardan nusxa ko`chirish va tasvirlarni bosib chiqarish uchun tosh va metall shakllarga o`tkazish;
zavodlarda, elektr stansiyalarda va binolarda elektr jihozlarini ishlab chiqarish, o`rnatish va ta`mirlash uchun ishlatiladigan grafik va diagrammalar, yig`ish sxemalari va dastlabki chizmalarini ishlab chiqarish;
asbob-uskunalar va mexanik qurilmalarning batafsil ish sxemalarini yaratish, shu jumladan o`lchamlari, mahkamlash usullari va boshqa texnik ma`lumotlarni ko`rsatish;
ishchi chizmalar sifatida foydalanish uchun tugallangan chizmalardan nusxa olishni tashkil etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Arxitektor-chizmachi;
Konstruktor-chizmachi;
Interyer bezatish bo`yicha chizmachi;
Topograf-chizmachi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Xarita tuzuvchi - 2165;
Topograf - 2165.
BOSHLANG`ICH GURUH 3119
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN FAN VA TEXNIKA
SOHASIDAGI TEXNIKLAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan fan va texnika sohasidagi texniklar, b.g.k. ushbu birlik guruhiga fizika va texnika fanlari texniklarining 311: Fizika va texnika fanlari sohasidagi texniklar kichik guruhining boshqa birlik guruhlariga kiritilmagan fizika va texnika fanlari texniklari kiradi. Masalan, guruhga xavfsizlik, biotibbiyot, ekologik muammolarni hal qilish, sanoat va ishlab chiqarishni qo`llab-quvvatlashning boshqa sohalarida jarayonlarni ishlab chiqish yoki tadqiqot o`tkazish bilan shug`ullanadigan olimlar va muhandislarga texnik yordam ko`rsatadigan mutaxassislar kiradi.
Ularning majburiyatlari quyidagilarni o`z ichiga olishi mumkin:
xodimlar, materiallar va jihozlardan samarali, xavfsiz va oqilona foydalanish, ish usullari va operatsiyalar ketma-ketligi, shuningdek ularning bajarilishini nazorat qilish, tashkilotning samarali joylashuviga oid ma`lumotlarni yig`ish va texnik yordam ko`rsatish;
baxtsiz hodisalar xavfini aniqlash va xavfsizlik choralari va qoidalarini amalga oshirishda yordam berish;
atrof-muhit ifloslanishining oldini olish, nazorat qilish va qayta tiklash, ifloslangan joylarni tiklash va yerlarning meliorativ holatini yaxshilash uchun foydalaniladigan asbob-uskunalar va asboblarni takomillashtirish va sinovdan o`tkazishni joriy etish;
muhandislar rahbarligida ifloslanishning oldini olish va atrof-muhitni tiklashda yordam ko`rsatish;
muhandislarga avtomatik uskunalar va robototexnikalarni sinash va ishlab chiqishda yordam berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Havo tahlili bo`yicha texnik;
Materialshunoslik bo`yicha texnik;
Texnik-optik.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ishlab chiqarishni nazorat qilish sohasida muhandis - 2141;
Smeta tuzuvchi muhandis - 2149.
KICHIK GURUH 312
TOG`-KON SANOATI, ISHLAB-CHIQARISH
SANOATI VA QURILISH USTALARI
(BRIGADIRLARI)
Tog`-kon sanoati, ishlab-chiqarish sanoati va qurilish ustalari (brigadirlari) konchilik va ishlab chiqarish sanoati va qurilishda ishlaydigan ishchilarni muvofiqlashtiradi, nazorat qiladi, boshqaradi va rejalashtiradi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilar bajaradigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi: malakali ishchilar, texnologik jarayonlarni boshqaruvchi texniklar, dastgoh va mexanizm operatorlari, montajchilar, malakasiz ishchilar va boshqa ishchilar faoliyatini nazorat qilish, nazorat qilish va muvofiqlashtirish;
kundalik ishni tashkil etish va rejalashtirish; smetalar, hisobotlar va memorandumlarni tayyorlash; kadrlar yetishmasligi yoki ortiqchaligini aniqlash; ishchilarning xavfsizligini ta`minlash;
yangi xodimlarni o`qitish va malakasini oshirish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3121 Tog`-kon sanoati brigadirlari;
3122 Ishlab-chiqarish sanoati brigadirlari;
3123 Qurilish brigadirlari;
3129 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kirmagan brigadirlar, b.g.k.
Eslatma.
Ushbu kichik guruhiga kiritilgan kasblar asosan boshqa odamlar tomonidan bajariladigan ishlarni rejalashtirish, tashkil etish, muvofiqlashtirish, nazorat qilish va boshqarish bilan bog`liq. Boshqalar tomonidan bajarilgan barcha ishlarning texnik sifatini ta`minlash uchun nazorat funksiyalariga qo`shimcha ravishda, o`zlari rahbarlik qiladigan ishchilarga o`xshash vazifalarni bajaradi.
1: Rahbarlar asosiy guruhi va boshqa o`rtacha guruhlarga kiruvchi brigadirlar o`rtasida taqqoslashda shuni ta`kidlash kerakki, ikkalasi ham boshqalarning ishini rejalashtirishi, tashkil qilishi, muvofiqlashtirishi, nazorat qilishi va boshqarishi mumkin. Ammo, bundan tashqari, rahbarlar, qoida tariqasida, javobgarlikka egadirlar va quyidagilar bilan bog`liq qarorlar qabul qiladi:
biznesni to`laligicha yoki uning alohida bo`linmasini rivojlantirishning umumiy strategik va operativ boshqaruvi (masalan, tovarlarning assortimenti, miqdori va sifatini aniqlash);
byudjetlar (qancha pul va qanday maqsadlar uchun sarflanishi kerak), shuningdek, xodimlarni tanlash, tayinlash va ishdan bo`shatish.
Boshqa tomondan, brigadirlar bu masalalarning barchasi, ayniqsa ishga qabul qilish va ishdan bo`shatish bilan bog`liq masalalar bo`yicha rahbarlarga maslahat berishi va yordam berishi mumkin, ammo qaror qabul qilish vakolatiga ega emas.
Shuni ta`kidlash kerakki, rahbarlar faoliyatning barcha strategik va operativ yo`nalishlari, byudjet, xodimlarni ishga qabul qilish va ishdan bo`shatish uchun javobgar bo`lishi zaruriy shart emas. Ularning faoliyatining mustaqillik darajasi ham har xil bo`lishi mumkin. Muhim farq shundaki, brigadirlar faqat boshqa xodimlarning faoliyatini nazorat qilish uchun javobgardir, rahbarlar esa tarkibiy bo`linma faoliyati uchun javobgardir.
BOSHLANG`ICH GURUH 3121
TOG`-KON SANOATI BRIGADIRLARI
Tog`-kon sanoati brigadirlari shaxtalar va konlar ishchilarini bevosita nazorat qiladi, yer ostida yoki ochiq konlarda ishlaydigan konchilar faoliyatini nazorat qiladi va muvofiqlashtiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yer ostidan foydali qazilmalar qazib olish, konlarda yer osti transport vositalari yoki ochiq konlarda og`ir texnikalarni ishlatish bilan shug`ullanadigan ishchilarning faoliyatini nazorat qilish va muvofiqlashtirish;
ish jadvallarini bajarish usullarini ishlab chiqish va boshqa menejerlar uchun samaradorlikni oshirish choralarini tavsiya etish;
operatsion muammolarni hal qilish va faoliyatni muvofiqlashtirish uchun boshqaruv va texnik xodimlar, boshqa bo`limlar xodimlari hamda pudratchilar bilan ishlash;
foydali qazilmalarni qazib olish yoki o`zlashtirish bilan bog`liq barcha masalalar bo`yicha yuqori turuvchi organlarga hisobotlar va boshqa ma`lumotlarni taqdim etish;
kon yoki karyerning kadrlar va moddiy ehtiyojlarini aniqlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Tog`-kon sanoati brigadiri;
Burg`ilash bo`linmasi brigadiri;
Tog`-kon texnikasi inspektori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Shaxta boshlig`i - 1322;
Konchilik texnigi - 3117;
Yer osti kon ishchisi - 8111.
BOSHLANG`ICH GURUH 3122
ISHLAB-CHIQARISH SANOATI BRIGADIRLARI
Ishlab-chiqarish sanoati brigadirlari ishlab chiqarish sanoati jarayonlarni boshqarish bo`yicha texniklar, dastgohlar va mexanizmlar operatorlari, montajchilar va boshqa ishlab chiqarish ishchilarining faoliyatini muvofiqlashtiradi va nazorat qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ishlab chiqarish sanoatida texniklar, mexanizatorlar, montajchilar va boshqa ishchilarning jarayonni nazorat qilish faoliyatini muvofiqlashtirish va nazorat qilish;
rejalar, iqtisodiy ko`rsatkichlar, mavjud xodimlar va atrof-muhitni muhofaza qilish majburiyatlariga muvofiq kundalik ishlarni tashkil etish va rejalashtirish;
smetalar, hisobotlar va memorandumlarni tayyorlash; xodimlar yoki ehtiyot qismlarning yetishmasligini aniqlash; ishchilarning xavfsizligini ta`minlash;
yangi xodimlarni o`qitish va malakasini oshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Tayyor mahsulotlar va xomashyoni tashish jaryonlari bo`yicha brigadir;
Metall va tayyor mahsulotlarni tozalash, saralash, paketlash va qadoqlash bo`yicha brigadir.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ishlab chiqarish sanoati sohasida boshqarma (bo`lim) boshlig`i (mudiri) -1321.
BOSHLANG`ICH GURUH 3123
QURILISH BRIGADIRLARI
Qurilish brigadirlari binolar va inshootlarni qurish va ta`mirlash bilan shug`ullanadigan ishchilarning faoliyatini muvofiqlashtiradi, nazorat qiladi va rejalashtiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
qurilish talablari va rejalashtirish tartiblarini aniqlash uchun texnik shartlarni o`qish;
ishlarni yakunlash uchun zarur bo`lgan moddiy va kadrlar ta`minotini tashkil etish va muvofiqlashtirish;
ishning borishini ko`rib chiqish va tekshirish;
sog`liqni saqlash va xavfsizlik talablariga muvofiqligini ta`minlash uchun asbob-uskunalar va qurilish maydonchalarini tekshirish;
obyektlar qurilishini nazorat qilish va boshqa qurilish loyihalari bilan faoliyatni muvofiqlashtirish;
qurilish ishchilarining faoliyatini nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Qurilish brigadiri;
Binolarga texnik xizmat ko`rsatish bo`yicha brigadir.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Bosh arxitektor - 1323.
Binoga texnik xizmat ko`rsatish bo`yicha mexanik - 3112.
BOSHLANG`ICH GURUH 3129
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRMAGAN BRIGADIRLAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kirmagan brigadirlar, b.g.k. ushbu birlik guruhiga brigadirlarning boshqa 312: Konchilik, ishlab chiqarish va qurilish sohalarida nazoratchilar kichik guruhlariga kiritilmagan brigadirlar kiradi. Masalan, mavjud muammolarni hal qilish, sanoat va ishlab chiqarishni qo`llab-quvvatlashning boshqa sohalarida jarayonlarni ishlab chiqish yoki tadqiqot o`tkazish bilan shug`ullanadigan rahbarlar, olimlar, muhandislarga texnik yordam ko`rsatadigan mutaxassislar kiradi.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Energetika sohasida brigadir;
Gidrotexnik qurilmalarni ekspluatatsiya qilish bo`yicha texnik nazoratchi;
Havo transporti xizmati nazoratchisi;
Yuk joylashuvini muvofiqlashtiruvchi.
KICHIK GURUH 313
TEXNOLOGIK JARAYONLARNI
BOSHQARISH BO`YICHA TEXNIK
(OPERATORLAR)
Texnologik jarayonlarni boshqarish bo`yicha texnik (operatorlar) avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari, texnologik qurilmalarning ish holatini, elektr energiyasini ishlab chiqarish va taqsimlash, kanalizatsiya va oqava suvlarni tozalash tizimlarining ishlashini, texnologik jarayonlarni kuzatish va saqlashning ko`p funksiyali jarayoni mexanizmlaridan foydalangan holda monitoring orqali nazorat qilish, boshqa turli texnologik jarayonlar uchun chiqindilarni qayta ishlash, kimyoviy ishlab chiqarish, neft va tabiiy gazni qayta ishlash, metall ishlab chiqarish bilan shug`ullanadi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar quyidagilarni o`z ichiga oladi:
jarayonlarni boshqarish va optimallashtirish uchun boshqaruv markazlaridan elektron yoki raqamlashtirilgan dasturlar bilan ishlash;
ishga tushirish va to`xtatish jarayonlarini nazorat qilish;
monitorlar va boshqa tegishli uskunalarning ko`rsatkichlaridan foydalanish va kuzatish; nosozliklarni aniqlash uchun uskunalar va tizimlarni monitoring qilish va sinovdan o`tkazish;
asboblar, hisoblagichlar va sensorlarning belgilangan vaqt oralig`ida ko`rsatkichlarini tahlil qilish;
nosozliklarni aniqlash va kerak bo`lganda ularni bartaraf etish choralarini ko`rish; yozuvlar, jurnallar va hisobotlarni yuritish;
ishlaydigan asbob-uskunalarning holatini baholash uchun boshqa ishchilar bilan o`zaro hamkorlik qilish;
uskunalarni tozalash va texnik xizmat ko`rsatishni ta`minlash;
dastgoh va mexanizmlar operatorlari va boshqa ishchilar faoliyatini nazorat qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3131 Elektr energiyani ishlab chiqarish qurilmalari operatorlari;
3132 Chiqindilarni yoqish pechlari, suv tozalash inshootlari va shunga o`xshash qurilmalar operatorlari;
3133 Kimyoviy xomashyoni qayta ishlash jarayonlari bo`yicha nazoratchilar;
3134 Neft-gazni tozalash va qayta ishlash qurilmalari operatorlari;
3135 Metall ishlab chiqarishning texnologik jarayonlari nazoratchilari;
3139 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan texnologik jarayonlarni boshqarish bo`yicha texniklar va operatorlar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 3131
ELEKTR ENERGIYANI ISHLAB CHIQARISH
QURILMALARI OPERATORLARI
Elektr energiyani ishlab chiqarish qurilmalari operatorlari elektr uzatish tarmoqlarida elektr yoki boshqa energiyani ishlab chiqarish va taqsimlashni nazorat qiluvchi monitorlar va ular bilan bog`liq uskunalar, boshqaruv markazlari orqali nazorat qiladi. Reaktorlar, turbinalar, generatorlar va elektr stansiyalarida elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun boshqa yordamchi uskunalar bilan ishlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun elektr stansiyalarining turli jihozlarini boshqarish, monitoring qilish va tekshirish;
elektr energiyasini ishlab chiqarish va taqsimlash uchun gidro, issiqlik (ko`mir, neft, tabiiy gaz) va atom elektr stansiyalarida ishlaydigan energiya tizimlari va uskunalarini, shu jumladan qozonlar, turbinalar, generatorlar, kondensatorlar va reaktorlarni boshqarish va nazorat qilish;
liniyada yuk, chastota va kuchlanishni yetkazib berishni tartibga soluvchi va muvofiqlashtiruvchi dasturiy tizimlar bilan o`zaro aloqador quvvat uskunalarini ishga tushirish va to`xtatishni nazorat qilish, suv sathini tartibga soluvchi kommutatsiya operatsiyalarini boshqarish; asboblar, hisoblagichlar va datchiklarning ko`rsatkichlarini belgilangan vaqt oralig`ida kuzatish, nosozliklarni aniqlash va kerak bo`lganda ularni bartaraf etish choralarini ko`rish; o`qishlar hisobini yuritish, jurnallarni to`ldirish va hisobotlarni tuzish, ishlaydigan asbob-uskunalarning holatini baholash uchun boshqa xodimlar bilan o`zaro hamkorlik qilish; generatorlar, qozonlar, turbinalar, nasoslar, kompressorlar kabi jihozlarning ishlamay qolishi yoki buzilishining oldini olish uchun tozalash va texnik xizmat ko`rsatishni ta`minlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Issiqlik tarmog`i operatori;
O`zgartirish podstansiyasi boshqaruv shchiti (pulti) operatori;
Gidroagregatlar mashinisti.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Bosh energetik -1321.
Muhandis-elektrik - 2151.
BOSHLANG`ICH GURUH 3132
CHIQINDILARNI YONDIRGICH PECHLARI, OQAVA
SUVLARNI TOZALASH USKUNALARI VA SHUNGA
O`XSHASH QURILMALAR OPERATORLARI
Chiqindilarni yondirgich pechlari, oqava suvlarni tozalash uskunalari va shunga o`xshash qurilmalar operatorlari chiqindi suvlar va chiqindilarni tozalash, utilizatsiya qilishni tartibga solish, suvni tozalash va taqsimlashni tartibga solish, shuningdek kanalizatsiya tozalash inshootlarida suvni filtrlash uchun qattiq va suyuq chiqindilarni tozalash inshootlarining avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari va ular bilan bog`liq uskunalarni nazorat qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
kompyuterli boshqaruv tizimlarini, texnikalarini va korxonalarda oqimni boshqarish, oqava suvlar va chiqindilarni qayta ishlash va yo`qotish maqsadida oqava suvni va suyuq chiqindilarni tozalashdagi qo`llaniladigan qo`shimcha jihozlarini harakatga keltirish va nazorat qilish, suvni filtrlik stansiyalari va tozalash inshootlarida esa - tozalashni boshqarish, ichimlik suvini va keyinchalik utilizatsiya qilinadigan va tabiiy suv tizimlariga quyiladigan suvni taqsimlash;
chiqindilarni qayta ishlash zavodlarida bir nechta yuqori haroratli chiqindilarni yoqish moslamalari va ular bilan bog`liq bo`lgan loy va qattiq chiqindilarni yoqish uskunalari ishlashini monitoring qilish;
muvofiqlikni ta`minlash, nosozliklarni bartaraf etish va oqim, bosim va haroratning tasdiqlangan o`ziga xoslik doirasida bo`lishini ta`minlash uchun markaziy boshqaruv xonasida uskunalarni tekshirish va ish sharoitlarini, hisoblagichlar, filtrlar, xloratorlar va sensorlarni nazorat qilish;
issiqlik energiyasini ishlab chiqarish uchun chiqindi gazlar, tozalash moslamalari va chiqindilarni yoqish moslamalarini chiqaradigan yordamchi uskunalarni nazorat qilish hamda boshqarish;
asbob-uskunalar va rang tahlili standartlari yordamida kimyoviy va bakterial tarkibni aniqlash uchun suv va oqava suv namunalarini yig`ish hamda sinovdan o`tkazish;
zavod uskunalari, suv va boshqa suyuqliklar uchun dezinfeksiya va deodorizatsiya tizimlarining ishlashini sozlash uchun sinov natijalarini tahlil qilish;
tashkilotda va atrof-muhitda xavfsizlikni ta`minlash va xavfsizlik qoidalariga rioya qilishni tekshirish;
ishlab chiqarish jurnallari va hisobotlarini to`ldirish hamda yuritish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aerotenka operatori;
Maxsus suv tozalash operatori;
Cho`kindini quritish qurilmasi operatori;
Suv iste`moli bo`yicha nazoratchi-operator.
BOSHLANG`ICH GURUH 3133
KIMYOVIY XOM-ASHYONI QAYTA
ISHLASH JARAYONLARI BO`YICHA
NAZORATCHILARI
Kimyoviy xom-ashyoni qayta ishlash jarayonlari bo`yicha nazoratchilari kimyoviy zavodlar va boshqa ko`p funksiyali texnologik asbob-uskunalarni boshqaradi va nazorat qiladi, kimyoviy moddalarni distillash, filtrlash, ajratish, isitish yoki tozalash ishlarini va uskunalarini tartibga soladi hamda ularga xizmat ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bir nechta protsessorlarda sodir bo`ladigan fizik va kimyoviy jarayonlarni boshqarish va optimallashtirish uchun boshqaruv markazida elektron yoki kompyuter boshqaruv panelini ishga tushirish;
apparatlar, klapanlar, nasoslar, regulyatorlar va boshqa texnologik uskunalarni sozlash; qayta ishlash uchun xom ashyo, shuningdek, katalizatorlar va filtrlash vositalari kabi boshqa moddalarni tayyorlash, tortish va yetkazib berish ustidan nazorat qilish;
uskunani ishga tushirish va to`xtatish jarayonlarini nazorat qilish, texnologik jarayondan tashqari uskunaning ishlashidagi nosozliklarni bartaraf etish va monitoring qilish;
nosozliklarni aniqlash uchun uskunani tekshirish, foydalanishga qabul qilish sinovlarini o`tkazish va texnik xizmat ko`rsatishni tashkil etish;
mahsulot namunalarini tahlil qilish, sinovlarni o`tkazish, ma`lumotlarni yozib olish va ishlab chiqarish jurnallarida yozuvlarni yuritish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Gaz suyultirish fabrikasi operatori;
Kimyoviy distillyatsiya va reaktor uskunasi operatori;
Kimyoviy ishlab chiqarish texnik-laboranti;
Radioaktiv moddalarni kimyoviy qayta ishlash operatori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Neft va gazni qayta ishlash zavodi operatori - 3134;
Kimyoviy ishlab chiqarish apparatchisi - 8131.
BOSHLANG`ICH GURUH 3134
NEFT, GAZNI TOZALASH VA QAYTA ISHLASH
QURILMALARI OPERATORLARI
Neft, gazni tozalash va qayta ishlash qurilmalari operatorlari uskunalarni ishga tushiradi va nazorat qiladi, texnologik bloklar, neft va tabiiy gazni tozalash, distillash va qayta ishlash, neft va gazdan mahsulotlar ishlab chiqarish va boshqa qurilmalarning normal ishlashini tartibga soladi va qo`llab-quvvatlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bir nechta protsessorlarda sodir bo`ladigan fizik va kimyoviy jarayonlarni boshqarish va optimallashtirish uchun boshqaruv markazida elektron yoki kompyuter boshqaruv panelini ishga tushirish;
apparatlar, klapanlar, nasoslar, regulyatorlar va boshqa texnologik uskunalarni sozlash; asbob-uskunalarni ishga tushirish va to`xtatish jarayonlarini nazorat qilish, nosozliklarni bartaraf etish va texnologik jarayondan tashqari uskunaning ishlashini nazorat qilish; nosozliklarni aniqlash uchun uskunalarni tekshirish, quvurlarni sizib chiqish va sinash uchun tekshirish, texnik xizmat ko`rsatishni tashkil etish;
mahsulot namunalarini tahlil qilish, sinovlarni o`tkazish, ma`lumotlarni yozib olish va ishlab chiqarish jurnallarida yozuvlarni yuritish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Neft va gazni qayta ishlash zavodi operatori;
Tabiiy gazni tozalash va qayta ishlash uskunalari operatori;
Neftni qayta ishlash zavodi operatori;
Kerosin ishlab chiqarish zavodi operatori;
Gazni o`lchash stansiyalari operatori;
Neft va gazni qayta ishlashning kimyoviy jarayonlari bo`yicha texnik.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Kimyoviy filtrlash va ajratish uskunalari operatori - 3133;
Kondensatni yig`ish va tozalash bo`yicha operator - 8131.
BOSHLANG`ICH GURUH 3135
METALL ISHLAB CHIQARISHNING TEXNOLOGIK
JARAYONLARI NAZORATCHILARI
Metall ishlab chiqarishning texnologik jarayonlari nazoratchilari metallni eritish va quyish, pechlarning ishlashi, prokat stanoklari, quyma va metallni shtamplash jarayonlarini bajaradigan ko`p funksiyali texnologik uskunalarni ishga tushiradi va boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
boshqaruv paneli, kompyuter terminallari yoki boshqa boshqaruv tizimlari orqali, odatda markaziy boshqaruv xonasidan metallni ishlab chiqarish va qayta ishlashda ma`lum bir texnologik bosqichning bajarilishini muvofiqlashtirish hamda nazorat qilish;
silliqlash, tozalash, filtrlash, eritish, sifatni yaxshilash va boshqa metall ishlab chiqarish jarayonlari uchun ko`p funksiyali markaziy texnologik boshqaruv apparatini ishga tushirish;
metallni qayta ishlashning muayyan sharoitlarini tekshirish va kerakli o`zgarishlarni amalga oshirish uchun kompyuter nashrlarini, video monitorlarni va sensorlarni kuzatish;
ishlab chiqarish guruhlari, shu jumladan, mexanizatorlar va yordamchilar ishini muvofiqlashtirish va nazorat qilish;
favqulodda vaziyatlarda yoki jadvalga muvofiq ishlab chiqarish uskunalarini ishga tushirish va o`chirish;
ishchilarni tanlash va ishlab chiqarish brigadalari a`zolarini o`qitishni tashkil etish;
metall ishlab chiqarishdan, boshqa ko`rsatkichlardan kelib chiqadigan chetlashishlar jurnalini yuritish, ishlab chiqarish va boshqa hisobotlarni tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Metall eritish pechi operatori;
Metall quyish boshqaruv pulti operatori;
Metall prokat boshqaruv pulti operatori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Qizdirilgan metalni prokatlovchi - 8121;
Rangli metallarni quyuvchi - 8121.
BOSHLANG`ICH GURUH 3139
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN TEXNOLOGIK JARAYONLARNI
BOSHQARISH BO`YICHA TEXNIKLAR
VA OPERATORLAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan texnologik jarayonlarni boshqarish bo`yicha texniklar va operatorlar, b.g.k. guruhiga 313: Texnologik jarayonlarni boshqarish bo`yicha texnik (operatorlar) kichik guruhning boshqa boshlang`ich guruhlariga kiritilmagan texnologik jarayonlarni boshqarish bo`yicha texnik (operatorlar) kiradi. Masalan, ushbu guruhga ishlab chiqarish yig`ish liniyalarida va sellyuloza-qog`oz mahsulotlari ishlab chiqarishda bir vaqtning o`zida bir nechta turdagi texnologik jarayonlar va uskunalarni boshqaradiganlar kiradi.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Vagonlar va konteynerlarni ta`mirlash bo`yicha avtomatik yo`nalish operatori;
Mahsulotni qayta ishlash va saqlash texnologik jarayonining operatori;
Texnik-naryadchi.
Eslatma.
Kon-boyitish kombinatlarining barcha operatorlari 8111:
Tog`-kon ishchilari va turdosh kasblar ishchilari boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 314
BIOLOGIYA, QISHLOQ VA O`RMON
XO`JALIGI MUTAXASSISLARI
Biologiya, qishloq va o`rmon xo`jaligi mutaxassislari biologiya fanlari va hayot fanlar sohasida bir qator texnik vazifalarni bajaradi, biotexnologiya va biokimyo, shuningdek, qishloq, o`rmon va baliqchilikda, biologiya, botanika, zoologiya, tabiatni muhofaza qilishda, ilmiy- tadqiqotlar va boshqa ishlarda professional mutaxassislarga yordam beradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
sinovlar va tajribalar, laboratoriya tahlillari, dala tadqiqotlari va qabul qilingan ilmiy usullardan foydalangan holda ma`lumot to`plash;
ish yuritish;
tahliliy materiallarni umumlashtirish va hisobotlarni tayyorlashda yordam berish; uskunalarni ishlatish va texnik xizmat ko`rsatish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3141 Biologiya fanlari bo`yicha mutaxassis-texniklar (tibbiyot xodimlaridan tashqari);
3142 Qishloq xo`jaligi sohasida mutaxassis-texniklar;
3143 O`rmon xo`jaligi sohasida mutaxassis-texniklar.
BOSHLANG`ICH GURUH 3141
BIOLOGIYA FANLARI BO`YICHA
MUTAXASSISLAR (LABORANTLAR, TEXNIKLAR)
(TIBBIYOT XODIMLARIDAN TASHQARI)
Biologiya fanlari bo`yicha mutaxassislar (laborantlar, texniklar) (tibbiyot xodimlaridan tashqari) atrof-muhitni muhofaza qilish, flora va fauna, mikrobiologiya, hujayra va molekulyar biologiya hamda tirik organizmlarni tadqiq qilish, tahlil qilish va o`rganish, shuningdek, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish bilan bog`liq olingan bilimlarni tadqiq qilish va qo`llashda texnik yordam ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
eksperimentlarni loyihalash, tashkil etish va o`tkazishda yordam berish;
laboratoriya asboblari va jihozlarini yig`ish, sozlash, ulardan foydalanish hamda texnik xizmat ko`rsatish;
tajribalarda foydalanish uchun namunalar, kimyoviy eritmalar, o`stiriladigan kulturalarning laboratoriya bo`limlarini yig`ish va tayyorlash;
an`anaviy dala va laboratoriya sinovlarini o`tkazish;
to`g`ri laboratoriya sifatini nazorat qilish tartib-qoidalari, sog`liq va xavfsizlik amaliyotlariga rioya qilinishini ta`minlash uchun tajribalar o`tkazilishini monitoring qilish;
tegishli ilmiy usullardan foydalangan holda sinovlar, tahliliy, hisob-kitob, buxgalteriya ishlarini kuzatish, tadqiqot natijalari bo`yicha hisobot berish;
namunalarni saqlash, tasniflash va kataloglashtirish; bajarilgan ishlarning batafsil jurnallarini yuritish;
modellarni ishlab chiqish va ma`lumotlarni tahlil qilish uchun kompyuterlardan foydalanish;
ishlarni bajarish uchun murakkab va yuqori voltli uskunalardan foydalanish;
mahsulotlar va jarayonlarni tadqiq qilish, ishlab chiqish va ishlab chiqarishda ishtirok etish; laboratoriya jihozlarini tashkil qilish va saqlash;
tegishli ma`lumotlar bazalarini saqlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Texnik-bakteriolog;
Texnik-gerbolog;
Texnik-zoolog;
Biolog-laborant texnik;
Texnik-farmakolog.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tibbiy laborant - 3212;
Laborant-bakteriolog (-parazitolog) - 3212;
Dori preparatlarini ishlab chiqarish operatori - 3213.
BOSHLANG`ICH GURUH 3142
QISHLOQ XO`JALIGI SOHASIDA
MUTAXASSIS-TEXNIKLAR
Qishloq xo`jaligi sohasida mutaxassis-texniklar ilmiy-tadqiqot va tajribalar bilan shug`ullanadi, qishloq xo`jaligi olimlari, klasterlar, fermer xo`jaliklari rahbarlariga texnik va ilmiy yordam ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tajribalar, sinovlar va tahlillar uchun materiallar va jihozlarni tayyorlash;
tajriba, sinov va tahlil qilish uchun namunalar (tuproq, o`simlik yoki hayvon hujayralari, hayvonlarning to`qimalari yoki organlari) yig`ish va tayyorlash;
mikroskopiya, gistologiya, xromatografiya, elektroforez va spektroskopiya kabi usullardan foydalanishga asoslangan tajribalar, sinovlar va tahlillarni o`tkazishda yordam berish;
o`simliklar va hayvonlar uchun zararkunanda bo`lgan qo`zg`atuvchi va hasharotlar, parazitlar, zamburug`lar va begona o`tlarni aniqlash hamda ularga qarshi kurash usullarini ishlab chiqishga ko`maklashish;
sifat standartlariga erishish va saqlash uchun tahlillarni o`tkazish;
joriy ish rejalarini (baliq yetishtirish, issiqxona, chorvachilik ishlab chiqarish rejalari) bajarish yoki bajarilishini nazorat qilish;
urug`lik namunalarini ularning sifati, tozaligi va unib chiqishini baholash uchun tahlil qilish;
ma`lumotlarni to`plash va loyihalarni amalga oshirish uchun zarur bo`lgan moddiy va mehnat xarajatlarining miqdori va narxini baholash;
tadqiqot uskunalariga texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashni tashkil etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Agronom (o`rta malakali);
Sug`orish bo`yicha texnik;
Fermer-chorvachilik texnigi;
Parrandachilik bo`yicha texnik;
Bog`dorchilik bo`yicha texnik-agronom.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Veterinariya texnigi - 3240;
Hayvonlarni sun`iy urug`lantirish texnigi - 3240.
BOSHLANG`ICH GURUH 3143
O`RMON XO`JALIGI SOHASIDA
MUTAXASSIS-TEXNIKLAR
O`rmon xo`jaligi sohasida mutaxassis-texniklar o`rmon xo`jaligi, daraxt kesish, o`rmon resurslarini asrash va atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi tadqiqotlarda texnik va nazorat funksiyalarini bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
umume`tirof etilgan ilmiy va ishlab chiqarish tartib-qoidalariga muvofiq o`rmonlarni inventarizatsiya qilish, o`rganish hamda dala o`lchovlarini o`tkazish;
o`rmon xo`jaligini yuritish jarayonida texnik funksiyalarni bajarishda va fotogrammetrik usullardan, xaritalash usullaridan, shuningdek avtomatlashtirilgan axborot tizimlaridan foydalangan holda o`rmonlarni yetishtirish (tiklash) rejalarini tuzishda yordam ko`rsatish;
kirish yo`llari va o`rmon yo`llari qurilishini rejalashtirish va nazorat qilishda yordam berish;
texnik vazifalarni bajarish, shuningdek maydonlarni tayyorlash, ekilgan daraxtlarni parvarish qilish bilan bog`liq o`rmon xo`jaligi ishlarini bajarish jarayonini nazorat qilish; yog`och miqdorini aniqlash, o`rmon yong`inlarini nazorat qilish, kasallik va zararkunandalarga qarshi kurashish yoki o`rmonzorlarni tijoratdan oldin baholash kabi faoliyatni muvofiqlashtirish;
daraxt kesish ishlarini bajarishda texnik funksiyalarni nazorat qilish va bajarish;
atrof-muhitni muhofaza qilish, o`rmon resurslaridan foydalanish, yong`in xavfsizligi va baxtsiz hodisalarning oldini olish bo`yicha qoidalar va siyosatlarni amalga oshirish;
o`rmon pitomniklarida o`rmon xo`jaligi faoliyatini nazorat qilish;
o`rmon xo`jaligini rivojlantirish bo`yicha yog`och sifatini yaxshilash, o`rmonzorlar va bog`lar barpo etish, hasharotlar va kasalliklarga qarshi kurash, o`rmon xo`jaligi va o`rmon muhandisligi sohasida tadqiqotlar yoki tajribalar o`tkazish bilan bog`liq ilmiy-tadqiqot dasturlarini amalga oshirishga texnik yordam ko`rsatish;
o`rmonlarni yetishtirish va kesish uchun rejalarni tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
O`rmon patologiyasi bo`yicha texnik;
O`rmon xo`jaligi texnigi.
KICHIK GURUH 315
KEMALAR VA SAMOLYOTLARNI
EKSPLUATATSIYA QILISH VA BOSHQARISH
BO`YICHA MUTAXASSIS-TEXNIKLAR
Kemalar va samolyotlarni ekspluatatsiya qilish va boshqarish bo`yicha mutaxassis- texniklar kemalar va havo kemalarining kapitanlari va uchuvchilari ushbu transport vositalarining xavfsiz va samarali harakatlanishini ta`minlash, shuningdek, elektr, elektromexanik va avtomatlashtirilgan harakatni boshqarish tizimlarini ishlab chiqish bo`yicha texnik funksiyalar va tadbirlarni bajaradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
kema yoki samolyot bortida mexanik, elektr va elektron jihozlarning ishlashini nazorat qilish;
kemalar yoki havo kemalariga qo`mondonlik qilish va navigatsiya qilish;
kemalar yoki havo kemalari harakatini, elektr, elektromexanik va avtomatlashtirilgan harakatni boshqarish tizimlarini boshqarish va takomillashtirish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3151 Kema mexaniklari;
3152 Kema kapitanlari va losmanlar;
3153 Samolyotlar uchuvchilari va shu kabi mutaxassislar;
3154 Havo harakatini boshqarish dispetcherlari;
3155 Havo-kemalari harakati xavfsizligi bo`yicha texnik-elektroniklar.
BOSHLANG`ICH GURUH 3151
KEMA MEXANIKLARI
Kema mexaniklari kema bortida mexanik, elektr va elektron jihozlar va mexanizmlarni nazorat qiladi, boshqaradi, ularga xizmat ko`rsatadi va ta`mirlaydi yoki qirg`oqda tegishli funksiyalarini bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
kema bortida mexanik, elektr va elektron uskunalar va mexanizmlarni ishlatish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashda nazorat qilish va ishtirok etish;
dastgoh xonasini yoqilg`i va boshqa ehtiyojlar bilan ta`minlash va hisobni yuritish; texnik shartlar va qoidalarga muvofiqligini ta`minlash uchun kema uskunalari va mexanizmlarini o`rnatish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash bo`yicha texnik nazoratni amalga oshirish;
dvigatellar, dastgohlar va yordamchi uskunalarni tekshirish va texnik xizmat ko`rsatish va favqulodda ta`mirlash;
dvigatellar xonasida nazorat qilish, dvigatellar, mexanizmlar va yordamchi uskunalarning ishlashini kuzatish va qayd etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kema mexanigi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Kema muhandisi - 2144.
BOSHLANG`ICH GURUH 3152
KEMA KAPITANLARI VA LOSMANLAR
Kema kapitanlari va losmanlar ilmiy-tadqiqot va tajribalar bilan shug`ullanadi, qishloq xo`jaligi olimlari, klasterlar, fermer xo`jaliklari rahbarlariga texnik va ilmiy yordam ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tajribalar, sinovlar va tahlillar uchun materiallar va jihozlarni tayyorlash;
tajriba, sinov va tahlil qilish uchun namunalar (tuproq, o`simlik yoki hayvon hujayralari, hayvonlarning to`qimalari yoki organlari) yig`ish va tayyorlash;
mikroskopiya, gistologiya, xromatografiya, elektroforez va spektroskopiya kabi usullardan foydalanishga asoslangan tajribalar, sinovlar va tahlillarni o`tkazishda yordam berish;
o`simliklar va hayvonlar uchun zararkunanda bo`lgan qo`zg`atuvchi va hasharotlar, parazitlar, zamburug`lar va begona o`tlarni aniqlash hamda ularga qarshi kurash usullarini ishlab chiqishga ko`maklashish;
sifat standartlariga erishish va saqlash uchun tahlillarni o`tkazish;
joriy ish rejalarini (baliq yetishtirish, issiqxona, chorvachilik ishlab chiqarish rejalari) bajarish yoki bajarilishini nazorat qilish;
urug`lik namunalarini ularning sifati, tozaligi va unib chiqishini baholash uchun tahlil qilish;
ma`lumotlarni to`plash va loyihalarni amalga oshirish uchun zarur bo`lgan moddiy va mehnat xarajatlarining miqdori va narxini baholash;
tadqiqot uskunalariga texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashni tashkil etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kapitan;
Mexanik-kapitan;
Port nazorati kapitani.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ichki suv havzalari mashinalari va mexanizmlari mashinisti - 6222;
Baliq ovlash mashinalari va mexanizmlari mashinisti - 6223;
Matros (matros-g`ovvos) - 8350.
BOSHLANG`ICH GURUH 3153
SAMOLYOTLAR UCHUVCHILARI
VA SHU KABI MUTAXASSISLAR
Samolyotlar uchuvchilari va shu kabi mutaxassislar yo`lovchilar, pochta va yuklarni tashish uchun mexanik, elektr va elektron uskunalarning ishlashini nazorat qiladi, parvoz oldidan va parvoz paytida tegishli vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
belgilangan nazorat va foydalanish tartib-qoidalariga muvofiq parvoz paytida samolyotni boshqarish;
parvoz rejasini tayyorlash va tasdiqlash yoki standart parvoz rejasini ko`rib chiqish; mexanik, elektr va elektron jihozlarning ishlashini nazorat qilish va barcha asboblar va boshqaruv tizimlarining to`g`ri ishlashini ta`minlash;
ish jarayonida yuzaga keladigan muammolarni aniqlash va hal qilish uchun parvoz sohasidagi nazariy va amaliy bilimlarni qo`llash;
parvoz jurnallarini tekshirish va havo kemasining mexanik yaxlitligini, texnik xizmat ko`rsatishning to`liqligini ta`minlash, jihozlarni ish holatiga keltirish uchun tekshiruvlar o`tkazish; zarur sertifikatlarni imzolash va parvozlar bo`yicha rasmiy yozuvlarni (jurnallarni) yuritish;
parvoz oldidan yo`l-yo`riqlar berish va to`siqlarni bartaraf etish va parvoz paytida yerdagi boshqaruv bilan aloqani saqlab turish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Texnik uchuvchi;
Aloqa va radiotexnika ta`minoti brigadasi komandiri;
Bort mexanik-yo`riqchi;
Bortshturman;
Boshqaruv punkti boshlig`i yordamchisi.
BOSHLANG`ICH GURUH 3154
HAVO HARAKATINI BOSHQARISH
DISPETCHERLARI
Havo harakatini boshqarish dispetcherlari radio, radar va yoritish tizimlaridan foydalangan holda havo hududida va yerdagi havo kemalarining harakatini nazorat qiladi va parvozlar haqida ma`lumot beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
havo harakatini boshqarish va aeroportga yaqinlashish va undan ketish hamda yerdagi nazorat;
havo bo`shlig`ining muayyan sektorida harakatni boshqarish va havo kemalarini boshqarish;
parvoz rejalarini ko`rib chiqish va tasdiqlash;
havo sharoitlari, jihozlarning ishlashi, parvoz rejalari va havo kemalari harakati to`g`risida parvoz ekipajlari va texnik xizmat ko`rsatuvchi xodimlarni xabardor qilish;
paydo bo`lgan muammolarni aniqlash va hal qilish uchun havo harakatini boshqarish jarayonida nazariy, amaliy bilim hamda ko`nikmalarni qo`llash;
avariya-qutqaruv, qidiruv-qutqaruv faoliyati va tartiblarini boshlash va o`tkazish;
uchish-qo`nish yo`laklarida yoki yaqinida barcha havo kemalari va rasmiy transport vositalarining faoliyatini boshqarish;
qo`shni hududlarda boshqaruv minoralari, boshqaruv markazi terminallari va boshqa havo kemalarini boshqarish va muvofiqlashtirish markazlari bilan radio hamda telefon aloqalarini ta`minlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aviatsiya dispetcheri;
Navbatchi dispetcher.
BOSHLANG`ICH GURUH 3155
HAVO-KEMALARI HARAKATI XAVFSIZLIGI
BO`YICHA TEXNIK-ELEKTRONIKLAR
Havo-kemalari harakati xavfsizligi bo`yicha texnik-elektroniklar aeronavigatsiya va havo harakatini boshqarish tizimlarini loyihalash, o`rnatish, ishlatish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash bo`yicha texnik vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
elektron va kompyuter aeronavigatsiya tizimlari va uskunalarini ishlab chiqish, shuningdek, mavjud modellarni sinovdan o`tkazish bilan bog`liq texnik vazifalarni bajarish;
maxsus aeronavigatsiya tartib-qoidalarini va parvozlarni kuzatish tizimlarini ishlab chiqish va joriy etishda texnik yordam ko`rsatish;
xarajatlar smetasini tayyorlash yoki aniqlashda ishtirok etish, havo harakatini boshqarish va xavfsizlik texnikasini o`qitish bo`yicha texnik shartlar hamda qoidalarni ishlab chiqish;
standartlar va texnik shartlarga muvofiqligini ta`minlash maqsadida yer usti aeronavigatsiya uskunalarini qurish, o`rnatish va ulardan foydalanish, ularga texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash bo`yicha texnik nazoratni amalga oshirishga ko`maklashish;
havo harakati xavfsizligini ta`minlash, ish jarayonida yuzaga keladigan muammolarni aniqlash va bartaraf etish bo`yicha nazariy va amaliy bilim va ko`nikmalarni qo`llash;
tizim dasturiy ta`minotini ishlab chiqish, takomillashtirish va sozlash;
havo harakatini boshqarish tizimlarining imkoniyatlarini kengaytirish, ishonchliligi va yaxlitligini oshirish hamda havo bo`shlig`i xavfsizligini ta`minlash maqsadida mavjud yer usti navigatsiya tizimlari va jihozlarini takomillashtirish hamda ularni havo harakatini boshqarishning yangi tartiblariga moslashtirish;
navigatsiya, aloqa va havo harakatini kuzatish uskunalarini nazorat qilish, monitoring qilish va sertifikatlash, parvozning maksimal aniqligi va xavfsizligini ta`minlash uchun yerdagi aeronavigatsiya tizimlarini moslashtirish, uchish hamda qo`nish;
boshqa xodimlarning texnik tayyorgarligini ta`minlash va nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aviatsiya xavfsizligi texnigi;
Aerodrom xizmati texnigi;
Parvoz axborotlariga ishlov berish texnigi;
Havo kemalarini (havo kemalari tizimini) ishlatish bo`yicha aviatsiya texnigi (mexanigi).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Bort muhandisi - 2144;
Elektronika muhandisi - 2152;
Bortmexanik - 7232;
Uchish apparatlarining radio va maxsus qurilmalari montajchisi - 7421;
Aviatsiya qurollarini ta`mirlovchi chilangar-elektromexanik - 7421.
O`RTACHA GURUH 32
SOG`LIQNI SAQLASHDA O`RTA
MA`LUMOTLI TIBBIYOT XODIMLARI
Sog`liqni saqlashda o`rta ma`lumotli tibbiyot xodimlari odatda ushbu sohadagi professional mutaxassislar tomonidan inson va hayvonlar organizmidagi kasalliklar, shikastlanishlar va buzilishlarni tashxislash va davolash bo`yicha texnik va amaliy vazifalarni bajaradi, tibbiyot, veterinariya, parvarish qiluvchilar va boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari tibbiy yordam ko`rsatadi, davolash uchun retseptlarga rioya qiladi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning uchinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilar tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
tekshiruvlar va radiatsiya terapiyasi uchun tibbiy asbob-uskunalarni tekshirish va ulardan foydalanish;
farmatsevtlar rahbarligida biologik suyuqliklar va to`qimalar namunalari bo`yicha klinik sinovlarni o`tkazish, dori vositalari va boshqa farmatsevtik birikmalarni tayyorlash;
tibbiy va stomatologiya asboblari va asboblarini loyihalash, o`rnatish, texnik xizmat ko`rsatish hamda ta`mirlash;
parvarishlash va shaxsiy gigiyena, shuningdek, akusherlik xizmatlarini ko`rsatish;
an`anaviy tibbiyot, turli xalqlar va madaniyatlarning e`tiqodlari hamda tajribalariga asoslangan o`simlik va boshqa davolash usullarini qo`llash.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
321 Farmatsevtlar va tibbiyot qurilmalariga xizmat ko`rsatuvchi texniklar, feldsherlar;
322 Sog`liqni saqlash va akusherlik bo`yicha yordamchi xodimlar;
323 Yuqori malakali tabiblar va an`anaviy hamda alternativ tibbiyotning amaliyotchilari;
324 Veterinar feldsherlar va yordamchilar;
325 Sog`liqni saqlash sohasidagi boshqa yordamchi xodimlar.
KICHIK GURUH 321
FARMATSEVTLAR VA TIBBIYOT
QURILMALARIGA XIZMAT KO`RSATUVCHI
TEXNIKLAR, FELDSHERLAR
Farmatsevtlar va tibbiyot qurilmalariga xizmat ko`rsatuvchi texniklar, feldsherlar kasallik, shikastlanish va funksional buzilishlarni tashxislash va davolashda yordam berish uchun texnik vazifalarni bajaradi.
Ushbu kichik guruh tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
tibbiy ko`rish tadqiqotlarini o`tkazish uchun rentgenografiya, ultratovush va boshqa tibbiy asbob-uskunalarni tekshirish hamda ulardan foydalanish;
bemorning kasalliklarini aniqlash va davolash uchun radiokimyoviy yoki radiatsiya uskunalarini ishlatish;
organik suyuqliklar va to`qimalar namunalari bo`yicha klinik sinovlarni o`tkazish; farmatsevtlar rahbarligida dori vositalari va boshqa farmatsevtik birikmalarni tayyorlash; tibbiy va stomatologik asboblar va asboblarni loyihalash, o`rnatish, texnik xizmat ko`rsatish hamda ta`mirlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3211 Tibbiyot qurilmalariga xizmat ko`rsatish bo`yicha texniklar;
3212 Klinik-diagnostika (tibbiy) va patologiya laboratoriyalarining laboratoriya- feldsherlari;
3213 Farmatsevtlar;
3214 Tish texniklari va protezchi-texniklar;
BOSHLANG`ICH GURUH 3211
TIBBIYOT QURILMALARIGA XIZMAT
KO`RSATISH BO`YICHA TEXNIKLAR
Tibbiyot qurilmalariga xizmat ko`rsatish bo`yicha texniklar inson tanasi va organlarining tuzilishini tasvirlash, jarohatlar, kasalliklar va boshqa kasalliklarni tashxislash va davolash uchun ishlatiladigan radiografik, ultratovush va boshqa tibbiy asbob-uskunalarni sinovdan o`tkazadi.
Ular rentgenologlar yoki boshqa tibbiyot mutaxassislari rahbarligida bemorlarga radiatsiya terapiyasini yetkazib berishni boshqarishi mumkin.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
diagnostika maqsadlarida tananing tasvirlarini olish uchun radiologik, ultratovush va magnit asboblardan foydalanish yoki ularning ishlashini kuzatish;
bemorlarni kuzatish va joylashtirish, tekshirish yoki davolash paytida xavfsizlik va qulaylikni ta`minlash uchun himoya vositalaridan foydalanish;
diagnostika yoki davolash uskunalarini joylashtirish, ish faoliyatini nazorat qilish va texnik parametrlarni sozlash, texnik shartlarga muvofiq uskunani nazorat qilish;
tasvirlarning ishonchliligini va diagnostika maqsadlarida foydalanish imkoniyatini aniqlash uchun rentgen nurlari, videokassetalar, kompyuter ma`lumotlari sifatini o`rganish va baholash, diagnostika muolajalari natijalarini hisobga olish;
bemorlarning ahvoli va reaksiyalarini kuzatish, shifokorlarni xabardor qilish uchun og`ishlarni hisobga olish;
shifokorlar ko`rsatmasi bo`yicha bemorlar tomonidan qabul qilingan nurlanish yoki kimyo-terapevtik preparatlar dozalarini o`lchash hamda hisobga olish;
kasalliklarni tashxislash va davolash uchun radioizotoplar, kameralar yoki boshqa jihozlardan foydalangan holda bemorlarning tanasida to`plangan kimyoterapiya preparatlari va nurlanishni yuborish, aniqlash hamda o`lchash;
radioaktiv materiallar va kimyo-terapevtik preparatlarni saqlash va radiatsiyaviy xavfsizlik qoidalariga muvofiq hisobga olish hamda utilizatsiya qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kompyuter tomografiyasi bo`yicha rentgen texnigi;
Elektrokardiografiya (EKG) texnigi;
Biotibbiyot uskunalari texnigi;
Yadro tibbiyoti texnigi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Rentgenolog shifokor - 2212;
Radiatsion gigiyena shifokori - 2263;
Dori vositalarini qabul qilish va parvarish bo`yicha yordamchi - 5329.
BOSHLANG`ICH GURUH 3212
KLINIK-DIAGNOSTIKA (TIBBIY) VA
PATOLOGIYA LABORATORIYALARINING
LABORATORIYA-FELDSHERLARI
Klinik-diagnostika (tibbiy) va patologiya laboratoriyalarining laboratoriya-feldsherlari bemorning sog`lig`i yoki o`lim sababi haqida ma`lumot olish uchun organik suyuqliklar va to`qimalar namunalari bo`yicha klinik sinovlarni o`tkazadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
normal va g`ayritabiiy komponentlar mavjudligini aniqlash uchun organik suyuqliklarni, shu jumladan qon, siydik va miya omurilik suyuqligini kimyoviy tahlil qilish;
spektrofotometrlar, kalorimetrlar, olov fotometrlari va kompyuter tomonidan boshqariladigan analizatorlar kabi miqdoriy va sifat tahlilida foydalaniladigan asbob-uskunalarni ishlatish, sozlash va ularga xizmat ko`rsatish;
tahlillar va laboratoriya sinovlari ma`lumotlarini kiritish, shuningdek tizimlar va ma`lumotlar banklarida klinik natijalar qaydini yuritish, tibbiyot xodimlari va boshqa tibbiyot xodimlariga ma`lumot berish;
kimyoviy elementlar yoki reaksiyalar tarkibini aniqlash uchun biologik material namunalarini tahlil qilish;
laboratoriya jihozlarini yoqish, tozalash va texnik xizmat ko`rsatish;
natijalarning to`g`riligini tekshirish uchun laboratoriya ma`lumotlarini tahlil qilish; laboratoriya sinovlari natijalarining to`g`riligini ta`minlash uchun tibbiy asbob-uskunalarni tekshirish rejasini ishlab chiqish va amalga oshirish, namunalarni tahlil qilishda foydalaniladigan jarayonlar, usullar va testlarni ishlab chiqish, standartlashtirish, baholash hamda takomillashtirish; tahlil davomida namunalar olish, yetishtirish, ajratish va mikroorganizmlarni identifikatsiya qilish;
anormalliklarni aniqlash uchun bo`yoq bilan bo`yalgan hujayralarni tekshirish;
bakterial muhitni tuxum oqida, bulonda yoki boshqa organik bakteriologik muhitda suyultirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Laborant-bakteriolog (-parazitolog);
Tibbiy laborant;
Feldsher-laborant.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Bolalar sitopatologi - 2212;
Veterinariya texnigi - 3240.
BOSHLANG`ICH GURUH 3213
FARMATSEVTLAR
Farmatsevtlar bir qator tarqatish vazifalarini bajaradi. Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
farmatsevt yoki boshqa tibbiyot mutaxassisi rahbarligida dori vositalari va boshqa farmatsevtik birikmalarni ishlab chiqarish;
bemorlarga dori vositalari va preparatlarni berish hamda shifokorlar, veterinariya shifokorlari va boshqa tibbiyot xodimlarining ko`rsatmalariga muvofiq dori vositalaridan foydalanish bo`yicha yozma hamda og`zaki ko`rsatmalar berish;
tibbiyot mutaxassislaridan ko`rsatmalar va so`rovlar olish, olingan ma`lumotlarning to`liqligi va to`g`riligini, standartlarni saqlash bo`yicha tibbiy talablarga muvofiqligini tekshirish;
dori vositalarini saqlash uchun tegishli saqlash va xavfsizlik sharoitlarini ta`minlash; idishlarga retsept bo`yicha dori-darmonlarni to`ldirish va etiketlash;
mijozlarga savollar bilan yordam berish, ba`zi fikrlarni tushuntirish yoki dori vositalari haqida ma`lumot olish uchun ularni farmatsevtlarga yuborish;
bemorning kasallik tarixida qayd etilgan narx va retsept komponentlarini, shu jumladan individual bemorlar tomonidan qabul qilingan dori-darmonlar ro`yxatini aniqlash;
dori vositalari, kimyoviy moddalar va materiallar zaxiralarini tashkil qilish, markalash va hisobga olish, shuningdek, inventarizatsiya ma`lumotlarini saqlash tizimi yozuvlariga kiritish;
dori vositalari va farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqarish va tarqatish uchun ishlatiladigan asbob-uskunalar va idishlarni tozalash va tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Farmatsevt yordamchisi (assistenti);
Dori preparatlarini ishlab chiqarish operatori;
Farmatsevt-retseptar.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Farmatsevt - 2262;
Texnik-farmakolog - 3141;
Dori vositalarini qabul qilish va parvarish bo`yicha yordamchi - 5329.
BOSHLANG`ICH GURUH 3214
TISH TEXNIKLARI VA PROTEZCHI-TEXNIKLAR
Tish texniklari va protezchi-texniklar shifokorlar ko`rsatmasi bo`yicha tibbiy va stomatologik asboblar va jihozlarni loyihalashtiradi, o`rnatadi, texnik xizmat ko`rsatadi va ta`mirlaydi.
Ular tibbiy yoki stomatologik muammolarni to`g`ri hal qilish uchun zarur bo`lgan keng ko`lamli yordamchi vositalarni masalan, bo`yin korsetlari, ortopedik shinalar, protezlar, eshitish apparatlari, ortopedik tagliklar, protezlar, tojlar va ko`priklar ishlab chiqarishi mumkin.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bemorlarning xususiyatlarini va muayyan qurilmaga bo`lgan ehtiyojini aniqlash uchun tekshirish va o`lchash, shuningdek, qurilmaning individual xususiyatlariga ta`sir qilishi mumkin bo`lgan omillarni aniqlash;
tibbiy va stomatologlar bilan asboblar va qurilmalar uchun spetsifikatsiyalar va retseptlarni ishlab chiqishni muhokama qilish;
mahsulot yoki qurilma turini, shuningdek zarur materiallar va asboblarni aniqlash uchun retseptlar yoki texnik shartlarni o`rganish;
keyinchalik namunalar sifatida foydalanish uchun bemorlarning tanasi, oyoq-qo`llari, og`izlari yoki tishlaridan gips tayyorlash yoki ulardan foydalanish;
termoplastik va termoreaktiv materiallar, metall qotishmalari va charm, shuningdek, qo`l va elektr asboblari kabi materiallardan foydalangan holda ortopedik protezlarning eskizlari va ularni tayyorlash;
bemorga moslamalar va uskunalarni o`rnatish, ishlab chiqarishning to`g`riligini va bemorning xususiyatlariga muvofiqligini ta`minlash uchun tuzatishlar zarurligini aniqlash, funksional muvofiqlik va qulaylikka erishish;
texnik shartlarga muvofiq tibbiy va stomatologik protezlar va yordamchi asboblarni ta`mirlash, yaxshilash va normal ishlashini ta`minlash;
tayyorlangan namunalarga muvofiq protezlarning konstruktiv elementlarini tayyorlash uchun zarur bo`lgan to`qimalar va materiallarni bukish, qoliplash va tayyorlash;
to`liq va qisman protezlar, og`iz bo`shlig`i, tojlar, metall qisqichlar, qistirmalar, ko`priklar va boshqa asboblarni ishlab chiqarish;
bemorlarni protezlar yoki ortopediya asboblaridan foydalanish va parvarish qilish bo`yicha ko`rsatmalar berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Tish protez laboratoriyasi laboranti;
Tish protezi texnigi;
Tish texnigi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Sun`iy tishlar modelchisi - 7311.
Eslatma.
Ushbu boshlang`ich guruhga kiritilgan mashg`ulotlar, odatda, tibbiyot, stomatologiya, anatomiya va muhandislik yo`nalishlariga oid bilimlarini talab qiladi. Aniqligi yuqori tibbiy va jarrohlik asboblarini ishlab chiqaradigan va ta`mirlaydigan texnik xodimlar bu guruhga kiritilmagan.
KICHIK GURUH 322
SOG`LIQNI SAQLASH VA AKUSHERLIK
BO`YICHA YORDAMCHI XODIMLAR
Sog`liqni saqlash va akusherlik bo`yicha yordamchi xodimlar jismoniy yoki ruhiy kasal bo`lgan, nogironligi bo`lgan, shuningdek, sog`lig`iga potensial xavflar, shu jumladan tug`ilish tufayli parvarishga muhtoj bo`lgan shaxslarga umumiy va shaxsiy yordam ko`rsatadi.
Ular odatda shifokorlar, doyalar va boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari nazorati ostida ishlaydi, ularga tibbiy yordam ko`rsatishda va davolash usullari va rejalarini amalga oshirishda yordam beradi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilar tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
parvarish qilish va shaxsiy gigiyenani ta`minlash, tibbiy mutaxassislar (shifokorlar) ko`rsatmalariga muvofiq bemorlarni davolash hamda maslahat berish;
dori-darmonlarni buyuradigan va davolash usullarini belgilaydigan professional hamshiralar, akusherlar va shifokorlarga yordam berish;
yaralarni tozalash va bintlarni qo`llash;
sog`liqni saqlash, kontratsepsiya, homiladorlik va tug`ish bilan bog`liq masalalar bo`yicha shaxslar, oilalar va jamoalarga maslahat berish;
homiladorlik va tug`ish jarayonini baholash, tibbiy yordam ko`rsatish yoki ko`rsatishda yordam berish, shuningdek tibbiy yordam talab qiladigan kasalliklarning belgilari va alomatlarini aniqlash;
tug`ilgandan keyin ayollar va yangi tug`ilgan chaqaloqlarni parvarish qilish va qo`llab- quvvatlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3221 Hamshiralik bo`yicha yordamchi xodimlar;
3122 Akusherlik bo`yicha yordamchi xodimlar;
Eslatma.
Hamshiralik va akusherlik bo`yicha professional-mutaxassislar va yordamchi mutaxassislar o`rtasidagi farqlar boshlang`ich guruhlar ta`rifida ko`rsatilgan vazifalarga nisbatan bajarilgan ishlarning tabiati asosida amalga oshiriladi. Ishchilar egallagan yoki mamlakatda ustunlik qiladigan malakalar bu farqni aniqlashning asosiy omili emas, chunki tibbiy parvarishlash ishi bo`yicha professional-mutaxassislarni tayyorlash tartibi mamlakatlar o`rtasida sezilarli darajada farq qiladi va vaqt o`tishi bilan mamlakatlar ichida ham o`zgarib turadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 3221
HAMSHIRALIK BO`YICHA
YORDAMCHI XODIMLAR
Hamshiralik bo`yicha yordamchi xodimlar kasalliklar, jarohatlar yoki boshqa jismoniy yoki aqliy nuqsonlar tufayli tibbiy yordamga muhtoj bo`lgan bemorlarga umumiy va shaxsiy yordam ko`rsatadi.
Ular odatda shifokorlar, doyalar va boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari nazorati ostida ishlaydi, ularga tibbiy yordam ko`rsatishda va davolash usullari va rejalarini amalga oshirishda yordam beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bemorlarni parvarish qilish va shaxsiy gigiyenani ta`minlash, shifokorlar tomonidan belgilangan davolash rejalariga muvofiq bemorlarni davolash va tibbiy maslahat olish;
dori vositalarini qo`llash, bemorlarga boshqa muolajalarni o`tkazish, bemorlarning ahvolini va ularning qo`llanilgan muolajalarga bo`lgan munosabatini kuzatish, zarurat tug`ilganda bemorlar va ularning oila a`zolarini ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam ko`rsatish uchun shifokorga yuborish;
yaralarni tozalash va bog`lamlarni ishlatish;
bemorlar to`g`risidagi ma`lumotlarni davolash sharoitlari va usullariga oid ma`lumotlarni yangilash, axborotni saqlash tizimlariga yozuvlar kiritish;
har bir bemorga yordam ko`rsatishni rejalashtirish va tashkil etishda yordam berish; favqulodda vaziyatlarda birinchi yordam ko`rsatishda yordam ko`rsatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ayollar va bolalar salomatligi bo`yicha hamshiralar;
Muassasalarga biriktirilgan hamshiralar;
Ruhiy salomatlik bo`yicha hamshiralar;
Shoshilinch va yordamchi tibbiy xizmat hamshiralari.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Bosh hamshira (bosh shifokorning hamshiralar ishi bo`yicha o`rinbosari) - 1342;
Oliy ma`lumotli hamshira - 2221;
Akusherka - 3222;
Bemorga qarash bo`yicha kichik tibbiy hamshira - 5321;
Kasallarga uyda qarovchi - 5322.
Eslatma.
Tibbiy parvarishlash ishi bo`yicha professional-mutaxassislar va hamshiralik bo`yicha yordamchi xodimlar o`rtasidagi farqlar boshlang`ich guruhlar ta`rifida ko`rsatilgan vazifalarga nisbatan bajarilgan ishlarning tabiati asosida amalga oshiriladi. Ishchilar egallagan yoki mamlakatda ustunlik qiladigan malakalar bu farqni aniqlashning asosiy omili emas, chunki tibbiy parvarishlash ishi bo`yicha professional-mutaxassislarni tayyorlash tartibi mamlakatlar o`rtasida sezilarli darajada farq qiladi va vaqt o`tishi bilan mamlakatlar ichida ham o`zgarib turadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 3222
AKUSHERLIK BO`YICHA
YORDAMCHI XODIMLAR
Akusherlik bo`yicha yordamchi xodimlar akusherlik va tug`ish bo`yicha standart tibbiy yordam va maslahatlar beradi.
Ular tibbiy mutaxassislar (shifokorlar, akusherlar va boshqa tibbiyot mutaxassislari) tomonidan belgilanadigan parvarishlash, davolash va retseptlarni amalga oshirishni ta`minlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ayollar, oilalar va jamoalarga salomatlik, ovqatlanish, gigiyena, jismoniy mashqlar, tug`ilish va homiladorlik, emizish, yangi tug`ilgan chaqaloqlarni parvarish qilish, oilani rejalashtirish va kontratsepsiya, turmush tarzi va homiladorlik va tug`ish bilan bog`liq boshqa mavzularda maslahatlar berish;
homiladorlik va tug`ish jarayonini baholash, shuningdek, tibbiy yordam talab qiladigan belgilar hamda alomatlarni aniqlash;
aniqlangan mumkin bo`lgan asoratlar bo`lmaganda tibbiy yordamni o`z-o`zidan boshqarish yoki shifokorlar va akusherlarga yordam berish;
tug`ruqdan keyin ayollar va yangi tug`ilgan chaqaloqlarni parvarish qilish va qo`llab- quvvatlash, ularning sog`lig`ini nazorat qilish va tibbiy yordam talab qiladigan belgilar va alomatlarni aniqlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Akusherka;
Umumiy amaliyot feldsher-akusheri.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Bosh hamshira (bosh shifokorning hamshiralar ishi bo`yicha o`rinbosari) - 1342;
Oliy ma`lumotli hamshira - 2221;
Bemorga qarash bo`yicha kichik tibbiy hamshira - 5321;
Kasallarga uyda qarovchi - 5322.
Eslatma.
Ushbu boshlang`ich guruhga odatiy va ekstremal vaziyatlarda akusherlik yordamini ko`rsatish bo`yicha rasmiy va amaliy ta`lim natijasida olingan bilim va ko`nikmalarni talab qiladigan mashg`ulotlar kiradi. Ushbu boshlang`ich guruhga mashg`ulotlarni kiritish mezoni - bu alohida xodimlarning malakasi yoki mamlakatda ustun bo`lgan malaka darajasiga bog`liq emas, balki ushbu ta`rifda keltirilgan vazifalarga muvofiq bajariladigan ishlarning xususiyati hisoblanadi. Bunda ayollarga homiladorlik va tug`ruq jarayonida yordam ko`rsatadigan, birinchi navbatda ta`lim orqali emas, balki an`anaviy tibbiyot va xalq tabobati orqali olingan amaliy tajriba va bilimlarga asoslangan holda g`amxo`rlik ko`rsatadigan va tavsiyalar beradigan an`anaviy akusherlar va doyalar hisobga olinishi kerak. Homiladorlik va tug`ish davrida ayollarga va ularning oilalariga ruhiy yordam, umumiy g`amxo`rlik va maslahatlar beradigan tug`ruqxona yordamchilari 532: Bemorga parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar kichik guruhiga kiritilgan.
KICHIK GURUH 323
YUQORI MALAKALI TABIBLAR
VA AN`ANAVIY HAMDA ALTERNATIV
TIBBIYOTNING AMALIYOTCHILARI
Yuqori malakali tabiblar va an`anaviy hamda alternativ tibbiyotning amaliyotchilari muayyan madaniyatlar va xalqlarning nazariyalari, e`tiqodlari va tajribalariga asoslangan o`simliklar va boshqa an`anaviy usullarni qo`llash orqali insonning jismoniy va ruhiy kasalliklari, buzilishlari va shikastlanishlarini profilaktika qilish, parvarish qilish va davolashni ta`minlaydi.
Ular mustaqil ravishda yoki an`anaviy tibbiyot yoki boshqa tibbiyot mutaxassislaridan rejalashtirilgan terapevtik yordamning bir qismi sifatida an`anaviy usullar va dori vositalaridan foydalanishga asoslangan muolajalarni qo`llashni tashkil qiladi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilar tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
bemorlarni tekshirish, bemorlar va ularning oila a`zolarining sog`lig`i holatini va jismoniy yoki ruhiy buzilish, kasallik yoki boshqa kasalliklarning sabablarini aniqlash uchun suhbatlashish; an`anaviy xalq tabobati va usullaridan foydalangan holda davolash bo`yicha tavsiyalar berish, parvarish qilish;
jismoniy manipulyatsiyalar va mashqlar, tabiiy tomirlar va o`tlar, o`simliklar, hasharotlar va hayvonlarning ekstraktlaridan olingan preparatlar yordamida qon olish;
akupunktur, ayurveda, gomeopatik dorilar va o`simlik preparatlari kabi vositalar va usullar bilan davolashni odatda an`anaviy tibbiyot yoki boshqa tibbiyot mutaxassislari tomonidan qo`llaniladigan terapevtik sxemalar va tartib-qoidalarga muvofiq belgilash;
an`anaviy jismoniy ta`sir va o`simlik terapiyasi usullariga asoslangan suyaklarning sinishi va dislokatsiyasini kamaytirish va davolash bilan bog`liq jismoniy shikastlanishlarni parvarish qilish va davolashni amalga oshirish;
jismoniy shaxslarga, oilalarga va jamoalarga salomatlik, ovqatlanish, gigiyena, turmush tarzi va boshqa masalalarda salomatlik va farovonlikni saqlash yoki yaxshilash uchun maslahat berish;
bemorlarni boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislariga yuborish va ular bilan mazmunli davolanish va parvarishning uzluksizligini ta`minlash uchun ma`lumot almashish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3230 Yuqori malakali tabiblar va an`anaviy hamda alternativ tibbiyotning amaliyotchilari.
BOSHLANG`ICH GURUH 3230
YUQORI MALAKALI TABIBLAR
VA AN`ANAVIY HAMDA ALTERNATIV
TIBBIYOTNING AMALIYOTCHILARI
Yuqori malakali tabiblar va an`anaviy hamda alternativ tibbiyotning amaliyotchilari muayyan madaniyatlar va xalqlarning nazariyalari, e`tiqodlari va tajribalariga asoslangan o`simliklar va boshqa an`anaviy usullarni qo`llash orqali insonning jismoniy va ruhiy kasalliklari, buzilishlari va shikastlanishlarini profilaktika qilish, parvarish qilish va davolashni ta`minlaydi.
Ular mustaqil ravishda yoki an`anaviy tibbiyot yoki boshqa tibbiyot mutaxassislaridan rejalashtirilgan terapevtik yordamning bir qismi sifatida an`anaviy usullar va dori vositalaridan foydalanishga asoslangan muolajalarni qo`llashni tashkil qiladi.
Ushbu boshlang`ich guruhdagi ishchilar tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
bemorlarni tekshirish, bemorlar va ularning oila a`zolarining sog`lig`i holatini va jismoniy yoki ruhiy buzilish, kasallik yoki boshqa kasalliklarning sabablarini aniqlash uchun suhbatlashish; an`anaviy xalq tabobati va usullaridan foydalangan holda davolash bo`yicha tavsiyalar berish, parvarish qilish;
jismoniy manipulyatsiyalar va mashqlar, tabiiy tomirlar va o`tlar, o`simliklar, hasharotlar va hayvonlarning ekstraktlaridan olingan preparatlar yordamida qon olish;
akupunktur, ayurveda, gomeopatik dorilar va o`simlik preparatlari kabi vositalar va usullar bilan davolashni odatda an`anaviy tibbiyot yoki boshqa tibbiyot mutaxassislari tomonidan qo`llaniladigan terapevtik sxemalar va tartib-qoidalarga muvofiq belgilash;
an`anaviy jismoniy ta`sir va o`simlik terapiyasi usullariga asoslangan suyaklarning sinishi va dislokatsiyasini kamaytirish va davolash bilan bog`liq jismoniy shikastlanishlarni parvarish qilish va davolashni amalga oshirish;
jismoniy shaxslarga, oilalarga va jamoalarga salomatlik, ovqatlanish, gigiyena, turmush tarzi va boshqa masalalarda salomatlik va farovonlikni saqlash yoki yaxshilash uchun maslahat berish;
bemorlarni boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislariga yuborish va ular bilan mazmunli davolanish va parvarishning uzluksizligini ta`minlash uchun ma`lumot almashish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Dorivor o`tchi;
Xalq tabibi;
Suyak tuzatuvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Akusherka - 3222;
Fizioterapiya texnigi - 3255.
Eslatma.
Yuqoridagi usullardan uzoq muddatli amaliy foydalanish natijasida ishlab chiqilgan an`anaviy va alternativ davolash usullarining afzalliklarini chuqur tushunish, shuningdek, inson anatomiyasi va zamonaviy tibbiyot elementlarini bilishni talab qiladigan davolash, an`anaviy hamda alternativ tibbiyot amaliyotlarini qo`llash sohasidagi faoliyat 2230: Yuqori malakali tabiblar, an`anaviy va noan`anaviy tibbiyotning amaliyotchilariboshlang`ich guruhiga kiritilgan. Amaliyoti nisbatan qisqa muddatli amaliy ta`lim va kasbiy tayyorgarlikka asoslangan, shuningdek, yashash joylarida qo`llaniladigan an`anaviy xalq tabobati va usullarini o`rganishga tayanadigan shaxslar 3230: Yuqori malakali tabiblar va an`anaviy hamda alternativ tibbiyotning amaliyotchilari boshlang`ich guruhi tarkibiga kiritiladi. Asosiy davolash usullari sifatida o`simliklar bilan davolash, ruhiy terapiya yoki qo`l terapiyasini qo`llaydigan amaliyotchi shifokorlar 2230: Yuqori malakali tabiblar, an`anaviy va noan`anaviy tibbiyotning amaliyotchilari boshlang`ich guruh tarkibiga kiritilmaydi. Inson kasalliklarini ruhiy amaliyotlar orqali davolaydigan, biroq o`simlik terapiyasi yoki boshqa dori vositalari hamda jismoniy ta`sir usullaridan foydalanmaydigan shifokorlar esa 3413: Diniy xodimlar boshlang`ich guruhiga kiritilgan.
An`anaviy massaj yoki akupressura kabi qo`l muolajalarini bajarish usullari, masalan, nuqtaviy massaj va shiatsu metodikasi yordamida davolashni o`z ichiga olgan mashg`ulotlar 3255: Fizioterapiya yordamchi xodimlari va mutaxassislari boshlang`ich guruh tarkibiga kiritiladi.
Ayollarga homiladorlik va tug`ruq jarayonida yordam ko`rsatadigan, birinchi navbatda ta`lim orqali emas, balki an`anaviy tibbiyot va xalq tabobati orqali olingan amaliy tajriba va bilimlarga asoslangan holda g`amxo`rlik ko`rsatadigan va tavsiyalar beradigan an`anaviy akusherlar va doyalar 3222: Akusherlik bo`yicha yordamchi xodimlar boshlang`ich guruhi tarkibiga kiritilishi lozim.
KICHIK GURUH 324
VETERINAR FELDSHERLAR
VA YORDAMCHILAR
Veterinar feldsherlar va yordamchilar bajaradigan ishlarga qaraganda ko`lami va murakkabligi jihatidan ancha cheklangan konsultativ, diagnostika, profilaktika va davolash veterinariya ishlarini bajaradi.
Ular davolanish, vaqtinchalik uy-joy va veterinariya xizmati paytida hayvonlarga g`amxo`rlik qiladi, veterinariya shifokorlariga protseduralar va operatsiyalarda yordam beradi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilar bajaradigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
hayvonlar bilan muomala qilish, ularning kasalliklari va jarohatlarini davolash bo`yicha jamoalar va shaxslarga maslahat berish;
tekshiruvlar murakkabroq hollarda tashxis qo`yish yoki veterinarga murojaat qilish;
kasal yoki shikastlangan hayvonlarni, ayniqsa keng tarqalgan kasalliklarga chalingan hayvonlarni davolash;
stol va asboblarni tozalash va sterilizatsiya qilish, hayvonlarni tekshirish va davolash uchun materiallarni tayyorlash;
hayvonlarni sun`iy urug`lantirish bilan bog`liq texnik topshiriqlarni bajarish;
tekshirish yoki davolash uchun mo`ljallangan hayvonlarni tutish, ularni davolash vaqtida ushlab turish;
davolash vaqtida anesteziya va kislorodni yuborishda veterinarlarga yordam berish; operatsiyadan keyin tiklanish uchun hayvonlarni qafaslarga joylashtirish, ularning holatini kuzatish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3240 Veterinariya bo`yicha feldsherlar va texniklar.
BOSHLANG`ICH GURUH 3240
VETERINARIYA BO`YICHA FELDSHERLAR
VA TEXNIKLAR
Veterinariya bo`yicha feldsherlar va texniklar veterinariya shifokorlari bajaradigan ishlarga qaraganda ko`lami va murakkabligi jihatidan ancha cheklangan konsultativ, diagnostika, profilaktika va davolash veterinariya ishlarini bajaradi.
Ular davolanish, vaqtinchalik uy-joy va veterinariya xizmati paytida hayvonlarga g`amxo`rlik qiladi, veterinariya shifokorlariga protseduralar va operatsiyalarda yordam beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
hayvonlarni davolash, ularning kasalliklari va jarohatlarini davolash bo`yicha jamoalar hamda shaxslarga maslahat berish;
diagnostika uchun tekshiruvlar o`tkazish yoki murakkabroq holatlarda veterinarga yuborish;
kasal yoki shikastlangan hayvonlarni, ayniqsa keng tarqalgan kasalliklar va buzilishlarni davolash;
stol va asboblarni tozalash va sterilizatsiya qilish, hayvonlarni tekshirish va davolash uchun materiallarni tayyorlash;
hayvonlarni sun`iy urug`lantirish bilan bog`liq texnik vazifalarni bajarish;
tekshirish yoki davolash uchun mo`ljallangan hayvonlarni tutish, ularni davolash vaqtida ushlab turish;
veterinariya shifokorlariga davolanish vaqtida anesteziya va kislorod berishda yordam berish;
hayvonlarni operatsiyadan keyin tiklanish uchun qafaslarga joylashtirish, ularning holatini kuzatish;
hayvonlarning sog`lig`i bilan bog`liq muammolarni tashxislash va aniqlashni osonlashtirish uchun rentgen nurlarini olish, namunalar olish va boshqa laboratoriya tekshiruvlarini o`tkazish;
hayvonlarga muntazam ravishda stomatologik muolajalarni amalga oshirish va hayvonlarni davolovchi veterinar va professional stomatologlarga yordam ko`rsatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Veterinariya texnigi;
Veterinariya feldsheri;
Hayvonlarni sun`iy urug`lantirish texnigi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Veterinariya shifokori - 2250;
Veterinariya sanitari - 5164.
KICHIK GURUH 325
SOG`LIQNI SAQLASH SOHASIDAGI
BOSHQA YORDAMCHI XODIMLAR
Sog`liqni saqlash sohasidagi boshqa yordamchi xodimlar stomatologiya, tibbiy ma`muriyat va tibbiy hujjatlarni yuritish, sog`liqni saqlash, ko`rish keskinligini tuzatish, jismoniy terapiya, atrof-muhit gigiyenasi, shoshilinch tibbiy yordam, inson salomatligini saqlash va yaxshilash bo`yicha boshqa tadbirlarda texnik vazifalarni bajaradi va xizmatlar ko`rsatadi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilarning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
tish va og`iz bo`shlig`i kasalliklari va buzilishlarining oldini olish va davolashda yordam ko`rsatish;
salomatlik uchun potensial xavflarni kamaytirish uchun gigiyena, ovqatlanish va boshqa profilaktika choralari bo`yicha jamoalar hamda shaxslarga maslahat berish;
bemorlarning ahvoli va davolanishiga oid tibbiy hujjatlarni tuzish va yuritish, tadqiqotlar, hisob-kitoblar, xarajatlarni nazorat qilish va yordamni yaxshilash uchun ma`lumotlarni taqdim etish;
oilalarga sog`lig`ini yaxshilash uchun zarur ko`nikmalar va resurslarni rivojlantirishga yordam berish;
yuqumli kasalliklar tarqalishini cheklash maqsadida sanitariya va gigiyena sohasida maslahat va ta`lim berish;
optik linzalarni o`rnatish va parametrlarini aniqlash;
inson salomatligiga potensial ta`sir ko`rsatishi mumkin bo`lgan atrof-muhit va kasbiy omillarga oid tartib va qoidalarni qo`llashni o`rganish;
tananing yumshoq to`qimalarini massaj qilish;
bemorlarni tekshirish xonalarida tekshirish va ularni tekshirishga tayyorlash;
baxtsiz hodisalar, favqulodda vaziyatlar va tibbiy yordamga muhtoj bo`lgan taqdirda ishtirok etish hamda yordam berish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3251 Tish feldsherlari;
3252 Tibbiy ro`yxatga oluvchilar va tibbiy ma`lumotlar bo`yicha mutaxassislar;
3253 Umumiy amaliyot feldsherlari;
3254 Optiklar va optometristlar;
3255 Fizioterapiya yordamchi xodimlari va mutaxassislari;
3256 Ambulator-poliklinika ishlari bo`yicha shifokor yordamchilari;
3257 Mehnatni muhofaza qilish va atrof-muhitni muhofaza qilishning tibbiy jihatlari bo`yicha mutaxassislar va inspektorlar;
3258 Tez tibbiy yordam sohasida yordamchi xodimlar;
3259 Boshqa boshlang`ich guruhlarga qo`shilmagan, yordamchi tibbiyot xodimlari, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 3251
TISH FELDSHERLARI
Tish feldsherlari tayinlangan tish va og`iz bo`shlig`i kasalliklari va buzilishlarining oldini olish va davolash uchun asosiy stomatologik xizmatlarni taqdim etadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
shaxslarga oziq-ovqat va og`iz bo`shlig`i salomatligi va bunda potensial xavflarni kamaytirish uchun boshqa profilaktika choralari bo`yicha maslahat berish;
salomatlik holatini baholash uchun bemorning og`iz bo`shlig`ini, tishlari va tegishli to`qimalarining holatini vizual va fizik tekshiruvdan o`tkazish;
og`iz bo`shlig`i sog`lig`i yomon yoki og`iz bo`shlig`i kasalliklari bo`lgan, stomatolog yoki boshqa sog`liqni saqlash mutaxassisiga murojaat qilishni talab qiladigan bemorlarni aniqlash;
murakkab stomatologik muolajalar paytida stomatologlarga yordam berish;
tishlarni ftorlash, tozalash va olib tashlash, tish bo`shlig`ini tozalash va plomba qo`yish, lokal behushlik qilish, shuningdek, boshqa turdagi asosiy yoki eng keng tarqalgan klinik stomatologik muolajalarni bajarish;
bemorlarni tekshirish va davolashda ishlatiladigan stomatologik asboblar, asbob-uskunalar va materiallarni tayyorlash, tozalash va sterilizatsiya qilish;
bemorlarni tekshirish yoki davolanishga tayyorlash, shu jumladan protseduralarning mohiyatini tushuntirish va ularning to`g`ri joylashishini ta`minlash;
tish protezlarini diagnostika qilish va joylashtirish uchun tish izlarini olish va tish rentgenogrammalarini olish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Stomatologik gigiyenist;
Tish feldsheri.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Umumiy amaliyot stomatolog shifokori - 2261;
Tish texnigi - 3214;
Tish protezi texnigi - 3214.
BOSHLANG`ICH GURUH 3252
TIBBIY RO`YXATGA OLUVCHILAR VA
TIBBIY MA`LUMOTLAR BO`YICHA
MUTAXASSISLAR
Tibbiy ro`yxatga oluvchilar va tibbiy ma`lumotlar bo`yicha mutaxassislar tibbiy hujjatlar bo`yicha huquqiy, kasbiy, axloqiy va ma`muriy talablarni qondirish uchun tibbiyot muassasalarida tibbiy registrlarni, ma`lumotlarni saqlash va qidirish tizimini ishlab chiqadi, yuritadi va qayta ishlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ma`lumotlarni yig`ish, tasniflash, saqlash va tahlil qilish uchun tibbiy hujjatlarning turli ko`rsatkichlari, saqlash va qidirish tizimini rejalashtirish, ishlab chiqish, yuritish va ulardan foydalanish;
bemorning kasalxonaga yotqizish va chiqarish ma`lumotlarini va boshqa tibbiy hujjatlari hamda tibbiy hisobotlarni transkripsiya qilish, tuzish va qayta ishlash, bemorlar monitoringi va ma`lumotlari, epidemiologik monitoring, ilmiy tadqiqotlar, hisob-kitoblar, nazorat xarajatlari va yaxshilash uchun ma`lumotlarni taqdim etish uchun ma`lumotlarni saqlash tizimlariga yozuvlarni kiritish;
hisobotlarning to`liqligi, aniqligi va qoidalarga muvofiqligini tekshirish;
tibbiy hujjatlar va boshqa hujjatlardan tibbiy xizmatlar ko`rsatishning tavsiflari va raqamli parametrlari ma`lumotlarni tasniflash va kodlashning standart tizimlari bilan bog`liq kodlash formatiga tarjima qilish;
maxfiylikni saqlash uchun tibbiy hujjatlarning xavfsizligini ta`minlash va ma`lumotlarni qoidalarga muvofiq vakolatli shaxslar va muassasalarga oshkor qilish;
tibbiy hujjatlarni yuritish bilan shug`ullanadigan ish yuritish va ma`muriy xodimlarni nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Tibbiy arxivarius;
Tibbiy ro`yxatga oluvchi
Tibbiy ro`yxatga oluvchi (poliklinika).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Shifokor kotibi - 3344;
Ma`lumotlarni kiritish bo`yicha xizmatchi - 4132.
Eslatma.
Ushbu boshlang`ich guruhga kiritilgan mashg`ulotlar odatda tibbiy atamalarni bilish, tibbiy ma`lumotlar bilan ishlashning huquqiy jihatlarini tushunish, tibbiy-gigiyenik standartlarni bilish hamda rasmiy ta`lim va/yoki ish joyida o`rganilgan kompyuter yoki qog`oz shaklidagi ma`lumotlar bilan ishlash ko`nikmalarini talab qiladi.
BOSHLANG`ICH GURUH 3253
UMUMIY AMALIYOT FELDSHERLARI
Umumiy amaliyot feldsherlari muayyan jamoalar va xonadonlarga sog`liqni saqlash bo`yicha ta`lim, yo`llanma va kuzatuv, ishlarni boshqarish, asosiy profilaktik tibbiy xizmatlarni taqdim etadi.
Ular jismoniy shaxslar va oilalarni sog`lig`i va ijtimoiy faoliyatida qo`llab-quvvatlaydi hamda yordam beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
oilalar va jamoalarga bir qator sog`liqni saqlash masalalari, jumladan, ovqatlanish, gigiyena, bolalarni parvarish qilish, emlash, oilani rejalashtirish, keng tarqalgan yuqumli kasalliklarning xavf omillari va oldini olish, zaharlanish, oddiy va keng tarqalgan kasalliklarda birinchi yordam, giyohvandlik, oiladagi zo`ravonlik haqida va boshqa mavzularda ma`lumot berish;
tibbiy, ijtimoiy va boshqa mavjud xizmatlar to`g`risida ma`lumot berish va ushbu xizmatlardan foydalanishda yordam berish uchun oila xonadonlariga tashrif buyurish;
homiladorlikning borishi, bolaning o`sishi va rivojlanishi, atrof-muhit salomatligi kabi ba`zi ko`rsatkichlarni muntazam ravishda kuzatib borish uchun odatda tibbiy muassasalardan foydalanish imkoniyati bo`lmagan oilalarga tashrif buyurish;
bezgak, pnevmoniya va oshqozon-ichak kasalliklari kabi endemik kasalliklarning oldini olish va davolash uchun dori vositalarini uy xo`jaliklariga tarqatish, oila va jamiyat a`zolariga ushbu dori vositalaridan foydalanish bo`yicha ko`rsatmalar berish;
odatda tibbiy muassasalarga borishi imkoniga ega bo`lmagan guruhlarga qaratilgan targ`ibot ishlarini olib borish, ularni OIV/OITS va boshqa yuqumli kasalliklar xavfli kasalliklarning oldini olish va davolash uchun ma`lumot va zarur dori-darmonlar bilan ta`minlash; sog`liqni saqlash qoidalariga muvofiq bemorlarni kuzatish va hisobot berish uchun odatda tibbiyot muassasalariga borishi imkoniga ega bo`lmagan uy xo`jaliklari va jamoalardan ma`lumotlarni yig`ish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Feldsher;
Feldsher-valeolog.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Akusherka - 3222;
Individual parvarishlash xizmatlarini ko`rsatuvchi xodim - 5322.
Eslatma.
Ushbu boshlang`ich guruhga kiritilgan mashg`ulotlar, odatda ijtimoiy ta`minot va rasmiy sog`liqni saqlash organlari tomonidan rasmiy yoki norasmiy tayyorgarlik va nazoratni talab qiladi. Kundalik shaxsiy yordam ko`rsatadigan shaxslar o`zlarini mustaqil ravishda tibbiyot xodimlari deb hisoblasalar ham, an`anaviy tibbiyot amaliyotchilari bu guruhda hisobga olinmaydi.
BOSHLANG`ICH GURUH 3254
OPTIKLAR VA OPTOMETRISTLAR
Optiklar va optometristlar tibbiy optik-optometristlar ko`rish keskinligini yo`qotish uchun oftalmolog yoki optik shifokorning retsepti asosida bemorlar uchun optik linzalarni tanlaydi. Ular tuzatuvchi ko`zoynaklar, kontakt linzalari, ko`rish qobiliyati past odamlar uchun boshqa qurilmalar va boshqa optik qurilmalar uchun xizmat ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yuz va ko`zlarning tuzilishi va shaklini o`rganish, ko`zoynak va boshqa optik asboblarni tanlash uchun mijozlar parametrlarini o`lchash;
ko`rish keskinligi, xavfsizlik, qulaylik va turmush tarzini yaxshilash uchun ko`zoynak va ramkalarni tanlash va taqish, kontakt linzalari va boshqa optik asboblarni tanlash bo`yicha mijozlarga maslahatlar berish;
optik retseptlarni talqin qilish va linzalarni silliqlash va ramkaga o`rnatish, kontaktli linzalarni tayyorlash va boshqa zarur ishlarni bajaradigan optik laboratoriya uchun ishlarni tayyorlash;
tayyor optik asboblar va qurilmalarning to`g`riligi va original retsepti va mijozlar talablariga muvofiqligini tekshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Optometrist (o`rta malakali);
Rassom-ko`z protez yasovchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Bolalar oftalmologi - 2267;
Optometrist - 2267;
Ortoptist - 2267;
Oftalmojarroh - 2267.
BOSHLANG`ICH GURUH 3255
FIZIOTERAPIYA YORDAMCHI
XODIMLARI VA MUTAXASSISLARI
Fizioterapiya yordamchi xodimlari va mutaxassislari funksional harakatlar shikastlanish, kasallik yoki boshqa buzilishlarga tahdid soladigan sharoitlarda bemorlar uchun fizika terapiyasini ta`minlaydi. Jismoniy terapiya odatda fizioterapevt yoki boshqa tibbiy mutaxassislar (shifokorlar) tomonidan belgilanadigan bemorlarni tibbiy reabilitatsiya qilish rejalariga muvofiq amalga oshiriladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
massaj yoki akupressura kabi qo`l muolajalarini bajarish;
maxsus texnologiyalar va asbob-uskunalar yordamida elektr, ultratovush va boshqa fizioterapiya bilan davolashni amalga oshirish;
bemorlarga jismoniy mashqlar, dam olish texnikasi, motivatsiya, xavfsizlik va boshqa funksional tadbirlarda yordam ko`rsatish;
davolashni rejalashtirish, o`zgartirish va muvofiqlashtirish uchun fizioterapevtlar va boshqa tibbiyot mutaxassislari bilan bemor haqidagi ma`lumotlarni muhokama qilish;
davolanish vaqtida bemorlarning ahvoli yaxshilanishini kuzatish va qayd etish, shu jumladan harakat doirasi va hayotiy belgilarni o`lchash;
bemorlarga ortopedik shinalar, protezlar va qo`ltiq tayoqchalari kabi boshqa jismoniy yordam vositalarini o`rnatish va bemorlarga bunday qurilmalardan foydalanish bo`yicha ko`rsatmalar berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Massajchi;
Fizioterapiya texnigi;
Ergoterapiya texnigi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Fizioterapevt - 2264;
Bolalar travmatolog-ortopedi - 2269;
Psixoterapevt - 2269.
BOSHLANG`ICH GURUH 3256
AMBULATOR-POLIKLINIKA ISHLARI
BO`YICHA SHIFOKOR YORDAMCHILARI
Ambulator-poliklinika ishlari bo`yicha shifokor yordamchilari bevosita nazorat ostida bemorlarga sifatli yordam ko`rsatish uchun asosiy klinik va ma`muriy vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bemorlar va ularning oilalari bilan suhbatlashish, ularning sog`lig`i va kasallik tarixi haqida ma`lumot olish;
shifokorlar va boshqa tibbiyot mutaxassislariga bemorlarni tekshirish va davolashda, shu jumladan ularning hayotiy ko`rsatkichlarini o`lchash va qayd etish, dori-darmonlarni yuborish, inyeksiya va tikuvlarni olib tashlash kabi muntazam tibbiy muolajalarni bajarish orqali yordam berish;
bemorlarni tekshirish va davolanishga tayyorlash, shu jumladan ularga bo`lajak muolajalarni tushuntirish va davolash xonalarini ko`rsatish;
tibbiy asbob-uskunalar va buyumlarni tayyorlash va ulardan foydalanish, shu jumladan asboblarni sterilizatsiya qilish va ifloslangan materiallarni xavfsizlik va gigiyena tartib-qoidalariga muvofiq yo`q qilish;
qon, to`qima yoki boshqa namunalarni olish va ularni laboratoriya tekshiruviga tayyorlash; bemorlar va ularning oila a`zolariga ko`rsatilayotgan tibbiy yordam, shu jumladan shifokor yoki boshqa tibbiyot xodimining retseptlari haqida ma`lumot berish;
dorixonalardagi ma`lumotlarni to`ldirish uchun dori vositalari va giyohvandlik vositalariga retseptlar berish;
bemorlarni kutish va tekshirish xonalarida tozalikni saqlash;
kasallik tarixi, tashxislar va davolash muolajalari, davolash natijalari va boshqa ma`lumotlar to`g`risidagi ma`lumotlarning tibbiy hujjatlarni saqlash tizimlarida yuritish;
bemorlar bilan uchrashuvlarni rejalashtirish, hisob-kitob, hisobot va sug`urta maqsadlari uchun zarur bo`lgan hujjatlarni tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ambulator-poliklinika bo`yicha shifokor yordamchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tish protezi texnigi - 3214;
Stomatolog yordamchisi - 3251;
Fizioterapevt yordamchisi - 3255;
Stomatologiya kotibi - 3344;
Stomatologik bemorlarni parvarishlash bo`yicha yordamchi - 5329.
Eslatma.
Ushbu boshlang`ich guruhga kiritilgan mashg`ulotlar, odatda tibbiy xizmat ko`rsatish bo`yicha rasmiy ta`limni talab qiladi. Maxsus tayyorgarlik va yuqori malaka talab qiladigan, bemorlarni mustaqil ravishda tashxis qo`yish va davolashni belgilash imkoniyatiga ega bo`lgan tibbiyot mutaxassislari 2240: Amaliyotchi paramediklar boshlang`ich guruhi tarkibiga kiritiladi.
BOSHLANG`ICH GURUH 3257
MEHNATNI MUHOFAZA
QILISH VA ATROF-MUHITNI MUHOFAZA
QILISHNING TIBBIY JIHATLARI BO`YICHA
MUTAXASSISLAR VA INSPEKTORLAR
Mehnatni muhofaza qilish va atrof muhitni muhofaza qilishning tibbiy jihatlari bo`yicha mutaxassislar va inspektorlar inson salomatligiga, ish joyining xavfsizligiga, tovarlar va xizmatlar ishlab chiqarish jarayonlarining xavfsizligiga ta`sir qilishi mumkin bo`lgan atrof-muhit omillari bo`yicha qoidalar va qoidalarning qo`llanilishini nazorat qiladi. Ular tibbiy mutaxassis nazorati ostida xavfsizlik va sanitariya holatini tiklash yoki yaxshilash dasturlarini amalga oshirishi va baholashi mumkin.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ish beruvchilar va xodimlarga mehnatni muhofaza qilish va mehnat muhiti xavfsizligi bilan bog`liq davlat tomonidan belgilangan va boshqa qoidalarni bajarish bo`yicha maslahat berish;
mehnat sharoitlari, jihozlar va jihozlarning sanitariya holati yoki kasbiy va ekologik, gigiyena va xavfsizlik bilan bog`liq davlat tomonidan belgilangan va boshqa normalar, qoidalar va standartlarga muvofiqligini ta`minlash maqsadida ish joylarini tekshirish;
atrof-muhit, sog`liqni saqlash masalalari va amaliyoti bo`yicha maslahatlar berish; xavfsizlik qoidalariga rioya etilishini aniqlash uchun ish joylarini tekshirish, so`rovlar, kuzatishlar va boshqa tadbirlar orqali ishlab chiqarish faoliyati va baxtsiz hodisalar to`g`risida ma`lumot olish;
ishlab chiqarish maydonlari, qayta ishlash, tashish, ishlov berish, saqlash va sotish joylarining davlat tomonidan belgilangan va boshqa normalar, qoidalar va standartlarga muvofiqligini tekshirish;
sanitariya sharoitlari, xom ashyo, oziq-ovqat mahsulotlari, dori-darmonlar, kosmetika va shunga o`xshash mahsulotlarning tozaligi va sifatiga taalluqli davlat tomonidan belgilangan va boshqa normalar, qoidalarning bajarilishi bo`yicha tashkilotlarga va umuman aholiga maslahatlar berish;
obyektlarning ifloslantiruvchi moddalarni chiqarish va xavfli chiqindilarni yo`q qilish bo`yicha davlat tomonidan belgilangan va boshqa normalar, qoidalarga muvofiqligini tekshirish;
sanitariya-gigiyena sharoitlarini saqlash yoki yaxshilash, suv, havo, oziq-ovqat va tuproq ifloslanishining oldini olish bo`yicha chora-tadbirlarda tashabbus ko`rsatish;
kasalliklarga qarshi kurashish, havodagi zararli mikroorganizmlar va zararli moddalar sonini kamaytirish, oziq-ovqat mahsulotlarini gigiyenik qayta ishlash, chiqindilarni to`g`ri yo`q qilish va jamoat joylarini tozalash bo`yicha profilaktika hamda tuzatuvchi chora-tadbirlarni amalga oshirishga ko`maklashish;
sog`liqni saqlash, xavfsizlik va sanitariya sohasidagi loyihalarni amalga oshirish uchun zarur bo`lgan moddiy va mehnat xarajatlari miqdori va qiymatini aniqlash, salbiy oqibatlarni bartaraf etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi bo`yicha inspektor;
Oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligi inspektori;
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Gigiyenist shifokor - 2263;
Radiatsion gigiyena shifokori - 2263.
BOSHLANG`ICH GURUH 3258
TEZ TIBBIY YORDAM SOHASIDA
YORDAMCHI XODIMLAR
Tez tibbiy yordam sohasida yordamchi xodimlar jarohatlangan, kasal, zaif yoki boshqa jismoniy yoki ruhiy nogiron bo`lgan bemorlarga tibbiy muassasalarga tashishdan oldin va vaqtida shoshilinch tibbiy yordam ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
baxtsiz hodisalar, tabiiy ofatlar va boshqa favqulodda vaziyatlar qurbonlari bo`lgan shaxslarning sog`lig`i holatini baholash, shuningdek shoshilinch va ixtisoslashtirilgan tibbiy yordamga ehtiyojini aniqlash;
tibbiy muolajalarni bajarish va dori vositalarini yuborish, shoshilinch tibbiy yordam ko`rsatish standartiga muvofiq davolashning boshqa usullarini qo`llash, shu jumladan defibrillyatorlar va boshqa hayotni ta`minlash uskunalari yordamida bemorlarni reanimatsiya qilish;
bemorlarni tibbiy, reabilitatsiya va boshqa tibbiy muassasalarga olib borish va olib ketish vaqtida sog`lig`ining o`zgarishini kuzatish;
bemorlar yoki jarohatlanganlarga dastlabki yordam ko`rsatishda aholiga va boshqa birinchi tibbiy yordam xodimlariga ma`lumot berish va o`qitish;
odamlarning sog`lig`iga tahdid kuchaygan va favqulodda vaziyatlarda keng ko`lamli ommaviy yig`ilishlar va boshqa ommaviy tadbirlarda ishtirok etish;
bemorlarning ahvoli va tibbiy hujjatlarni saqlash tizimida ko`rsatilgan davolanish to`g`risidagi ma`lumotlarni qayd etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Shoshilinch tibbiy yordam texnigi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Paramedik amaliyotchi - 2240;
Shoshilinch tibbiy yordam avtomobillari maxsus tovush signalli (“sirena”ga o`xshash) avtomobillar haydovchisi - 8322.
Eslatma.
Ushbu boshlang`ich guruhga kiritilgan mashg`ulotlar odatda shoshilinch tibbiy yordam ko`rsatish, bemorlarni tashish, tez tibbiy yordam xizmatining tamoyillari va amaliyoti yoki shu sohaga yaqin yo`nalishlar bo`yicha rasmiy ta`limni talab qiladi. Tibbiy yordam ko`rsatmaydigan tez yordam mashinasi haydovchilari 8322: Yengil avtomobil haydovchilari boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 3259
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
QO`SHILMAGAN, YORDAMCHI
TIBBIYOT XODIMLARI
Boshqa boshlang`ich guruhlarga qo`shilmagan, yordamchi tibbiyot xodimlari 32: Sog`liqni saqlashda o`rta ma`lumotli tibbiyot xodimlari o`rtacha guruhidagi boshqa guruhlarga kiritilmagan tibbiyot xodimlarini o`z ichiga oladi.
Masalan, ushbu guruhga OIV bo`yicha maslahatchilar, oilani rejalashtirish bo`yicha maslahatchilar va sog`liqni saqlash va tiklanish bilan bog`liq bo`lgan boshqa mutaxassislar kiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bemorlarning sog`lig`i holati, jarohatlarning tabiati va darajasi, kasallik yoki boshqa jismoniy yoki ruhiy salomatlik muammolari to`g`risida ma`lumot olish uchun suhbatlashish va ularni tekshirish;
bemorlar va ularning oila a`zolariga ma`lum sog`liqni saqlash sharoitlari, kasalliklarni oldini olish va davolash, davolanish shartlariga rioya qilish va salomatlik holatiga ta`sir qilishi mumkin bo`lgan shaxsiy xatti-harakatlar haqida ma`lumot berish va maslahat berish;
bemorlarga terapevtik yordam ko`rsatish va davolash;
ba`zi bir asosiy klinik muolajalarni bajarish, masalan, belgilangan OIV antikorlari testlari yoki intrauterin vositalarni o`rnatish;
ozuqaviy qo`shimchalar, antiretrovirus va profilaktika vositalari va boshqa sog`liqni saqlash vositalaridan foydalanish bo`yicha dozalash va maslahat berish;
davolash usuliga muvofiq bemorlarning ahvoli yaxshilanishini kuzatish, shuningdek, shifokor yoki boshqa tibbiyot mutaxassislari bilan bog`lanishni talab qiladigan belgilar va alomatlarni aniqlash;
bemorlarning ahvoli va tibbiy hujjatlarni saqlash tizimida ko`rsatilgan davolanish to`g`risidagi ma`lumotlarni qayd etish;
uzluksiz va keng qamrovli yordamni ta`minlash uchun zarur hollarda boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari bilan ma`lumot almashish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Anesteziya texnigi;
Audiometriya texnigi (eshitish o`lchovi).
Eslatma.
Ushbu boshlang`ich guruhga kiritilgan mashg`ulotlar, odatda tibbiy xizmat ko`rsatish bo`yicha rasmiy tayyorgarlikni talab qiladi.
O`RTACHA GURUH 33
MA`MURIY VA IQTISODIY FAOLIYAT
BO`YICHA MUTAXASSISLAR
Ma`muriy va iqtisodiy faoliyat bo`yicha mutaxassislar asosan moliyaviy buxgalteriya hisobi va moliyaviy operatsiyalar, matematik hisob-kitoblar, kadrlar resurslarini rivojlantirish, moliyaviy hujjatlarni sotib olish va sotish, ixtisoslashgan kotiblik vazifalarini bajarish bilan bog`liq bilimlarni amaliy qo`llash bilan, shuningdek davlat tomonidan belgilangan normalar va qoidalarni qo`llash bilan bog`liq texnik vazifalarni bajaradi. Bundan tashqari, u bojxona rasmiylashtiruvi, konferensiyani rejalashtirish, ish bilan ta`minlash, ko`chmas mulk yoki ommaviy tovarlarni sotib olish va sotish kabi xizmatlarini ko`rsatadigan, sportchilar va o`yinchilar uchun agent sifatida ishlaydigan ishchilarni o`z ichiga oladi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning uchinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
qimmatli qog`ozlar, aksiyalar, obligatsiyalar yoki boshqa moliyaviy vositalarni sotib olish va sotish, chet el valyutasini bo`lajak yoki darhol sotib olish uchun hujjatlarni tayyorlash va topshirish;
ma`qullash yoki rad etish bo`yicha tavsiyalar bilan kreditlar va kredit arizalarini rahbariyatga taqdim etish;
muassasaning kredit standartlariga muvofiq, ruxsat etilgan garov limitlari doirasida arizalarni tasdiqlash yoki rad etish;
buxgalterlar rahbarligida tashkilotning barcha moliyaviy operatsiyalarining umumiy hisob tamoyillariga muvofiq to`liq hisobga olinishini ta`minlash;
matematik, statistik, aktuar, buxgalteriya va tegishli hisob-kitoblarni rejalashtirish va amalga oshirishda yordam berish;
moliyaviy vositalarni sotish va sotib olish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
331 Statistik va matematik ma`lumotlar hisobi va ularga ishlov berish, moliyaviy faoliyat sohasidagi mutaxassislar;
332 Xarid qilish, sotish va brokerlik savdolari bo`yicha agentlar;
333 Mehnat shartnomalari va ishga yollash bo`yicha agentlar (inspektorlar);
334 Ma`muriy-boshqaruv faoliyatida band bo`lgan yordamchi xodimlar;
335 Bojxona va chegara, soliqlar, davlat xizmatlari, ijtimoiy va pensiya ta`minoti bo`yicha inspektorlar.
KICHIK GURUH 331
STATISTIK VA MATEMATIK MA`LUMOTLAR
HISOBI VA ULARGA ISHLOV BERISH, MOLIYAVIY
FAOLIYAT SOHASIDAGI MUTAXASSISLAR
Statistik va matematik ma`lumotlar hisobi va ularga ishlov berish, moliyaviy faoliyat sohasidagi mutaxassislar har bir alohida obyekt va umuman mol-mulkning qiymatini aniqlaydi, moliyaviy operatsiyalarning hisobini yuritadi, kredit arizalari bo`yicha ma`lumotlarni tahlil qiladi va moliyaviy mablag`larni sotib olish va sotish to`g`risida qaror qabul qiladi, shuningdek, matematik va ular bilan bog`liq hisob-kitoblarni amalga oshiradi.
Ushbu kichik guruh xodimlarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
qimmatli qog`ozlar, aksiyalar, obligatsiyalar yoki boshqa moliyaviy vositalarni sotib olish va sotish uchun hujjatlarni rasmiylashtirish va topshirish, shuningdek, chet el valyutasini kelgusidagi amaliyotlar uchun yoki darhol yetkazib berish;
ma`qullash yoki rad etish bo`yicha tavsiyalar bilan kreditlar va kredit arizalarini rahbariyatga taqdim etish;
muassasaning kredit standartlariga muvofiq, ruxsat etilgan garov limitlari doirasida arizalarni tasdiqlash yoki rad etish;
buxgalterlar rahbarligida tashkilotning barcha moliyaviy operatsiyalarining umumiy hisob tamoyillariga muvofiq to`liq hisobga olinishini ta`minlash;
matematik, statistik, aktuar, buxgalteriya va tegishli hisob-kitoblarni rejalashtirish va amalga oshirishda yordam berish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3311 Moliyaviy hujjatlar va qimmatli qog`ozlar sohasidagi dilerlik va brokerlik faoliyati bo`yicha mutaxassislar;
3312 Moliya va kredit bo`yicha mutaxassislar (agentlar);
3313 Buxgalteriya hisobi bo`yicha yordamchi xodimlar;
3314 Statistik va matematik hisoblarni bajarish bo`yicha mutaxassislar.
BOSHLANG`ICH GURUH 3311
MOLIYAVIY HUJJATLAR
VA QIMMATLI QOG`OZLAR SOHASIDAGI
DILERLIK VA BROKERLIK FAOLIYATI
BO`YICHA MUTAXASSISLAR
Moliyaviy hujjatlar va qimmatli qog`ozlar sohasidagi dilerlik va brokerlik faoliyati bo`yicha mutaxassislar qimmatli qog`ozlar, aksiyalar, obligatsiyalar va boshqa moliyaviy vositalarni sotib oladi va sotadi, shuningdek o`z kompaniyasi nomidan yoki mijozlar uchun joyida yoki fyuchers bozorlarida komissiya asosida valyuta operatsiyalarini amalga oshiradi.
Ular mijozlarga va yuqori rahbariyatga tranzaksiyalar bo`yicha maslahat beradi. Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
investitsiyalar kiritilishi mumkin bo`lgan mijozlar va kompaniyalarning moliyaviy ahvoli to`g`risida ma`lumot olish;
qimmatli qog`ozlar, obligatsiyalar, aksiyalar va boshqa moliyaviy vositalar, shu jumladan chet el valyutasi bozoridagi tendensiyalarni tahlil qilish;
potensial mijozlarni bozor sharoitlari va istiqbollari haqida xabardor qilish;
mijozlar kapitalini ko`paytirish maqsadida kreditlar olish, qimmatli qog`ozlar emissiyasini tashkil etish hamda aksiya va obligatsiyalarni moliya bozoriga joylashtirish shartlari bo`yicha maslahat berish va muzokaralarda qatnashish;
qimmatli qog`ozlar, aksiyalar, obligatsiyalar yoki boshqa moliyaviy vositalarni sotib olish va sotish va chet el valyutasini yaqin vaqtda yoki darhol sotib olish uchun hujjatlarni rasmiylashtirish va topshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Qimmatli qog`ozlar brokeri;
Qimmatli qog`ozlarni sotish bo`yicha broker;
Moliyaviy broker.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Moliyaviy tahlilchi - 2413;
Savdo brokeri - 3324;
Tovarlarni tashish bo`yicha broker - 3324;
Qimmatli qog`ozlar bo`yicha xizmatchi - 4312.
BOSHLANG`ICH GURUH 3312
MOLIYA VA KREDIT BO`YICHA
MUTAXASSISLAR (AGENTLAR)
Moliya va kredit bo`yicha mutaxassislar (agentlar) kredit arizalarida mavjud bo`lgan moliyaviy ma`lumotlarni tahlil qiladi va baholaydi, mijozga berilgan kreditni tasdiqlash yoki rad etish to`g`risida qaror qabul qiladi va rahbariyatga ma`qullash yoki rad etish bo`yicha tavsiyalar beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
shaxsiy, ipoteka, talaba va biznes kreditlari uchun ariza beruvchilar bilan suhbatlashish; qarz oluvchining moliyaviy ahvolini, tavsiyalarini, kredit tarixini va kredit qobiliyatini o`rganish va baholash;
ma`qullash yoki rad etish uchun tavsiyalar bilan kredit va kredit arizalarini rahbariyatga taqdim etish;
muassasaning kredit standartlariga muvofiq, ruxsat etilgan garov limitlari doirasida kredit talabnomalarini tasdiqlash yoki rad etish;
to`lovlar hisobini yuritish, shuningdek muddati o`tgan schyot-fakturalarni to`lashni talab qiluvchi standart xatlarni tayyorlash va ma`lumotlarni sudga yo`naltirish;
kredit va kredit hujjatlarini to`ldirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kredit agenti;
Kredit inspektori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Moliyaviy mahsulotlar sotuvi rahbari - 1346.
BOSHLANG`ICH GURUH 3313
BUXGALTERIYA HISOBI BO`YICHA
YORDAMCHI XODIMLAR
Buxgalteriya hisobi bo`yicha yordamchi xodimlar tashkilotning moliyaviy operatsiyalarini to`liq hisobga oladi va bunday operatsiyalarda tegishli hujjatlar va yozuvlarning to`g`riligini tekshiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
buxgalterlar rahbarligida tashkilotning barcha moliyaviy operatsiyalarining umumiy hisob tamoyillariga muvofiq to`liq hisobini yuritish;
to`lovlar, tushumlar va boshqa moliyaviy operatsiyalarga oid hujjatlar va yozuvlarning rasmiylashtirilishi hamda yuritilishining to`g`riligini tekshirish;
ma`lum bir davr uchun moliyaviy hujjatlar va hisobotlarni tayyorlash;
ish jarayonida yuzaga keladigan muammolarni aniqlash va hal qilish uchun buxgalteriya hisobi tamoyillari hamda amaliyotlari haqidagi bilimlarni qo`llash;
standart dasturiy paketlardan foydalangan holda kompyuterda buxgalteriya hisobi va tegishli hisob-kitoblarni amalga oshirish;
buxgalterlar ishini nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Buxgalter (o`rta malakali);
Buxgalter-kassir (o`rta malakali).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Buxgalter - 2411;
Aktuar yordamchisi - 3314;
Buxgalteriya xizmati xodimi - 4311.
BOSHLANG`ICH GURUH 3314
STATISTIK VA MATEMATIK HISOBLARNI
BAJARISH BO`YICHA MUTAXASSISLAR
Statistik va matematik hisoblarni bajarish bo`yicha mutaxassislar statistik, matematik yoki aktuar ma`lumotlarini to`plash, qayta ishlash va taqdim etishni rejalashtirishda yordam beradi va statistiklar, matematiklar va aktuariylar rahbarligi ostida boshqa operatsiyalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
statistik, matematik, aktuar va tegishli hisob-kitoblarni rejalashtirish va amalga oshirishda yordam berish;
statistik aholini ro`yxatga olish va boshqa bandlik tadqiqotlarini o`tkazish uchun zarur bo`lgan moddiy va mehnat resurslari miqdori va narxining batafsil hisob-kitoblarini tayyorlash;
aholini ro`yxatga olish va bandlik so`rovlari uchun registrlar va namunalarni yaratish, yuritish va ulardan foydalanish bilan bog`liq texnik vazifalarni bajarish;
aholini ro`yxatga olish, so`rovlar davomida ma`lumotlarni to`plash va sifatni nazorat qilish operatsiyalari bilan bog`liq texnik vazifalarni bajarish;
standart dasturiy paketlardan foydalangan holda kompyuterda matematik, aktuar, statistik va boshqa tegishli hisob-kitoblarni bajarish;
statistik, matematik, aktuar, buxgalteriya va boshqa natijalarni grafik yoki jadval shaklida taqdim etish uchun tayyorlash;
ish jarayonida yuzaga keladigan muammolarni aniqlash va hal qilish uchun statistik, matematik, aktuar, buxgalteriya hisobi va tegishli tamoyillar hamda amaliyotlar bo`yicha bilimlarni qo`llash;
statistika xodimlarining (kotiblarning) ishini nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aktuar yordamchisi;
Matematik yordamchisi;
Texnik-statistik.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Aktuar - 2120;
Matematik - 2120;
Statistik - 2120;
Buxgalter yordamchisi - 3313.
BOSHLANG`ICH GURUH 3315
BAHOLOVCHILAR VA ZARARLAR BO`YICHA
EKSPERTLAR (MASLAHATCHILAR)
Baholovchilar va zararlar bo`yicha ekspertlar (maslahatchilar) mulk va turli tovarlarning qiymatini aniqlaydilar hamda sug`urta to`lovlari uchun zararni baholaydilar.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
xomashyo, ko`chmas mulk, sanoat uskunalari, shaxsiy va uy-ro`zg`or buyumlari, san`at asarlari, qimmatbaho toshlar va boshqa buyumlarning sifati yoki qiymatini aniqlash;
sug`urta polisi bilan qoplanadigan yo`qotishlar bo`yicha zararlar yoki yo`qotishlar miqdorini va sug`urta kompaniyalari hamda sug`urta qiluvchilarning majburiyatlarini baholash;
o`xshash tovarlar yoki mulklarning rekord darajadagi sotuvlari va qiymatini aniqlash; buyumlar yoki mulklarni holati, o`lchami va tuzilishini baholash uchun tekshirish;
baholash omillari va qo`llanilgan usullar bayon etilgan baholash hisobotlarini tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Baholovchi;
Intellektual mulk obyektlarini baholovchi;
Ko`chmas mulkni baholovchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Auksionchi - 3339.
KICHIK GURUH 332
XARID QILISH, SOTISH VA BROKERLIK
SAVDOLARI BO`YICHA AGENTLAR
Xarid qilish, sotish va brokerlik savdolari bo`yicha agentlar sanoat, kasbiy, tijorat yoki boshqa muassasalar uchun tovarlar, mulk, sug`urta, transport va boshqa xizmatlarni sotib olish va sotish bo`yicha kompaniyalar, davlat va boshqa tashkilotlar vakili yoki xaridor va sotuvchilarni birlashtirishda mustaqil agent sifatida ishlaydi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
ish beruvchilar va raqobatbardosh mahsulotlar va xizmatlar haqida ma`lumot olish;
bozor tendensiyalari va sharoitlarini monitoring qilish va tahlil qilish, ish beruvchilar va tovarlar hamda xizmatlarga talabnoma beruvchilarni qidirish;
mijozlar ehtiyojlari haqida ma`lumot olish, mos mahsulot va xizmatlarni aniqlash; mijozlarga mahsulot va xizmatlarni tushuntirish hamda namoyish qilish;
narxlar, shartnomalar, muddatlar, shartlar va yuk tashish bo`yicha hamda tovarlar, xizmatlar yoki tovarlarni sotib olish yoki sotish bo`yicha muzokaralar olib borish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3321 Sug`urta agentlari;
3322 Tijorat va savdo ishlari bo`yicha agentlar;
3323 Xaridlar bo`yicha agentlar;
3324 Savdo yo`nalishi (brokerlik) bo`yicha mutaxassislar.
BOSHLANG`ICH GURUH 3321
SUG`URTA AGENTLARI
Sug`urta agentlari yangi va doimiy mijozlar uchun hayot, baxtsiz hodisa, avtomobil, javobgarlik, depozitlar, yong`in, dengiz va boshqa sug`urta turlari bo`yicha maslahat xizmatlarini ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tegishli sug`urta turini va sug`urta shartlarini aniqlash uchun mijozlarning holatlari to`g`risida zarur ma`lumotlarni olish;
sug`urta qilinishi shart bo`lgan sug`urta tavakkalchiligining turi va hajmini aniqlash uchun mijozlar bilan muzokaralar olib borish;
sug`urta tafsilotlari va shartlari, mijozlar uchun xavf va imtiyozlarni qoplash uchun sug`urta to`lovlari miqdorini tushuntirish;
mijozlarga talab qilinadigan sug`urta turi va miqdorini aniqlash, sug`urta mukofotlarini hisoblash va to`lash usullarini belgilashda yordam berish;
qayta sug`urtalash shartnomalarini muzokaralar olib borish va joylashtirish;
yirik yoki maxsus turdagi loyihalar, obyektlar yoki risklar bo`yicha maslahat berish, ularning shartlarini muhokama qilish va sug`urta shartnomalarini joylashtirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Intellektual mulk obyektlarini sug`urtalovchi;
Sug`urta brokeri;
Sug`urta agenti.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Sug`urta agentligi rahbari - 1346;
Qimmatli qog`ozlar brokeri - 3311;
Ko`chmas mulkni baholovchi - 3315;
Sug`urta xizmati xodimi - 4312.
BOSHLANG`ICH GURUH 3322
TIJORAT VA SAVDO ISHLARI
BO`YICHA AGENTLAR
Tijorat va savdo ishlari bo`yicha agentlar turli xil tovarlar va xizmatlarni tashkilotlarga sotish uchun kompaniyalarga vakillik qiladi va boshqa tashkilotlar hamda kerak bo`lganda mahsulotga oid ma`lumotlarni taqdim etadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
chakana sotuvchilar, sanoat, ulgurji va boshqa tashkilotlarga buyurtmalar so`rash hamda tovarlarni sotish;
tashkilotlar yoki jismoniy shaxslarga asbob-uskunalar, materiallar va tegishli xizmatlarni sotish;
bozor sharoitlari, shuningdek ish beruvchi tomonidan ishlab chiqarilgan tovarlar va xizmatlar, shuningdek, raqobatchilarning tovarlari hamda xizmatlari haqida ma`lumot olish hamda yangilash;
potensial xaridorlarga sotiladigan mahsulotlar va uskunalarning xususiyatlari va funksiyalari to`g`risida ma`lumot berish, ulardan foydalanish yoki sifatini ko`rsatish;
narxlar va kredit shartlarini aniqlash, buyurtmalarni rasmiylashtirish va yetkazib berishni tashkil etish;
yetkazib beruvchilar va ishlab chiqaruvchilarga mijozlarning munosabatlari va talablari haqida hisobot berish;
sotib olingan mahsulotlardan qoniqishni ta`minlash uchun mijozlarga hamrohlik qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kommivoyajer;
Mijozlarga xizmat ko`rsatish bo`yicha agent;
Tijorat agenti.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Savdo/marketing sohasida direktor - 1221;
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bo`yicha savdo vakili - 2434;
Mijozlarga uy sharoitida ishlab chiqarilgan mahsulotlarni taklif qiladigan savdogar - 5243.
BOSHLANG`ICH GURUH 3323
XARIDLAR BO`YICHA AGENTLAR
Xaridlar bo`yicha agentlar xaridorlar sanoat, tijorat, davlat tashkilotlari va boshqa tashkilotlar nomidan foydalanish yoki qayta sotish uchun tovarlar va xizmatlarni sotib oladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
asbob-uskunalar, xom ashyo, mahsulotlar, xizmatlar sotib olish va qayta sotish uchun tovarlarni sotib olish bo`yicha shartnoma shartlarini, yetkazib berish yoki tavsiya etilgan shartnomalarni aniqlash yoki muzokaralar olib borish;
ehtiyojlar va zaxiralar to`g`risida ma`lumot olish, sotib olingan tovarlarning miqdori va sifati, narxi, yetkazib berish muddati va shartnomaning boshqa shartlariga qo`yiladigan talablarni ishlab chiqish;
maqsadli foydalanish yoki keyinchalik qayta ishlash uchun umumiy va maxsus jihozlar, materiallar yoki biznes xizmatlarini sotib olish;
tenderlarda qatnashish, yetkazib beruvchilar bilan maslahatlashish va kotirovkalarni tahlil qilish;
chakana yoki ulgurji savdoda qayta sotish uchun tovarlarni sotib olish;
bozor konyunkturasini, savdo davriy nashrlari va materiallarini o`rganish, ko`rgazmalar,
tashkilotlar va dizayn institutlariga tashrif buyurish;
talablarga eng yaxshi javob beradigan tovarlar yoki mahsulotlarni tanlash;
yetkazib beruvchilar bilan suhbat o`tkazish va narxlar, chegirmalar, kredit shartlari va tashish bo`yicha muzokaralar olib borish;
tovarlarning savdo nuqtalariga taqsimlanishini nazorat qilish va tegishli zaxiralarni saqlash;
yetkazib berish jadvallarini belgilash, shartnomalar bajarilishini nazorat qilish va yuzaga keladigan muammolarni hal qilish uchun mijozlar hamda yetkazib beruvchilar bilan aloqa o`rnatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Xaridlar bo`yicha agent;
Texnik xaridlar bo`yicha mutaxassis;
Xaridlarni tashkil etish bo`yicha mutaxassis.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Savdo brokeri - 3324.
BOSHLANG`ICH GURUH 3324
SAVDO YO`NALISHI (BROKERLIK)
BO`YICHA MUTAXASSISLAR
Savdo yo`nalishi (brokerlik) bo`yicha mutaxassislar tovarlar va transport xizmatlarini komissiya asosida odatda ommaviy ravishda yoki o`z kompaniyasi nomidan mijozlarga sotadi va sotib oladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tovar sotuvchilari va xaridorlari o`rtasida aloqa o`rnatish;
xaridorlarning sotib olish yoki sotish talablarini muhokama qilish va tegishli maslahatlar berish;
kemalarda va boshqa transportlarda yuk joylarini sotib olish va sotish;
tovarlar va tovar fyucherslarini sotib olish yoki sotish bo`yicha muzokaralar olib borish; yuk yoki tovarlarni saqlash joyini aniqlash, yuklash, tashish va saqlash shartlarini narxni kelishib olish;
bozor tendensiyalari, tovarlar, transport xizmatlariga talab va taklifga ta`sir qiluvchi boshqa omillarni monitoring qilish hamda tahlil qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Savdo brokeri;
Tovarlarni tashish bo`yicha broker.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Qimmatli qog`ozlar brokeri - 3311;
Qimmatli qog`ozlarni sotish bo`yicha agent - 3311;
Moliyaviy fyuchers brokeri - 3311;
Tovar-xomashyo birjasi brokeri - 3311;
Moliyaviy maslahatchi (sug`urta bo`yicha) - 3321.
KICHIK GURUH 333
MEHNAT SHARTNOMALARI
VA ISHGA YOLLASH BO`YICHA
AGENTLAR (INSPEKTORLAR)
Mehnat shartnomalari va ishga yollash bo`yicha agentlar (inspektorlar) turli xil tadbirkorlik xizmatlarini sotish bo`yicha aloqalarni o`rnatadi, xususan, ommaviy axborot vositalarida reklama maydonini taqdim etish, bitimlarni belgilangan tartibda bojxona rasmiylashtiruvidan o`tkazish uchun zarur hujjatlarni taqdim etish, ish izlovchilar uchun bo`sh ish o`rinlarini qidirish, ish beruvchilarga ishchilarni yollash, sportchilar, rassomlar uchun ishlash shartnomalarini tashkil etish, shuningdek, kitoblarni nashr etish, o`yinlar yoki kompakt disklar ishlab chiqarish, musiqiy asarlarni yozish va sotish, konferensiyalar va shunga o`xshash tadbirlarni rejalashtirish va tashkil etish faoliyatlarini amalga oshiradi.
Ushbu kichik guruh xodimlarining vazifalariga odatda quyidagilar kiradi:
eksport va import uchun bojxona rasmiylashtiruvini amalga oshirish, konferensiyalar va shunga o`xshash tadbirlarni tashkil etish va o`tkazish bo`yicha xizmatlar, masalan, konferensiya zallari, umumiy ovqatlanish tashkilotlarini jihozlash, displeylar loyihalash, audiovizual va boshqa materiallardan foydalanish;
ishtirokchilarni kompyuter texnikasi, turar joy, transport va ijtimoiy qo`llab-quvvatlash; ish beruvchilar uchun mavjud bo`sh ish o`rinlari uchun nomzodlarni qidirish;
ish izlovchilar uchun ish joylarini tanlash;
potensial xaridorlar yoki ijarachilarga sotiladigan yoki ijaraga beriladigan mulkni ko`rsatish;
sotish shartlari va lizing yoki ijara shartlarini tushuntirish;
kim oshdi savdosida har xil turdagi mol-mulk, avtomobillar, tovarlar, chorva mollari, san`at asarlari, zargarlik buyumlari va boshqa narsalarni sotish;
ijrochilar va sahna chiqishlari uchun shartnomalar tuzish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3331 Bojxona rasmiylashtiruvi bo`yicha mutaxassislar va ekspeditorlar;
3332 Konferensiyalar va boshqa tadbirlar tashkilotchilari (ma`muriy yordamchi xodimlar);
3333 Mehnat shartnomalari va ishga yollash bo`yicha agentlar (inspektorlar);
3334 Ko`chmas mulk va boshqa mulkni baholash agentlari (ko`chmas mulk sotish bo`yicha agentlar);
3339 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan tijorat xizmatlari inspektorlari, agentlari, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 3331
BOJXONA RASMIYLASHTIRUVI BO`YICHA
MUTAXASSISLAR VA EKSPEDITORLAR
Bojxona rasmiylashtiruvi bo`yicha mutaxassislar va ekspeditorlar bojxona rasmiylashtiruvini sug`urta qilish, eksport-import litsenziyalarini berish va boshqa rasmiyatchiliklarga rioya qilishni bo`yicha belgilangan tartibda amalga oshiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
eksport-import tartib-qoidalarini bojxona rasmiylashtiruvini amalga oshirish; sug`urta qoidalarini amalga oshirish;
eksport-import litsenziyalari va boshqa rasmiyatchiliklarning to`g`ri ko`rib chiqilishini ta`minlash;
konosamentni imzolash va berish;
yuk tarkibini aniqlash uchun eksport-import hujjatlarini tekshirish, shuningdek, tarif kodlash tizimidan foydalangan holda tovarlarni tariflarga yoki tarif guruhlariga qarab guruhlarga tasniflash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Transport ekspeditori;
Yuklarni yetkazib berish bo`yicha ekspeditor.
BOSHLANG`ICH GURUH 3332
KONFERENSIYALAR VA BOSHQA
TADBIRLAR TASHKILOTCHILARI
(MA`MURIY YORDAMCHI XODIMLAR)
Konferensiyalar va boshqa tadbirlar tashkilotchilari (ma`muriy yordamchi xodimlar) konferensiyalar, tadbirlar, bayramlar, banketlar va seminarlarni tashkil etish va muvofiqlashtirish bo`yicha xizmatlar ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
potensial mijozlar uchun konferensiyalar, uchrashuvlar va ko`rgazmalar o`tkazishga yordam berish;
xizmatlar va turar joy, ijara, ovqatlanish va tegishli xizmatlar uchun xarajatlar bo`yicha so`rovlarga javob berish;
ularning ehtiyojlarini muhokama qilish va ushbu ehtiyojlarni qondirish variantlarini ishlab chiqish uchun mijozlar bilan uchrashish;
konferensiya zallari, umumiy ovqatlanish tashkilotlarini jihozlash, displeylar dizayni, audiovizual va kompyuter texnikasidan foydalanish, ishtirokchilarni joylashtirish, transport, ijtimoiy qo`llab-quvvatlash, taqdimotchilarni moddiy-texnik ta`minlash xizmatlarini tashkil etish hamda amalga oshirish;
ishtirokchilarni ro`yxatga olishni tashkil etish;
byudjet doirasida ko`rsatiladigan xizmatlarning tabiati va narxini muhokama qilish;
pudratchilarning ishini nazorat qilish va ish buyurtmalariga o`zgartirishlar to`g`risida hisobot berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Konferensiyalar, ko`rgazmalar va boshqa tadbirlar tashkilotchilari (shu jumladan, to`y tashkilotchisi/koordinatori);
Mas`ul tashkilotchi.
BOSHLANG`ICH GURUH 3333
MEHNAT SHARTNOMALARI
VA ISHGA YOLLASH BO`YICHA
AGENTLAR (INSPEKTORLAR)
Mehnat shartnomalari va ishga yollash bo`yicha agentlar (inspektorlar) tashkilot va boshqa tashkilotlarning, shu jumladan davlat organlari va tashkilotlarining iltimosiga binoan yoki ishga joylashtirish uchun ish qidirayotganlar uchun ish o`rinlarini moslashtiradi, ish beruvchilarga ishchilar topadi hamda aniq loyihalar bo`yicha mehnat shartnomalarini rasmiylashtiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ish izlovchilar uchun bo`sh ish o`rinlarini tanlash;
ish beruvchi yoki xodim tomonidan bo`sh ish o`rinlari uchun xodimlarni tanlash;
mehnat shartnomasi tuzish uchun tashkilotdagi bo`sh ish o`rni uchun zarur bo`lgan xodimlarning zaruriy malakalari va boshqa xususiyatlarini muhokama qilish;
tegishli malakaga ega xodimlarni tanlash, shuningdek, milliy yoki xalqaro qoidalar va talablarga muvofiq zarur rasmiyatchiliklarga rioya qilish;
mehnat shartnomalarining qonunchilik hujjatlari talablariga muvofiqligini ta`minlash va ularni rasmiylashtirish;
xodimlarni tayyorlash masalalari bo`yicha maslahat berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aholi bandligiga ko`maklashish bo`yicha xodim;
Kadrlar bo`yicha inspektor.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ishga joylashtirish bo`yicha inspektor - 2423;
Kadrlar bo`yicha muhandis - 2423;
Sport bo`yicha agent - 3339;
Turizm bo`yicha inspektor - 3339.
BOSHLANG`ICH GURUH 3334
KO`CHMAS MULK VA BOSHQA MULKNI
BAHOLASH AGENTLARI (KO`CHMAS MULK
SOTISH BO`YICHA AGENTLAR)
Ko`chmas mulk va boshqa mulkni baholash agentlari (ko`chmas mulk sotish bo`yicha agentlar) mijozlar nomidan ko`chmas mulkni sotish, sotib olish, ijaraga berishni tashkil qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
sotiladigan yoki ijaraga beriladigan ko`chmas mulk va boshqa mol-mulk, mulkdorlarning talablari va potensial xaridorlar yoki ijarachilarning so`rovlari to`g`risida ma`lumot olish;
sotiladigan yoki ijaraga beriladigan mulk uchun potensial xaridorlar yoki ijarachilarni izlash, ularga sotish va ijara shartlarini tushuntirish;
ijarachilar va mulkdorlar bilan ijara va ish haqi miqdori bo`yicha muzokaralar olib borishga ko`maklashish;
lizing shartnomalarini ishlab chiqish, amalga oshirish va xarajatlarni baholash; lizing shartnomalarini imzolashni va mulkiy huquqlarni topshirishni tashkil etish;
mulkdor nomidan ijara haqi va qarz to`lovlarini undirish, mulkni ijaradan oldin, ijara vaqtida hamda undan keyin tekshirish;
mulkni saqlashni amalga oshirish uchun ishchilarning mavjudligini ta`minlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ko`chmas mulk bo`yicha agent;
Rieltor.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ipoteka kreditlari bo`yicha xizmatchi - 4312.
BOSHLANG`ICH GURUH 3339
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN, TIJORAT XIZMATLARI
INSPEKTORLARI, AGENTLARI, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan, tijorat xizmatlari inspektorlari, agentlari, b.g.k. 333: Mehnat shartnomalari va ishga yollash bo`yicha agentlar (inspektorlar) kichik guruhi tijorat xizmatlari agentlarining boshqa birlik guruhlariga kiritilmagan tijorat xizmatlari agentlarini o`z ichiga oladi.
Masalan, ushbu guruhga ishbilarmonlik aloqalarini o`rnatadigan, turli xil biznes xizmatlarini sotadigan, masalan, ommaviy axborot vositalarida reklama joylarini sotadigan, sportchilar, rassomlar va rassomlarning chiqishlari uchun shartnomalar tuzadigan, kitoblar nashr etuvchi, o`yinlar va disklar ishlab chiqaradigan, musiqiy asarlar buyurtma qiladigan va sotadiganlar kiradi. Ular kim oshdi savdolarida mol-mulk va tovarlarni sotadi, yo`nalishlar va guruhli sayohatlarni ishlab chiqadi va tashkil etadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
sotuvga qo`yilgan xizmatlar va potensial xaridorlarning ehtiyojlari haqida ma`lumot olish; sotuvchi yoki xaridor nomidan shartnomalar tuzish va mijozga sotish hamda to`lash shartlarini tushuntirish;
sotuvchi yoki xaridor nomidan shartnomalarni imzolash va shartnomaning qonuniy kuchga ega bo`lishini ta`minlash;
sotib olingan biznes xizmatlari kelishilgan formatda va kelishilgan vaqtda xaridorga taqdim etilishini tasdiqlash;
kim oshdi savdosida har xil turdagi mol-mulk, avtomobillar, tovarlar, chorva mollari, san`at asarlari, zargarlik buyumlari va boshqa narsalarni sotish;
ish uchun xizmat safarlari, dam olish va sayohatlar uchun guruhli sayohatlarni tashkil qilish, sayohat paketlarini tayyorlash hamda bronlarni muvofiqlashtirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Auksionchi;
Sport bo`yicha agent;
Reklama agenti;
Turizm bo`yicha inspektor.
KICHIK GURUH 334
MA`MURIY-BOSHQARUV FAOLIYATIDA
BAND BO`LGAN YORDAMCHI XODIMLAR
Ma`muriy-boshqaruv faoliyatida band bo`lgan yordamchi xodimlar o`zlari ishlayotgan tashkilotning tadbirkorlik faoliyatida maxsus bilimlardan foydalangan holda tashkiliy, aloqa va hujjatlashtirishni ta`minlaydi.
Ushbu ishchilar tashkilotdagi kotiblarning mas`uliyatini va nazoratini o`z zimmalariga oladi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`zichiga oladi:
ish yuritish xodimlarining ishini muvofiqlashtirish, aniqlash va tahlil qilish; hujjatlarni rasmiylashtirish;
huquqiy hujjatlar va ish hujjatlarini, masalan, vasiyatnomalar, ishonchnomalar va sud ishlarining xulosalarini tayyorlash va qayta ishlash;
aloqa, hujjat aylanishi va bo`limlar faoliyatini ichki boshqaruv muvofiqlashtirishni amalga oshirish hamda qo`llab-quvvatlash, ayrim hollarda xo`jalik faoliyatini tashkil etish bo`yicha maxsus bilimlardan foydalanish;
mijozlar uchun xabarlar orqali uchrashuvlar va aloqalarni rejalashtirish hamda tasdiqlash; huquqiy va tibbiy hujjatlarni, hisobotlarni va boshqa hujjatlarni hamda yozishmalarni
tuzish, ro`yxatga olish va ko`rib chiqish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3341 Ma`muriyat ishlarini tashkil etish, ijro etish bo`yicha yordamchi xodimlar;
3342 Yordamchi yuridik xodimlar;
3343 Ma`muriyat yordamchi xodimlari;
3344 Sog`liqni saqlash muassasalaridagi kotiblar (shifokor-mutaxassislar yordamchilari);
BOSHLANG`ICH GURUH 3341
MA`MURIYAT ISHLARNI TASHKIL ETISH, IJRO
ETISH BO`YICHA YORDAMCHI XODIMLARI
Ma`muriyat ishlarni tashkil etish, ijro etish bo`yicha yordamchi xodimlari ofis menejerlari asosiy guruhga kiritilgan xodimlarning faoliyatini nazorat qiladi va muvofiqlashtiradi, hujjatlarni tayyorlash va bajarish, buxgalteriya hisobi va texnik xizmat ko`rsatish bilan shug`ullanadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
quyidagi vazifalarni bajaradigan xodimlarning ishini muvofiqlashtirish, aniqlash va tahlil qilish: matnni qayta ishlash, hisobga olish va ro`yxatga olish, telefonlar va kommutatorlarga texnik xizmat ko`rsatish; ma`lumotlarni kiritish, chop etish va umumiy ish yuritish va ma`muriy ko`nikmalarni talab qiladigan boshqa faoliyatlarni amalga oshirish;
ish jadvallari, tartiblarini ishlab chiqish va boshqa ish bo`linmalari hamda bo`limlari bilan faoliyatni muvofiqlashtirish;
ish bilan bog`liq muammolarni hal qilish, taraqqiyot hisobotlari va boshqa hisobotlarni tayyorlash hamda taqdim etish;
xodimlarni o`z vazifalarini bajarish, xavfsizlik va tashkilot siyosatini amalga oshirish bo`yicha o`qitish hamda ko`rsatmalar berish yoki ushbu sohalarda o`qitishni tashkil etish;
xodimlarning ish samaradorligini va qoidalarga rioya qilishini baholash hamda xodimlar tomonidan tegishli harakatlar bo`yicha tavsiyalar berish;
xodimlarni yollash, suhbatlashish va tanlashda yordam berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ma`muriy xizmat menejeri;
Ma`muriy ishlar bo`yicha mutaxassis;
Ofis-menejer.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tibbiy ro`yxatga oluvchi - 3252.
Eslatma.
Advokatlik byurolari va yuridik bo`limlardagi kanselyariya xodimlari faoliyatini nazorat qiluvchi xodimlar 3342: Yordamchi yuridik xodimlar boshlang`ich guruhiga kiradi. Tibbiyot muassasalarida kanselyariya xodimlari faoliyatini nazorat qiluvchi va tibbiy yozuvlarni qayta ishlash hamda kasalxonaga yotqizish tafsilotlarini aniqlash uchun sog`liqni saqlash va tibbiyot sohasida maxsus bilimlarga ega bo`lishi talab qilinadigan xodimlar 3344: Sog`liqni saqlash muassasalaridagi kotiblar (shifokor- mutaxassislar yordamchilari) boshlang`ich guruhga kiritiladi. Rahbarlar yoki professional- mutaxassislarga (yuridik va tibbiyot xodimlaridan tashqari) bevosita kotiblik va ma`muriy yordam ko`rsatadigan hamda kanselyariya xodimlari faoliyatini nazorat qiluvchi shaxslar 3343: Ma`muriyat yordamchi xodimlari boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 3342
YORDAMCHI YURIDIK XODIMLAR
Yordamchi yuridik xodimlar yuridik atamalar va protseduralar bo`yicha maxsus bilimlarni qo`llaydi, bunda advokatlarga yuridik firmalar, yirik kompaniyalarning yuridik bo`limlari va davlat idoralarida aloqa, hujjatlar va ichki muvofiqlashtirish hamda boshqaruv faoliyati bilan ishlashda yordam beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
vasiyatnomalar, guvohnomalar va sud ishlarining qisqacha mazmuni kabi huquqiy hujjatlar va ish hujjatlarini tayyorlash va qayta ishlash;
huquqiy tartib-qoidalarga rioya etilishini ta`minlash maqsadida hujjatlar va yozishmalarni ko`rib chiqish, tuzatish;
hujjatlarni pochta orqali jo`natish, faks orqali jo`natish yoki mijozlar, guvohlar va sud organlari bilan yuridik yozishmalarni yetkazib berishni tashkil etish;
hujjatlar, fayllar va qonunchilik hujjatlari kutubxonalarini tashkil etish va yuritish; yig`ilish so`rovlarini saralash, uchrashuvlarni rejalashtirish va tashkil etish;
byudjetlashtirish, xarajatlarni nazorat qilish, shartnomalar tuzish va xaridlar yoki buyurtmalarni olishda yordam berish;
ofis xodimlarining ishini nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Notarial idora kotibi;
Yuriskonsult yordamchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Notarius yordamchisi - 3411.
BOSHLANG`ICH GURUH 3343
MA`MURIYAT YORDAMCHI XODIMLARI
Ma`muriyat yordamchi xodimlari rahbarlar va mutaxassislarga yordam berish yoki yozishmalar, hisobotlar va boshqa ixtisoslashtirilgan hujjatlarni tayyorlash uchun aloqa, muvofiqlashtirish va tashkil etish sohasidagi vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ma`muriy yozishmalar va boshqa rasmiy hujjatlarni yuritish;
taklif qilingan muddatlar va tugatish sanalarini belgilash hamda monitoring qilish;
yig`ilish so`rovlarini saralash, uchrashuvlar va sayohatlarni rejalashtirish hamda tashkil etish;
byudjetni ishlab chiqish, xarajatlarni nazorat qilish, shartnomalar tuzish va xaridlar yoki buyurtmalarni olishda yordam berish;
tashkilot faoliyati bilan bog`liq bir qator masalalar bo`yicha boshqa xodimlar bilan aloqa o`rnatish;
ish yoki texnik xatlar va boshqa shunga o`xshash yozishmalar yozish;
ko`chma yoki ixtisoslashtirilgan orgtexnika vositalaridan foydalangan holda sudlarda va boshqa joylarda sud muhokamasi bayonnomalarini tayyorlash;
ofis yordamchi xodimlarining ishini nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Arizalar bo`yicha inspektor;
Ish yuritish bo`yicha inspektor;
Topshiriqlarning bajarilishini nazorat etish bo`yicha inspektor.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Klinika kotibi - 3344;
Kotib (umumiy yo`nalish) - 4120.
BOSHLANG`ICH GURUH 3344
SOG`LIQNI SAQLASH MUASSASALARIDAGI
KOTIBLAR (SHIFOKOR-MUTAXASSISLAR
YORDAMCHILARI)
Sog`liqni saqlash muassasalaridagi kotiblar (shifokor-mutaxassislar yordamchilari) tibbiyot muassasalarida va boshqa sog`liqni saqlash tashkilotlarida tibbiy terminologiya va sog`liqni saqlash tartib-qoidalari bo`yicha maxsus bilimlardan foydalangan holda, aloqa, ish yuritish, ma`muriy va boshqa ichki muvofiqlashtirish funksiyalari sohasida turli xil vazifalarni bajarish orqali tibbiyot xodimlariga va boshqa xodimlarga yordam berish, shuningdek, tibbiyot xodimlariga yordam berish bilan shug`ullanadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tibbiy tayinlanishlar ro`yxati, tasdiqlarini tuzish va tibbiyot xodimlari hamda bemorlar uchun xabarlarni yuborish;
tibbiy hujjatlar, hisobotlar va boshqa hujjatlar hamda yozishmalarni tuzish, qayta ishlash, olish;
shakllar, hujjatlar va kasallik tarixini to`ldirish uchun bemorlar bilan suhbat o`tkazish; sug`urta va boshqa da`vo shakllarini to`ldirish;
tibbiy yozuvlar va texnik kutubxonalarni yuritish;
tibbiy muolajalar uchun moliyaviy hisobot va schyot-fakturalarni tayyorlash; byudjetlashtirish, xarajatlarni nazorat qilish, shartnomalar tuzish va xaridlar yoki buyurtmalarni olishda yordam berish;
tibbiyot xodimlari va tashkilotning boshqa xodimlarini qo`llab-quvvatlash bo`limining ishini nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Klinika kotibi;
Stomatologiya kotibi;
Tibbiy ofisda mijozlarni qabul qilish xodimi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tibbiy ro`yxatga oluvchi - 3252;
Ambulator-poliklinika bo`yicha shifokor yordamchisi - 3256;
Ruxsatnoma byurosi inspektori (navbatchisi) - 4226.
KICHIK GURUH 335
BOJXONA VA CHEGARA, SOLIQLAR,
DAVLAT XIZMATLARI, IJTIMOIY VA PENSIYA
TA`MINOTI BO`YICHA INSPEKTORLAR
Bojxona va chegara, soliqlar, davlat xizmatlari, ijtimoiy va pensiya ta`minoti bo`yicha inspektorlar davlat chegaralari, soliqlar, ijtimoiy nafaqalar bilan bog`liq tegishli davlat tomonidan belgilangan normalar va qoidalarini boshqaradi, qo`llaydi yoki ulardan foydalanadi, jinoyatlar bilan bog`liq faktlar va holatlarni tekshiradi, sayohat qilish, tovarlar eksporti va importi, tashkilotlar tashkil etish, binolar qurish va davlat tomonidan tartibga solinadigan boshqa faoliyat bilan bog`liq holda litsenziyalar yoki ruxsatnomalar olish to`g`risidagi masalani yoki arizalarni ko`rib chiqadi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilar bajaradigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
davlat chegaralarini qo`riqlash va davlat tomonidan belgilangan normalar va qoidalariga rioya etilishini ta`minlash uchun shaxslar va transport vositalarini, sayohat va transport hujjatlarini, chegaradan olib o`tiladigan tovarlarni tekshirish;
jismoniy shaxslar va tadbirkorlik subyektlari tomonidan to`lanishi lozim bo`lgan soliqlarni aniqlash uchun soliq deklaratsiyasini ko`rib chiqish;
ijtimoiy nafaqalar olish uchun arizalarni ko`rib chiqish va qaror qabul qilish, sayohat qilish, tovarlarni eksport qilish yoki import qilish, binolar qurish, tadbirkorlik faoliyatini tashkil etish yoki davlat tomonidan tartibga solinadigan boshqa faoliyatni amalga oshirish uchun zarur bo`lgan davlat ruxsatnomalari va litsenziyalarini olish to`g`risidagi arizalarni ko`rib chiqish va qaror qabul qilish;
narxlar, ish haqi, og`irliklar yoki boshqa tartibga solish choralari to`g`risidagi hisobotlarni monitoring qilish;
dalillarni olish va tekshirish, guvohlar va gumonlanuvchilarni so`roq qilish, hujjatlar va kompyuter fayllarini tahlil qilish.
Ular yuqori lavozimli davlat amaldorlari yoki boshqa rahbarlardan ko`rsatmalar olishlari mumkin. Ularning vazifalari boshqa xodimlarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3351 Bojxona va chegara xizmati organlari xizmatlari inspektorlari;
3352 Soliqlar va aksiz yig`imlari bo`yicha inspektorlar;
3353 Ijtimoiy va pensiya ta`minoti bo`yicha inspektorlar;
3354 Litsenziya berish bo`yicha inspektorlar;
3355 Xavfsizlik va tergov bo`yicha inspektorlar;
3359 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan mutaxassislar va inspektorlar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 3351
BOJXONA VA ChEGARA XIZMATI ORGANLARI
XIZMATLARI INSPEKTORLARI
Bojxona va chegara xizmati organlari xizmatlari inspektorlari davlat chegaralarini kesib o`tayotgan jismoniy shaxslar va transport vositalarini yordam ko`rsatish hamda tegishli davlat tomonidan belgilangan normalar va qoidalariga rioya qilish uchun tekshiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
noqonuniy ravishda mamlakatdan chiqib ketish yoki kirishga urinayotgan shaxslarni to`xtatish, valyuta yoki tovarlarni noqonuniy olib kirish yoki olib chiqishning oldini olish uchun davlat chegaralarini va qirg`oqbo`yi suvlarini qo`riqlash;
davlat chegaralarini kesib o`tuvchi shaxslarning yo`l hujjatlarini ularning zarur ruxsatnomalar va sertifikatlarga ega ekanligini tekshirish;
davlat chegaralarini kesib o`tuvchi shaxslarning yukini tovarlar va valyutalarni olib kirish yoki olib chiqish bo`yicha davlat tomonidan belgilangan normalar va qoidalariga muvofiqligini tekshirish;
davlat chegaralarini kesib o`tuvchi avtotransport vositalaridagi transport hujjatlari va tovarlarni ularning tovarlar tranziti, tovarlarni olib kirish va olib chiqish bo`yicha davlat tomonidan belgilangan normalar va qoidalariga muvofiqligini tekshirish, shuningdek zarur to`lovlar amalga oshirilganligini tekshirish;
taqiqlangan va deklaratsiya qilinmagan tovarlarga egalik qilganlik, immigratsiya va bojxona qonunlarini buzganlik uchun shaxslarni ushlash;
huquqni muhofaza qilish, deportatsiya va ta`qib qilish bilan shug`ullanadigan boshqa idoralarni muvofiqlashtirish va hamkorlik qilish;
natijalar, bitimlar, qoidabuzarliklar va aniqlashlarni qayd etish uchun tegishli ma`muriy vazifalarni bajarish;
zarurat tug`ilganda sudda amalga oshirgan ishlarining holatlari va natijalari to`g`risida guvohlik berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Boj bo`yicha deklarant;
Deklarant.
BOSHLANG`ICH GURUH 3352
SOLIQLAR VA AKSIZ YIG`IMLARI
BO`YICHA INSPEKTORLAR
Soliqlar va aksiz yig`imlari bo`yicha inspektorlar soliq deklaratsiyasini, savdo schyot- fakturalarini va boshqa hujjatlarni alohida hollarda buxgalterlar, yuqori lavozimli mansabdor shaxslar va rahbarlarning yordamiga murojaat qilgan holda jismoniy yoki tashkilotlar tomonidan undiriladigan soliqlarning turi va miqdorini, to`lovlar va boshqa turdagi yig`imlarni o`rganadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
jismoniy shaxsning huquq va majburiyatlariga muvofiq soliqlar, bojlar va boshqa yig`imlar hamda davlat yig`imlarini belgilash va to`lash bilan bog`liq milliy qonunchilik bo`yicha tashkilotlarga va jamoatchilikka maslahat berish;
soliq deklaratsiyasini, oldi-sotdi veksellarini va boshqa tegishli hujjatlarni o`rganish, to`lanishi lozim bo`lgan soliqlar, yig`imlar va boshqa turdagi bojlarning turi va miqdorini aniqlash; soliq deklaratsiyasi va buxgalteriya hisobi hujjatlarini topshirish, soliq qonunchiligi va amaldagi qoidalarga rioya etilishini ta`minlash maqsadida tashkilotlarning ichki nazorat tizimlari va mexanizmlarini tekshirish;
hujjatlarni topish, yuritish va mavjud ishlardagi ko`rilgan choralar bo`yicha hisobotlarni tayyorlash hamda tegishli ma`muriy vazifalarni bajarish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Soliq inspektori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Auditor - 2411;
Buxgalter - 2411.
BOSHLANG`ICH GURUH 3353
IJTIMOIY VA PENSIYA TA`MINOTI
BO`YICHA INSPEKTORLAR
Ijtimoiy va pensiya ta`minoti bo`yicha inspektorlar imtiyozlar yoki tegishli xizmatlarning imkoniyati va miqdorini aniqlash uchun davlat, moliyaviy va xizmat dasturlari holatlarini ko`rib chiqadi, istisno qilinadigan yoki muhim holatlarda yuqori lavozimli mansabdor shaxslar yoki boshqa rahbarlardan yordam so`raydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
davlat qonunchiligi, davlat ijtimoiy yordam dasturlarini tartibga soluvchi qoidalar, nafaqalarni belgilash va to`lash yoki xizmatlar ko`rsatish, shuningdek, shaxsning huquq va majburiyatlari bo`yicha fuqarolar hamda tashkilotlarga maslahat berish;
shaxsning olish huquqiga ega bo`lgan nafaqa turi va miqdorini aniqlash uchun arizalar hamda boshqa tegishli hujjatlarni ko`rib chiqish;
doimiy imtiyozlarni oluvchilar bilan xizmatlar bo`yicha suhbatlashish huquqini ta`minlash uchun hujjatlarni baholash;
tanlash, qaror qabul qilish, imtiyozlarni to`xtatish va suiiste`mollik yoki firibgarlik holatlari bilan bog`liq mijozlar yozuvlarini yuritish va hisobot berish uchun tegishli ma`muriy vazifalarni bajarish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ijtimoiy xodim assistenti;
Ijtimoiy himoya bo`yicha xodim.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ijtimoiy ish bo`yicha professional-mutaxassis (OITS) - 2635;
Ijtimoiy ish bo`yicha professional-mutaxassis (umumiy yo`nalish) - 2635.
BOSHLANG`ICH GURUH 3354
LITSENZIYA BERISH
BO`YICHA INSPEKTORLAR
Litsenziya berish bo`yicha inspektorlar tovarlarni eksport qilish yoki import qilish, tadbirkorlik faoliyatini tashkil etish, uy yoki boshqa inshoot qurish yoki pasport olish uchun, litsenziya olish uchun arizalarni ko`rib chiqadi hamda litsenziya yoki pasportga oid arizalarning muvofiqligini, berilgan litsenziyalarga qo`shiladigan muayyan shartlar yoki cheklovlarni aniqlaydi. Favqulodda yoki muhim holatlarda davlatning yuqori mansabdor shaxslariga yoki boshqa rahbarlarga yordam so`rab murojaat qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
zarur bo`lgan litsenziya turi va bunday litsenziyalar berish shartlari hamda jismoniy shaxsning huquq va majburiyatlari bo`yicha milliy qonunchilik va qoidalar bo`yicha jismoniy shaxslarga maslahat berish;
litsenziya berish imkoniyati va uni berish shartlarini aniqlash uchun arizalar va tegishli hujjatlarni ko`rib chiqish;
arizalarni ko`rib chiqish va pasportlar berishga rozilik berish;
arizalarni, faoliyat hujjatlarini, baholash va aniqlashlarni ko`rib chiqish bo`yicha tegishli ma`muriy vazifalarni bajarish hamda litsenziya olish to`g`risidagi qaror yuzasidan ariza beruvchilar uchun tegishli ma`lumotlarni tayyorlash;
litsenziya talabgorlari uchun zarur bo`lgan tekshiruvlarni o`tkazish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Litsenziya berish bo`yicha inspektor;
Litsenziya va sertifikatlashtirish bo`yicha xodim;
Pasport bo`limi xodimi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Litsenziyalash bo`yicha professional-mutaxassislar - 2619.
BOSHLANG`ICH GURUH 3355
XAVFSIZLIK VA TERGOV
BO`YICHA INSPEKTORLAR
Xavfsizlik va tergov bo`yicha inspektorlar jinoyat sodir etishda gumon qilinayotgan shaxslarni aniqlash va har doim ham mavjud bo`lmagan yoki aniq bo`lmagan, asosan jinoyatlarning oldini olish uchun asoslar yoki holatlar va odamlarning xatti-harakati to`g`risida ma`lumotlarni olish uchun jinoyatlar bilan bog`liq faktlar va holatlarni o`rganadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
jinoyatlarning oldini olish yoki gumon qilinayotgan shaxslar va huquqbuzarlarni aniqlash maqsadida rejalashtirilgan yoki sodir etilgan jinoyatlar to`g`risida aloqalar va ma`lumot manbalarini o`rnatish;
jinoyat yoki baxtsiz hodisa sodir bo`lgan joyda dalillar va ashyoviy dalillarni tekshirish, guvohlar va gumon qilinuvchilar bilan suhbatlashish, hujjatlar va kompyuter fayllarini tahlil qilish yo`li bilan dalillarni olish va tekshirish;
jinoyatlarni ochish, jinoiy faoliyatni aniqlash va sud ishlari uchun ma`lumotlar yig`ish uchun faktik ma`lumotlarni tahlil qilish;
odamlarning asoslari yoki holatlari va xatti-harakatlari to`g`risida va qoida tariqasida, jinoyatchilikning oldini olish maqsadida har doim ham mavjud bo`lmagan yoki aniq bo`lmagan aloqalar va ma`lumotlar manbalarini o`rnatish;
hibsga olish;
sudda ko`rsatma berish va tergovning holatlari hamda natijalari to`g`risida rahbarlarga hisobot berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Fotodaktiloskopist;
Harbiylashgan qorovullik inspektori.
BOSHLANG`ICH GURUH 3359
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN MUTAXASSISLAR
VA INSPEKTORLAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan mutaxassislar va inspektorlar, b.g.k. guruhiga boshqa guruhlarga kiritilmagan davlat xizmatining boshqa professionallari kiradi. Masalan, bu guruhga qishloq, baliq, o`rmon xo`jaligi, narxlar, ish haqi va vazn, o`lchovlar bo`yicha davlat inspektorlari kiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
savdoda to`g`ri tarozi va o`lchovlardan foydalanishni ta`minlash maqsadida tijorat tashkilotlarini o`rganish;
tovarlar va xizmatlar xarajatlari bilan ularning mutanosibligini baholash va iste`molchilar manfaatlarini himoya qilish uchun narxlar monitoringi qoidalariga rioya qilish;
bajarilgan ish uchun haq to`lashning to`g`ri darajasini ta`minlash va mehnat qonunchiligi standartlariga muvofiqligini baholash uchun qoidalarga rioya qilishni, ish haqini monitoring qilish; natijalarni qayd etish bo`yicha tegishli tekshiruv va ma`muriy vazifalarni bajarish, qonunchilikka rioya qilishni hujjatlashtirish va qonunbuzilishlarni aniqlash, bartaraf qilish,
hisobotlar va yozishmalar tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Energiya nazorati inspektori;
Aviatsiya xavfsizligi inspektori;
Atrof-muhit ifloslanishiga qarshi kurashish inspektori;
O`rmonlarni muhofaza qilish inspektori;
Sanoat xavfsizligi inspektori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Quruqlikda harakatlanish vositalari bo`yicha davlat inspektori - 3257;
Mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi bo`yicha inspektor - 3257;
Oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligi inspektori - 3257.
O`RTACHA GURUH 34
HUQUQSHUNOSLIK, IJTIMOIY ISHLAR,
MADANIYAT VA O`XSHASH FAOLIYAT
SOHASIDAGI YORDAMCHI XODIMLAR
Huquqshunoslik, ijtimoiy ishlar, madaniyat va o`xshash faoliyat sohasidagi yordamchi xodimlar ijtimoiy ish, madaniyat, oshpazlik, sport va din bilan bog`liq bilimlarni amaliy qo`llash bilan bog`liq texnik vazifalarni bajaradi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning uchinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
texnik va amaliy xizmatlar ko`rsatish, sud jarayonlari va tergovlarda, ijtimoiy va davlat yordam dasturlarini amalga oshirishda, diniy va madaniy tadbirlarda ko`maklashish funksiyalarini bajarish;
sport musobaqalarida ishtirok etish va hakamlik qilish;
sport mashg`ulotlari, sog`lomlashtirish va dam olish dasturlarini ishlab chiqish va amalga oshirish;
turli badiiy, madaniy va oshpazlik tadbirlarida ijodiy hamda texnik ko`nikmalarni uyg`unlashtirish;
idishlarni yaratish, menyularni ishlab chiqish va ovqat tayyorlashni nazorat qilish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
341 Huquqshunoslik, ijtimoiy ishlar va din sohasidagi yordamchi xodimlar;
342 Sportchilar, sport murabbiylari, instruktorlar, inspektorlar, fitnes klublari yo`riqchilari;
343 San`at, madaniyat va pazandalik bo`yicha mutaxassis- texniklar.
KICHIK GURUH 341
HUQUQSHUNOSLIK, IJTIMOIY ISHLAR VA DIN
SOHASIDAGI YORDAMCHI XODIMLAR
Huquqshunoslik, ijtimoiy ishlar va din sohasidagi yordamchi xodimlar huquqiy jarayonlar va tergovlarda, ijtimoiy va jamoat yordam dasturlarida hamda diniy faoliyatda texnik va amaliy yordam ko`rsatadi. Ushbu kichik guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning uchinchi ko`nikma darajasiga mos ko`nikmalarni talab qiladi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
huquqiy, ijtimoiy va diniy faoliyat sohasida professional mutaxassislarga yordam ko`rsatish;
dalillarni olish va tahlil qilish, huquqiy hujjatlarni tayyorlash va sud qarorlarini taqdim etish;
ijtimoiy yordam va ijtimoiy xizmatlar dasturlarini boshqarish hamda amalga oshirish, mijozlarga shaxsiy va ijtimoiy muammolarni hal qilishda yordam berish;
shaxslar va jamoalarga amaliy yordam, yo`l-yo`riq hamda ma`naviy yordam ko`rsatish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3411 Huquqshunoslik sohasidagi yordamchi xodimlar;
3412 Ijtimoiy soha xodimlari;
3413 Diniy xodimlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 3411
HUQUQSHUNOSLIK SOHASIDAGI
YORDAMCHI XODIMLAR
Huquqshunoslik sohasidagi yordamchi xodimlar umumiy yurisdiksiya sudlarida yoki advokatlik firmalarida yordamchi funksiyalarni bajaradi, sug`urta shartnomalarini rasmiylashtirish, mulkni topshirish va kreditlar berish, shuningdek boshqa moliyaviy operatsiyalar kabi huquqiy masalalar bo`yicha xizmatlar ko`rsatadi yoki mijozlar uchun tekshiruvlar o`tkazadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
sud jarayonlari va qarorlarini hujjatlashtirish;
da`vo arizalari, sudga da`vo arizalari, orderlar, sudga chaqiruv va boshqa sud qarorlarini taqdim etish;
sud va muzokaralarda tartibni saqlash;
huquqiy hujjatlarni, shu jumladan himoyachi uchun sud ishlarining qisqacha mazmunini, arizalar, apellyatsiyalar, vasiyatnomalar va shartnomalarni, shuningdek huquqiy pozitsiyalarni umumlashtiruvchi yoki kreditlar yoxud sug`urta berish shartlarini belgilaydigan hujjatlarni tayyorlash;
ishlarni tayyorlash uchun faktlarni tekshirish, ma`lumotlarni to`plash va tegishli kodekslarni, qarorlarni va boshqa huquqiy hujjatlarni o`rganish;
mijozlarga huquqiy maslahatlar berish;
huquqiy kafolatlar va huquqlarning haqiqiyligini tekshirish uchun ipoteka, garov, sud qarorlari, servitutlar, shartnomalar va hujjatlar kabi yuridik masalalarning hujjatlarini tekshirish;
ko`chmas mulk, ulushlarni topshirish yoki rasmiy ro`yxatga olishni talab qiladigan boshqa masalalar bilan bog`liq hujjatlarni tayyorlash;
mijozlar va xodimlar tomonidan tovarlar, pullar, ma`lumotlarning o`g`irlanishi va boshqa mumkin bo`lgan huquqbuzarliklarni tekshirish;
mijozlar nomidan tashkilotlar faoliyatini, holatlarini yoki shaxslarning xatti-harakatlarini tekshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Advokat yordamchisi;
Notarius yordamchisi;
Sudya yordamchisi;
Yuriskonsult (o`rta malakali).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Yurist - 2611;
Notarius - 2611;
Sudya - 2612;
Sud kotibi - 3342.
BOSHLANG`ICH GURUH 3412
IJTIMOIY SOHA XODIMLARI
Ijtimoiy soha xodimlari ijtimoiy yordam dasturlarini boshqaradi va amalga oshiradi, jamoat xizmatlarini ko`rsatadi, mijozlarga shaxsiy va ijtimoiy muammolarida yordam beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
mijozlarning ehtiyojlariga mos keladigan ma`lumotlarni to`plash va ularning tegishli ko`nikmalarini, kuchli yoki zaif tomonlarini baholash;
nogironligi bo`lgan shaxslar va qariyalarga zarur xizmatlarni olish hamda ularning jamiyatga moslashish qobiliyatini oshirishda yordam berish;
mijozlarga variantlarni aniqlash va harakat rejalarini ishlab chiqishda ularga kerakli yordamni ko`rsatish;
mijozlarga ijtimoiy resurslar, jumladan huquqiy, tibbiy va moliyaviy yordam, uy-joy, ish, transport, harakatlanish, kunduzgi parvarish va boshqa xizmatlardan foydalanishni aniqlash va ta`minlashda yordam berish;
mehribonlik uylari va maktab-internatlarda yashovchi shaxslarga maslahat berish, ularning faoliyatini nazorat qilish hamda ularning kelajakdagi hayotini oldidan rejalashtirishda yordam berish;
tegishli dasturlarda ishtirok etish uchun mijozlarni tanlash va qabul qilishda ishtirok etish; shoshilinch yordam va boshpana xizmatlarini ko`rsatish;
ijtimoiy ish yoki sog`liqni saqlash sohasidagi mutaxassislar rahbarligida kasb-hunar egallash va ishga joylashishda ko`maklashish, giyohvandlikning oldini olish va davolash dasturlariga, xulq-atvorni boshqarish dasturlariga, yoshlar va boshqa jamoat hamda ijtimoiy dasturlarga jalb qilish;
qabul qilingan chora-tadbirlar va dasturlarning samaradorligini baholashda yordam berish, mijozlar bilan ishlashni monitoring qilish hamda hisobot yuritish;
mijozlar to`g`risida ma`lumot berish bilan bog`liq boshqa ijtimoiy xizmatlar, maktablar va tibbiyot muassasalari bilan aloqalarni davom ettirish va umumiy vaziyatdagi o`zgarishlarni baholash uchun mijozlardan fikr-mulohazalarni olish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ijtimoiy xizmatlar xodimi;
Ijtimoiy xodim (o`rta malakali);
Mehnatga layoqatsiz yolg`iz fuqarolar, qariyalar va nogironlarning uyiga borib ijtimoiy yordam ko`rsatish bo`linmasi ijtimoiy xodimi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ijtimoiy ish bo`yicha professional-mutaxassis (umumiy yo`nalish) - 2635;
Ijtimoiy xizmat ko`rsatuvchi xodim - 2635.
BOSHLANG`ICH GURUH 3413
DINIY DARAJAGA EGA BO`LMAGAN
CHERKOV YORDAMCHI XODIMLARI
Diniy darajaga ega bo`lmagan cherkov yordamchi xodimlari ruhoniylarga yoki diniy jamoaga yordam ko`rsatadi, cherkov ishlarini bajaradi, ma`lum bir dinning ta`limotlarini va`z qiladi va tarqatadi, imon va ruhiy maslahatlar bilan farovonlikni yaxshilashga intiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
cherkov ishlarini bajarish;
muayyan diniy e`tiqod ta`limotlarini targ`ib qilish va tarqatish; ibodat va diniy marosimlarni o`tkazishda yordam ko`rsatish;
diniy ta`lim, ma`naviy yo`l-yo`riq berish, alohida shaxslar va jamoalarni ma`naviy qo`llab- quvvatlashga ko`maklashish;
muhtojlarni oziq-ovqat, kiyim-kechak va uy-joy bilan ta`minlash dasturlarini tashkil etish hamda ishtirok etish;
jamoalar va shaxslarga to`g`ri xulq-atvor, e`tiqodni saqlash yoki ularning farovonligini yaxshilash bo`yicha maslahat berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Muftiy yordamchisi;
Muazzin;
Dyakon.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Imom-noib (masjid) - 2636;
Ravvin-2636;
Dinshunos - 2636;
Ruhoniy - 2636;
Xalq tabibi - 3230;
Dorivor o`tchi - 3230.
KICHIK GURUH 342
SPORTCHILAR, SPORT MURABBIYLARI,
INSTRUKTORLAR, INSPEKTORLAR, FITNES
KLUBLARI YO`RIQCHILARI
Sportchilar, sport murabbiylari, instruktorlar, inspektorlar, fitnes klublari yo`riqchilari moliyaviy foyda olish maqsadida sport tadbirlariga tayyorgarlik ko`radi va ishtirok etadi, sport natijalarini yaxshilash uchun havaskor va professional sportchilar hamda sportchi qizlarni tayyorlaydi, ishtirok etishni kengaytirish va sport ko`rsatkichlarini yaxshilashga hissa qo`shish, sport tadbirlarini tashkil etish va hakamlik qilishni ta`minlash, sport mashg`ulotlarini, jismoniy tarbiya va boshqa dam olish tadbirlarining turli shakllarini tayyorlash va nazorat qilishni amalga oshiradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
sport musobaqalarida qatnashish;
qobiliyatlarni rivojlantirish va sport haqidagi bilimlarni kengaytirish uchun sport tadbirlarini o`tkazish;
sport musobaqalarini o`tkazish qoidalarini ishlab chiqish, shuningdek ularni o`tkazishning borishini nazorat qilish;
amaliy mashg`ulotlarni (treninglarni) rejalashtirish, tashkil etish va o`tkazish; fitnes dasturlarini ishlab chiqish va tayyorlash;
mashg`ulotlarda guruh mashg`ulotlarini va jismoniy tayyorgarlik jarayonida shaxsiy mashg`ulotlar o`tkazish;
sport va sport yutuqlarini targ`ib qilish; yoshlarni sportga jalb etishni nazorat qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3421 Sportchilar;
3422 Sport murabbiylari, instruktorlari va sport xodimlari;
3423 Fitnes klublari yo`riqchilari, sport dam olish maskanlari va sport dasturlarining tashkilotchilari.
BOSHLANG`ICH GURUH 3421
SPORTCHILAR
Sportchilar sport musobaqalarida qatnashadi. Ular o`zlari tanlagan sport turi bo`yicha yakka tartibda yoki jamoa tarkibida mashq qiladi va musobaqalashadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
sport musobaqalarida qatnashish;
jismoniy tayyorgarlik va malakaning zarur darajasini saqlab qolish uchun muntazam ravishda amaliy va o`quv mashg`ulotlarida qatnashish va shaxsiy darslarni o`tkazish;
ommaviy axborot vositalarida sport tadbirlari va reklama tadbirlarini o`tkazish; sport turi bo`yicha yuqori malakani saqlab qolish;
murabbiylar bilan maslahatlashgan holda sport mashg`ulotlari strategiyasi bo`yicha qarorlar qabul qilish;
boshqa raqobatchilarni va sport maydonchalaridagi sharoitlarni baholash; sport tadbirlarida qatnashish;
muayyan sport turi bilan bog`liq qoidalarga rioya qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Atlet (turlari bo`yicha);
portchi (turlari bo`yicha).
BOSHLANG`ICH GURUH 3422
SPORT MURABBIYLARI,
INSTRUKTORLAR
Sport murabbiylari, instruktorlar havaskor va professional sportchilar bilan birgalikda ularning sportdagi ko`rsatkichlarini oshirish, sport bilan shug`ullanishni faollashtirish, belgilangan qoidalarga muvofiq sport tadbirlarini tashkil etish va boshqarish maqsadida ish olib boradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
kuchli va kuchsiz sportchilar yoki jamoalarni aniqlash;
o`quv va amaliy mashg`ulotlarni rejalashtirish, ishlab chiqish va amalga oshirish; musobaqalar jadvali va dasturlarini ishlab chiqish, rejalashtirish va muvofiqlashtirish;
sportchilarni yoki sport jamoalarini musobaqalar yoki o`yinlarga tayyorlash va rag`batlantirish;
o`yin yoki sport tadbirlari davomida sportchilar va o`yinchilarning raqobat strategiyasi, o`yin rejalari va harakatlarini ishlab chiqish;
sportchilar yoki jamoalar faoliyatini tahlil qilish va baholash hamda mashg`ulotlar dasturlarini o`zgartirish;
sportchilarning texnikasi va ish faoliyatini monitoring qilish va tahlil qilish hamda kelajakda zarur bo`lgan yaxshilanishlarni aniqlash;
o`yin standartlariga muvofiq sport tadbirlarida yoki sport tadbirlarida hakamlik qilish, o`yin va xavfsizlik qoidalariga rioya qilishni ta`minlash;
o`yinning tugash vaqtini nazorat qilish va tadbirlar hamda musobaqalar davomida hisobni saqlash;
raqobatchilarning chiqishlarini baholash, ball berish, huquqbuzarliklar uchun jazo qo`llash va natijalarni aniqlash;
sport ballari va boshqa sport rekordlarini aniqlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Jismoniy tarbiya bo`yicha yo`riqchi;
Sport maktabi yo`riqchi-uslubchisi;
Sport turlari bo`yicha o`qituvchi-murabbiy.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Suvda qutqaruvchi-yo`riqchi - 3423;
Yordamchi komanda yo`riqchisi - 3423.
BOSHLANG`ICH GURUH 3423
FITNES KLUBLARI YO`RIQCHILARI,
SPORT DAM OLISH MASKANLARI VA SPORT
DASTURLARINING TASHKILOTCHILARI
Fitnes klublari yo`riqchilari, sport dam olish maskanlari va sport dasturlarining tashkilotchilari dasturlarni boshqaradi, guruhlarga yoki shaxslarga bo`sh vaqt, fitnes klublari yoki ochiq havoda ko`rsatmalar beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
dam olish va sog`lomlashtirish tadbirlarini rejalashtirish hamda o`tkazish;
xavfsizlikni ta`minlash, zarurat tug`ilganda favqulodda vaziyatlar va birinchi tibbiy yordam ko`rsatish uchun dam olish, sport hamda sog`lomlashtirish tadbirlarini monitoring qilish; mijozlarning sport qobiliyatlari va ma`lumotlarini baholash hamda monitoring qilish, keyingi faoliyat uchun tavsiyalar berish;
fitnes mashqlari va dam olish tadbirlarida qo`llaniladigan tana harakatlari, tushunchalar va ko`nikmalarni namoyish etish hamda o`rgatish;
sport anjomlaridan foydalanishni o`rgatish;
xavfsizlik va sport qoidalariga rioya qilish bo`yicha tushuntirishlar berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Asosiy faoliyat bo`yicha yo`riqchi;
Yordamchi komanda yo`riqchisi;
Turizm bo`yicha yo`riqchi-uslubchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Murabbiy - 3422;
Sport otlari bo`yicha murabbiy-yo`riqchi - 3422.
KICHIK GURUH 343
SAN`AT, MADANIYAT VA PAZANDALIK
BO`YICHA MUTAXASSIS- TEXNIKLAR
San`at, madaniyat va pazandalik bo`yicha mutaxassis- texniklar fotosuratlar tayyorlashda ijodkorlik, texnik va madaniy bilimlarni birlashtiradi, teatr dekoratsiyasini, do`konlar uchun reklama taxtalari va belgilarini, uy interyerlarini loyihalash va bezash, obyektlarni ro`yxatga olish uchun tayyorlash, kutubxona va galereya kolleksiyalari, saqlash va kataloglash tizimlari ko`rgazmalarini o`tkazish, menyu yaratish, oziq-ovqat mahsulotlarini tayyorlash va taqdim etish, kino va televideniye shuningdek, badiiy va madaniy faoliyatning boshqa sohalarida yordam ko`rsatadi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilar tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
odamlar, hodisalar, sahnalar, materiallar, mahsulotlar va boshqa narsalarni suratga olish uchun kamera bilan ishlash;
mahsulot dizayni, interyer dizayni va savdoni rag`batlantirishda badiiy texnikani qo`llash; namoyish qilish uchun obyektlarni o`rnatish va tayyorlash, mebel, ko`rgazma buyumlari va ko`rgazma maydonchalari ko`rgazmalarini ishlab chiqish va tashkil etish; menyu dizayni va ovqat tayyorlashni nazorat qilish;
teatr tomoshalarini sahnalashtirish, filmlar tayyorlash, televideniye yoki boshqa tijorat loyihalarini amalga oshirishda rahbarlar va ijrochilarga yordam berish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3431 Fotosuratchilar (tasvir va ovozni yozib olish uchun asbob-uskunalar bilan shug`ullanadigan yordamchi xodimlar);
3432 Rassom-dekoratorlar va dizayner-bezovchilar;
3433 San`at galereyalari, muzeylar va kutubxonalarning yordamchi xodimlari;
3434 Bosh-oshpazlar;
3435 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan san`at, madaniyat va oshpazlik san`ati sohasidagi yordamchi xodimlar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 3431
FOTOSURATCHILAR (TASVIR VA OVOZNI
YOZIB OLISH UCHUN ASBOB-USKUNALAR
BILAN SHUG`ULLANADIGAN
YORDAMCHI XODIMLAR)
Fotosuratchilar (tasvir va ovozni yozib olish uchun asbob-uskunalar bilan shug`ullanadigan yordamchi xodimlar) kamera (badiiy) bilan ishlaydi va odamlar, hodisalar, sahnalar, materiallar, mahsulotlar va boshqa narsalarni suratga oladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
reklama yoki boshqa tijorat, sanoat yoki ilmiy maqsadlarda, gazetalar, jurnallar va boshqa nashrlardagi hikoyalar hamda maqolalarni tasvirlash uchun fotosuratlar tayyorlash;
shaxslar va jamoaning portretlarini yaratish;
muayyan vazifaning talablarini o`rganish va kamera, plyonka, yorug`lik hamda fon aksessuarlari turini tanlash;
tasvir kompozitsiyasini aniqlash, jihozlarga texnik tuzatishlar kiritish va obyektni suratga olish;
foto tasvirlarni kompyuterlarga o`tkazish uchun skaner bilan ishlash; foto tasvirlarni tuzatish uchun kompyuterda ishlash;
multimedia mahsulotlariga kiritiladigan yangi raqamli tasvirlarni yaratish uchun mavjud fotografik tasvirlarni moslashtirish;
zarur vizual effektlarni yaratish uchun havo cho`tkasi, kompyuter yoki boshqa vositalardan foydalanish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
3D fotosuratchi;
Retusher; Fotosuratchi; Fototexnik.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Kinooperator - 3521;
Pretsizion fotolitografiya operatori - 7311;
Aniq fotolitografiya koordinatografi - 7321;
Pretsizion fotolitografiya retushyori - 7321;
Tasvirga olish texnikasiga xizmat ko`rsatish bo`yicha mexanik - 7421.
BOSHLANG`ICH GURUH 3432
RASSOM-DEKORATORLAR VA
DIZAYNER-BEZOVCHILAR
Rassom-dekoratorlar va dizayner-bezovchilar hayot sifati va mehnat sharoitlarini yaxshilaydigan omillarni hisobga olgan holda, savdo, sanoat, jamoat, chakana savdo va turar-joy binolarining interyerlarini rejalashtiradi va loyihalashtiradi, shuningdek, sotishni rag`batlantiradi. Ular ishni muvofiqlashtiradi va binolar qurish hamda bezashda ishtirok etadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
mijozlar va manfaatdor tomonlar bilan maslahatlashish orqali maqsadlar va dizayn cheklovlarini aniqlash;
fazoviy, funksional va estetik ehtiyojlarni, shuningdek, samaradorlik va xavfsizlik talablarini o`rganish va tahlil qilish;
binolarning interyerlari uchun dizayn konsepsiyalarini ishlab chiqish;
dizayn tushunchalarini muhokama qilish uchun eskizlar, diagrammalar, illyustratsiyalar va rejalarni tayyorlash;
dizayn yechimlari bo`yicha mijozlar bilan, shuningdek boshqaruv xodimlari, yetkazib beruvchilar va quruvchilar bilan muzokaralar olib borish;
funksional va pardozlash materiallari, mebel va interyer mahsulotlari bo`yicha tanlash, aniqlash hamda ular bo`yicha tavsiyalar berish;
binoni qurish va bezash uchun tanlangan loyihani muhokama qilish hamda qabul qilish; qurilish va interyer dizaynini muvofiqlashtirish;
dekoratsiyani loyihalash, bezash va bo`yash;
bozorda mahsulot va xizmatlarni ilgari surish uchun vitrinalar va boshqa reklama joylarini loyihalash hamda bezash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Dekorator rassom (o`rta malakali);
Interyer dizayneri;
Rassom-konstruktor (-stilist) (o`rta malakali).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Interyer arxitektori - 2161.
BOSHLANG`ICH GURUH 3433
SAN`AT GALEREYALARI,
MUZEYLAR VA KUTUBXONALARNING
YORDAMCHI XODIMLARI
San`at galereyalari, muzeylar va kutubxonalarning yordamchi xodimlari san`at galereyalari, muzeylar va kutubxonalar san`at asarlari, namunalar va artefaktlarni kolleksiyalar uchun tayyorlash, eksponatlar ko`rgazmalarini tashkil etish, kutubxonachilarga yozib olingan materiallar va fayllarni qayta ishlash tizimini tashkil etish hamda boshqarish jarayonida yordam berish uchun javobgardir.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
obyektlarni yozib olish va namoyish qilish uchun tayyorlash;
ko`rgazma uskunalari, oynalarni bezash va namoyish qilish joylarini ishlab chiqish hamda yetkazib berishni tashkil etish;
yoritish va ko`rgazma uskunalarini qurishda yordam berish; eksponatlarni qabul qilish, yetkazib berish, qadoqlash va ochish;
kutubxona uchun yangi materiallarga buyurtma berish va kutubxona yozuvlari hamda sirkulyar tizimlarni yuritish;
bosma va qo`lda yozilgan materiallarni kataloglash;
ma`lumotlar bazalariga ma`lumotlarni kiritish va kompyuterda yozuvlarni tahrirlash; audiovizual va nusxa ko`chirish uskunalari bilan ishlash;
bibliografik ma`lumotlarni qidirish va tekshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kataloglashtiruvchi-kutubxonachi (o`rta malakali);
Kutubxona texnik xodimi;
Muzey nazoratchisi.
BOSHLANG`ICH GURUH 3434
BOSH-OSHPAZLAR
Bosh-oshpazlar menyular ishlab chiqadi, yangi taomlar yaratadi va mehmonxonalar, restoranlar va boshqa ovqatlanish tashkilotlarida, kemalarda, yo`lovchi poyezdlarida va shaxsiy uylarda ovqatlanishni rejalashtirish, tayyorlashni nazorat qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
oziq-ovqat va mehnat xarajatlarini hisobga olgan holda retseptlar va menyularni rejalashtirish va ishlab chiqish hamda mahsulotlarga buyurtma berish;
tayyorlash va taqdim etishning barcha bosqichlarida idishlar sifatini nazorat qilish;
ovqat tayyorlash masalalarini rahbarlar, diyetologlar, oshxona xodimlari va xizmat ko`rsatuvchi xodimlar bilan muhokama qilish;
oshpazlar va ovqat tayyorlash bilan shug`ullanadigan boshqa ishchilar faoliyatini nazorat qilish hamda muvofiqlashtirish;
belgilangan standartlarga muvofiqligini ta`minlash uchun materiallar, uskunalar va ish joylarini tekshirish;
taomni qanday taqdim etish kerakligini aniqlash va idishlar uchun bezak yaratish; oshpazlar va boshqa xodimlarga ovqatni tayyorlash, garnirlash va oziq-ovqat mahsulotlarini taqdim etish bo`yicha ko`rsatmalar berish;
oshxona uchun xodimlarni tanlashda ishtirok etish va ulardan foydalanishni nazorat qilish; ziravorlar tayyorlash, tanlash va maxsus taomlar hamda murakkab taomlarni tayyorlash; oziq-ovqat gigiyenasi va xavfsizligini tushuntirish hamda ularga rioya qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bosh oshpaz;
Bosh qandolatchi;
Usta oshpaz.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Oshpaz - 5120;
Tez tayyorlanadigan taomlarni tayyorlovchi - 9411.
BOSHLANG`ICH GURUH 3435
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN SAN`AT, MADANIYAT
VA OSHPAZLIK SAN`ATI SOHASIDAGI
YORDAMCHI XODIMLAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan san`at, madaniyat va oshpazlik san`ati sohasidagi yordamchi xodimlar, b.g.k. guruhiga 343: San`at, madaniyat va pazandalik bo`yicha mutaxassis-texniklar kichik guruhdagi boshqa boshlang`ich guruhlariga kiritilmagan san`at, madaniyat va oshpazlik mutaxassislari kiradi. Masalan, bu guruh ijrochilarga yoki aktyorlarga teatr, kinofilmlar, televideniye yoki boshqa badiiy tijorat loyihalarida yordam beradiganlarni o`z ichiga oladi.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kaskadyor;
Suflyor;
Ssenariy muallifi;
Teatr liboslari rassomi;
Texnik-bezakchi;
Kiyim konstruktori.
O`RTACHA GURUH 35
AKT SOHASIDAGI MUTAXASSIS-TEXNIKLAR
AKT sohasidagi mutaxassis-texniklar kompyuter tizimlari, aloqa tizimlari va tarmoqlarining kundalik ishlashini ta`minlaydi va quruqlikda, dengizda yoki havo kemalarida telekommunikatsiya, tasvir va ovozli eshittirish hamda boshqa turdagi telekommunikatsiya signallari bilan bog`liq texnik vazifalarni bajaradi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning uchinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
axborot-kommunikatsiya tizimlari foydalanuvchilariga yordam berish; yangi dasturlar va uskunalarni o`rnatish;
tarmoq va boshqa ma`lumotlarni uzatish tizimlarini yaratish, ulardan foydalanish va ularga xizmat ko`rsatish;
Internet jahon axborot tarmog`i saytlari yoki veb-server apparat yoki dasturiy ta`minotini o`rnatish, monitoring qilish va ularga xizmat ko`rsatish;
veb-sahifalarni o`zgartirish va veb-serverning zaxira nusxasini yaratish va ma`lumotlarni tiklash;
ovoz yozish, tasvir va tovushni tahrirlash va aralashtirish uskunalarini boshqarish;
radio va televideniye dasturlari uchun uzatish va eshittirish tizimlari hamda sun`iy yo`ldosh tizimlarini nazorat qilish va ularga xizmat ko`rsatish;
quruqlikda, dengizda yoki havo kemalarida radioaloqa tizimlari, sun`iy yo`ldosh xizmatlari va ko`p kanalli tizimlarni boshqarish va ularga xizmat ko`rsatish;
kompyuter tizimlari va telekommunikatsiya uskunalarini tadqiq qilish va ishlab chiqish yoki prototiplarni sinovdan o`tkazish bilan bog`liq texnik yordam ko`rsatish;
ushbu texnik shartlarga muvofiq sxema chizmalarini loyihalash va tayyorlash;
telekommunikatsiya tizimlarini ishlab chiqarish, foydalanish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash ustidan texnik nazoratni ta`minlash.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
351 AKT foydalanuvchilarini qo`llab-quvvatlash va AKT ekspluatatsiyasi bo`yicha mutaxassis-texniklar;
352 Radioeshittirish va telekommunikatsiyalar bo`yicha mutaxassis-texniklar.
KICHIK GURUH 351
AKT FOYDALANUVCHILARINI QO`LLAB-
QUVVATLASH VA AKT EKSPLUATATSIYASI
BO`YICHA MUTAXASSIS-TEXNIKLAR
AKT foydalanuvchilarini qo`llab-quvvatlash va AKT ekspluatatsiyasi bo`yicha mutaxassis-texniklar AKTga texnik xizmat ko`rsatish va foydalanuvchilarni qo`llab-quvvatlash bo`yicha mutaxassislar aloqa tizimlari, kompyuter tizimlari va tarmoqlarining kundalik ishlashini ta`minlaydi va foydalanuvchilarga texnik yordam ko`rsatadi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
periferik va kompyuter bilan bog`liq uskunalarni ishlatish va boshqarish;
uskunaning ishdan chiqishi yoki uning ishlashidagi xatolarning oldini olish uchun monitoring tizimlari va printerlar kabi periferik uskunani zarur ishga tushirish materiallari bilan yuklash yoki ushbu uskunaning operatorlari tomonidan periferik jihozlarning yuklanishini nazorat qilish;
muammolarni hal qilish uchun foydalanuvchilarning dasturiy ta`minot yoki apparat so`rovlariga javob berish;
dizayn yoki o`rnatish xususiyatlariga muvofiq apparat, dasturiy ta`minot yoki periferik jihozlarni o`rnatish va kichik ta`mirlashni amalga oshirish;
tizimlarning kundalik ishlashini kuzatish;
xodimlar tomonidan foydalanish uchun uskunalarni sozlash, kabellar, operatsion tizimlar va tegishli dasturiy ta`minotni to`g`ri o`rnatishni amalga oshirish yoki ta`minlash;
tarmoq va boshqa ma`lumotlarni uzatish tizimlarini yaratish, ulardan foydalanish va ularga xizmat ko`rsatish;
Internet jahon axborot tarmog`i saytlari yoki veb-server apparat yoki dasturiy ta`minotining ishonchliligi va foydalanish qulayligini o`rnatish, monitoring qilish va saqlash;
veb-sahifalarni o`zgartirish va veb-serverni zaxiralash va qayta tiklash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3511 Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari vositalaridan foydalanish bo`yicha mutaxassis-texniklar;
3512 Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari foydalanuvchilarini qo`llab- quvvatlash bo`yicha mutaxassis-texniklar;
3513 Kompyuter tarmoqlari va tizimlari bo`yicha mutaxassis-texniklar;
3514 Veb-portal mutaxassis-texniklari.
BOSHLANG`ICH GURUH 3511
AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI
VOSITALARIDAN FOYDALANISH BO`YICHA
MUTAXASSIS-TEXNIKLAR
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari vositalaridan foydalanish bo`yicha mutaxassis- texniklar optimal ishlashni ta`minlash va yuzaga keladigan muammolarni aniqlash uchun axborot- kommunikatsiya texnologiyalari tizimlari, tashqi qurilmalar, dasturiy ta`minot va boshqa kompyuter bilan bog`liq uskunalarning kundalik ishlashi, monitoringini qo`llab-quvvatlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
periferik va kompyuter bilan bog`liq uskunalardan foydalanish va boshqarish;
kompyuter terminali yordamida buyruqlar kiritish, shuningdek, uskunani birlashtirish va ishlatish uchun kompyuter va periferik uskunalar ustidan nazoratni faollashtirish;
uskunalarning nosozliklari yoki operatsion xatolar uchun boshqaruv tizimlarini monitoring qilish;
uskunaning nosozliklari haqida rahbar yoki texnik xodimlarni xabardor qilish;
dastur xatosi hisobotiga javoban, muammoni topish va tuzatish, boshqa xodimlar uchun muammoni hal qilish yoki dasturni tugatish;
ishlatiladigan maxsus uskunani aniqlash, disklar va yuklangan qog`oz kabi materiallardan qanday foydalanish va ish parametrlarini nazorat qilish uchun ishni sozlash yo`riqnomalarini o`qish;
kerak bo`lganda dasturning chiqishini ajratib olish, ajratish va saralash va ma`lumotlarni aniq foydalanuvchilarga yuborish;
printerlar kabi periferik uskunalarni tanlangan ishga tushirish materiallari bilan yuklash yoki periferik uskunalar operatorlari tomonidan periferik uskunani yuklashni nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalar sohasi texnigi;
Elektron hujjatlarni raqamlovchi, saqlovchi va ularga ishlov beruvchi mutaxassis.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tarmoq diagnostikasi bo`yicha texnik - 3513.
BOSHLANG`ICH GURUH 3512
AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI
FOYDALANUVCHILARINI QO`LLAB-QUVVATLASH
BO`YICHA MUTAXASSIS-TEXNIKLAR
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari foydalanuvchilarini qo`llab-quvvatlash bo`yicha mutaxassis-texniklar foydalanuvchilarga to`g`ridan-to`g`ri yoki telefon, elektron pochta yoki boshqa elektron vositalar orqali texnik yordam ko`rsatadi, jumladan dasturiy ta`minot, apparat vositalari, kompyuterning atrof-muhit birliklari, tarmoq, ma`lumotlar bazalari va Internet jahon axborot tarmog`i bilan bog`liq muammolarni diagnostika qilish va hal qilish, tizimlarni joylashtirish, o`rnatish va texnik xizmat ko`rsatishda qo`llab-quvvatlash, shuningdek, yo`l-yo`riq va ko`rsatmalar beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
muammolarni hal qilish uchun foydalanuvchilarning dasturiy ta`minot yoki apparat so`rovlariga javob berish;
to`g`ri operatsiyalarni tekshirish va xatolarni aniqlash uchun buyruqlar berish va kuzatuv tizimini saqlash;
dizayn xususiyatlariga yoki o`rnatish xususiyatlariga muvofiq kompyuter texnikasi, dasturiy ta`minoti yoki periferik jihozlarini o`rnatish va kichik ta`mirlashni amalga oshirish;
aloqa va kompyuter tizimlarining kundalik ishlashini nazorat qilish;
xodimlar foydalanishi uchun uskunalarni sozlash, kabellar, operatsion tizimlar va tegishli dasturiy ta`minotni to`g`ri o`rnatishni amalga oshirish yoki ta`minlash;
kundalik ma`lumotlarni uzatish operatsiyalari, muammolar va ko`rilgan tuzatish choralari yoki o`rnatish ishlarining hisobini yuritish;
foydalanuvchilar duch keladigan texnik muammolarni bartaraf etish yoki takrorlash;
o`rganish va yechim topishga mo`ljallangan foydalanuvchi qo`llanmalari, texnik qo`llanmalar va boshqa hujjatlar bo`yicha maslahat berish;
amaliy dasturchilar, tizim dizaynerlari va boshqa mutaxassislarga AKT mahsulotlari va xizmatlarini ishlab chiqish hamda sinovdan o`tkazishda yordam berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
AKT foydalanuvchilarini qo`llab-quvvatlash bo`yicha texnik- maslahatchi;
Ma`lumotlar bazasi bo`yicha mutaxassis-texnik;
AKT foydalanuvchilarini texnik qo`llab-quvvatlash xizmati texnigi.
BOSHLANG`ICH GURUH 3513
KOMPYUTER TARMOQLARI VA TIZIMLARI
BO`YICHA MUTAXASSIS- TEXNIKLAR
Kompyuter tarmoqlari va tizimlari bo`yicha mutaxassislar (texniklar) kompyuter tarmoqlari va boshqa ma`lumotlar kommunikatsiya tizimlarini loyihalashtiradi, ishlaydi va ularga xizmat ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tarmoq tizimlarini ishlatish, texnik xizmat ko`rsatish va nosozliklarni bartaraf etish;
tarmoqlardan tashqari ma`lumotlarni uzatish tizimini ishlatish va ularga xizmat ko`rsatish; tarmoq foydalanuvchilariga yordam ko`rsatish va ma`lumotlarni uzatish muammolarini bartaraf etish;
apparat va dasturiy ta`minotni yangilashga muhtoj bo`lgan hududlarni aniqlash;
kompyuter texnikasi, tarmoq dasturiy ta`minoti, operatsion tizim dasturiy ta`minoti va dasturiy ilovalarni o`rnatish;
kompyuter tarmoqlarini ishga tushirish va o`chirish, shuningdek, zaxira nusxasini yaratish va falokatlarni tiklash operatsiyalarini bajarish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Axborot xavfsizligi xizmati mutaxassisi;
Lokal tarmoq administratori;
Tarmoq diagnostikasi bo`yicha texnik;
Tarmoq xavfsizligi administratori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tarmoq administratori - 2522;
Tarmoq muhandisi - 2523;
Axborotni himoya qilish bo`yicha texnik - 3511;
Veb dasturchi - 3514.
BOSHLANG`ICH GURUH 3514
VEB-PORTAL MUTAXASSIS-TEXNIKLARI
Veb-portal mutaxassis-texniklari Internet jahon axborot tarmog`i saytlari va veb-server apparat va dasturiy ta`minotining optimal ishlashini ta`minlaydi, nazorat qiladi va qo`llab- quvvatlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
Internet jahon axborot tarmog`i saytlari yoki veb-server apparat yoki dasturiy ta`minotining ishonchliligi va foydalanish qulayligini o`rnatish, monitoring qilish va saqlash;
hujjatlarni ishlab chiqish va yuritish, siyosat va yo`riqnomalarni ishlab chiqish, operatsion jarayonlarni qayd etish va tizim jurnallarini ro`yxatga olish;
xavfsizlik choralarini ishlab chiqish, muvofiqlashtirish, amalga oshirish va monitoring qilish;
ish faoliyatini yaxshilash, shu jumladan yangi tizimlarni modernizatsiya qilish va sotib olish bo`yicha tavsiyalarni tahlil qilish hamda ishlab chiqish;
mijozlar va foydalanuvchilar bilan munosabatlarni davom ettirish hamda ularga maslahat yordamini ko`rsatish;
veb-sahifalarni yaratish va o`zgartirish;
veb-serverning zaxira nusxasini yaratish va tiklash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Veb bo`yicha mutaxassis-texnik;
Veb dasturchi;
Veb dizayner;
Veb saytlar administratori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Veb-saytlar dizayneri - 2166;
Kompyuter o`yinlari dizayneri - 2166;
Tizim tahlilchisi - 2511;
Dasturiy ta`minot dizayneri - 2512;
Veb sahifalarni ishlab chiquvchi - 2513;
Tarmoq administratori - 2522;
Tizim administratori - 2522.
KICHIK GURUH 352
RADIOESHITTIRISH VA
TELEKOMMUNIKATSIYALAR
BO`YICHA MUTAXASSIS-TEXNIKLAR
Radioeshittirish va telekommunikatsiyalar bo`yicha mutaxassis-texniklar tasvir va ovozni yozib olish va tahrirlash, shuningdek, radio va televideniye eshittirishlarining tasvirlari va tovushlarini, shuningdek quruqlikda, dengizda yoki havo kemasida telekommunikatsiya signallarining boshqa turlarini uzatish uchun uskunalarning ishlashini texnik nazorat qiladi, telekommunikatsiya muhandislik tadqiqotlari va telekommunikatsiya tizimlarini loyihalash, ishlab chiqarish, o`rnatish, qurish, foydalanish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash bilan bog`liq texnik topshiriqlarni bajarish kabi vazifalarni amalga oshiradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
ovoz yozish uchun uskunalarni nazorat qilish, tasvir va ovoz yozishni tahrirlash va aralashtirish;
radio va televideniye dasturlarini uzatish, eshittirish tizimlari va sun`iy yo`ldosh tizimlarini nazorat qilish va ularga xizmat ko`rsatish;
quruqlikda, kemalarda yoki havo kemalarida radioaloqa tizimlari, sun`iy yo`ldosh xizmatlari va ko`p kanalli tizimlarni nazorat qilish hamda ularga xizmat ko`rsatish;
telekommunikatsiya uskunalarini tadqiq qilish va ishlab chiqish yoki prototiplarni sinovdan o`tkazish bilan bog`liq texnik yordam ko`rsatish;
belgilangan texnik talablarga muvofiq sxema chizmalarini loyihalash va tayyorlash; telekommunikatsiya tizimlarini ishlab chiqarish, foydalanish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash ustidan texnik nazoratni ta`minlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
3521 Radio va televizion eshittirish bo`yicha mutaxassis-texniklar;
3522 Telekommunikatsiya uskunalari bo`yicha mutaxassis- texniklar;
BOSHLANG`ICH GURUH 3521
RADIO VA TELEVIZION ESHITTIRISH
BO`YICHA MUTAXASSIS-TEXNIKLAR
Radio va televizion eshittirish bo`yicha mutaxassis-texniklar tasvir va ovozni yozish va tahrirlash, radio va televideniye eshittirishlarining tasvir va ovozini, shuningdek quruqlikda, dengizda yoki havo kemalarida telekommunikatsiya signallarining boshqa turlarini uzatish uchun uskunalarning ishlashini texnik nazorat qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ovoz yozish uskunalarini boshqarish;
qoniqarli sifatni ta`minlash va maxsus tasvir va ovoz effektlarini yaratish maqsadida tasvirlar va ovoz yozuvlarini tahrirlash hamda aralashtirish uchun foydalaniladigan uskunani nazorat qilish;
muammolarni aniqlash va hal qilish uchun tasvirlash, ovoz yozish va tahrirlash tamoyillari hamda amaliyoti haqidagi bilimlarni qo`llash;
radio va televideniye dasturlari uchun uzatish, eshittirish tizimlari va sun`iy yo`ldosh tizimlarini nazorat qilish;
quruqlikda, dengizda yoki havo kemalarida radioaloqa tizimlari, sun`iy yo`ldosh xizmatlari hamda ko`p kanalli tizimlarni boshqarish;
muammolarni aniqlash va hal qilish uchun radioeshittirish tamoyillari va amaliyotlari, telekommunikatsiya terminallari va uzatish tizimlari haqidagi bilimlarni qo`llash;
uskunalarni favqulodda ta`mirlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kinooperator;
Ovoz yozish operatori;
Teleoperator;
Montajchi (o`rta malakali).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Fotosuratchi - 3431.
BOSHLANG`ICH GURUH 3522
TELEKOMMUNIKATSIYA USKUNALARI
BO`YICHA MUTAXASSIS-TEXNIKLAR
Telekommunikatsiya uskunalari bo`yicha mutaxassis-texniklar telekommunikatsiya muhandislik tadqiqotlari, shuningdek telekommunikatsiya tizimlarini loyihalash, ishlab chiqarish, o`rnatish, qurish, foydalanish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash bilan bog`liq texnik vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
telekommunikatsiya uskunalarini tadqiq qilish va ishlab chiqish yoki prototiplarni sinovdan o`tkazish bilan bog`liq texnik yordam ko`rsatish;
qabul qilinadigan ish usullarini aniqlash uchun chizmalar va eskizlar kabi texnik materiallarni tekshirish;
ko`rsatilgan texnik shartlarga muvofiq telekommunikatsiya uskunalarini ishlab chiqarish va o`rnatish uchun zarur bo`lgan materiallar va mehnatning miqdori hamda narxining batafsil smetasini tayyorlash;
texnik shartlar va qoidalarga muvofiq qoniqarli ishlashini ta`minlash uchun telekommunikatsiya tizimlarini ishlab chiqarish, foydalanish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash bo`yicha texnik nazoratni ta`minlash;
ish jarayonida yuzaga keladigan muammolarni aniqlash va hal qilish uchun telekommunikatsiya muhandisligi tamoyillari va amaliyotlari bo`yicha texnik bilimlarni qo`llash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aloqa stansiyasi uskunalariga xizmat ko`rsatish texnigi;
Telekommunikatsiya tizimlari bo`yicha texnik;
Telekommunikatsiya uskunalariga xizmat ko`rsatish texnigi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Texnik-elektronik - 3114;
Aloqa jihozlari montajchisi - 7422;
Radiotelefon aloqasini ta`mirlash ustasi - 7422.
ASOSIY GURUH 4
ISH YURITISH BO`YICHA
YORDAMCHI XODIMLAR
Ish yuritish bo`yicha yordamchi xodimlar hisob-kitoblarni tashkil qiladi, saqlashni ta`minlaydi, zarur ma`lumotlarni oladi, shuningdek pul operatsiyalari, uchrashuvlar, sayohatlar, ma`lumot so`rovlari bilan bog`liq bir qator rasmiy vazifalarni bajaradi. Ushbu asosiy guruhga kiritilgan ko`pchilik mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Xodimlar bajaradigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
stenografiya, matn terish, matn protsessorlari va boshqa ofis dastgohlarini ishlatish; kompyuterga ma`lumotlarni kiritish;
kotiblik vazifalarini bajarish;
raqamli ma`lumotlarni kiritish va kompyuterda qayta ishlash;
inventarizatsiya, ishlab chiqarish va transport bilan bog`liq hisoblarni yuritish; yo`lovchi va yuk tashish bilan bog`liq hisoblarni yuritish;
kutubxonalarda texnik funksiyalarni amalga oshirish; hujjatlarni ro`yxatga olish va saqlash;
pochta aloqasi bilan bog`liq vazifalarni bajarish; materiallarni chop etish uchun tayyorlash va tekshirish;
o`qish va yozishni bilmaydigan odamlarga yozishmalar bilan yordam berish; pul operatsiyalarini amalga oshirish;
sayohat tadbirlarini boshqarish;
mijozlar va mansabdor shaxslar tomonidan so`ralgan ma`lumotlarni taqdim etish;
telefon kommutatoriga texnik xizmat ko`rsatish, shuningdek, boshqa xodimlarni nazorat qilishi mumkin.
Ushbu asosiy guruhning mashg`ulotlari quyidagi o`rtacha guruhlarga bo`linadi:
41 Ofis texnikalariga xizmat ko`rsatish va umumiy profil xizmatchilari;
42 Aholiga xizmat ko`rsatish sohasi xizmatchilari;
43 Material qiymatliliklar hisobi va raqamli axborotlarga ishlov berish sohasidagi xizmatchilar;
44 Boshqa ofis xizmatchilari.
O`RTACHA GURUH 41
OFIS TEXNIKALARIGA XIZMAT KO`RSATISH
VA UMUMIY PROFIL XIZMATCHILARI
Ofis texnikalariga xizmat ko`rsatish va umumiy profil xizmatchilari ma`lumotlarni ro`yxatga olish, tartibga solish, saqlash, olish va belgilangan tartiblarga muvofiq keng ko`lamli ish yuritish va ma`muriy ishlarni amalga oshiradi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
ma`lumotlarni ro`yxatga olish, tayyorlash, saralash, tasniflash va taqdim etish; saralash, ochish va pochta jo`natish;
muntazam xarakterdagi hisobotlar va yozishmalar tayyorlash; hujjatlardan nusxa ko`chirish va fakslash;
matn va raqamli materiallarni yozish, kiritish va qayta ishlash uchun shaxsiy kompyuterlarda ishlash;
hujjatlar nusxalarini tekshirish va tuzatish;
hisob-fakturalarni tayyorlash va raqamli ma`lumotlarni tekshirish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
411 Umumiy profildagi ofis xizmatchilari;
412 Kotiblar (umumiy profildagi);
413 Klavishli dastgohlar operatorlari.
KICHIK GURUH 411
UMUMIY PROFILDAGI OFIS XIZMATCHILARI
Umumiy profildagi ofis xizmatchilari belgilangan tartiblarga muvofiq bir qator ish yuritish va ma`muriy vazifalarni bajaradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
ma`lumotlarni yozib olish, tayyorlash, saralash, tasniflash va taqdim etish; saralash, ochish va pochta jo`natish;
hujjatlardan nusxa ko`chirish va fakslash;
muntazam xarakterdagi hisobotlar va yozishmalar tayyorlash; xodimlar uchun asbob-uskunalar ko`rsatkichlarini qayd etish;
telefon yoki elektron so`rovlarga javob berish yoki ularni tegishli shaxslarga yuborish; raqamlarni tekshirish, hisob-fakturalarni tayyorlash va moliyaviy operatsiyalarningtafsilotlarini qayd etish;
kompyuterlardagi ma`lumotlarni dekodlash, shuningdek nusxalarini tekshirish va tuzatish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
4110 Umumiy profil bo`yicha ofis xodimlari.
BOSHLANG`ICH GURUH 4110
UMUMIY PROFIL BO`YICHA OFIS XODIMLARI
Umumiy profil bo`yicha ofis xodimlari belgilangan tartiblarga muvofiq bir qator ish yuritish va ma`muriy vazifalarni bajaradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
ma`lumotlarni yozib olish, tayyorlash, saralash, tasniflash va taqdim etish; saralash, ochish va pochta jo`natish;
hujjatlardan nusxa ko`chirish va fakslash;
muntazam xarakterdagi hisobotlar va yozishmalar tayyorlash; xodimlar uchun asbob-uskunalar ko`rsatkichlarini qayd etish;
telefon yoki elektron so`rovlarga javob berish yoki ularni tegishli shaxslarga yuborish; raqamlarni tekshirish, hisob-fakturalarni tayyorlash va moliyaviy operatsiyalarning tafsilotlarini qayd etish;
kompyuterlardagi ma`lumotlarni dekodlash, shuningdek nusxalarini tekshirish va tuzatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ish yurituvchilar;
Ofis xodimi (umumiy yo`nalish).
Eslatma.
Hujjatlarni nusxalash va tayyorlash, boshqa ixtisoslashtirilgan ofis faoliyati bilan shug`ullanadigan xodimlar va 4120: Ma`muriy va yordamchi xizmatlarni ko`rsatishda ishtirok etadigan kotiblar boshlang`ich guruhga kiritilgan kotiblarning o`rtasidagi farq sifatida shuni ta`kidlash lozimki, kotiblarning ishi, birinchi navbatda yozishmalar va boshqa hujjatlarni yozib olish, formatlash va qayta ishlashni o`z ichiga oladi. Hujjatlarni nusxalash va tayyorlash, boshqa ixtisoslashtirilgan ofis faoliyati bilan shug`ullanadigan xodimlar bunday xarakterdagi ayrim ishlarni bajarishlari mumkin, biroq hujjatlarni yozish va qayta ishlash ularning asosiy vazifasi hisoblanmaydi.
KICHIK GURUH 412
KOTIBLAR (UMUMIY PROFILDAGI)
Kotiblar (umumiy profildagi) harflar va boshqa hujjatlarni terish, boshqa xodimlar tomonidan tayyorlangan hujjatlarni tekshirish va formatlash, kiruvchi va chiquvchi hujjatlar bilan ishlash, yig`ilishlar yoki uchrashuvlar uchun so`rovlarni saralash uchun shaxsiy kompyuterlar yoki boshqa so`zni qayta ishlash uskunalaridan foydalanadi, shuningdek, turli xil ma`muriy yordam vazifalarni bajaradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
hujjatlar standartlariga muvofiq shaxsiy kompyuter yoki boshqa matnni qayta ishlash uskunasidan foydalangan holda yozishmalar, hujjatlar va hisobotlar, elektron hujjatlar yoki qoralamalarni tekshirish, formatlash va chop etish;
turli xil dasturiy paketlar, shu jumladan elektron jadvallar yordamida ma`muriy yordam ko`rsatish;
kiruvchi yoki chiquvchi xatlar bilan ishlash;
pochta, yozishmalar va hujjatlarni skanerlash, yozib olish va tarqatish;
yig`ilish so`rovlarini saralash, uchrashuvlarning o`zini rejalashtirish yoki uchrashuvlarni tashkil etishga yordam berish;
ta`tillar tartibini muvofiqlashtirish, ta`tillarni rasmiylashtirish va xodimlarning boshqa huquqlariga rioya qilish;
hujjatlarni hisobga olish va saqlash tizimini tashkil etish hamda nazorat qilish; o`z tashabbusi bilan muntazam yozishmalarni olib borish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
4120 Ma`muriy va yordamchi xizmatlarni ko`rsatishda ishtirok etadigan kotiblar.
BOSHLANG`ICH GURUH 4120
MA`MURIY VA YORDAMCHI
XIZMATLARNI KO`RSATISHDA
ISHTIROK ETADIGAN KOTIBLAR
Ma`muriy va yordamchi xizmatlarni ko`rsatishda ishtirok etadigan kotiblar harflar va boshqa hujjatlarni terish, boshqa xodimlar tomonidan tayyorlangan hujjatlarni tekshirish va formatlash, kiruvchi va chiquvchi hujjatlar bilan ishlash, yig`ilishlar yoki uchrashuvlar uchun so`rovlarni saralash uchun shaxsiy kompyuterlar yoki boshqa so`zni qayta ishlash uskunalaridan foydalanadi, shuningdek, turli xil ma`muriy yordam vazifalarni bajaradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
hujjatlar standartlariga muvofiq shaxsiy kompyuter yoki boshqa matnni qayta ishlash uskunasidan foydalangan holda yozishmalar, hujjatlar va hisobotlar, elektron hujjatlar yoki qoralamalarni tekshirish, formatlash va chop etish;
turli xil dasturiy paketlar, shu jumladan elektron jadvallar yordamida ma`muriy yordam ko`rsatish;
kiruvchi yoki chiquvchi xatlar bilan ishlash;
pochta, yozishmalar va hujjatlarni skanerlash, yozib olish va tarqatish;
yig`ilish so`rovlarini saralash, uchrashuvlarning o`zini rejalashtirish yoki uchrashuvlarni tashkil etishga yordam berish;
ta`tillar tartibini muvofiqlashtirish, ta`tillarni rasmiylashtirish va xodimlarning boshqa huquqlariga rioya qilish;
hujjatlarni hisobga olish va saqlash tizimini tashkil etish hamda nazorat qilish; o`z tashabbusi bilan muntazam yozishmalarni olib borish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kotib-referent;
Kotib (umumiy yo`nalish);
Qabulxona kotibi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Yuridik kotib - 3342;
Ish yuritish bo`yicha inspektor - 3343;
Klinika kotibi - 3344.
KICHIK GURUH 413
KLAVISHLI DASTGOHLAR
OPERATORLARI
Klavishli dastgohlar operatorlari matn va raqamli materiallarni kiritish va qayta ishlashni, shuningdek ma`lumotlarni saqlash, keyinchalik qayta ishlash, nashr qilish yoki uzatish uchun hujjatlarni tayyorlash, tahrirlash va yaratishni amalga oshiradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
ma`lumotlarni qayta ishlash uchun zarur bo`lgan ma`lumotlar va kodlarni kiritish; zarur ma`lumotlarni olish, saqlash va yangilash;
dastlabki ma`lumotlarni hisobga olish;
kompyuter yoki stenografika uskunalari yordamida yozuvlarni yuritish;
stenogramma shaklida yoki ovoz yozish uskunasiga yozib olingan stenografik ma`lumotlarni transkripsiya qilish, korreksiyalash va nusxalarni tuzatish;
og`zaki matn, atrof-muhit tovushlari va qo`shiq matnlarini, shuningdek, kino va teledasturlar sarlavhalarini dastgohda ko`paytirish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
4131 Axborotni tayyorlash va uzatish uskunalari yozuvchilari va operatorlari;
4132 Ma`lumotlarni kiritish operatorlari.
BOSHLANG`ICH GURUH 4131
AXBOROTNI TAYYORLASH VA UZATISH
USKUNALARI YOZUVCHILARI
VA OPERATORLARI
Axborotni tayyorlash va uzatish uskunalari yozuvchilari va operatorlari yozuv mashinkasi, shaxsiy kompyuter yoki boshqa matn protsessoridan foydalangan holda matn materiallarini teradi, tahrirlaydi va chop etadi, shuningdek stenogramma yozadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
kompyuter, matn protsessordan foydalangan holda qo`lda yozilgan materiallarni terish, nusxalarini tuzatish yoki transkriptlarni chop etish;
bajarilgan ishni imlo, grammatika, tinish belgilari va formatlash qoidalariga muvofiqligini tekshirish;
ko`rsatmalarga rioya qilgan holda to`plangan materiallarni yig`ish va tartibga solish; tayyor hujjatlarni kompyuterda joriy etish va saqlash, kompyuterni saqlash tizimini
qo`llab-quvvatlash, hujjatlarni qidirish va yangilash; diktant va stenograf matn terish;
og`zaki matn, atrof-muhit tovushlari va qo`shiq matnlarini, shuningdek, kino va teledasturlarning nomlarini nusxalash;
stenogramma shaklida va ovoz yozish uskunasiga yozib olingan ma`lumotlarning transkripsiyasi.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Diktofon guruhi mashinisti;
Telefaks operatori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ish yuritish bo`yicha inspektor - 3343;
Klinika kotibi - 3344.
BOSHLANG`ICH GURUH 4132
MA`LUMOTLARNI KIRITISH
OPERATORLARI
Ma`lumotlarni kiritish operatorlari klaviatura, sichqoncha yoki optik skaner, nutqni aniqlash dasturi yoki ma`lumotlarni kiritishning boshqa vositalaridan foydalangan holda elektron qurilmalar, kompyuter ma`lumotlar bazalari, elektron jadvallar yoki boshqa ma`lumotlarni saqlash qurilmalariga kodlangan, statistik, moliyaviy va boshqa raqamli ma`lumotlarni kiritadi. Ular matematik hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun mexanik va elektron qurilmalarga ma`lumotlarni kiritadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
schyot-fakturalar, shakllar, hisobotlar va boshqa ma`lumotlarni yig`ish hujjatlarini olish va topshirish;
axborotni saqlash va qayta ishlash uchun raqamli ma`lumotlar, kodlar va dastlabki materialdan matnlarni kompyuterga mos keladigan qurilmalarga kiritish;
ma`lumotlarning ishonchliligi va to`liqligini tekshirish, agar kerak bo`lsa, kiritilgan ma`lumotlarga tuzatishlar kiritish;
operativ hisob va hisoblash mashinalarida ishlash;
turli xil ma`lumotlar bazasini saqlash tizimlari va dasturiy ta`minot o`rtasida ma`lumotlarni almashish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ma`lumotlarni kiritish bo`yicha xizmatchi;
Matn va tasvirni qayta ishlash operatori;
Grafik va matnli ma`lumotlarni kiritish operatori.
O`RTACHA GURUH 42
AHOLIGA XIZMAT KO`RSATISH
SOHASI XIZMATCHILARI
Aholiga xizmat ko`rsatish sohasi xizmatchilari mijozlar bilan pul operatsiyalari, sayohatlar, ma`lumot so`rovlari, uchrashuvlar, telefon stansiyalari, so`rovnomalar yoki muvofiqlik arizalari bilan bog`liq holda ishlaydi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
banklar, pochta bo`limlari, qimor o`yinlari muassasalarida naqd pul operatsiyalarini amalga oshirish va pul tikish yoki sayohatlarni tartibga solish;
mijozlarning iltimosiga binoan va uchrashuvlar tashkil etilganda ma`lumotlarni taqdim etish;
telefon kalitlariga texnik xizmat ko`rsatish;
tashrif buyuruvchilarni kutib olish va qabul qilish;
respondentlar so`rovi, xizmatlar uchun ariza beruvchilar so`rovi bilan ishlash. Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
421 Kassirlar va boshqa shunga o`xshash faoliyat xodimlari;
422 Mijozlarga ma`lumotlar berish bo`yicha xizmatlar xodimlari.
KICHIK GURUH 421
KASSIRLAR VA BOSHQA SHUNGA
O`XSHASH FAOLIYAT XODIMLARI
Kassirlar va boshqa shunga o`xshash faoliyat xodimlari bank va pochta xizmatlarini ko`rsatadigan, qimor yoki garov o`yinlarini tashkil etadigan, garovga naqd pul kreditlarini beradigan va qarzlarni undiradigan muassasalarda pul operatsiyalarini amalga oshiradi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
pul operatsiyalari yoki pochta xizmatlari bilan bog`liq holda banklar yoki pochta bo`limlari mijozlari bilan ishlash;
sport musobaqalari natijalari bo`yicha garovlarni qabul qilish va qaytarish;
tovar depozitlari yoki boshqa qimmatli qog`ozlar bilan garovga olingan kreditlar berish; qarzlarni undirish va boshqa to`lovlarni yig`ish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
4211 Bank kassirlari va tegishli va shunga o`xshash boshqa faoliyat xodimlari;
4212 Bukmeykerlar, krupiyerlar (dilerlar) va shu kabi qimor o`yinlari bo`yicha agentlar;
4213 Buyumlar garovi bo`yicha pul va mablag`larini qarzga beruvchi agentlar;
4214 Qarzlarni yig`ish bo`yicha xodimlar (yig`im agentliklar) va shunga o`xshash boshqa faoliyatda.
BOSHLANG`ICH GURUH 4211
BANK KASSIRLARI VA
TEGISHLI VA SHUNGA O`XSHASH
BOSHQA FAOLIYAT XODIMLARI
Bank kassirlari va tegishli va shunga o`xshash boshqa faoliyat xodimlari pulni qabul qilish, almashtirish va to`lash yoki pochta xizmatlarini ko`rsatish bilan bog`liq holda banklar yoki pochta bo`limlari mijozlari bilan bevosita ishlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
naqd pul o`tkazish va yechib olish, cheklar, pul o`tkazmalari, schyot-fakturalar, kredit karta to`lovlari, pul o`tkazmalari, kafolatlar va boshqa bank operatsiyalari bilan bog`liq mijozlarga xizmat ko`rsatish;
pul mablag`larining kelib tushishini va ularning mijozlar hisobvarag`idan yechib olinishini ro`yxatdan o`tkazish;
mijozlar nomidan hisob-kitoblarni to`lash va pul o`tkazmalarini amalga oshirish;
pochtani qabul qilish, pochta markalarini sotish va pochta bo`limida hisob-kitoblar, pul o`tkazmalari va shunga o`xshash operatsiyalar kabi boshqa hisob-kitob operatsiyalarini amalga oshirish;
mijozlarning talablariga muvofiq pul summalarini bir valyutadan boshqa valyutaga o`tkazish;
barcha operatsiyalarni hisobga olish va ularni naqd pul qoldig`i bilan solishtirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bank kassiri;
Kassa ishlari bo`yicha inspektor;
Kassir-ekspert;
Tashkilotlar kassiri.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Nazoratchi-kassir - 5230.
BOSHLANG`ICH GURUH 4212
BUKMEYKERLAR, KRUPIYERLAR
(DILERLAR) VA SHU KABI QIMOR
O`YINLARI BO`YICHA AGENTLAR
Bukmeykerlar, krupiyerlar (dilerlar) va shu kabi qimor o`yinlari bo`yicha agentlar stavkalarni aniqlaydilar va sport yoki boshqa tadbir natijalari bo`yicha pul tikadi va to`laydilar, yoki qimorxonalarda qimor o`yinlarini o`tkazadilar.
Vazifalar quyidagilarni o`z ichiga oladi:
xavf tug`ilganda pul tikishni rad etish;
taxminiy ko`rsatgichlar ro`yxatini tayyorlash; kartalarni tarqatish, zar ochish va ruletkani aylantirish;
qimor muassasalari faoliyati qoidalarni tushuntirib berish;
g`alaba qozongan raqamlarni e`lon qilish, pullarni yig`ish va g`olibga berish. Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bukmeker;
Krupye;
O`yin avtomatlari operatori.
BOSHLANG`ICH GURUH 4213
BUYUMLAR GAROVI BO`YICHA PUL
VA MABLAG`LARINI QARZGA
BERUVCHI AGENTLAR
Buyumlar garovi bo`yicha pul va mablag`larini qarzga beruvchi agentlar tovar depozitlari yoki boshqa mol-mulk, shuningdek boshqa ta`minot bilan ta`minlangan qarzga pul berishni amalga oshiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
garov sifatida taqdim etilayotgan tovarlarni baholash, foizlarni hisoblash va kredit miqdorini aniqlash;
kredit qaytarilgan taqdirda tovarlarni qaytarish yoki to`lanmagan taqdirda tovarlarni sotish; bo`lajak hosil va boshqa shunga o`xshash tashkilotlar tomonidan garovga olingan shaxsiy ehtiyojlar uchun kredit berish;
bo`lajak hosilni va boshqa shunga o`xshash tashkilotlarni garov evaziga berilgan qaytarilgan kreditni olish;
garovga olingan narsalar va berilgan hamda qaytarilgan pul summalari hisobini yuritish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Lombard nazoratchisi;
Lombard tekshiruvchisi.
BOSHLANG`ICH GURUH 4214
QARZLARNI YIG`ISH BO`YICHA XODIMLAR
(YIG`IM AGENTLIKLAR) VA SHUNGA
O`XSHASH BOSHQA FAOLIYATDA
Qarzlarni yig`ish bo`yicha xodimlar (yig`im agentliklar) va shunga o`xshash boshqa faoliyatda tegishli qarzdorlar muddati o`tgan veksellar va umidsiz cheklar bo`yicha to`lovlarni, shuningdek xayriya to`lovlarini undiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
qarzdorlarni kuzatish va qidirish;
mijozlarni telefon orqali, shaxsan yoki yozma ravishda to`lovlar zarurati to`g`risida xabardor qilish yoki to`lovni kechiktirish bo`yicha kelishuvga erishish;
olingan summalar bo`yicha hisobotlarni tayyorlash va to`lovlarni undirish bilan bog`liq yozuvlar hamda fayllarni yuritish;
agar to`lovni olishning iloji bo`lmasa, sudga murojaat qilish yoki xizmatni to`xtatish haqida maslahat berish;
xayriya to`lovlarini so`rash va yig`ish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ijara haqi yig`uvchi;
Moliyaviy va xayriya yig`uvchi agent;
Tanga mashina va avtomatlari daromadini yig`uvchi.
KICHIK GURUH 422
MIJOZLARGA MA`LUMOTLAR BERISH
BO`YICHA XIZMATLAR XODIMLARI
Mijozlarga ma`lumotlar berish bo`yicha xizmatlar xodimlari telefon yoki elektron vositalar orqali shaxsan ma`lumot beradi yoki oladi, sayohatni tashkil qilish, mahsulot yoki xizmatlarini tavsiflash bilan bog`liq elektron pochta kabi tashkilot, mehmonlar va tashrif buyuruvchilarni ro`yxatga olish va kutib olish, uchrashuvlarni belgilash, ulanish telefon qo`ng`iroqlari va so`rov ishtirokchilaridan yoki xizmatlar uchun ariza beruvchilardan ma`lumot to`plash ishlarini bajaradi.
Amalga oshiriladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
mijozlarga sayohat yo`nalishlarni tayyorlash, chiptalar va mehmonxonalarni bron qilish; mijozlar va tashrif buyuruvchilarni kutib olish va qabul qilish;
mehmonlarni ro`yxatdan o`tkazish, tashkilotning mahsulotlari, xizmatlari yoki siyosati haqida ma`lumot berish;
uchrashuvlarni tayinlash;
telefon qo`ng`iroqlarini ulash;
respondentlar yoki xizmatlar uchun ariza beruvchilardan ma`lumot to`plash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
4221 Sayyohlik va transport agentliklari (sayohat byurolari) xodimlari;
4222 Telefon, elektron yoki boshqa aloqa vositalaridan foydalanuvchi mijozlar to`g`risidagi ma`lumotlar bo`yicha xodimlar;
4223 Telefon operatorlari, telegraf operatorlari va shu kabi xodimlar;
4224 Mehmonxonalar, motellar va boshqa vaqtincha yashash joylarida mijozlarni kutib olish va ro`yxatdan o`tkazish xodimlari;
4225 Aholi orasida so`rov o`tkazish bilan shug`ullanadigan xodimlar (sotsiologik so`rovdan tashqari);
4226 Tashrif buyuruvchilarni (mijozlar, mehmonlar) qabul qilish va ularga axborot berish bo`yicha xizmatchilar;
4227 Ijtimoiy fikrlarni va bozor sharoitlarini o`rganish bilan shug`ullanadigan xodimlar;
4229 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kirmagan, mijozlarga ma`lumotlar berish bo`yicha xizmatchilar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 4221
SAYYOHLIK VA TRANSPORT AGENTLIKLARI
(SAYOHAT BYUROLARI) XODIMLARI
Sayyohlik va transport agentliklari (sayohat byurolari) xodimlari sayohat yo`nalishlari haqida ma`lumot beradi, sayohat marshrutlarini ishlab chiqadi, reyslar va mehmonxonalarni bron qiladi, yo`lovchilarni ro`yxatdan o`tkazadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
turli transport turlarining mavjudligi, narxi va qulayligi to`g`risida ma`lumot olish va mehmonxonalarda joylashtirish, mijozlarning ehtiyojlarini aniqlash va ularga sayohat va sayohatlarni tartibga solish bo`yicha maslahatlar berish;
mahalliy va xorijiy diqqatga sazovor joylar, sayohatlar, restoranlar, san`at va ko`ngilochar obyektlar haqida ma`lumot berish, shuningdek, xaritalar va ma`lumot broshyuralarini taqdim etish;
sayohat yo`nalishlarini ishlab chiqish;
sayohat, ekskursiya va turar joy uchun bron qilish hamda tasdiqlash; chiptalar, bortga chiqish talonlari va cheklar berish;
mijozlarga zarur sayohat hujjatlari, xususan vizalar olishda yordam berish;
yo`l hujjatlarini tekshirish, jo`nab ketish va kelish vaqtida yo`lovchilar hamda bagajni ro`yxatdan o`tkazish;
schyot-fakturalarni tayyorlash va to`lovlarni qabul qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Vokzaldagi (avtostansiyadagi) transport-ekspeditsion agentlik punkti bo`yicha navbatchi;
Yo`lovchilar aviatashuvlari xizmatlarini tashkil etish bo`yicha agent;
Sayohatlar (ekskursiyalar) tashkilotchisi;
Turizm agenti;
Chiptalarni (avia, temir yo`l va h.k.) bron qilish operatori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Turizm bo`yicha menejer (turoperator, sayohat tashkilotchisi) - 1439;
Konferensiyalar, ko`rgazmalar va boshqa tadbirlar tashkilotchilari (shu jumladan, to`y tashkilotchisi/koordinatori) - 3332;
Turizm bo`yicha inspektor - 3339;
Gid (turlari bo`yicha) - 5113;
Chipta kassiri - 5230.
BOSHLANG`ICH GURUH 4222
TELEFON, ELEKTRON YOKI BOSHQA
ALOQA VOSITALARIDAN FOYDALANUVCHI
MIJOZLAR TO`G`RISIDAGI MA`LUMOTLAR
BO`YICHA XODIMLAR
Telefon, elektron yoki boshqa aloqa vositalaridan foydalanuvchi mijozlar to`g`risidagi ma`lumotlar bo`yicha xodimlar mijozlarga maslahat va ma`lumot beradi, kompaniya yoki mahsulot, xizmat yoki siyosat so`rovlariga javob beradi, telefon yoki elektron pochta kabi elektron vositalardan foydalangan holda moliyaviy operatsiyalarni amalga oshiradi. Ular mijozlar yoki boshqa tashkilotlardan uzoqda joylashgan binolarda joylashgan bo`lib, ular haqida ma`lumot taqdim etiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
so`rovlarga javob berish, xizmatlar ko`rsatish uchun qo`ng`iroqlarni ko`rib chiqish yoki shikoyatlarni ko`rib chiqish bo`yicha mijozlardan kiruvchi qo`ng`iroqlar hamda aloqalarni qabul qilish;
kompyuter tizimiga talablarni aniqlash va axborotni kiritish; kerak bo`lganda boshqa bo`limlarga vazifalarni yuborish; miqdorni aniqlash yoki zarur to`lovlarni amalga oshirish;
mijozlarga xatlar, axborotnomalar va boshqa hujjatlarni yuborish;
mijozlarga qo`shimcha mahsulotlar yoki xizmatlar bo`yicha maslahat berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Call-markaz operatori;
Mijozlar bilan ishlash bo`yicha axborot xizmati xodimi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Aloqa kontakt-markazi operatori - 4223;
Internet orqali sotuvchi - 5244;
Telefon orqali tovar yoki xizmat taklif etuvchi sotuvchi - 5244;
Telemarketing sohasida sotuvchi - 5244.
Eslatma.
Axborot taqdim etish bo`yicha so`rovlarga javob beruvchi va/yoki bitimlar bo`yicha qo`lda amaliy operatsiyalarni bajaruvchi xodimlar 4222: Telefon, elektron yoki boshqa aloqa vositalaridan foydalanuvchi mijozlar to`g`risidagi ma`lumotlar bo`yicha xodimlar boshlang`ich guruhga kiritiladi. Maxsus xizmatlar, masalan, joyiga chiqib maslahat berish kabi faoliyat bilan shug`ullanuvchi shaxslar, mijozlar bilan ishlovchi aloqa markazlarida ishlash yoki ishlamasligidan qat`i nazar, tegishli ixtisoslashgan guruhlarga kiritiladi.
BOSHLANG`ICH GURUH 4223
TELEFON OPERATORLARI, TELEGRAF
OPERATORLARI VA SHU KABI XODIMLAR
Telefon operatorlari, telegraf operatorlari va shu kabi xodimlar konsollar yordamida telefon aloqalarini amalga oshiradi, telefon qo`ng`iroqlari va xizmat muammolari haqida xabarlarni qabul qiladi, shuningdek xodimlar yoki mijozlarga xabarlarni ro`yxatdan o`tkazadi hamda uzatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
telefon qo`ng`iroqlarini ulash, ushlab turish, uzatish va o`chirish uchun kommutatorlar va konsollarga texnik xizmat ko`rsatish;
chiquvchi qo`ng`iroqlar uchun ulanishni o`rnatish;
telefon qo`ng`iroqlarini tarqatish va xabarlarni yozib olish; xodimlar yoki mijozlarga xabarlarni yuborish;
operatsion tizim muammolarini tekshirish va ta`mirlash xizmatlarini xabardor qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aloqa tizimlari operatori;
Telefonist;
Telefon kommutatori operatori.
BOSHLANG`ICH GURUH 4224
MEHMONXONALAR, MOTELLAR
VA BOSHQA VAQTINCHA YASHASH JOYLARIDA
MIJOZLARNI KUTIB OLISH VA RO`YXATDAN
O`TKAZISH XODIMLARI
Mehmonxonalar, motellar va boshqa vaqtincha yashash joylarida mijozlarni kutib olish va ro`yxatdan o`tkazish xodimlari mehmonxonalarda va joylashtirish xizmatlarini ko`rsatadigan boshqa muassasalarda mehmonlarni qabul qiladi hamda ro`yxatga oladi. Ular xonalarni ajratadi, kalitlarni chiqaradi, mehmonxona xizmatlari haqida ma`lumot beradi, bron qiladi, yashashga tayyor bo`lgan xonalarning hisobini yuritadi, mijozlarni joylashtirish qoidalari haqida xabardor qiladi hamda turar joy uchun to`lov oladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yashashga tayyor xonalar inventarizatsiyasini o`tkazish, xonalarni bron qilish va joylashtirish;
kelgan mehmonlarni ro`yxatga olish, raqamlarni belgilash, mijozlarning kreditga layoqatliligini tekshirish va xona kalitlarini berish;
mehmonxona va boshqa mavjud xizmatlar haqida ma`lumot berish;
xonalar va bron qilish xonalarining mavjudligi to`g`risida ma`lumot berish;
uy-ro`zg`or va xizmat ko`rsatish bo`yicha mehmonlarning so`rovlarini, shuningdek kelib tushgan shikoyatlarni qondirish;
mijozlar uchun yuzaga keladigan biznes va texnik muammolarni hal qilish;
kompyuterlashtirilgan yoki qo`lda yozilgan tizim yordamida mehmonlar hisoblarini tuzish va tekshirish;
shaxsan yoki telefondan foydalangan holda xabarlarni qabul qilish va yuborish; mehmonlarni jo`natish haqidagi ma`lumotlarni tahlil qilish va to`lovlarni qabul qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Mehmonxona administratori;
Mehmonxona tungi auditori;
Ona va bola xonasi navbatchisi.
BOSHLANG`ICH GURUH 4225
AHOLI ORASIDA SO`ROV O`TKAZISH
BILAN SHUG`ULLANADIGAN XODIMLAR
(SOTSIOLOGIK SO`ROVDAN TASHQARI)
Aholi orasida so`rov o`tkazish bilan shug`ullanadigan xodimlar (sotsiologik so`rovdan tashqari) biznes mahsulotlari, xizmatlari va siyosatlari bo`yicha shikoyatlar bo`yicha shaxsiy, yozma, elektron pochta va telefon orqali so`rov o`tkazadi, ma`lumot beradi va odamlarni boshqa manbalarga yo`naltiradi. Ular mijozlar bilan yoki tovarlar va xizmatlar ishlab chiqaruvchilar bilan to`g`ridan-to`g`ri aloqa qilish mumkin bo`lgan joylarda ishlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
iste`molchilardan mahsulotlar, xizmatlar va siyosatlar haqida so`rash va ularning mavjudligi, joylashuvi, narxlari va boshqa tegishli masalalar haqida ma`lumot berish;
tashvishlar bo`yicha so`rovlarga javob berish hamda maslahat, ma`lumot va yordam berish;
so`rovlar va shikoyatlar to`g`risidagi ma`lumotlarni yozib olish;
jamoaviy so`rovlarni menejerlar yoki ekspert maslahatchilarga yuborish;
manfaatdor tomonlar uchun tegishli shakllar, ma`lumotlar to`plamlari va broshyuralarni ishlab chiqarish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aholi orasida so`rov o`tkazish bilan shug`ullanadigan xodim.
BOSHLANG`ICH GURUH 4226
TASHRIF BUYURUVCHILARNI
(MIJOZLAR, MEHMONLAR) QABUL QILISH
VA ULARGA AXBOROT BERISH
BO`YICHA XIZMATCHILAR
Tashrif buyuruvchilarni (mijozlar, mehmonlar) qabul qilish va ularga axborot berish bo`yicha xizmatchilar tashrif buyuruvchilar, mijozlar yoki mehmonlar bilan uchrashadi va ularni kutib oladi, ularning so`rovlariga javob beradi, shu jumladan uchrashuvlar tashkil qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tashrif buyuruvchilar, mehmonlar va mijozlarni kutib olish; mijozlarni qabul qilish;
ma`lumot yoki uchrashuvlarni taqdim etish bo`yicha telefon orqali suhbatlar o`tkazish; mijozlarni kerakli joyga yo`naltirish yoki kerakli odam bilan uchrashish;
ma`lumot bukletlari, broshyuralar yoki xaritalar bilan ta`minlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Axborot xizmati xodimi;
Ma`lumotlar berish xizmati (ma`lumot byurosi) navbatchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tibbiy ofisda mijozlarni qabul qilish xodimi - 3344;
Mehmonxona qabulxonasi xodimi - 4224.
BOSHLANG`ICH GURUH 4227
IJTIMOIY FIKRLARNI VA BOZOR
SHAROITLARINI O`RGANISH
Ijtimoiy fikrlarni va bozor sharoitlarini o`rganish odamlardan intervyu oladi va ularning keng doiradagi so`rov hamda bozor tadqiqotlari savollariga javoblarini yozib oladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
telefon orqali yoki shaxsan odamlar bilan bog`lanish va ularga suhbat maqsadini tushuntirish;
so`rovnomalar mazmuni va so`rovning maqsadlariga muvofiq so`rov o`tkazish;
javoblarni qog`ozga yozib olish yoki javoblarni kompyuterga asoslangan so`rov tizimida to`g`ridan-to`g`ri kompyuter ma`lumotlar bazasiga kiritish;
javoblardagi nomuvofiqliklarni aniqlash va bartaraf etish;
ishonchli ma`lumotlarni olishda muammolar bo`yicha so`rov homiylariga fikr- mulohazalarni taqdim etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Jamoatchilik fikrini o`rganish intervyuyeri;
Iste`molchilar o`rtasida so`rov o`tkazuvchi xodim.
BOSHLANG`ICH GURUH 4229
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRMAGAN, MIJOZLARGA MA`LUMOTLAR
BERISH BO`YICHA XIZMATCHILAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kirmagan, mijozlarga ma`lumotlar berish bo`yicha xizmatchilar, b.g.k. 422-kichik guruhga kirmagan mijozlar ma`lumotlari xodimlari kiradi. Masalan, u mijozlardan xizmatlarga muvofiqligini aniqlash uchun zarur bo`lgan ma`lumotlarni oladigan va qayta ishlaydigan xodimlarni o`z ichiga oladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
kasalxona xizmatlarini ko`rsatishga oid ma`lumotlarni olish va qayta ishlash uchun bemorlar bilan suhbat o`tkazish;
ushbu yordam bilan qamrab olinishi bilan bog`liq ma`lumotlarni to`plash uchun davlat yordamiga murojaat etuvchilar bilan suhbat o`tkazish;
taqdim etilgan ma`lumotlarning to`g`riligini tekshirish;
yordam berish, o`zgartirish, rad etish yoki tugatish tartibini boshlash;
yordam ko`rsatish tartibi bo`yicha imtiyozlar va da`volar bo`yicha ma`lumot berish hamda savollarga javob berish;
bemor yoki murojaat etuvchini, agar u xizmatlardan foydalanish huquqiga ega bo`lmasa boshqa tashkilotlarga yuborish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aeronavigatsiya ma`lumotlarini tayyorlash, hujjatlashtirish va hisobga olish bo`yicha xodim;
Aeroportda ro`yxatdan o`tkazuvchi.
O`RTACHA GURUH 43
MATERIAL QIYMATLILIKLAR HISOBI
VA RAQAMLI AXBOROTLARGA ISHLOV
BERISH SOHASIDAGI XIZMATCHILAR
Material qiymatliliklar hisobi va raqamli axborotlarga ishlov berish sohasidagi xizmatchilar buxgalteriya hisobi, statistik, moliyaviy va boshqa raqamli ma`lumotlarni olish, to`plash va qayta ishlash uchun hisob-kitoblarni amalga oshiradi, shuningdek biznes yuritish bilan bog`liq naqd pul operatsiyalari uchun javobgarlikni o`z zimmalariga oladi. Ushbu sinfda hisobga olinadigan ba`zi tadbirlar ishlab chiqarish siklining belgilangan sanalarida zarur bo`lgan ishlab chiqarilgan, sotib olingan, saqlanadigan, jo`natilgan tovarlar va materiallarning hisobini yuritish yoki boshqaruv jihatlarini hisobga olish, transportda yo`lovchi va yuk tashish vaqtini muvofiqlashtirish bilan bog`liq. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
buxgalteriya hisobini amalga oshirish, buxgalteriya hisoblarini yuritish va hisobotni tuzishda yordam berish;
mahsulot birligiga tannarx hisobini olib borish;
ish haqini qayta ishlash va ba`zi hollarda ish haqi paketlarini tayyorlash va ish haqini to`lash, biznes bilan bog`liq kassa operatsiyalari uchun javobgarlikni o`z zimmasiga olish;
statistik yoki aktuar ma`lumotlarni olish, tuzish va hisoblash;
sug`urta tashkiloti, bank yoki shunga o`xshash muassasada moliyaviy operatsiyalar bilan bog`liq ish yuritish ishlarini bajarish;
ishlab chiqarilgan, saqlangan, tayyor va jo`natilgan tovarlarni hisobga olish; olingan, zaxiradagi yoki chiqarilgan materiallarni hisobga olish;
ma`lum vaqt oralig`ida zarur bo`lgan ishlab chiqarish materiallari miqdorini aniqlash va ishlab chiqarish faoliyati jadvallarini tayyorlash va tekshirishda yordam berish;
operatsion jihatlarning hisobini yuritish, yo`lovchi va yuk tashish vaqtini muvofiqlashtirish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
431 Raqamli axborotlarga ishlov beruvchi xizmatchilar;
432 Sanoat, transport tashuvlari va materiallar hisobi faoliyati bilan band bo`lgan xizmatchilar.
KICHIK GURUH 431
RAQAMLI AXBOROTLARGA ISHLOV
BERUVCHI XIZMATCHILAR
Raqamli axborotlarga ishlov beruvchi xizmatchilar buxgalteriya hisobini oladi, to`playdi va amalga oshiradi, buxgalteriya hisobi, statistik, moliyaviy va boshqa raqamli ma`lumotlarni qayta ishlaydi, shuningdek biznes yuritish bilan bog`liq naqd pul operatsiyalari uchun javobgardir.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
buxgalteriya hisobi va hisobotini amalga oshirishda yordam berish; mahsulot birligiga tannarx hisobini olib borish;
ish haqini qayta ishlash va ba`zi hollarda ish haqi paketlarini tayyorlash va ish haqini to`lash, biznes bilan bog`liq kassa operatsiyalari uchun javobgarlikni o`z zimmasiga olish;
statistik yoki aktuar ma`lumotlarni olish, tuzish va hisoblash;
sug`urta tashkiloti, bank yoki shunga o`xshash muassasada moliyaviy operatsiyalar bilan bog`liq ish yuritish vazifalarini bajarish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
4311 Buxgalteriya operatsiyalari va hisobi bo`yicha xodimlar;
4312 Statistik, moliyaviy va sug`urta ma`lumotlarini qayta ishlash va hisoblash xodimlari;
4313 Ish vaqti va ish haqi hisobi bo`yicha xizmatchilar.
BOSHLANG`ICH GURUH 4311
BUXGALTERIYA OPERATSIYALARI
VA HISOBI BO`YICHA XODIMLAR
Buxgalteriya operatsiyalari va hisobi bo`yicha xodimlar hisob-kitoblarni amalga oshiradi, raqamli moliyaviy yozuvlarni tasniflaydi va qayd etadi. Ular ko`rsatkichlarni tartibga solish, o`tkazish va joylashtirishda ko`rsatilgan har qanday hisob-kitoblarni amalga oshiradi va buxgalteriya hisobida foydalanish uchun birlamchi moliyaviy ma`lumotlarni olish bo`yicha mas`uliyatni aniqlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
raqamlarni tekshirish, ularni ro`yxatdan o`tkazish va hujjatlarni to`g`ri kiritish uchun tekshirish, matematik aniqlik va to`g`ri kodlashni ta`minlash;
axborotni yozib olish, saqlash va tahlil qilish uchun buxgalteriya dasturlari bilan kompyuterda ishlash;
jurnallar, kitoblar va kompyuterlardan foydalangan holda moliyaviy hisobotlarni tayyorlash va yuritish uchun raqamli hamda moliyaviy ma`lumotlarni tasniflash, ro`yxatga olish va kompilyatsiya qilish;
belgilangan tartiblarga muvofiq hisob-kitoblarni amalga oshirish, veksellarni, schyot- fakturalarni, hisobvaraqlardan ko`chirmalarni va boshqa moliyaviy hisobotlarni tayyorlash va berish;
pul tushumlari, xarajatlar, debitorlik va kreditorlik qarzlari, foyda va zarar kabi masalalar bo`yicha statistik, moliyaviy, buxgalteriya va audit hisobotlari va jadvallarini tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Baho belgilovchi;
Hisob yurituvchi;
Buxgalteriya xizmati xodimi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Buxgalter (o`rta malakali) - 3313;
Buxgalter yordamchisi - 3313.
BOSHLANG`ICH GURUH 4312
STATISTIK, MOLIYAVIY VA SUG`URTA
MA`LUMOTLARINI QAYTA ISHLASH
VA HISOBLASH XODIMLARI
Statistik, moliyaviy va sug`urta ma`lumotlarini qayta ishlash va hisoblash xodimlari statistik yoki aktuar ma`lumotlarni oladi, to`playdi va hisoblaydi yoki sug`urta muassasalari, banklar va boshqa moliya institutlarining faoliyati bilan bog`liq ish yuritish ishlarini bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
sug`urta ro`yxatlarini qayta ishlash, bitimlarni bekor qilish va tasdiqlash, siyosatga o`zgartirishlarni hamda to`lovlarni amalga oshirish;
muntazam yoki maxsus axborot manbalari asosida statistik yoki aktuar ma`lumotlarni olish va umumlashtirish;
summalar, o`rtachalar, foizlar va boshqa ko`rsatkichlarni hisoblash, ularni kerakli jadval shaklida taqdim etish;
moliyaviy hujjatlarni tayyorlash, shuningdek foizlar, vositachilik yig`imlari va davlat boji bo`yicha qarzlarni hisoblash;
mijozlar yoki ish beruvchilar nomidan sotib olingan yoki sotilgan obligatsiyalar, aksiyalar va boshqa qimmatli qog`ozlar hisobini yuritish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Anderrayter (o`rta malakali);
Aktuar hisob-kitoblar xodimi;
Statistik ma`lumotlarni qayta ishlash bo`yicha yordamchi;
Brokerlik xizmati xodimi;
Sug`urta brokerlik xodimi;
Obligatsiyalar bo`yicha xizmatchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Qimmatli qog`ozlar brokeri - 3311;
Buxgalter yordamchisi - 3313;
Texnik-statistik - 3314;
Savdo brokeri - 3324;
Buxgalteriya xizmati xodimi - 4311;
Hisob yurituvchi - 4311.
BOSHLANG`ICH GURUH 4313
ISH VAQTI VA ISH HAQI HISOBI
BO`YICHA XIZMATCHILAR
Ish vaqti va ish haqi hisobi bo`yicha xizmatchilar ish haqi to`g`risidagi ma`lumotlarni to`playdi, tekshiradi va qayta ishlaydi, bo`limlar, tashkilotlar xodimlariga to`lovlar va imtiyozlar miqdorini ularning holatini hisobga olgan holda hisoblab chiqadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
qo`lda hisoblash yoki kompyuterlashtirilgan tizimdan foydalangan holda ish haqi va nafaqalarni hisoblash uchun xodimlarning ish vaqti, ta`tillari va qo`shimcha ish vaqtining hisobini yuritish;
soliqlar, kasaba uyushmalari, sug`urta va pensiya badallari kabi yalpi va sof ish haqi hamda chegirmalarni ko`rsatuvchi xodimlar uchun ish haqini hisoblash qoidalarini tayyorlash va ko`rib chiqish;
chek yoki pul o`tkazmasi orqali xodimlarga to`lovlar va nafaqa to`lovlarini tayyorlash; ish haqini belgilashda xatolarni aniqlash va bartaraf etish uchun ish vaqtini hisoblash jadvallari, ish jadvallari, ish haqi va boshqa ma`lumotlarni ko`rib chiqish;
ish vaqtini, ishlagan soatlar sonini va nomuvofiqliklarni to`lashni tekshirish, tegishli hujjatlarga tuzatuvchi ma`lumotlarni kiritish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
G`aznachi;
Tabelchi;
To`lovlar bo`yicha xizmatchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Buxgalter (o`rta malakali) - 3313;
Buxgalter yordamchisi - 3313;
Buxgalteriya xizmati xodimi - 4311;
Hisob yurituvchi - 4311.
KICHIK GURUH 432
SANOAT, TRANSPORT TASHUVLARI
VA MATERIALLAR HISOBI FAOLIYATI BILAN
BAND BO`LGAN XIZMATCHILAR
Sanoat, transport tashuvlari va materiallar hisobi faoliyati bilan band bo`lgan xizmatchilar ishlab chiqarilgan, sotib olingan, zaxiraga qo`yilgan, jo`natilgan tovarlar va ishlab chiqarish uchun zarur bo`lgan materiallarning rejalar bo`yicha hisobini yuritadi yoki boshqaruv jihatlarini hisobga oladi va yo`lovchi va yuklarni tashish vaqtini kelishib oladi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
ishlab chiqarilgan, omborga yuborilgan, tugallangan va jo`natilgan tovarlarni hisobga olish;
qabul qilingan, omborga yuborilgan yoki berilgan materiallarni hisobga olish;
ma`lum vaqt oralig`ida zarur bo`lgan ishlab chiqarish materiallari miqdorini aniqlash va ishlab chiqarish faoliyati jadvallarini tayyorlash hamda tekshirishda yordam berish;
operatsion jihatlarning hisobini yuritish va yo`lovchi va yuk tashish vaqtini muvofiqlashtirish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
4321 Omborlarda moddiy boyliklarni hisobga olish, qabul qilish va berish bilan band bo`lgan xodimlar;
4322 Ishlab chiqarish, sanoat, energetika sohasi (ishlab chiqarishni rejalashtirish) mahsulotlarni hisobga olish bilan shug`ullanadigan xodimlar;
4323 Transportni hisobga olish bilan shug`ullanadigan xodimlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 4321
OMBORLARDA MODDIY BOYLIKLARNI
HISOBGA OLISH, QABUL QILISH VA BERISH
BILAN BAND BO`LGAN XODIMLAR
Omborlarda moddiy boyliklarni hisobga olish, qabul qilish va berish bilan band bo`lgan xodimlar ishlab chiqarilgan tovarlar va ishlab chiqarish uchun qabul qilingan, tortilgan, berilgan, jo`natilgan yoki omborga jo`natilgan materiallarning hisobini yuritadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tovarlarni qabul qilish va jo`natishni tashkil etish va nazorat qilish va tegishli hujjatlarni yuritish;
ombor hisobini yuritish, tovarlar zaxiralarini tekshirish, ehtiyojlarni baholash va omborga saqlash uchun so`rovlarni qabul qilish;
asboblar, ehtiyot qismlar yoki boshqa jihozlarni qabul qilish, saqlash, berish va tegishli yozuvlarni yuritish;
qabul qilingan, chiqarilgan, ishlab chiqarilgan yoki jo`natilgan tovarlarni tortish va tegishli yozuvlarni yuritish;
saqlash uchun olingan mebel va boshqa narsalarni inventarizatsiya qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Moddiy qiymatlarni qabul qilish, saqlash, tarqatish va hisobini yuritish bo`yicha texnik;
Ombor hisobchisi;
Omborchi;
Xomashyo va tayyor mahsulotlar hisobini yuritish bo`yicha texnik.
BOSHLANG`ICH GURUH 4322
ISHLAB CHIQARISH, SANOAT, ENERGETIKA
SOHASI (ISHLAB CHIQARISHNI REJALASHTIRISH)
MAHSULOTLARNI HISOBGA OLISH BILAN
SHUG`ULLANADIGAN XODIMLAR
Ishlab chiqarish, sanoat, energetika sohasi (ishlab chiqarishni rejalashtirish) mahsulotlarni hisobga olish bilan shug`ullanadigan xodimlar ishlab chiqarish, qurilish yoki shunga o`xshash dasturlar uchun ma`lum vaqt oralig`ida zarur bo`lgan materiallar miqdorini hisoblab chiqadi va ishlab chiqarish jadvallarini tayyorlaydi va tekshiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ishlab chiqarish dasturini bajarish uchun zarur bo`lgan materiallarning miqdori, sifati va turlarini hisoblash;
kerakli materiallarni yetkazib berish jadvallarini tayyorlash, zarur bo`lganda materiallar mavjudligini ta`minlash va tegishli yozuvlarni yuritish;
mijozlar buyurtmalari, ishlab chiqarish quvvati va mehnat unumdorligi asosida ishlab chiqarish jadvallarini tayyorlash yoki tayyorlashga yordam berish;
zaxiralarni tekshirish, yetkazib berishni tashkil etish va kechikishlarni tekshirish;
bo`limlar o`rtasida xom ashyo va materiallarni qayta ishlash va harakatlanish bosqichlarini hisobga olish va muvofiqlashtirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Xomashyo, yarim tayyor mahsulotlar va tayyor mahsulotni qabul qiluvchi;
Tashish hujjatlarining hisobchisi;
Elektromexanika xizmati dispetcheri.
BOSHLANG`ICH GURUH 4323
TRANSPORTNI HISOBGA OLISH BILAN
SHUG`ULLANADIGAN XODIMLAR
Transportni hisobga olish bilan shug`ullanadigan xodimlar ekspluatatsiya jihatlarini hisobga oladi va temir yo`l, avtomobil, havo yo`lovchi va yuk operatsiyalari vaqtini kelishib oladi hamda boshqaruv uchun hisobotlar tayyorlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ekspluatatsiya jihatlarini hisobga olish, yo`lovchi va yuk tashish vaqtini muvofiqlashtirish; temir yo`l tizimining bir qismi yoki hududida an`anaviy temir yo`l poyezd yo`nalishlarini boshqarish va tegishli yozuvlarni yuritish;
temir yo`l hovlisida qayta ishlangan mahsulotlarni boshqarish, nazorat qilish va hisobga olish;
avtomobil transporti sohasidagi operativ faoliyatni muvofiqlashtirish va hisobga olish,
masalan, transport vositalari va haydovchilar harakatini taqsimlash va rejalashtirish, transport vositalarini yuklash va tushirish va tranzitda tovarlarni saqlash;
havo yo`lovchi va yuk tashish sohasidagi operativ faoliyatni muvofiqlashtirish, hisobga olish, yo`lovchilar ro`yxatlari hamda yuk deklaratsiyasini tuzish;
boshqaruv uchun hisobotlar tayyorlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Vagon deposi dispetcheri; Lokomotiv deposi dispetcheri;
Yo`l dispetcheri.
O`RTACHA GURUH 44
BOSHQA OFIS XIZMATCHILARI
Boshqa ofis xizmatchilari pochtani saralaydi va yetkazib beradi, hujjatlar fayllarini tayyorlaydi, ma`lumotlarni qayta ishlaydi, xodimlarning yozuvlarini yuritadi, materiallarni asl nusxalari bilan tekshiradi, o`qish yoki yozishni bilmaydiganlarga yordam beradi va boshqa turli xil ixtisoslashtirilgan texnik vazifalarni bajaradi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruh xodimlari tomonidan bajariladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
kutubxona kitoblarini sotib olish, kreditlash va qaytarish bilan bog`liq ma`lumotlarni qayd etish;
kadrlar hisobini yuritish;
turli hujjatlar va boshqa materiallarni tasniflash hamda taqdim etish;
pochta bo`limlaridan, shuningdek tashkilot doirasidagi pochta jo`natmalarini saralash, hisobga olish va yetkazib berish; kodlash;
dalillarni tuzatish;
bir qator turli xil texnik funksiyalarni bajarish;
o`qish yoki yozishga qodir bo`lmagan shaxslar nomidan yozish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
441 Boshqa ofis xizmatchilari.
KICHIK GURUH 441
BOSHQA OFIS XIZMATCHILARI
Boshqa ofis xizmatchilari pochtani saralaydi va yetkazib beradi, hujjatlar fayllarini tayyorlaydi, ma`lumotlarni qayta ishlaydi, xodimlarning yozuvlarini yuritadi, materiallarni asl nusxalar bilan tekshiradi, o`qish va yozishni bilmaydigan shaxslarga yordam beradi va boshqa turli xil ixtisoslashtirilgan texnik vazifalarni bajaradi.
Ushbu kichik guruh xodimlarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
kutubxona kitoblarini sotib olish, qarzga berish va qaytarish to`g`risidagi ma`lumotlarni qayd etish;
turli hujjatlar va boshqa materiallarni tasniflash va taqdim etish; kadrlar hisobini yuritish;
pochta aloqasi bo`limlaridan, shuningdek tashkilot ichida va tashqarisida pochta jo`natmalarini saralash, hisobga olish va yetkazib berish;
kodlash; dalillarni tuzatish;
bir qator turli xil texnik funksiyalarni bajarish;
o`qish yoki yozishga qodir bo`lmagan shaxslar nomidan yozish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
4411 Kutubxonalar va kartotekalar xodimlari;
4412 Pochta xizmati xodimlari;
4413 Kodlovchilar, musahhihlar va shifrlovchilar;
4414 Ma`lumot ko`chiruvchilar va shu kabi xodimlar;
4415 Ro`yxatga oluvchilar va nusxa ko`chiruvchilar;
4416 Kadrlar (xodimlar) hujjatlarini yuritish bo`yicha xizmatchilar;
4419 Boshqa guruhlarga kiritilmagan shu kabi xodimlar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 4411
KUTUBXONALAR VA KARTOTEKALAR XODIMLARI
Kutubxonalar va kartotekalar xodimlari kutubxona materiallarini qarzga beradi va oladi, kitoblarni saralaydi va javonga joylashtiradi, audio va video yozuvlar, davriy nashrlar, risolalar, gazeta va jurnallarni oladi, kutubxona foydalanuvchilariga kutubxona haqida umumiy ma`lumot beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
kutubxona kitoblari va boshqa materiallarni qarzga berish va olish; kitoblar va boshqa kutubxona materiallarini javonlarga joylashtirish;
blankalarni qo`lda va elektron tarzda to`ldirish, qayta ishlash va ba`zan matn terish kabi ish yuritish ishlarini bajarish;
obuna jurnallarini yuritish;
kutubxona foydalanuvchilariga asosiy kutubxona materiallaridan foydalanishda va kutubxonalararo ma`lumotlarni yordam berish;
kitoblar va boshqa nashrlarni sotib olish, kreditlash va qaytarish bilan bog`liq kutubxona yozuvlarini yuritish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kutubxonachi yordamchisi;
Hisobga olish bo`yicha xizmatchi (kutubxona);
Videotekachi.
BOSHLANG`ICH GURUH 4412
POCHTA XIZMATI XODIMLARI
Pochta xizmati xodimlari pochta aloqasi bo`limlarida yoki tegishli tashkilotlarda, shuningdek, ichki va tashqarida pochta xizmatining saralash, hisobga olish, yetkazib berish va boshqa vazifalarini bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
davlat pochta bo`limlarida yoki xususiy pochta jo`natmalarida pochta jo`natmalarini amalga oshirish;
pochta jo`natmalarini saralash va xonadonlar va tashkilotlarga yetkazib berish; mijozning iltimosiga binoan yetkazib berishni tasdiqlovchi hisobotlarni taqdim etish;
oddiy kiruvchi va chiquvchi yozishmalarni saralash, saqlash hamda turli muassasalarga chiquvchi xatlarni jo`natish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Pochta aloqasi operatori;
Pochta jo`natmalari va davriy nashrlar bo`yicha saqlovchi;
Pochtalon;
Feldyeger.
BOSHLANG`ICH GURUH 4413
KODLOVCHILAR, MUSAHHIHLAR
VA SHIFRLOVCHILAR
Kodlovchilar, musahhihlar va shifrlovchilar ma`lumotlarni kodlaydi, dalillarni tekshiradi, to`g`rilaydi va turli ish yuritish vazifalarini bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ma`lumotlarni keyingi qayta ishlash maqsadida ularni kodlash va kodlar bo`yicha ma`lumotlarni tasniflash;
chop etish uchun tayyorlangan matnlar va tegishli materiallarni tekshirish, asl nusxa bilan solishtirish, xatolarni tuzatish va belgilangan qoidalarga muvofiq printer uchun matnlarni belgilash;
bosma blankalarni saralash va ularning identifikatsiya raqamlarini belgilash; varaqlarni to`ldirish yoki saralash uchun hujjatlarni saralash;
sirkulyarlar, broshyuralar va konvertlarga qo`lda murojaat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kodlovchi;
Elektron hujjatlarni raqamlovchi.
BOSHLANG`ICH GURUH 4414
MA`LUMOT KO`CHIRUVCHILAR
VA SHU KABI XODIMLAR
Ma`lumot ko`chiruvchilar va shu kabi xodimlar aholini ro`yxatga oluvchilar va boshqa tegishli xodimlar o`qish va yozishni bilmaydigan shaxslar nomidan xat yozadi va blankalarni to`ldiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
o`qish va yozishni bilmaydigan shaxslarga xatlar va boshqa yozma materiallarni o`qish, zarur ma`lumotlarni taqdim etish va ularni izohlash;
birovning nomidan xat yozish va blankalarni to`ldirish;
jismoniy shaxslarga maslahatlar berish, shuningdek davlat tomonidan belgilangan va boshqa rasmiy shakllar bo`yicha tushuntirishlar berish va to`ldirishda yordam berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Brayl usulida notalarni ko`chiruvchi;
Notalarni ko`chiruvchi.
BOSHLANG`ICH GURUH 4415
RO`YXATGA OLUVCHILAR VA
NUSXA KO`CHIRUVCHILAR
Ro`yxatga oluvchilar va nusxa ko`chiruvchilar yozishmalarni, kartochkalarni, schyot- fakturalarni, kvitansiyalarni va boshqa hujjatlarni alifbo yoki raqamlar tartibida yoki foydalaniladigan hisob tizimiga muvofiq ro`yxatdan o`tkazadi. Zarur bo`lganda hujjatlarni nusxalash, skanerlash yoki faks orqali topadi va fayldan oladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
materiallarni mazmuni, maqsadi, foydalanuvchi mezonlari yoki xronologik, alifbo yoki raqamli tartib kabi ko`rsatmalarga muvofiq saralash va tasniflash;
materiallarni tortmalar, shkaflar va qutilarga joylashtirish; so`rov bo`yicha fayllardan materiallarni topish va chiqarish;
fayllarda saqlanadigan va olingan materiallarning hisobini yuritish; hujjatlarni nusxalash, skanerlash yoki fakslash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kodifikator;
Nusxa ko`chiruvchi xodim;
Ro`yxatga oluvchi xodim.
BOSHLANG`ICH GURUH 4416
KADRLAR (XODIMLAR) HUJJATLARINI
YURITISH BO`YICHA XIZMATCHILAR
Kadrlar (xodimlar) hujjatlarini yuritish bo`yicha xizmatchilar boshqa ishga o`tkazish va lavozimga ko`tarilish, xodimlarning ish faoliyatini baholash, xodimlar tomonidan olingan va hisoblangan ta`tillar, ish haqi, malaka va o`qitish kabi ma`lumotlarni o`z ichiga olgan kadrlar yozuvlarini yuritadi va yangilaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ish staji, ish haqi, attestatsiya, malaka va tayyorgarlik, ta`tillar, foydalanilgan va to`plangan ma`lumotlarni yangilash;
yangi tayinlangan xodimlarga tegishli yozuvlarni yuritish va ma`lumotlarning to`liqligini tekshirish;
ishga joylashish va lavozimda ko`tarilish uchun arizalarni ko`rib chiqish, ariza beruvchilarga natijalar bo`yicha maslahat berish;
shartlar va shartlarga muvofiq ishga joylashish bo`yicha so`rovlarni qabul qilish va ularga javob berish;
bo`sh ish o`rinlari va tanlovlar to`g`risida e`lonlar yuborish;
qo`llanmalar va avtomatlashtirilgan hujjatlarni topshirish, ro`yxatga olish tizimlarini yuritish va yangilash, xodimlar faoliyatiga oid hisobotlar va hujjatlarni tuzish hamda tayyorlash;
so`rov bo`yicha yozuvlarni saqlash va xodimlar yozuvlari hamda fayllarini olish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Viza va mehnat ruxsatnomalari bo`yicha xodim;
Kadrlar bo`yicha xodim;
Kadrlar bo`yicha yordamchi.
BOSHLANG`ICH GURUH 4419
BOSHQA GURUHLARGA KIRITILMAGAN
SHU KABI XODIMLAR, B.G.K.
Boshqa guruhlarga kiritilmagan shu kabi xodimlar, b.g.k. 4: Ish yuritish bo`yicha yordamchi xodimlar asosiy guruhning boshqa guruhlariga kiritilmagan ofis xodimlarini o`z ichiga oladi. Masalan, bu guruhga yozishmalar olib boruvchi, matbuotdan ma`lumot oluvchi va nashriyot xodimlari kiradi.
Ularning majburiyatlari quyidagilarni o`z ichiga olishi mumkin:
reklamalarni saralash, materiallarning nusxalarini yozish va tahrirlash, reklama narxlarini hisoblash va mijozlardan hisob-kitob qilish uchun mijozlar buyurtmalarini qabul qilish;
ishbilarmonlik va davlat yozishmalarini yuritish, shu jumladan ma`lumot va yordam so`rovlariga javob berish, zararni qoplash bo`yicha da`volar, kredit va to`lovlar bo`yicha so`rovlar hamda ichki shikoyatlar bilan ishlash;
davriy nashrlar, reklamalar, kataloglar, ma`lumotnomalar va boshqa materiallarni nashrga tayyorlashga ko`maklashish;
xodimlar va mijozlarni qiziqtirgan nashr etilgan maqolalarni topish uchun gazetalar, jurnallar, press-relizlar va boshqa nashrlarni o`qish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ijara punkti qabul qiluvchisi;
Pasportchi;
Texnik-inspektor;
Kadrlar va maxsus ish bo`yicha inspektor.
ASOSIY GURUH 5
SAVDO VA XIZMAT KO`RSATISH
SOHASI XODIMLARI
Savdo va xizmat ko`rsatish sohasi xodimlari sayohat, uy xo`jaligi, ovqatlanish, shaxsiy parvarish, yong`in va qo`riqlash bilan bog`liq turli xil shaxsiy va mulkiy himoya xizmatlarini taqdim etadi, yoki ulgurji, chakana savdo do`konlari va shunga o`xshash muassasalarda, shuningdek, savdo rastalari va bozorlarda tovarlarni namoyish qilish hamda sotish bilan shug`ullanadi. Ushbu asosiy guruhga kiritilgan ko`pchilik mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Xizmat ko`rsatish va savdo sohalari xodimlarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
sayohat paytida xizmatlarni tashkil etish va ko`rsatish; uy xo`jaligi ishlarini bajarish;
oziq-ovqat va ichimliklar tayyorlash hamda xizmat ko`rsatish; bolalarga enagalik qilish;
uyda va tashkilotlarda shaxsiy parvarish va asosiy tibbiy xizmatlarni, shu jumladan sartaroshlik va go`zallik xizmatlarini ko`rsatish;
to`y va dafn marosimini o`tkazish;
fuqarolar va mulkni yong`in hamda qonunga xilof harakatlardan himoya qilish sohasida xizmatlar ko`rsatish;
tartibni saqlash;
reklama maqsadlarida, badiiy ko`rgazmalarda va mahsulot ko`rgazmalarida jonli model sifatida ishlash;
ulgurji va chakana savdo tashkilotlarida, shuningdek, savdo rastalari va bozorlarda tovarlarni sotish;
potensial xaridorlarga tovarlarni namoyish qilish.
Ularning vazifalari boshqa xodimlarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin.
Ushbu asosiy guruhning mashg`ulotlari quyidagi o`rtacha guruhlarga bo`linadi:
51 Individual xizmatlar sohasidagi xodimlar;
52 Sotuvchilar;
53 Yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar;
54 Xususiy mulk va fuqarolarni muhofaza qilish xizmati.
O`RTACHA GURUH 51
INDIVIDUAL XIZMATLAR
SOHASIDAGI XODIMLAR
ndividual xizmatlar sohasidagi xodimlar sayohat, uy xo`jaligi ishlari, ovqatlanish, mehmondo`stlik, sartaroshlik va go`zallik xizmatlari, hayvonlarni parvarish qilish va o`rgatish va boshqa shaxsiy xizmatlarni taqdim etadi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu o`rtacha guruhdagi ishchilarning mas`uliyati odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: sayohat va diqqatga sazovor joylarni ko`rish bilan bog`liq xizmatlarni tashkil etish va ko`rsatish;
uy xo`jaligi ishlarini bajarish;
oziq-ovqat va ichimliklar tayyorlash hamda xizmat ko`rsatish; sartaroshlik va go`zallik salonlarida xizmat ko`rsatish;
to`y va dafn marosimini o`tkazish;
hayvonlarni parvarish qilish va o`qitish;
odamlarga transport vositalarini boshqarishga o`rgatish; hamrohlik va boshqa shaxsiy xizmatlar.
Ularning vazifalari boshqa xodimlarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
511 Sayohatlarda gidlar va jamoat transport xizmati bo`yicha xizmat ko`rsatuvchi xodimlar;
512 Oshpazlar;
313 Ofitsiantlar va bufetchilar;
514 Sartaroshlar, kosmetologlar va shunga o`xshash faoliyat;
515 Xo`jalik ishlari yuritish bo`yicha yordamchilar;
516 Individual xizmatlar bo`yicha boshqa xodimlar.
KICHIK GURUH 511
SAYOHATLARDA GIDLAR VA JAMOAT
TRANSPORT XIZMATI BO`YICHA XIZMAT
KO`RSATUVCHI XODIMLAR
Sayohatlarda gidlar va jamoat transport xizmati bo`yicha xizmat ko`rsatuvchi xodimlar samolyot, poyezd, kema, avtobus yoki boshqa transport vositalarida sayohat qilish, shuningdek, turistik sayohatlar, diqqatga sazovor joylar va ekskursiyalarda jismoniy shaxslar yoki odamlar guruhiga hamrohlik qilish bilan bog`liq turli xil individual xizmatlarni taqdim etadi.
Bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
yo`lovchilarning qulayligi va xavfsizligini ta`minlash; oziq-ovqat va gazaklarni taqsimlash;
sayohat bilan bog`liq ma`lumotlar va savollarga javoblar berish; jamoat transportida chiptalarni yig`ish yoki berish;
Diqqatga sazovor joylar yoki ekskursiyalarda shaxslar yoki guruhlarga hamrohlik qilish va diqqatga sazovor joylar haqida ma`lumot berish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
5111 Bortkuzatuvchilar va yo`lda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar;
5112 Jamoat transporti konduktorlari va nazoratchilari;
5113 Gidlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 5111
BORTKUZATUVCHILAR VA YO`LDA
XIZMAT KO`RSATUVCHI XODIMLAR
Bortkuzatuvchilar va yo`lda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar yo`lovchilarning qulayligi va xavfsizligini ta`minlaydi, oziq-ovqat va ichimliklar bilan ta`minlaydi, shaxsiy xizmatlarni ko`rsatadi (odatda samolyot yoki kema bortida). Ular ishning tozalik va tartibni saqlash, kemalarda madaniy-ma`rifiy tadbirlarni o`tkazish kabi jihatlarini rejalashtirish va muvofiqlashtirishda ishtirok etishlari mumkin.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
samolyot yoki kemaga kirishda yo`lovchilarni kutib olish, chiptalar yoki bortga chiqish talonlarini tekshirish va yo`lovchilarni o`rindiqlari yoki kabinalariga kuzatib borish;
kislorodli niqoblar, xavfsizlik kamarlaridan va qutqaruv jiletlaridan foydalanish kabi xavfsizlik va favqulodda vaziyatlarda tartib-qoidalarni e`lon qilish, tushuntirish yoki namoyish qilish;
oldindan tayyorlangan oziq-ovqat va ichimliklarni tartibga solish va ularga xizmat ko`rsatish;
bojsiz va boshqa tovarlarni sotish;
yo`lovchilarning umumiy ehtiyojlari va qulayligi haqida qayg`urish, talablarni qondirish va salonlarda tozalik va tartibni saqlash;
yo`lovchilarga yo`l-yo`riq ko`rsatish va yo`lovchilarga avariya holatlari sodir bo`lgan taqdirda, masalan, favqulodda qo`ngandan keyin havo kemasidan evakuatsiya qilishda belgilangan tartiblarga rioya qilishda yordam berish;
birinchi tibbiy yordam to`plamlari va boshqa avariya vositalarining ish holatini tekshirish; halokatga uchragan yo`lovchilarga birinchi yordam ko`rsatish;
ob-havo, balandlik, marshrut, favqulodda vaziyat tartib-qoidalari, ekipajni muvofiqlashtirish, parvoz davomiyligi, taqdim etilgan oziq-ovqat, ichimliklar va yo`lovchilar soni bo`yicha parvoz oldidan yo`l-yo`riqlar berishda qatnashish;
yo`lovchilar va havo kemalarini uchish va qo`nish uchun tayyorlash;
alohida ehtiyojlarni aniqlash hamda kichik bolalar, qariyalar yoki nogironligi bo`lgan shaxslar kabi yo`lovchilarga yordam ko`rsatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bortkuzatuvchi;
Yuk va maxsus vagonlar kuzatuvchisi;
Yo`lovchi vagonlar kuzatuvchisi, tezyurar poyezd styuardi.
BOSHLANG`ICH GURUH 5112
JAMOAT TRANSPORTI KONDUKTORLARI
VA NAZORATCHILARI
Jamoat transporti konduktorlari va nazoratchilari chiptalarni tekshiradi va rasmiylashtiradi, poyezdlar, tramvaylar, avtobuslar va boshqa jamoat transportida yo`lovchilarning xavfsizligi va qulayligini ta`minlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
chiptalar, vaucherlar yoki tariflarni yig`ish, berish va ilgari chiqarilgan chiptalarni tekshirish;
yo`lovchi poyezdlaridagi yotib ketiladigan vagonlar va ularning yo`lovchilariga xizmat ko`rsatish;
kerak bo`lganda, ayniqsa, keksa, kasal yoki imkoniyati cheklangan yo`lovchilar uchun samolyotga chiqish, turar joy va bagajni tashishda yordam berish;
yo`lovchilar uchun eshiklarni ochish va yopish;
jo`nashdan oldin jihozlarning xavfsizligini tekshirish;
haydovchilarga to`xtash yoki ketish haqida signal berish;
transport vositalariga chiqishda, yo`nalishlar va to`xtash joylarini e`lon qilishda yo`lovchilar bilan salomlashish;
xavfsizlik talablariga rioya etilishini ta`minlash;
yo`lovchilarning so`rovlari va shikoyatlariga javob berish, bekatlar va boshqa bekatga o`tish joylari haqida ma`lumot berish;
kutilmagan vaziyatlar yoki baxtsiz hodisalar yuz berganda zarur choralarni ko`rish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Avtobus konduktori;
Pochta vagonlari texnik nazoratchisi;
Chipta nazoratchisi;
Yuk poyezdlari konduktori.
BOSHLANG`ICH GURUH 5113
GIDLAR
Gidlar odamlarga yoki jamoalarga tarixiy joylar, sanoat tashkilotlari va tematik bog`lar kabi diqqatga sazovor joylarni o`rganish uchun sayohatlarda hamrohlik qiladi. Ular diqqatga sazovor joylar haqida ma`lumot va ularning xususiyatlari haqida qo`shimcha ma`lumot beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
sayyohlarga sayohatlar va diqqatga sazovor joylarni tomosha qilishda hamrohlik qilish hamda ularga rahbarlik qilish;
tashrif buyuruvchilarni muzeylar, ko`rgazmalar, tematik bog`lar, zavodlar va boshqa sanoat tashkilotlari kabi diqqatga sazovor joylarga kuzatib borish;
diqqatga sazovor joylar va ko`rgazmalar haqida muloqot qilish va ma`lumot berish hamda savollarga javob berish;
bolalar bilan o`quv mashg`ulotlarini o`tkazish;
tashrif buyuruvchilarni obyektda yoki sayohat paytida amaldagi xavfsizlik qoidalari va tartiblarga rioya qilishlarini nazorat qilish;
tashrif buyuruvchilarni va sayohat ishtirokchilarini kutib olish, ro`yxatdan o`tkazish va har qanday zarur talon yoki himoya vositalarini berish;
tarqatma materiallarni tarqatish, audiovizual taqdimotlar o`tkazish va turistik obyektlarda qabul qilingan tartib va qoidalarni tushuntirish;
guruhlarning jismoniy xavfsizligini ta`minlash va xavf tug`ilganda birinchi yordam ko`rsatish hamda evakuatsiya qilish kabi choralarni ko`rish;
yo`lda yuzaga keladigan muammolarni va xizmat ko`rsatish yoki turar joy bilan bog`liq muammolarni hal qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Gid (turlari bo`yicha);
Turistik gid;
Ekskursiya yetakchisi.
KICHIK GURUH 512
OSHPAZLAR
Oshpazlar retseptlar bo`yicha yoki bosh oshpazlar nazorati ostida mehmonxonalar, restoranlar va boshqa ovqatlanish tashkilotlarida, kemalarda, yo`lovchi poyezdlarida va shaxsiy uylarda ovqatni rejalashtiradi, tashkil qiladi, tayyorlaydi va tarqatadi.
Vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
menyuni rejalashtirish;
ovqat tayyorlash va tarqatish;
oshxona yordamchilari ishini rejalashtirish, nazorat qilish, boshqarish va muvofiqlashtirish;
mahsulot sifatini tekshirish;
retseptlar bo`yicha va o`zining xohishi bo`yicha ingrediyentlarni tortish, o`lchash va aralashtirish;
pechlar, panjaralar, mangallar va boshqa oshxona jihozlarining haroratini nazorat qilish; oshxona, oshxona anjomlari, xizmat ko`rsatish joylari va boshqalarni tekshirish hamda tozalash;
oziq-ovqat mahsulotlari bilan ishlashda xavfsizlik va gigiyena qoidalarini ta`minlash; panjara, broyler va shu kabi katta oshxona jihozlarida ishlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
5120 Oshpazlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 5120
OSHPAZLAR
Oshpazlar retseptlar bo`yicha yoki bosh oshpazlar nazorati ostida mehmonxonalar, restoranlar va boshqa ovqatlanish tashkilotlarida, kemalarda, yo`lovchi poyezdlarida va shaxsiy uylarda ovqatni rejalashtiradi, tashkil qiladi, tayyorlaydi va tarqatadi.
Vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
menyuni rejalashtirish;
ovqat tayyorlash va tarqatish;
oshxona yordamchilari ishini rejalashtirish, nazorat qilish, boshqarish va muvofiqlashtirish;
mahsulot sifatini tekshirish;
retseptlar bo`yicha va o`zining xohishi bo`yicha ingrediyentlarni tortish, o`lchash va aralashtirish;
pechlar, panjaralar, mangallar va boshqa oshxona jihozlarining haroratini nazorat qilish;
oshxona, oshxona anjomlari, xizmat ko`rsatish joylari va boshqalarni tekshirish hamda tozalash;
oziq-ovqat mahsulotlari bilan ishlashda xavfsizlik va gigiyena qoidalarini ta`minlash; panjara, broyler va shu kabi katta oshxona jihozlarida ishlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kulinar;
Oshpaz-brigadir;
Oshpaz.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Restoran boshlig`i (direktori, rahbari, mudiri) - 1412;
Kafe direktori - 1412;
Bosh oshpaz - 3434;
Tez tayyorlanadigan taomlarni tayyorlovchi - 9411.
Eslatma.
Xodimlarni boshqarish va nazorat qilish ishining muhim tarkibiy qismi bo`lmagan kichik kafelar, restoranlar va barlarning xodimlari bajaradigan asosiy vazifalarga qarab 5120: Oshpazlar, 5131: Ofitsiantlar yoki 5132: Bufetchilar boshlang`ich guruhlarida klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 513
OFITSIANTLAR VA BUFETCHILAR
Ofitsiantlar va bufetchilar savdo-sotiq ovqatlanish va ichimlik tashkilotlari, klublar, muassasalar va oshxonalarda, kemalar bortida va yo`lovchi poyezdlarida ovqat va ichimliklar beradi.
Amalga oshiriladigan majburiyatlar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: barni to`g`ri qayta tiklashga yordam berish;
ishlatilgan idishlarni yuvish va bar maydonini tozalash; barda alkogolli va alkogolsiz ichimliklar berish;
stollarga toza dasturxon, vilkalar, pichoq, plastinka va idish-tovoqni joylashtirish; oziq-ovqat va ichimliklar bilan ta`minlash;
mavjud vinolar va ularni yetkazib berish bo`yicha tavsiyalar berish;
oziq-ovqat va/yoki ichimliklarga buyurtmalar qabul qilish va buyurtmalarni oshxonaga jo`natish;
hisob-faktura va to`lovni qabul qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
5131 Ofitsiantlar;
5132 Bufetchilar.
BOSHLANG`ICH GURUH 5131
OFITSIANTLAR
Ofitsiantlar tashkilotlarda va oshxonalarda, kemalar bortida va yo`lovchi poyezdlarida ovqat va ichimliklarni beradi, dasturxonga ovqat va ichimliklarni joylashtiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
stollarga toza dasturxon, vilkalar, pichoqlar, plastinka va idish-tovoqlarni joylashtirish; tashrif buyuruvchilarni kutib olish va ularga menyu va ichimliklar ro`yxatini taqdim etish; oziq-ovqat va ichimliklar tanlash bo`yicha maslahatlar berish;
oziq-ovqat va ichimliklar uchun buyurtmalarni qabul qilish va buyurtmalarni oshxona yoki bar xodimlariga jo`natish;
stolda mijozlarga oziq-ovqat va ichimliklar berish;
stollarni tozalash, idish-tovoq va asboblarni oshxonaga qaytarish;
schyot-fakturalarni berish, to`lovlarni qabul qilish va to`lov terminallari va nazorat-kassa mashinalari bilan ishlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ofitsiant;
Somelye;
armen.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Restoran boshlig`i (direktori, rahbari, mudiri) - 1412;
Kafe direktori - 1412;
Bufetchi - 5132.
Eslatma.
Xodimlarni boshqarish va nazorat qilish ishining muhim tarkibiy qismi bo`lmagan kichik kafelar, restoranlar va barlarning xodimlari bajaradigan asosiy vazifalarga qarab 5120: Oshpazlar, 5131: Ofitsiantlar yoki 5132: Bufetchilar boshlang`ich guruhlarida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 5132
BUFETCHILAR
Bufetchilar alkogolli va alkogolsiz ichimliklar tayyorlaydi, aralashtiradi va to`g`ridan- to`g`ri bar yoki peshtaxta yoki ofitsiantlar orqali tashrif buyuruvchilarga xizmat qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
xizmat ko`rsatuvchi xodimlardan yoki bevosita tashrif buyuruvchilardan ichimliklarga buyurtmalar olish;
barda alkogolli va alkogolsiz ichimliklar tayyorlash hamda ularga xizmat ko`rsatish; ishlatilgan idishlarni yuvish, barga xizmat ko`rsatish joylarini, choy yoki kofe hisoblagichlarini va qahva dastgohlari kabi jihozlarni tozalash hamda saqlash;
sotishda to`lovni qabul qilish, nazorat-kassa mashinalarini ishlatish va pul tushumlarini hisoblash;
bochkalardan ichimliklar quyish va ularga quvurlarni ulash;
barni to`g`ri to`ldirishga yordam berish, shisha va idish-tovoqlarni tartibga solish;
spirtli ichimliklarni xarid qilishda yosh cheklovlariga rioya qilish uchun mijozlarning shaxsini tekshirish;
ko`p ichish bilan bog`liq muammolarni cheklash choralarini ko`rish, masalan, mijozlarni ko`proq ichmaslikka ko`ndirish, keyingi xizmat ko`rsatishdan bosh tortish yoki mijozlarni tashish uchun tegishli xizmatlarni chaqirish;
kokteyllar va boshqa ichimliklar tayyorlash uchun ingrediyentlarni aralashtirish; barda mijozlarga gazak yoki boshqa taomlar berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bufetchi;
Degustator.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Restoran boshlig`i (direktori, rahbari, mudiri) - 1412;
Kafe direktori - 1412;
Ofitsiant - 5131.
Eslatma.
Kichik kafelar, restoranlar va barlarning boshqa xodimlarini boshqarish va nazorat qilish faoliyatining muhim tarkibiy qismi bo`lmagan xodimlar bajaradigan asosiy vazifalariga ko`ra 5120: Oshpazlar, 5131: Ofitsiantlar yoki 5132: Bufetchilar guruhlarida klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 514
SARTAROSHLAR, KOSMETOLOGLAR
VA SHUNGA O`XSHASH FAOLIYAT
XODIMLARI
Sartaroshlar, kosmetologlar va shunga o`xshash faoliyat xodimlari sochlarni kesish va shakllantirish, soqollarni olish va kesish, go`zallik xizmatlarini ko`rsatish, kosmetika va bo`yanish vositalarini qo`llash hamda mijozlarning tashqi qiyofasini yaxshilash uchun boshqa turdagi ishlarni bajaradi.
Amalga oshiriladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: mijozlar bilan ularning istaklarini muhokama qilish;
soch kesish va turmaklash; soqolni tarash va kesish;
kosmetika xizmatlarini ko`rsatish; kosmetika va bo`yanishni qo`llash;
tirnoq va oyoq tirnoqlarini shakllantirish va bo`yash, shuningdek teri va oyoq tirnoqlarining mayda kasalliklarini davolash;
hammomga tashrif buyuruvchilarga yordam berish va oddiy massaj o`tkazish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
5141 Sartaroshlar;
5142 Kosmetologlar va turdosh soha xodimlari;
BOSHLANG`ICH GURUH 5141
SARTAROSHLAR
Sartaroshlar sochlarni doimiy ravishda kesish, rang berish, to`g`rilash, sochlarni jingalak qilish, tarash va kesish hamda bosh terisini davolash bilan shug`ullanadi.
Ularning vazifalari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
sochni kesish, yuvish, bo`yash va silkitish; soqol va mo`ylovlarni olish yoki kesish; bosh terisini parvarish qilish;
mijozlar talablariga muvofiq pariklarni sozlash;
sochni parvarish qilish, go`zallik mahsulotlari bo`yicha maslahatlar berish; sochni turmaklash;
soch o`rash va sochni kengaytirish;
uchrashuvlarni belgilash va to`lovlarni qabul qilish;
ish joylarini tozalash va asboblarni sanitarizatsiya qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ayollar sartaroshi; Imidjmeyker (stilist);
Erkaklar sartaroshi.
BOSHLANG`ICH GURUH 5142
KOSMETOLOGLAR VA TURDOSH
SOHA XODIMLARI
Kosmetologlar va turdosh soha xodimlari sochlarni doimiy ravishda kesishadi, bo`yashadi, to`g`rilaydi va silkitadi, yuz sochlarini tarashadi va qirqadi, bosh terisini davolaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
sochni kesish, yuvish, bo`yash va silkitish; soqol va mo`ylovlarni olish yoki kesish; bosh terisini parvarish qilish;
mijozlar talablariga muvofiq pariklarni sozlash;
sochni parvarish qilish, go`zallik vositalari va soch turmagi bo`yicha maslahatlar berish; soch o`rash va sochni kengaytirish;
uchrashuvlarni belgilash va to`lovlarni qabul qilish;
ish joylarini tozalash va asboblarni sanitarizatsiya qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Vizajist (vizajist-stilist-kosmetolog);
Kosmetolog;
Manikyurchi;
Pedikyurchi.
KICHIK GURUH 515
XO`JALIK ISHLARINI YURITISH
BO`YICHA YORDAMCHILAR
Xo`jalik ishlarini yuritish bo`yicha yordamchilar savdo, sanoat va turar-joy sharoitida farroshlar va boshqa uy xizmatchilarining ishini muvofiqlashtiradi, rejalashtiradi va nazorat qiladi.
Ular tashkilotlar, mehmonxonalar, ofislar, kvartiralar, uylar va shaxsiy turar-joylardagi iqtisodiy va xizmat ko`rsatish faoliyati uchun javobgardir.
Amalga oshiriladigan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
to`g`ri tozalash, uy-ro`zg`or va texnik xizmat ko`rsatishni tekshirish uchun vazifalarni belgilash va binolarning turli joylarini tekshirish;
materiallar va jihozlarni chiqarish, shuningdek, chiqarilgan materiallarning tegishli miqdorini ta`minlash uchun zaxiralarni inventarizatsiya qilish;
nomzodlarni tanlash va ishga joylashtirish; yangi va tajribali kadrlarni tayyorlash;
lavozimda ko`tarilish, boshqa lavozimga o`tkazish yoki ishdan bo`shatish bo`yicha tavsiyalar berish;
tozalash, uy ishlari va texnik xizmat ko`rsatishning ayrim turlarini amalga oshirish. Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
5151 Xo`jalik ishlarini yuritish bo`yicha yordamchilar va ekonomkalar;
5152 Ekonomkalar;
5153 Bino nozirlari.
BOSHLANG`ICH GURUH 5151
XO`JALIK ISHLARINI YURITISH BO`YICHA
YORDAMCHILAR VA EKONOMKALAR
Xo`jalik ishlarini yuritish bo`yicha yordamchilar va ekonomkalar mehmonxonalarda, idoralarda va boshqa muassasalarda tozalash ustalari va uy xizmatchilari ushbu muassasalarning ichki bezagi, inshootlari va binolarini tozalash, tozaligini saqlash maqsadida turli xil xo`jalik ishlarini tashkil qiladi, boshqaradi va bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
uy xizmatchilari, farroshlar va boshqa uy xo`jaligi xodimlarini yollash, o`qitish, ishdan bo`shatish, tashkil etish va boshqarish;
materiallarni sotib olish yoki sotib olishni nazorat qilish;
materiallarning saqlanishi va chiqarilishi ustidan nazorat o`rnatish;
tashkilotlarda tartibni ta`minlash va odamlarning xulq-atvorini kuzatish;
pollarni, mebellarni va boshqa inshootlarni supurish yoki changyutgich bilan tozalash, yuvish va sayqallash;
ko`rpa-to`shaklar tayyorlash, hammomlarni tozalash, sochiq, sovun va tegishli mahsulotlar bilan ta`minlash;
oshxonalarni tozalash va umuman oshxonada yordam ko`rsatish, shu jumladan idishlarni yuvish;
minibarlar, ko`zoynak va yozuv asboblari kabi narsalarni qayta tiklash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Xo`jalik bekasi;
Tibbiy muassasa xo`jalik mudirasi;
Rejim bo`yicha navbatchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Mehmonxona korpusi (qavati) boshlig`i - 1411;
Beka (ekonomka) - 5152;
Bino (yotoqxona) komendanti - 5153;
Uy ishchisi - 9111.
BOSHLANG`ICH GURUH 5152
EKONOMKALAR
Ekonomkalar bo`ysunuvchi xodimlarning yordamida yoki yordamisiz mustaqil ravishda uy xo`jaligi ishlari bilan bog`liq turli funksiyalarni tashkil qiladi, boshqaradi va bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
uy xo`jaliklarida xizmatchi sifatida ishlaydigan ishchilarni boshqarish; materiallarni sotib olish yoki sotib olishni nazorat qilish; materiallarning saqlanishi va chiqarilishi ustidan nazorat;
yengil jarohatlar yoki kasalliklarda haroratni o`lchash, dori-darmonlarni berish, bintlarni qo`llash kabi muolajalar orqali yordam ko`rsatish;
pollarni, mebellarni va boshqa inshootlarni supurish yoki changyutgich bilan tozalash, yuvish va sayqallash;
ko`rpa-to`shaklarni tayyorlash, hammomlarni tozalash, sochiq, sovun va tegishli mahsulotlar bilan ta`minlash;
uy hayvonlari va o`simliklarni parvarish qilish, tashrif buyuruvchilarni qabul qilish, telefonlarga javob berish, xabarlarni yetkazib berish va oziq-ovqat mahsulotlarini sotib olish;
ovqat tayyorlash va tarqatish, dasturxonlarni o`rnatish va tozalash, oziq-ovqat va ichimliklar bilan ta`minlash;
oshxonalarni tozalash va umuman oshxonada yordam ko`rsatish, shu jumladan idishlarni yuvish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Beka (ekonomka).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Mehmonxona korpusi (qavati) boshlig`i - 1411;
Uy ishchisi - 9111.
Eslatma.
Mehmonxona tipidagi kichik muassasalarning xizmat ko`rsatuvchi xodimlari, yotoq va nonushta, shuningdek, turar joy va mijozlarga cheklangan ovqatlanish xizmatlarini taqdim etadigan kichik va xususiy mehmon uylarida mehmonlarni qabul qilish, shuningdek, xodimlarning ishini boshqarish va nazorat qilish faoliyatining muhim tarkibiy qismi bo`lmaganlar 5152: Ekonomkalar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 5153
BINO NOZIRLARI
Bino nozirlari tashkilotlar, uylar, mehmonxonalar, ofislar, cherkovlar va boshqa binolarini ko`zdan kechirishadi, ularni va atrofini toza va ozoda saqlaydi. Ular nazorati ostidagi binolarning hajmi va xususiyatiga qarab, boshqa xodimlar va pudratchilarni nazorat qilishlari mumkin.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tozalash, tartibni saqlash va binolarni saqlash bo`yicha xodimlar va pudratchilarning ishini nazorat qilish;
binolarning ichki qismini tozalash, yengil ta`mirlash va texnik xizmat ko`rsatishda ishtirok etish;
issiqlik va issiq suv bilan ta`minlash uchun pechlar va qozonxonalarga texnik xizmat ko`rsatish;
shovqin darajasini yoki mulkka noto`g`ri munosabatda bo`lishni kamaytirish uchun ijarachilar va mehmonlarning xatti-harakatlariga ta`sir qilish;
ijarachilarga kichik xizmatlarni ko`rsatish, shu jumladan ularning nomidan paketlarni olish yoki telefon orqali so`ralgan ma`lumotlarni taqdim etish;
kapital ta`mirlash zarurati to`g`risida binolar rahbarlari va egalarini xabardor qilish; xavfsizligini ta`minlash uchun binolarni chetlab o`tish;
ro`yxatga olish shakllarini to`ldirish va ijarachilarga o`zini tutish qoidalarining nusxalarini taqdim etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bino (yotoqxona) komendanti;
Konsyerj;
Obyekt komendanti;
O`quv korpusi komendanti.
KICHIK GURUH 516
INDIVIDUAL XIZMATLAR BO`YICHA
BOSHQA XODIMLAR
Individual xizmatlar bo`yicha boshqa xodimalar odamlar hayotidagi o`tmish haqida ma`lumot beradi va kelajakdagi voqealarni bashorat qiladi, shaxsiy xizmatlarni ko`rsatadi, hayvonlarni tozalash, o`rgatish va parvarish qilish, to`y va dafn marosimlarini bajarish, odamlarga transport vositalarini boshqarishni o`rgatadi.
Amalga oshirilgan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: munajjimlar bashoratini qilish;
mijozlar uchun hamrohlik, valet va boshqa individual xizmatlar ko`rsatish; murdalarni yuvish va dafn marosimlarini o`tkazish;
hayvonlarni boqish, parvarish qilish, o`rgatish va tozalash; transport vositalarini boshqarishni o`rgatish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
5161 Munajjimlar, folbinlar va shunga o`xshash sohada band bo`lganlar;
5162 Kompanyonlar va kamerdinerlar (shaxsiy tansoqchilar va uy xizmatkorlari);
5163 Dafn marosimlarida xizmat ko`rsatuvchi xodimlar;
5164 Uy hayvonlari va boshqa hayvonlarni parvarish qilish bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar;
5165 Haydovchilikni o`rgatuvchi yo`riqchilar va shu kabi yo`riqchilar;
5169 Yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi boshqa guruhlarga kiritilmagan xodimlar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 5161
MUNAJJIMLAR, FOLBINLAR VA SHUNGA
O`XSHASH SOHADA BAND BO`LGANLAR
Munajjimlar, folbinlar va shunga o`xshash sohada band bo`lganlar o`tmish haqidagi ma`lumotlarni yetkazishadi va odamlarning hayotidagi kelajakdagi voqealarni bashorat qiladi, ular mijozlarning kaftlarining xususiyatlariga asoslangan munajjimlar bashoratini qiladi, mijoz tomonidan tasodifiy chizilgan kartalarni o`ynash yoki boshqa usullardan foydalanadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
nikoh, sayohat, diniy va boshqa marosimlar kabi turli xil inson faoliyati uchun qulay sanalarni belgilash;
mumkin bo`lgan harakat yo`nalishlari haqida mijozga ogohlantirish va maslahatlar berish; salbiy ta`sirlardan qochish uchun ehtiyot choralari bo`yicha maslahatlar berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Astrolog;
Folbin.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tabib - 3230;
Kasallarni duo va qo`l qo`yish bilan davolaydigan tabib - 3413.
BOSHLANG`ICH GURUH 5162
KOMPANYONLAR VA KAMERDINERLAR
(SHAXSIY TANSOQCHILAR VA
UY XIZMATKORLARI)
Shaxsiy tansoqchilar va uy xizmatkorlari xizmat ko`rsatiladigan boshliqlarining shaxsiy ehtiyojlari yuzasidan yordam beradi va doimo unga hamrohlik qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ish beruvchini turli joylarga kuzatib borish, gazeta va kitoblarni o`qib berish, suhbatlashish va sport mashg`ulotlarida birgalikda ishtirok etish;
ish beruvchining uyida turli xil tadbirlarda xizmat qilish;
ish beruvchining shaxsiy kiyimlar javoni va shkaflarini tartibli holatda saqlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kamerdiner;
Kompanyon;
Shaxsiy xizmatchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Raqs hamkori - 5169;
Ko`ngilochar joylarga hamrohlik qiluvchi - 5169.
BOSHLANG`ICH GURUH 5163
DAFN MAROSIMLARIDA XIZMAT
KO`RSATUVCHI XODIMLAR
Dafn marosimlarida xizmat ko`rsatuvchi xodimlar dafn marosimi va inson qoldiqlarini dafn etish bilan bog`liq boshqa xizmatlarni ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
dafn marosimlarini tashkil etish va o`tkazish;
inson qoldiqlarini ularning parchalanishini sekinlashtirish yoki oldini olish maqsadida balzamlash;
sanitariya-gigiyena me`yorlari va mumiyolash bilan bog`liq qonuniy talablarga rioya qilish;
tananing turli qismlarini niqoblash va zarur bo`lganda, buzilgan odam tanasi qoldiqlarini shakllantirish yoki tiklash;
murdalarni kiyinish va tobutlarga joylashtirish;
nekrologlarni tayyorlash uchun suhbatlar o`tkazish, tobutlar yoki dafn idishlarini tanlashda yordam berish, dafn etish yoki krematsiya qilish joyi hamda vaqtini aniqlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Diniy marosimlar tashkilotchisi;
Dafn etish xizmati sanitari.
BOSHLANG`ICH GURUH 5164
UY HAYVONLARI VA BOSHQA HAYVONLARNI
PARVARISH QILISH BO`YICHA YAKKA TARTIBDA
XIZMAT KO`RSATUVCHI XODIMLAR
Bino nozirlari tashkilotlar, uylar, mehmonxonalar, ofislar, cherkovlar va boshqa binolarini ko`zdan kechirishadi, ularni va atrofini toza va ozoda saqlaydi. Ular nazorati ostidagi binolarning hajmi va xususiyatiga qarab, boshqa xodimlar va pudratchilarni nazorat qilishlari mumkin.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tozalash, tartibni saqlash va binolarni saqlash bo`yicha xodimlar va pudratchilarning ishini nazorat qilish;
binolarning ichki qismini tozalash, yengil ta`mirlash va texnik xizmat ko`rsatishda ishtirok etish;
issiqlik va issiq suv bilan ta`minlash uchun pechlar va qozonxonalarga texnik xizmat ko`rsatish;
shovqin darajasini yoki mulkka noto`g`ri munosabatda bo`lishni kamaytirish uchun ijarachilar va mehmonlarning xatti-harakatlariga ta`sir qilish;
ijarachilarga kichik xizmatlarni ko`rsatish, shu jumladan ularning nomidan paketlarni olish yoki telefon orqali so`ralgan ma`lumotlarni taqdim etish;
kapital ta`mirlash zarurati to`g`risida binolar rahbarlari va egalarini xabardor qilish; xavfsizligini ta`minlash uchun binolarni chetlab o`tish;
ro`yxatga olish shakllarini to`ldirish va ijarachilarga o`zini tutish qoidalarining nusxalarini taqdim etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Veterinariya sanitari;
Kinolog;
Otlar treneri;
Hayvonlarni o`rgatuvchi.
BOSHLANG`ICH GURUH 5165
HAYDASHNI O`RGATUVCHI YO`RIQCHILAR
VA SHU KABI YO`RIQCHILAR
Haydashni o`rgatuvchi yo`riqchilar va shu kabi yo`riqchilar odamlarga transport vositalarini qanday boshqarishni o`rgatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
haqiqiy haydash sharoitida haydashni o`rgatish, tormoz, avtomatik uzatish, ovoz va yorug`lik signallarining ishlashini tushuntirish va ko`rsatish;
yo`l harakati qoidalariga o`rgatish;
haydash ko`nikmalari va yo`l harakati xavfsizligi qoidalariga o`rgatish;
talabalarning haydovchilik imtihonlariga tayyorgarligi bo`yicha maslahatlar berish;
favqulodda vaziyatlarda haydash uchun zarur bo`lgan ilg`or haydash ko`nikmalarini o`rgatish va maslahat berish;
doskadagi diagrammalar va chizmalar hamda audiovizual vositalardan foydalangan holda avtotransport vositalarining mexanik qismining ishlash va ishlash tamoyillarini hamda haydash tamoyillarini misollar keltirish va tushuntirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Haydashni o`rgatuvchi yo`riqchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Yo`riqchi-uchuvchi.
BOSHLANG`ICH GURUH 5169
YAKKA TARTIBDA XIZMAT KO`RSATUVCHI
BOSHQA GURUHLARGA KIRITILMAGAN
XODIMLAR, B.G.K.
Yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi boshqa guruhlarga kiritilmagan xodimlar, b.g.k. guruhiga 51: Individual xizmatlar sohasidagi xodimlar guruhning boshqa boshlang`ich guruhlariga kirmagan shaxsiy xizmat ko`rsatuvchi xodimlar kiradi. Masalan, turli ko`ngilochar tadbirlarga hamroh bo`lgan raqs sherigi sifatida ishlaydiganlar, shuningdek, kirishda mehmonlarni kutib oladigan tungi klub ma`murlarini o`z ichiga olishi kerak.
Bunday hollarda ularning majburiyatlari quyidagilardan iborat: mijozlarni restoranlarga va boshqa ko`ngilochar joylarga kuzatib borish; raqs sherigi sifatida mijozlarga hamrohlik qilish;
tungi klublarda mijozlar bilan uchrashish va ular uchun ko`ngil ochish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Gulli kompozitsiyalarni bezovchi hunarmand;
Maxsus kiyimlarni yuvish va ta`mirlash bo`yicha mashinist;
Uy hayvonlariga qarash bo`yicha uy xizmatchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Hamroh - 5162.
O`RTACHA GURUH 52
SOTUVCHILAR
Sotuvchilar mahsulotlarni ulgurji yoki chakana savdo do`konlarida, rastalarda va bozorlarda, jamiyatda, telefon orqali yoki mijozlarga xizmat ko`rsatish markazlarida sotadi va namoyish etadi. Ular ro`yxatdan o`tishlari va sotib olingan tovarlar va xizmatlar uchun to`lovni qabul qilishlari va kichik chakana savdo nuqtalarini boshqarishlari mumkin. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruh ishchilarining vazifalari odatda quyidagilardan iborat:
ulgurji yoki chakana savdo do`konlarida, ko`cha yoki bozor rastalarida, jamiyatda, telefon orqali yoki mijozlarga xizmat ko`rsatish markazlarida tovarlarni sotish;
potensial xaridorlarga tovarlarni namoyish qilish;
peshtaxtadan yoki ko`chada to`g`ridan-to`g`ri iste`mol qilish uchun oziq-ovqat mahsulotlarini sotish va xizmat ko`rsatish;
sotiladigan mahsulotlarni xarid qilish yoki muntazam yetkazib berish bo`yicha shartnomalar tuzish;
sotish uchun tovarlarni joylashtirish va sotilgan tovarlarni yopish yoki qadoqlash; sotiladigan tovarlarning assortimentini, zaxirasini yoki narx darajasini aniqlash;
tovarlar va xizmatlarni sotib olish uchun to`lovlarni ro`yxatdan o`tkazish va qabul qilish uchun kassa apparatlari, optik shtrix-kod skanerlari, kompyuterlar va boshqa uskunalar bilan ishlash.
Ushbu toifadagi ayrim kasblar boshqa ishchilarni nazorat qilish majburiyatlarini o`z ichiga olishi mumkin.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
521 Savdo chodirlari va bozorlar sotuvchilari;
522 Do`kon sotuvchilari;
523 Kassirlar va chipta kassalari kassirlari;
524 Savdo sohasida boshqa savdo xodimlari.
Eslatma.
Do`kon rahbarlari va savdo boshqaruvchilari 1: Rahbarlar asosiy guruhiga kiradi. Texnik, tibbiy tovarlarni sotish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi professional-mutaxassislar 2: Professional- mutaxassislar asosiy guruhida klassifikatsiyalanadi. Tijorat va savdo ishlari bo`yicha agentlar, sug`urta agentlari, moliyaviy va savdo yo`nalishi brokerlari 3: Mutaxassislar va texniklar asosiy guruhida klassifikatsiyalanadi. Ko`cha sotuvchilari (oziq-ovqat sotuvchilaridan tashqari) 9: Malakasiz ishchilar asosiy guruhiga kiradi.
KICHIK GURUH 521
SAVDO CHODIRLARI VA
BOZORLAR SOTUVCHILARI
Savdo chodirlari va bozorlar sotuvchilari bozorlar yoki ko`chalardagi rastalardan tovarlar sotadi, ko`chalarda va jamoat joylarida darhol iste`mol qilish uchun tayyor issiq yoki sovuq ovqat va ichimliklar tayyorlaydi va sotadi.
Odatda bajariladigan vazifalarga quyidagilar kiradi:
ko`chada, bozorda yoki boshqa ochiq joylarda ma`lum bir joyda chodir o`rnatish yoki ko`chada oziq-ovqat va ichimliklar sotish uchun ruxsat olish;
sotiladigan mahsulotlarni xarid qilish yoki muntazam yetkazib berish bo`yicha shartnomalar tuzish;
tovoqlar va chodirlarni yig`ish va demontaj qilish;
sotish uchun mo`ljallangan mahsulotlarni tashish, saqlash, yuklash va tushirish; tovarlarni, oziq-ovqat va ichimliklarni joylashtirish, sotish va to`lovni qabul qilish; sotilgan tovarlarni o`rash yoki qadoqlash;
sotish uchun oziq-ovqat va ichimliklar tayyorlash;
oziq-ovqat va ichimliklarni ko`chada yoki stansiyalar yoki kinoteatrlar kabi jamoat joylarida kerakli joyga ko`chirish uchun qo`l aravalari, tovarlar platformalari, tovoqlar yoki savatlarni ko`chirish va tashish;
sotilgan tovarlar va inventar darajalari hisobini yuritish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
5211 Savdo chodirlari va bozorlar sotuvchilari;
5212 Jamoat joylarida ma`lum turdagi oziq-ovqat mahsulotlarini sotadigan sotuvchilar (ko`cha savdosi);
Eslatma.
Ko`chalar va jamoat joylarida nooziq-ovqat mahsulotlari (yoki qadoqlangan holdagi tez buzilmaydigan oziq- ovqat mahsulotlari, masalan, qandolat mahsulotlari) ni qo`l aravalari, tovar platformalari, lotoklar yoki savatlarda sotuvchilar 952: Nooziq-ovqat mahsulotlari cheklangan doiradagi sotish xodimlari (ko`cha savdo) kichik guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 5211
SAVDO CHODIRLARI VA
BOZORLAR SOTUVCHILARI
Savdo chodirlari va bozorlar sotuvchilari ochiq yoki yopiq bozorlardagi rastalarda yoki ko`chalardagi savdo rastalarida yoki boshqa ochiq joylarda turli tovarlarni sotadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ko`cha, bozor yoki boshqa ochiq maydonda belgilangan joyda savdo rastalarini ochishga ruxsat olish;
sotiladigan tovarlarning assortimentini, zaxirasini yoki narx darajasini aniqlash;
ulgurji yetkazib beruvchilardan yoki to`g`ridan-to`g`ri ishlab chiqaruvchilardan tovarlar sotib olish, ular bilan sotish uchun mo`ljallangan tovarlarni muntazam yetkazib berish bo`yicha shartnomalar tuzish;
tovoqlar va chodirlarni yig`ish va demontaj qilish, shuningdek sotish uchun mo`ljallangan mahsulotlarni tashish, saqlash, yuklash va tushirish;
tovarlarni ko`rsatish va sotish hamda to`lovni qabul qilish;
sotish uchun tovarlarni joylashtirish va sotilgan tovarlarni o`rash yoki qadoqlash; sotilgan tovarlar va zaxiralar miqdorini hisobga olish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ko`cha bozori sotuvchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ko`cha oziq-ovqat mahsulotlari sotuvchisi - 5212;
Do`kon sotuvchisining yordamchisi - 5222;
Oshxonada taom tarqatuvchi - 5246;
Bozor sotuvchisi - 9520.
Eslatma.
To`g`ridan-to`g`ri iste`mol qilish uchun mo`ljallanmagan yangi oziq-ovqat mahsulotlari (masalan, meva, sabzavot, go`sht va sut mahsulotlari) ni sotadigan ko`chalar va bozorlar savdo rastalaridagi sotuvchilar 5211: Savdo chodirlari va bozorlar sotuvchilari boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi. To`g`ridan-to`g`ri iste`mol qilish uchun turli xil tayyor ovqatlar hamda oziq-ovqat mahsulotlarini sotadigan ko`chalar va bozorlar savdo rastalaridagi sotuvchilar 5246: Umumiy ovqatlanish obyektlari xodimlari boshlang`ich guruhiga kiritilgan. Qo`l aravalari, tovar platformalari, lotoklar yoki savatlarda darhol iste`mol qilish uchun ovqat va ichimliklarni ko`chalar va jamoat joylarida sotadigan sotuvchilar 5212: Jamoat joylarida ma`lum turdagi oziq-ovqat mahsulotlarini sotadigan sotuvchilar (ko`cha savdosi) boshlang`ich guruhiga kiradi. Ko`chalar va jamoat joylarida nooziq-ovqat mahsulotlari (yoki qadoqlangan holdagi tez buzilmaydigan oziq-ovqat mahsulotlari, masalan, qandolat mahsulotlari) ni qo`l aravalari, tovar platformalari, lotoklar yoki savatlarda sotuvchilar 9520: Nooziq-ovqat mahsulotlari cheklangan doiradagi sotish xodimlari (ko`cha savdo) (ko`cha sotuvchilari) boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi. Darhol iste`mol qilish uchun oddiy ovqatlar tayyorlaydigan, shu jumladan gamburgerlar tayyorlaydigan, lekin deyarli mijozlar bilan bevosita aloqada bo`lmagan ishchilar 9411 Tez tayyor bo`luvchi taomlarni tayyorlovchilar boshlang`ich guruhiga kiradi.
Ushbu toifalarni milliy sharoitga moslashtirishda shuni ta`kidlash kerakki, oziq-ovqat mahsulotlarini to`g`ridan-to`g`ri iste`mol qilish uchun sotuvchilarni farqlashdan maqsad xizmat ko`rsatish ko`nikmalarini, oziq- ovqat mahsulotlarini tayyorlash va gigiyenik ishlov berish bo`yicha asosiy ko`nikmalarni talab qiladigan kasblarni alohida ajratishdir. Ovqatlanish joylariga tashrif buyuruvchilarga xizmat ko`rsatadigan peshtaxta ishchilari odatda ko`cha oziq-ovqat sotuvchilariga qaraganda ancha murakkab taomlar va oziq-ovqat mahsulotlarini taqdim etadilar va odatda oziq-ovqat mahsulotlarini qo`l aravalari, velosipedlar yoki savatlar kabi asbob-uskunalar bilan tashishmaydi va ularni sotish uchun ishlatmaydilar.
BOSHLANG`ICH GURUH 5212
JAMOAT JOYLARIDA MA`LUM TURDAGI
OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARINI SOTADIGAN
SOTUVCHILAR (KO`CHA SAVDOSI)
Jamoat joylarida ma`lum turdagi oziq-ovqat mahsulotlarini sotadigan sotuvchilar (ko`cha savdosi) ko`chalarda va stansiyalar, kinoteatrlar yoki teatrlar kabi jamoat joylarida darhol iste`mol qilish uchun tayyor issiq yoki sovuq ovqat va ichimliklar tayyorlaydi va sotadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ko`chada yoki jamoat joyida oziq-ovqat va ichimliklar sotish uchun ruxsatnoma yoki litsenziya (zarur bo`lganda) olish;
sotish uchun oziq-ovqat va ichimliklar olish;
sotish uchun oziq-ovqat va ichimliklar tayyorlash (oldindan yoki joyida);
oziq-ovqat va ichimliklarni ko`chada, bekatlarda yoki kinoteatrlar kabi jamoat joylarida kerakli joyga ko`chirish uchun qo`l aravalari, yuk platformalari, tovoqlar yoki savatlarni yuklash va tushirish, ko`chirish hamda tashish;
tovarlar va ichimliklarni ko`rsatish va sotish hamda to`lovni qabul qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ko`cha oziq-ovqat mahsulotlari sotuvchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Oshpaz - 5120;
Oshxonada taom tarqatuvchi - 5246;
Tez tayyorlanadigan taomlarni tayyorlovchi - 9411;
Bozor sotuvchisi - 9520.
Eslatma.
To`g`ridan-to`g`ri iste`mol qilish uchun mo`ljallanmagan yangi oziq-ovqat mahsulotlari (masalan, meva, sabzavot, go`sht va sut mahsulotlari) ni sotadigan ko`chalar va bozorlar savdo rastalaridagi sotuvchilar 5211: Savdo chodirlari va bozorlar sotuvchilari boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi. To`g`ridan-to`g`ri iste`mol qilish uchun turli xil tayyor ovqatlar hamda oziq-ovqat mahsulotlarini sotadigan ko`chalar va bozorlar savdo rastalaridagi sotuvchilar 5246: Umumiy ovqatlanish obyektlari xodimlari boshlang`ich guruhiga kiritilgan. Qo`l aravalari, tovar platformalari, lotoklar yoki savatlarda darhol iste`mol qilish uchun ovqat va ichimliklarni ko`chalar va jamoat joylarida sotadigan sotuvchilar 5212: Jamoat joylarida ma`lum turdagi oziq-ovqat mahsulotlarini sotadigan sotuvchilar (ko`cha savdosi) boshlang`ich guruhiga kiradi. Ko`chalar va jamoat joylarida nooziq-ovqat mahsulotlari (yoki qadoqlangan holdagi tez buzilmaydigan oziq-ovqat mahsulotlari, masalan, qandolat mahsulotlari) ni qo`l aravalari, tovar platformalari, lotoklar yoki savatlarda sotuvchilar 9520: Nooziq-ovqat mahsulotlari cheklangan doiradagi sotish xodimlari (ko`cha savdo) (ko`cha sotuvchilari) boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi. Darhol iste`mol qilish uchun oddiy ovqatlar tayyorlaydigan, shu jumladan gamburgerlar tayyorlaydigan, lekin deyarli mijozlar bilan bevosita aloqada bo`lmagan ishchilar 9411 Tez tayyor bo`luvchi taomlarni tayyorlovchilar boshlang`ich guruhiga kiradi.
Ushbu toifalarni milliy sharoitga moslashtirishda shuni ta`kidlash kerakki, oziq-ovqat mahsulotlarini to`g`ridan-to`g`ri iste`mol qilish uchun sotuvchilarni farqlashdan maqsad xizmat ko`rsatish ko`nikmalarini, oziq- ovqat mahsulotlarini tayyorlash va gigiyenik ishlov berish bo`yicha asosiy ko`nikmalarni talab qiladigan kasblarni alohida ajratishdir. Ovqatlanish joylariga tashrif buyuruvchilarga xizmat ko`rsatadigan peshtaxta ishchilari odatda ko`cha oziq-ovqat sotuvchilariga qaraganda ancha murakkab taomlar va oziq-ovqat mahsulotlarini taqdim etadilar va odatda oziq-ovqat mahsulotlarini qo`l aravalari, velosipedlar yoki savatlar kabi asbob-uskunalar bilan tashishmaydi va ularni sotish uchun ishlatmaydilar.
KICHIK GURUH 522
DO`KON SOTUVCHILARI
Do`kon sotuvchilari turli xil tovar va xizmatlarni to`g`ridan-to`g`ri aholiga yoki chakana va ulgurji sotuvchilar nomidan sotadi. Ular ushbu tovar va xizmatlarning vazifasi va sifatini tushuntirib beradi va kichik do`konlar ochishlari yoki do`kon yordamchilari va kassirlarini nazorat qilishlari mumkin.
Amalga oshiriladigan majburiyatlarga odatda quyidagilar kiradi:
mijozlarning afzalliklarini aniqlash va mahsulot assortimenti, narxi, jo`natish, kafolatlar, mahsulotdan foydalanish va parvarish qilish bo`yicha maslahatlar berish;
xaridorlarga tovarlar va xizmatlarni namoyish qilish, tushuntirish va sotish;
turli xil to`lov usullaridan foydalangan holda tovarlar va xizmatlar uchun to`lovlarni qabul qilish va schyot-fakturalarni tayyorlash;
joriy zaxiralarni boshqarishda, shu jumladan qayta hisob-kitob qilishda, shuningdek inventarizatsiyada ishtirok etish yoki ularni boshqarishda yordam berish;
sotish uchun tovarlarni joylashtirish va sotilgan tovarlarni yopish yoki qadoqlash; sotiladigan tovarlarning assortimentini, zaxirasini yoki narx darajasini aniqlash;
do`kon yordamchilari, nazoratchilar va supermarketlar hamda universal do`konlarning boshqa xodimlarining ishini muvofiqlashtirish va nazorat qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
5221 Kiosklar va pavilyonlardagi sotuvchilar;
5222 Do`konlardagi katta sotuvchilar;
5223 Do`kon sotuvchilari va yordamchi sotuvchilar.
BOSHLANG`ICH GURUH 5221
KIOSKLAR VA PAVILYONLARDAGI SOTUVCHILAR
Kiosklar va pavilyonlardagi sotuvchilar kichik chakana savdo do`konlarini mustaqil ravishda yoki oz sonli boshqa shaxslar yordamida boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
sotiladigan tovarlarning assortimenti, zaxiralari va narx darajasini aniqlash;
bozordan, ulgurji sotuvchilardan va boshqa yetkazib beruvchilardan sotish uchun tovarlarni sotib olish va buyurtma qilish;
tovar-moddiy zaxiralar va moliyaviy operatsiyalarni byudjetlashtirish va hisobini yuritish; narxlarni belgilash va sotish uchun tovarlarni joylashtirish;
mijozlarga tovarlarni sotish va mijozlarga mahsulotlardan foydalanish bo`yicha maslahat berish;
qaytarilgan tovarlarni tekshirish va zarur chora-tadbirlar to`g`risida qaror qabul qilish; inventarizatsiya obyektlarini inventarizatsiya qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Do`kon sotuvchisi;
Chakana savdo korxonasi sotuvchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Do`kon direktori - 1420;
Ko`cha bozori sotuvchisi - 5211.
Eslatma.
Xodimlarni boshqarish va nazorat qilish ular faoliyatining muhim qismi bo`lmagan kichik do`konlardagi savdo xodimlari 5221: Kiosklar va pavilyonlardagi sotuvchilar boshlang`ich guruhiga kiritilgan. Xodimlarni boshqarish va nazorat qilish asosiy ishining muhim va tez-tez takrorlanadigan qismini tashkil etadigan do`kon ishchilari 1420: Chakana va ulgurji savdo sohasida tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt boshqaruvchilari) boshlang`ich guruhiga kiradi. Do`konlarda sotuvchi yordamchilar, kassa operatorlari va boshqa ishchilarning faoliyatini nazorat qiladigan va boshqaradigan, ammo mahsulot assortimentini aniqlash, narxlarni belgilash, byudjetni tuzish va xodimlarni aniqlash, ularni tanlash va ishga yollash uchun mas`uliyatni o`z zimmasiga olmaydigan xodimlar 5222: Do`konlardagi katta sotuvchilar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 5222
DO`KONLARDAGI KATTA SOTUVCHILAR
Do`konlardagi katta sotuvchilar supermarketlar va universal do`konlar kabi chakana va ulgurji do`konlardagi boshqa ishchilarning ishini nazorat qiladi va muvofiqlashtiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ishlarni rejalashtirish va xodimlarga aniq vazifalarni belgilash;
amalga oshirish tartib-qoidalari bilan bog`liq masalalar, shu jumladan murakkab masalalarni hal qilish bo`yicha xodimlarga yo`l-yo`riqlar berish;
mijozlarga tezkor xizmat ko`rsatish;
xodimlardan intervyu olish, ishga olish, o`qitish, lavozimga ko`tarish va ishdan bo`shatish, shuningdek, mehnatga oid nizolarni hal qilishda rahbarlarga maslahat berish;
qaytarilgan tovarlarni tekshirish va zarur chora-tadbirlar to`g`risida qaror qabul qilish; sotiladigan tovarlarni inventarizatsiya qilish va zaxiraga yangilarini buyurtma qilish; to`g`ri narx ko`rsatilganligini, tovarlar va xizmatlarning to`g`ri namoyish etilishini ta`minlash;
xavfsizlik qoidalariga rioya qilishni ta`minlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Supermarketda brigadir;
Maslahatchi-savdogar;
Sotuvchi-florist.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Do`kon direktori - 1420;
Ko`cha bozori sotuvchisi - 5211;
Ko`cha bozori sotuvchisi - 5221.
Eslatma.
Xodimlarni boshqarish va nazorat qilish ular faoliyatining muhim qismi bo`lmagan kichik do`konlardagi savdo xodimlari 5221: Kiosklar va pavilyonlardagi sotuvchilar boshlang`ich guruhiga kiradi. Xodimlarni boshqarish va nazorat qilishdan tashqari, mahsulot assortimentini aniqlash, narxlarni belgilash, byudjetni tuzish va xodimlarni aniqlash, ularni tanlash va ishga yollash to`g`risida qaror qabul qilish kabi boshqaruv funksiyalarini bajaradigan do`kon boshqaruvchilari 1420: Chakana va ulgurji savdo sohasida tarkibiy bo`linmalar rahbarlari (obyekt boshqaruvchilari) boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 5223
DO`KON SOTUVCHILARI VA
YORDAMCHI SOTUVCHILAR
Do`kon sotuvchilari va yordamchi sotuvchilar turli tovar va xizmatlarni to`g`ridan-to`g`ri aholiga yoki chakana va ulgurji sotuvchilar nomidan sotadi va bunday tovar va xizmatlarning vazifasi va sifatini tushuntiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
mijozlarning afzalliklarini aniqlash va mahsulot assortimenti, narxi, yetkazib berish, kafolatlar, mahsulotlardan foydalanish va parvarish qilish bo`yicha maslahatlar berish;
mijozlarga muassasa tovarlari va xizmatlarini ko`rsatish hamda tushuntirish;
tovarlar va xizmatlarni sotish, turli to`lov usullaridan foydalangan holda to`lovlarni qabul qilish, schyot-fakturalarni berish va nazorat-kassa apparatlari yordamida sotishni ro`yxatdan o`tkazish;
joriy zaxiralarni boshqarishda yordam berish, shu jumladan qayta hisob-kitob qilish, shuningdek inventarizatsiyada ishtirok etish;
sotish uchun tovarlarni joylashtirish, sotilgan tovarlarni yopish va qadoqlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Do`kon sotuvchisining yordamchisi;
Avtomobil ijarasi bo`yicha xodim.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Do`kon direktori - 1420;
Ko`cha bozori sotuvchisi - 5211;
Ko`cha bozori sotuvchisi - 5221.
Ko`cha oziq-ovqat mahsulotlari sotuvchisi - 5212;
Restoran kassiri - 5230;
Oshxonada taom tarqatuvchi - 5246.
KICHIK GURUH 523
KASSIRLAR VA CHIPTA KASSALARI KASSIRLARI
Kassirlar va chipta kassalari kassirlari chipta hisoblagichlari, do`konlar, restoranlar va chiptalar kabi muassasalarda tovarlar, xizmatlar va kirish to`lovlarini sotib olish uchun to`lovlarni ro`yxatdan o`tkazish va qabul qilish uchun kassa apparatlari, optik shtrix-kod skanerlari, kompyuterlar yoki boshqa jihozlar bilan ishlaydi.
Amalga oshiriladigan majburiyatlar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
do`konlarda, chiptalar kassalarida yoki shunga o`xshash muassasalarda naqd pul, chek, kredit karta yoki avtomatlashtirilgan debet operatsiyalari orqali to`lovni qabul qilish va tekshirish;
qaytim va kvitansiyalarni berish;
chiptalarni kassalarda berish va tegishli to`lovni qabul qilish;
olingan yoki to`langan pul summalarini qayta hisob-kitob qilish va ro`yxatdan o`tkazish hamda ularni kassa apparati bo`yicha savdo hisobotlari bilan solishtirish;
kiruvchi naqd pullarni qabul qilish, uni sotish kvitansiyalari va boshqa hujjatlar bilan tekshirish va bankka joylashtirishga tayyorlash;
mijoz tomonidan to`lanishi kerak bo`lgan miqdorni hisoblash uchun kassa apparatlari bilan ishlash;
tovarlarni skanerlash, tortish va narxlarni qayd etish; tovarlarni qoplarga o`rash va joylashtirish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
5230 Kassirlar va chipta sotuvchilari.
BOSHLANG`ICH GURUH 5230
KASSIRLAR VA CHIPTA SOTUVCHILARI
Kassirlar va chipta sotuvchilari chipta hisoblagichlari, do`konlar, restoranlar va chiptalar kabi muassasalarda tovarlar, xizmatlar va kirish to`lovlarini sotib olish uchun to`lovlarni ro`yxatdan o`tkazish va qabul qilish uchun kassa apparatlari, optik shtrix-kod skanerlari, kompyuterlar yoki boshqa jihozlar bilan ishlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
do`konlarda, kassalarda yoki shunga o`xshash muassasalarda naqd pul, chek, kredit karta yoki avtomatik debet operatsiyalari orqali to`lovni qabul qilish va tasdiqlash;
qaytim va kvitansiyalarni berish;
sport va madaniy tadbirlarga chiptalar berish;
olingan yoki to`langan summalarni qayta hisoblash va hisobga olish hamda ularni kassadagi savdo hisobotlari bilan taqqoslash;
kiruvchi naqd pullarni qabul qilish, uni sotish kvitansiyalari va boshqa hujjatlar bilan taqqoslash hamda bankka topshirishga tayyorlash;
mijoz tomonidan to`lanishi kerak bo`lgan summani hisoblash uchun kassa apparatlarini ishlatish;
tovarlarning narxini skanerlash, tortish va qayd etish; xaridlarni sumkalarga o`rash va qadoqlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Avtoturargoh kassiri;
Restoran kassiri;
Tovar (yuk) kassiri, yo`lovchi tashish hujjatlarini sotish agenti;
Chipta kassasi tekshiruvchisi;
Yuk (yukxona) kassiri.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Yo`lovchilar aviatashuvlari xizmatlarini tashkil etish bo`yicha agent - 4221;
Supermarketda brigadir - 5222;
Do`kon sotuvchisining yordamchisi - 5223;
Yoqilg`i va yonilg`i-moylash materiallari quyish operatori - 5245.
KICHIK GURUH 524
SAVDO SOHASIDA BOSHQA SAVDO XODIMLARI
Savdo sohasida boshqa savdo xodimlari tovarlar, oziq-ovqat va xizmatlarni, odatda, bozorlar, ko`chalar va do`konlarda sotiladigan sharoitlardan farqli ravishda keng jamoatchilikka namoyish etadi hamda sotadi.
Amalga oshiriladigan majburiyatlar quyidagilardan iborat bo`lishi mumkin: sotish uchun tovarlarni ko`rsatish va namoyish qilish;
fotografiya, kino va videofilmlar, reklama, fotosuratlar yoki badiiy ijod uchun suratga tushish;
savollarga javob berish va tovarlar va xizmatlardan foydalanish bo`yicha tavsiyalar berish; buyurtmalarni qabul qilish va tovarlar yoki xizmatlarni to`lash, yetkazib berish hamda olishni tashkil etish;
telefon yoki boshqa elektron aloqa vositalari orqali potensial mijozlarga tashrif buyurish va bir uydan ikkinchi uyga ko`chib o`tish orqali tovarlar va xizmatlarni sotish hamda biznesga ko`maklashish;
avtotransport vositalariga xizmat ko`rsatish shoxobchalarida yoqilg`i, yoqilg`i-moylash materiallari va boshqa tovarlarni sotish;
yonilg`i quyish, tozalash, moylash va avtomobillarni kichik ta`mirlash kabi xizmatlarni taqdim etish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
5241 Kiyim va boshqa jonli modellarning namoyishchilari;
5242 Tovarlar namoyishchilari;
5243 Mijozlarga uy sharoitida ishlab chiqarilgan mahsulotlarni taklif qiladigan savdogarlar;
5244 Internet tarmog`i orqali, telemarketing sohasida, telefon orqali tovarlar va xizmatlarni sotuvchilar;
5245 Yoqilg`i quyish shoxobchalari xodimlari;
5246 Umumiy ovqatlanish obyektlari xodimlari;
5249 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan savdo xodimlari, b.g.k.
Eslatma.
Savdo xizmatlari rahbarlari 122: Savdo, marketing va rivojlanish xizmatlari rahbarlari kichik guruhiga kiradi. Texnik, tibbiy tovarlarni sotish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi professional-mutaxassislar 243: Jamoatchilik bilan aloqalar, mahsulotlar va xizmatlarni sotish hamda marketing bo`yicha professional- mutaxassislar kichik guruhida klassifikatsiyalanadi. Tijorat savdo agentlari va sug`urta agentlari esa 332: Xarid qilish, sotish va brokerlik savdolari bo`yicha agentlar kichik guruhiga kiradi.
BOSHLANG`ICH GURUH 5241
KIYIM VA BOSHQA JONLI
MODELLARNING NAMOYISHCHILARI
Kiyim va boshqa jonli modellarning namoyishchilari kiyim va aksessuarlarni namoyish etadi va fotosuratlar, kino va videofilmlar, reklama, fotografiya yoki badiiy ijod uchun suratga tushadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
xaridorning iltimosiga binoan yangi, zamonaviy kiyim namunalarini ko`rsatish;
kiyim-kechak, moda aksessuarlari va boshqa mahsulotlarning eng jozibali xususiyatlarini, uslubi va xususiyatlarini ko`rsatish uchun yurish, burilish va namoyish qilish;
haykaltaroshlik, rangtasvir va boshqa tasviriy san`at turlari bo`yicha o`zini o`zi namuna sifatida namoyish qilish;
fotosuratlar, jurnallar va boshqa reklama vositalari uchun o`zini namuna sifatida taqdim etish;
televizor, video, kino va boshqa mahsulotlar uchun suratga tushish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Liboslar namoyishchisi;
Model;
Fotomodel.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Aktyor - 2655.
BOSHLANG`ICH GURUH 5242
TOVARLAR NAMOYISHCHILARI
Tovarlar namoyishchilari tovarlarni savdo maydonchalarida, ko`rgazmalarda va xususiy uylarda namoyish etadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
xaridorlarni ularning xususiyatlari va ulardan qanday foydalanish to`g`risida xabardor qilish va xaridorlarning qiziqishini rag`batlantirish uchun sotiladigan mahsulotlarni derazalarni bezash va namoyish qilish;
savollarga javob berish va tovarlardan foydalanish bo`yicha tavsiyalar berish; tovarlarni sotish yoki mijozlarni savdo xodimlariga yuborish;
buyurtmalarni qabul qilish va to`lash, yetkazib berish va tovarlarni qabul qilishni tashkil etish;
tovarlar namunalarini taklif qilish, kataloglar va reklama materiallarini tarqatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Tovarlar namoyishchisi;
Tovarlarni uyma-uy taklif etuvchi sotuvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ko`cha bozori sotuvchisi - 5211;
Mijozlarga uy sharoitida ishlab chiqarilgan mahsulotlarni taklif qiladigan savdogar - 5243.
BOSHLANG`ICH GURUH 5243
MIJOZLARGA UY SHAROITIDA
ISHLAB CHIQARILGAN MAHSULOTLARNI
TAKLIF QILADIGAN SAVDOGARLAR
Mijozlarga uy sharoitida ishlab chiqarilgan mahsulotlarni taklif qiladigan savdogarlar tovarlar va xizmatlarni tasvirlaydi, namoyish qiladi va sotadi, potensial mijozlarga tashrif buyurib, odatda xususiy uylarda yashaydigan va bir uydan ikkinchisiga ko`chib o`tish orqali tashkilotlar biznesini rag`batlantiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
xususiy uylarda mijozlar va potensial mijozlarga tashrif buyurish orqali turli xil tovarlar yoki xizmatlar va sotish shartlari haqida ma`lumot berish;
taklif etilayotgan tovarlar yoki xizmatlarni namoyish qilish yoki tavsiflash;
buyurtmalar va bitimlarni rasmiylashtirish, olingan buyurtmalarni yetkazib beruvchilar bilan joylashtirish;
schyot-fakturalar va oldi-sotdi shartnomalarini tayyorlash va to`lovni qabul qilish; mijozlarga xatlar, axborot varaqalari va boshqa hujjatlarni tarqatish;
bo`lajak mijozlar ro`yxatini tuzish va ularni yangi buyurtmalar uchun chaqirish;
savdo hududlari va mijozlar o`rtasidagi harakat va sotuvga taklif qilingan namunalar yoki tovarlarni tashish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Mijozlarga uy sharoitida ishlab chiqarilgan mahsulotlarni taklif qiladigan savdogar.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tijorat agenti - 3322;
Bozor sotuvchisi - 9520.
BOSHLANG`ICH GURUH 5244
INTERNET TARMOG`I ORQALI, TELEMARKETING
SOHASIDA, TELEFON ORQALI TOVARLAR
VA XIZMATLARNI SOTUVCHILAR
Internet tarmog`i orqali, telemarketing sohasida, telefon orqali tovarlar va xizmatlarni sotuvchilar mahsulot va xizmatlarni ilgari surish, sotishni xavfsiz qilish va xarid tashriflarini tashkil qilish uchun telefon yoki boshqa elektron vositalar orqali joriy va potensial mijozlar bilan bog`lanadi. Ular aloqa markazlarida yoki boshqa joylarda ishlashlari mumkin.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ssenariylar va aloqa shaxslar ro`yxati asosida telefon yoki elektron pochta orqali tovarlar va xizmatlarni ilgari surish;
tovarlar va xizmatlarga qiziqish bildirish, sotishni so`rash yoki savdo vakillari bilan uchrashish uchun vaqt belgilash;
mijozlarga tovarlar va xizmatlar, ma`lumotlar paketlari va broshyuralarni tayyorlash va yetkazib berishni muvofiqlashtirish;
savdo vakillarining tashriflarini rejalashtirish;
har bir mijoz bilan bog`liq o`zgarishlarni aks ettirish uchun marketing ma`lumotlar bazalarini kuzatish va yangilash uchun yozuvlarni yuritish;
menejerlarni raqobatchilar faoliyati va aloqalar savollari haqida xabardor qilib turish; qilingan qo`ng`iroqlar va erishilgan natijalar statistikasini yuritish;
telemarketing faoliyati va ularning natijalari bo`yicha davriy hisobotlarni taqdim etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Internet orqali sotuvchi;
Mijozlar bilan ishlash bo`yicha aloqa markazi sotuvchisi;
Telemarketing sohasida sotuvchi;
Telefon orqali tovar yoki xizmat taklif etuvchi sotuvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Call-markaz operatori - 4222.
BOSHLANG`ICH GURUH 5245
YOQILG`I QUYISH SHOXOBCHALARI XODIMLARI
Yoqilg`i quyish shoxobchalari xodimlari avtomobillar uchun yoqilg`i, yoqilg`i-moylash materiallari va boshqa buyumlarni sotadi, avtomobillarga yoqilg`i quyish, tozalash, moylash va kichik ta`mirlash kabi xizmatlar ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yonilg`i baklari va konteynerlarini mijoz tomonidan belgilangan darajada to`ldirish; avtomashinalardagi shinalar bosimini, moy darajasini va boshqa suyuqliklarni tekshirish va oshirish;
avtotransport vositalarining old oynalari va oynalarini yuvish;
avtotransport vositalarini kichik ta`mirlash, shu jumladan shinalar, lampochkalar va old oyna artkich pichoqlarini almashtirish;
avtomashinalarni avtomatik yuvish vositalariga texnik xizmat ko`rsatish va ulardan foydalanish;
xaridorlardan xaridlar uchun to`lovni olish;
yonilg`i nasoslarini tozalash va qo`shni avtomobil yo`llari, do`konlar va inshootlarni tozalash;
yoqilg`i, moy, aksessuarlar va sotilgan boshqa mahsulotlar zaxiralarini nazorat qilish va hisobot berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Avtomobillarga gaz to`ldirish kompressor stansiyasi (AGTKS) operatori;
Avtomobillarga gaz to`ldirish stansiyasi (AGTS) operatori;
Yoqilg`i quyish shoxobchasi operatori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Do`kon sotuvchisi yordamchisi - 5223;
Sotuv zali kassiri - 5230;
Oshxonada taom tarqatuvchi - 5246.
Eslatma.
Xizmat ko`rsatish stansiyalaridagi do`konlarda to`lovni qabul qiladigan yoki tovarlarni sotadigan, ammo yoqilg`i quyish, moylash, yuvish va texnik xizmat ko`rsatish kabi xizmatlarni ko`rsatmaydigan ishchilar 5245: Yoqilg`i quyish shoxobchalari xodimlari boshlang`ich guruhiga kiritilmagan.
BOSHLANG`ICH GURUH 5246
UMUMIY OVQATLANISH
OBYEKTLARI XODIMLARI
Umumiy ovqatlanish obyektlari xodimlari mijozlarga peshtaxtalar orqasida va restoranlarda, kafelarda, mehmonxonalarda, tez ovqatlanish tashkilotlarida, oshxonalarda, shifoxonalarda va boshqa tashkilotlarda oddiy oziq-ovqat mahsulotlarini yakuniy tayyorlashda xizmat qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
peshtaxtada mijozlarga ovqat berish;
xaridorlar qanday mahsulotni xohlashlarini aniqlash, ularga mahsulot tanlash va buyurtmalarni qabul qilishda yordam berish;
qo`lda ishlaydigan va elektr jihozlari yordamida oziq-ovqat mahsulotlarini yuvish, tozalash, kesish;
oddiy oziq-ovqat mahsulotlarini tayyorlash va tayyorlangan taomlarni isitish;
oziq-ovqat mahsulotlarini qismlarga bo`lish, qadoqlash yoki mijozlarga xizmat qilish uchun ularni to`g`ridan-to`g`ri plastinkalarga joylashtirish;
olib ketiladigan oziq-ovqatni qadoqlash;
muzlatgichlar, salat barlari va bufetlarni to`ldirish va iste`mol qilingan oziq-ovqat miqdorini qayd etish;
sotib olingan oziq-ovqat uchun to`lovni olish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Oshxonada taom tarqatuvchi;
Salat-bar xodimi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Oshpaz - 5120;
Eslatma.
To`g`ridan-to`g`ri iste`mol qilish uchun mo`ljallanmagan yangi oziq-ovqat mahsulotlari (masalan, meva, sabzavot, go`sht va sut mahsulotlari) ni sotadigan ko`chalar va bozorlar savdo rastalaridagi sotuvchilar 5211: Savdo chodirlari va bozorlar sotuvchilari boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi. To`g`ridan-to`g`ri iste`mol qilish uchun turli xil tayyor ovqatlar hamda oziq-ovqat mahsulotlarini sotadigan ko`chalar va bozorlar savdo rastalaridagi sotuvchilar 5246: Umumiy ovqatlanish obyektlari xodimlari boshlang`ich guruhiga kiritilgan. Qo`l aravalari, tovar platformalari, lotoklar yoki savatlarda darhol iste`mol qilish uchun ovqat va ichimliklarni ko`chalar va jamoat joylarida sotadigan sotuvchilar 5212: Jamoat joylarida ma`lum turdagi oziq-ovqat mahsulotlarini sotadigan sotuvchilar (ko`cha savdosi) boshlang`ich guruhiga kiradi. Ko`chalar va jamoat joylarida nooziq-ovqat mahsulotlari (yoki qadoqlangan holdagi tez buzilmaydigan oziq-ovqat mahsulotlari, masalan, qandolat mahsulotlari) ni qo`l aravalari, tovar platformalari, lotoklar yoki savatlarda sotuvchilar 9520: Nooziq-ovqat mahsulotlari cheklangan doiradagi sotish xodimlari (ko`cha savdo) boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi. Darhol iste`mol qilish uchun oddiy ovqatlar tayyorlaydigan, shu jumladan gamburgerlar tayyorlaydigan, lekin deyarli mijozlar bilan bevosita aloqada bo`lmagan ishchilar 9411: Tez tayyor bo`luvchi taomlarni tayyorlovchilar boshlang`ich guruhiga kiradi.
Ushbu toifalarni milliy sharoitga moslashtirishda shuni ta`kidlash kerakki, oziq-ovqat mahsulotlarini to`g`ridan-to`g`ri iste`mol qilish uchun sotuvchilarni farqlashdan maqsad xizmat ko`rsatish ko`nikmalarini, oziq- ovqat mahsulotlarini tayyorlash va gigiyenik ishlov berish bo`yicha asosiy ko`nikmalarni talab qiladigan kasblarni alohida ajratishdir. Ovqatlanish joylariga tashrif buyuruvchilarga xizmat ko`rsatadigan peshtaxta ishchilari odatda ko`cha oziq-ovqat sotuvchilariga qaraganda ancha murakkab taomlar va oziq-ovqat mahsulotlarini taqdim etadilar va odatda oziq-ovqat mahsulotlarini qo`l aravalari, velosipedlar yoki savatlar kabi asbob-uskunalar bilan tashishmaydi va ularni sotish uchun ishlatmaydilar.
BOSHLANG`ICH GURUH 5249
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN SAVDO XODIMLARI, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan savdo xodimlari, b.g.k. boshlang`ich guruhiga 52:
Sotuvchilar o`rtacha guruhiga kiritilmagan ishchilar kiradi.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bozor nazoratchisi;
Ijara punkti sotuvchisi.
O`RTACHA GURUH 53
YAKKA TARTIBDA XIZMAT
KO`RSATUVCHI XODIMLAR
Yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar tashkilotlarda va uyda bolalarga, bemorlarga va qariyalarga, nogironligi bo`lgan shaxslarga g`amxo`rlik qilish, yordam berish va nazorat qilishni ta`minlaydi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu guruhdagi ishchilarning majburiyatlari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: ko`chirish, yuvish va boshqa shaxsiy ehtiyojlarda yordam berish;
individual asosda ijtimoiy ko`nikmalarni egallashda bolalarga yordam berish;
jismoniy, ijtimoiy, hissiy jihatdan targ`ib qiluvchi faoliyat va bolalarning intellektual rivojlanishini nazorat qilish va ishtirok etish;
kuzatish va tegishli sog`liqni saqlash yoki ijtimoiy himoya xodimlariga hisobot taqdim etish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
531 Bolalarni parvarishlash bo`yicha xodimlar va o`qituvchilar yordamchilari;
532 Bemorga parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar.
KICHIK GURUH 531
BOLALARNI PARVARISHLASH BO`YICHA
XODIMLAR VA O`QITUVCHILAR YORDAMCHILARI
Bolalarni parvarishlash bo`yicha xodimlar va o`qituvchilar yordamchilari maktablar, mehribonlik uylari va bolalar bog`chalaridagi bolalarga g`amxo`rlik va nazoratni ta`minlaydi.
Amalga oshiriladigan majburiyatlar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
bolalarga individual asosda ijtimoiy ko`nikmalarni o`rganishga yordam berish;
maktab va maktabgacha ta`lim muassasalarida bolalarning jismoniy, ijtimoiy, hissiy va intellektual rivojlanishiga yordam beradigan tadbirlarni ko`rsatish, nazorat qilish va ishtirok etish; maktabgacha, maktabdan keyin, ta`til paytida va kunduzi bolalarga qarash muassasalarida
bolalarning o`quv va dam olish faoliyati uchun materiallar va jihozlarni tayyorlashda yordam berish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
5311 Bolalarni parvarishlash bo`yicha xodimlar;
5312 Tarbiyachi yordamchilari;
BOSHLANG`ICH GURUH 5311
BOLALARNI PARVARISHLASH
BO`YICHA XODIMLAR
Bolalarni parvarishlash bo`yicha xodimlar maktabgacha, maktabdan keyin, ta`til paytida va kunduzi bolalarni boshpana va bolalar bog`chalarida parvarish qiladi va nazorat qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bolalarga cho`milish, kiyinish va ovqatlantirishda yordam berish; bolalarni maktabga borish va qaytarish yoki sayrlarda kuzatib borish; bolalar bilan o`ynash, kitob o`qish yoki ularga ertak aytib berish;
bolalarning o`quv va dam olish faoliyati uchun materiallar va jihozlarni tayyorlashda yordam berish;
bolalarning xulq-atvorini va ularning ijtimoiy rivojlanish yo`nalishini nazorat qilish;
bolalar o`rtasida tartib-intizomni saqlash va maslahat yoki boshqa xatti-harakatlarni nazorat qilish, shu jumladan o`z kiyimlarini parvarish qilish, o`yinchoqlar va kitoblarni tozalash choralarini ko`rish;
bolalarning o`yin faoliyatini kuzatish va nazorat qilish;
bolalarning individual hisobini yuritish, shu jumladan kundalik kuzatuvlar va tadbirlar, taklif qilingan ovqatlar va buyurilgan dori-darmonlar to`g`risidagi ma`lumotlarni to`plash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bolalar/yoshlar internatidagi yordamchi;
Maktabdan tashqari vaqtda bolalarga qarash xodimi;
Enaga;
Yasli bog`chada enaga.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Bolalar bog`chasi (yasli-bog`cha) tarbiyachisi - 2342.
BOSHLANG`ICH GURUH 5312
TARBIYACHI YORDAMCHILARI
Tarbiyachi yordamchilari pedagogik xodimlarga yordam berish, maktablar va maktabgacha ta`lim muassasalarida bolalarni parvarish qilish va nazorat qilish uchun o`qituvchi bo`lmagan vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
maktablar va maktabgacha ta`lim muassasalarida bolalarning jismoniy, ijtimoiy, hissiy va intellektual rivojlanishiga yordam beradigan tadbirlarni namoyish qilish, nazorat qilish va ishtirok etish;
o`quv va dam olish tadbirlari uchun binolar va ochiq maydonlarni tayyorlash;
ta`lim jarayonida intellektual, jismoniy, xulq-atvor va boshqa qiyinchiliklarni boshdan kechirayotgan bolalarga yordam ko`rsatish;
bolalarga individual asosda ijtimoiy ko`nikmalarni o`rganishga yordam berish;
o`quv materiallarini tayyorlashda, shuningdek yozma va bosma materiallardan nusxa ko`chirish va topshirishda yordam berish;
audio-vizual uskunalar, kompyuterlar va boshqa o`quv qurollari bilan ishlash; o`quv materiallarini tarqatish va to`plash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Maktabgacha ta`limda tarbiyachi yordamchisi;
Maxsus ta`lim bo`yicha yordamchi.
KICHIK GURUH 532
BEMORGA PARVARISHLASH BO`YICHA YAKKA
TARTIBDA XIZMAT KO`RSATUVCHI XODIMLAR
Bemorga parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar bemorlarga, qariyalarga, sog`ayib ketayotgan bemorlarga va nogironligi bo`lgan shaxslarga tibbiyot muassasalarida va uyda harakatlanish hamda kundalik mashg`ulotlarida shaxsiy yordam ko`rsatadi.
Amalga oshiriladigan majburiyatlar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: bemorlarga ko`chirish, shaxsiy parvarish va aloqa bilan yordam berish; jarrohlik va boshqa asboblar va jihozlarni sterilizatsiya qilish;
monitoring va tegishli sog`liqni saqlash yoki ijtimoiy xizmat xodimlariga hisobot berish; bemorlarni tekshirish va davolashga tayyorlash, shuningdek, jismoniy shaxslarni parvarish qilishni rejalashtirishda ishtirok etish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
5321 Tibbiy va ijtimoiy yordam muassasalarida bemorlarga parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar;
5322 Bemorga uyda parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar;
5329 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan bemorlarga xizmat ko`rsatish bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 5321
TIBBIY VA IJTIMOIY YORDAM MUASSASALARIDA
BEMORLARGA PARVARISHLASH BO`YICHA YAKKA
TARTIBDA XIZMAT KO`RSATUVCHI XODIMLAR
Tibbiy va ijtimoiy yordam muassasalarida bemorlarga parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar kasalxonalar, klinikalar va ijtimoiy parvarishlash muassasalariga bevosita bemorlarga va boshqa turli xil tibbiyot muassasalari bemorlariga shaxsiy parvarish va kundalik faoliyatda yordam beradi.
Ular odatda tibbiy mutaxassislar, hamshiralik yoki boshqa sog`liqni saqlash mutaxassislari yoki tegishli mutaxassislarning bevosita nazorati ostida belgilangan sxemalar va parvarish usullarini amalga oshirish bilan shug`ullanadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tibbiy, reabilitatsiya va ijtimoiy yordam muassasalarining bemorlari va rezidentlarini tibbiy mutaxassislar, hamshiralar va boshqa tibbiyot xodimlari tomonidan belgilangan davolash rejimlariga muvofiq parvarish qilish, qo`llab-quvvatlash va davolashni ta`minlash;
bemorlarga shaxsiy gigiyena, ovqatlanish, kiyinish, jismoniy harakat va mashqlar, muloqot, og`iz orqali dori-darmonlar berish va kiyinish kiyimini o`zgartirish kabi shaxsiy va terapevtik tadbirlarda yordam berish;
bemorlarni joylashtirish, ko`tarish, aylantirish va ularni aravachada yoki ko`chma yotoqlarda tashish;
bemorlarni parvarish qilishda sanitariya me`yorlarini saqlash, shu jumladan xonalarni tozalash va choyshabni almashtirish;
og`riqni yo`qotish uchun, shu jumladan homiladorlik va tug`ish paytida massaj va boshqa muolajalar qilish;
bemorning ahvoli, reaksiyalari va xatti-harakatlarini kuzatish va o`zgarishlar haqida tibbiyot xodimlarini xabardor qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Palata kichik tibbiy xodimi;
Sanitariya shifokor yordamchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Oliy ma`lumotli hamshira - 2221;
Muassasalarga biriktirilgan hamshiralar - 3221.
Eslatma.
Doimiy tibbiy kuzatuv yoki sanitariya yordamiga muhtoj bo`lgan muassasalar va bo`limlardagi (masalan, kasalxonalar, reabilitatsiya markazlari, turar-joy muassasalari va mehribonlik uylari) bemorlarga individual yordam ko`rsatadigan va hamshiralar, shifokorlar yoki boshqa sog`liqni saqlash sohasi mutaxassislari yoki sog`liqni saqlash sohasidagi mutaxassislarning bevosita nazorati ostida ishlaydigan xodimlar 5321: Tibbiy va ijtimoiy yordam muassasalarida bemorlarga parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar boshlang`ich guruhiga kiradi. Bemorlarga o`z uylarida individual yordam ko`rsatadigan ishchilar (odatda, doimiy tibbiy yoki sanitariya nazoratisiz) 5322: Bemorga uyda parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi. Umuman olganda, 532: Bemorga parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar kichik guruhiga kiritilgan ishchilar keng tibbiy bilim yoki tayyorgarlikni talab qiladigan vazifalarni bajarmaydilar, shu jumladan dori-darmonlarni qabul qilish va yaralarni davolash yoki bog`lash, agar ular ushbu turdagi vazifalarni bajarsalar, vazifalari oddiy va muntazamdir.
BOSHLANG`ICH GURUH 5322
BEMORGA UYDA PARVARISHLASH
BO`YICHA YAKKA TARTIBDA XIZMAT
KO`RSATUVCHI XODIMLAR
Bemorga uyda parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar qarilik, kasallik, shikastlanish yoki boshqa jismoniy yoki ruhiy holatlar tufayli shaxsiy uylarda va boshqa alohida yashash sharoitlarida bunday yordamga muhtoj bo`lgan shaxslarga kundalik shaxsiy parvarish va kundalik hayot faoliyatida yordam ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
mijozlarga shaxsiy gigiyena, ovqatlanish, kiyinish, jismoniy harakat va mashqlar, aloqa, og`iz orqali dori-darmonlar berish va kiyinishni o`zgartirish kabi shaxsiy va terapevtik tadbirlarda yordam berish (odatda sog`liqni saqlash sohasida tibbiyot mutaxassisi tomonidan belgilangan parvarish rejalariga muvofiq);
mijozlarni parvarish qilish bo`yicha faoliyatni, ularning holatidagi o`zgarishlarni, parvarish va davolanishga munosabatini qayd etish, muammolar haqida xabar berish, tibbiyot yoki ijtimoiy yordam bo`yicha mutaxassislarga tavsiyalar berish;
harakatchanlik muammosi bo`lgan mijozlarni joylashtirish, ko`tarish va ularni aravachada yoki avtotransportda tashishda yordam berish;
mijozlarga va ularning oilalariga ovqatlanish, gigiyena, jismoniy mashqlar, chaqaloqlarni parvarish qilish, nogironlik yoki kasallik bilan kurashish kabi masalalar bo`yicha hissiy yordam, ma`lumot va ko`rsatmalar bilan ta`minlash;
bemorlarni parvarish qilishda sanitariya me`yorlariga rioya qilish, shu jumladan choyshabni almashtirish, kiyim va idishlarni yuvish, turar-joy binolarini tozalash;
gapirish yoki ovoz chiqarib o`qish orqali mijozlarga fiziologik yordam ko`rsatish; ovqatlanish talablariga va belgilangan parhezga muvofiq oziq-ovqat mahsulotlarini rejalashtirish, sotib olish, tayyorlash va xizmat ko`rsatish;
tug`ruqdan keyingi davrda ota-onalarga yordam ko`rsatish va yangi tug`ilgan chaqaloqqa g`amxo`rlik qilish;
shifokorlar va boshqa tibbiyot mutaxassislariga tashrif buyurish yoki boshqa topshiriqlarni bajarishda mijozlarni rejalashtirish hamda ularga hamrohlik qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Individual parvarishlash xizmatlarini ko`rsatuvchi xodim;
Kasallarga uyda qarovchi;
Uyda parvarishlash xizmatlarini ko`rsatish bo`yicha yordamchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Oliy ma`lumotli hamshira - 2221;
Ijtimoiy ish bo`yicha professional-mutaxassis (umumiy yo`nalish) - 2635;
Muassasalarga biriktirilgan hamshiralar - 3221;
Ijtimoiy xodim (o`rta malakali) - 3412;
Sanitariya xodimi (umumiy yo`nalish) - 5321.
Eslatma.
Doimiy tibbiy yoki davolash nazoratiga muhtoj bo`lgan sog`liqni saqlash va tibbiy muassasalardagi (kasalxonalar va qariyalar uylari kabi) bemorlarga individual yordam ko`rsatadigan va shuning uchun sog`liqni saqlash sohasi mutaxassislari yoki tegishli kasblarning bevosita nazorati ostida ishlaydigan xodimlar 5321: Tibbiy va ijtimoiy yordam muassasalarida bemorlarga parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar boshlang`ich guruhiga kiradi. Bemorlarga o`z uylarida individual yordam ko`rsatadigan ishchilar (shu jumladan, joylarda tibbiy yoki sanitariya nazorati kam bo`lgan yoki umuman bo`lmagan qariyalar uchun turar joy muassasalari) 5322: Bemorga uyda parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi. Turar-joy muassasalarida bolalarga g`amxo`rlik va nazoratni ta`minlaydigan parvarishlash xodimlari 5311: Bolalarni parvarishlash bo`yicha xodimlar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 5329
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN BEMORLARGA XIZMAT
KO`RSATISH BO`YICHA YAKKA TARTIBDA
XIZMAT KO`RSATUVCHI XODIMLAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan bemorlarga xizmat ko`rsatish bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar, b.g.k. guruhiga shaxsiy parvarish xizmatlarini ko`rsatadigan 532: Bemorga parvarishlash bo`yicha yakka tartibda xizmat ko`rsatuvchi xodimlar kichik guruhning boshqa birlik guruhlariga kiritilmagan muntazam tibbiyot va shaxsiy parvarish xizmatlarini ko`rsatadigan ishchilar kiradi.
Masalan, ushbu guruhga stomatolog yordamchisi, sterilizatsiya bo`yicha yordamchi, shifoxona xizmatchisi, diagnostik tasvirlash bo`yicha yordamchi va dorixona yordamchisi kabi kasblar kiradi.
Bunday hollarda ularning majburiyatlari quyidagilardan iborat:
jarrohlik, stomatologiya va farmatsevtika asboblari, shishalar, stakanlar va boshqa jihozlarni tozalash va sterilizatsiya qilish;
dori vositalari, kimyoviy moddalar va boshqa farmatsevtika mahsulotlarini markalash va to`ldirish;
bemorlarni ko`tarish, aylantirish, ko`chirish va ularni aravachada yoki ko`chma yotoqlarda tashish;
bemorlarni tekshirish yoki davolanishga tayyorlash;
asboblar idishlarini tayyorlash, materiallarni tayyorlash va protseduralar davomida stomatologlar yoki radiologlarga yordam berish;
diagnostik rentgen nurlarining ta`sirini izohlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Dori vositalarini qabul qilish va parvarish bo`yicha yordamchi;
Stomatologik bemorlarni parvarishlash bo`yicha yordamchi;
Ijtimoiy muassasalarda tungi navbatchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Farmatsevt yordamchisi (assistenti) - 3213;
Tish protezi texnigi - 3214;
Stomatolog yordamchisi - 3251.
O`RTACHA GURUH 54
XUSUSIY MULK VA FUQAROLARNI MUHOFAZA
QILISH XIZMATI XODIMLARI
Xususiy mulk va fuqarolarni muhofaza qilish xizmati xodimlari odamlarni va mulkni yong`in hamda boshqa xavf-xatarlardan himoya qiladi, jamoat tartibini saqlaydi, qonunchilik va qoidalarga rioya qiladi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruh ishchilarining vazifalariga odatda quyidagilar kiradi:
yong`indan ogohlantirish, yong`inni o`chirish, odamlarni yonayotgan binolar va avariya joylaridan, shuningdek xavfli vaziyatda bo`lgan odamlarni qutqarish;
huquq-tartibotni saqlash, qonunchilik va qoidalarga rioya qilish, jamoat joylarida patrullik qilish va jinoyatda gumon qilingan shaxslarni hibsga olish;
transport harakatini tartibga solish va baxtsiz hodisalar paytida mas`uliyatni o`z zimmasiga olish;
qamoqxonalar, axloq tuzatish muassasalari va boshqa jazoni ijro etish muassasalarida mahkumlar o`rtasida tartibni nazorat qilish va saqlash;
mulkni o`g`irlik, talon-tarojdan va shikast yetkazishdan himoya qilish uchun binolarni nazorat qilish, tashkilotlarga kirishni nazorat qilish, ommaviy tadbirlar paytida va tashkilotlarda tartibni saqlash va qonun ustuvorligini ta`minlash. Ularning vazifalari boshqa xodimlarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
541 Xususiy mulk va fuqarolarni muhofaza qilish xizmati xodimlari.
KICHIK GURUH 541
XUSUSIY MULK VA FUQAROLARNI
MUHOFAZA QILISH XIZMATI XODIMLARI
Xususiy mulk va fuqarolarni muhofaza qilish xizmati xodimlari fuqarolarni va mulkni yong`in hamda boshqa xavf-xatarlardan himoya qiladi, jamoat tartibini saqlaydi, qonunchilik va qoidalarga rioya qiladi.
Amalga oshirilgan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
yong`indan ogohlantirish, yong`inni o`chirish, odamlarni yonayotgan binolar va avariya joylaridan, shuningdek xavfli vaziyatda bo`lgan odamlarni qutqarish;
huquq-tartibotni ta`minlash, qonunchilikni qo`llash, jamoat joylarini patrul qilish va jinoyatda gumon qilingan shaxslarni ushlash;
transport harakatini tartibga solish va baxtsiz hodisalar paytida mas`uliyatni o`z zimmasiga olish;
qamoqxonalar, axloq tuzatish muassasalari va boshqa jazoni ijro etish muassasalarida mahkumlar o`rtasida tartibni nazorat qilish va saqlash;
mulkni o`g`irlik, talon-tarojdan va shikast yetkazishdan himoya qilish uchun binolarni nazorat qilish yoki nazorat qilish, muassasalarga kirishni nazorat qilish, ommaviy tadbirlar paytida va muassasalarda tartibni saqlash va qonun ustuvorligini ta`minlash.
Ularning vazifalari boshqa xodimlarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
5411 O`t o`chiruvchi-qutqaruvchilar;
5412 Ichki ishlar (militsiya) xodimlari;
5413 Tuzatish muassasalari qo`riqchilari;
5414 Qo`riqchilar;
5419 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan fuqarolar va mulkni himoya qiladigan xizmatlar xodimlari, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 5411
O`T O`CHIRUVCHI-QUTQARUVCHILAR
O`t o`chiruvchi-qutqaruvchilar yong`inlarning oldini olish, ularni bartaraf etish va o`chirish, boshqa favqulodda vaziyatlarda yordam berish, odamlarning hayoti va mulkini himoya qilish, qutqaruv ishlarini olib boradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yong`in signallari va boshqa yordam chaqiruvlariga, shu jumladan avtotransport va ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar, bomba tahdidi va boshqa xavf-xatarlarga javob berish;
qo`lda va quvvat uskunalari, shuningdek, yong`inga qarshi kimyoviy vositalar yordamida yong`inni o`chirish;
maxsus turdagi yong`inlarga qarshi kurash va sanoat tashkilotlarida maxsus texnikadan foydalanish;
yonayotgan binolar va avariya joylaridan odamlarni, shuningdek xavfli vaziyatda bo`lgan odamlarni qutqarish;
yong`inlar yoki baxtsiz hodisalar sodir bo`lganda zararli moddalar tarqalishining oldini olish yoki cheklash;
profilaktika choralari haqida aholini xabardor qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Qutqaruvchi-g`avvos;
Tog`-kon qutqaruvchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Sanitariya inspektori - 3257;
Yadro va radioaktiv materiallarni saqlash hisobi bo`yicha texnik - 3119.
BOSHLANG`ICH GURUH 5412
ICHKI ISHLAR (MILITSIYA) XODIMLARI
Ichki-ishlar (militsiya) xodimlari jamoat joylarida patrullik qilish, qonunchilik va qoidalarga rioya qilish va jinoyatda gumon qilinganlarni hibsga olish orqali qonunchilik va qoidalarga rioya etilishini ta`minlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
jamoat tartibini saqlash, favqulodda vaziyatlarda harakat qilish, odamlar va mulkni himoya qilish, qonunchilik hujjatlarni bajarish uchun muayyan hududlarni patrul qilish;
jinoiy harakatlar sodir etgan gumon qilinuvchilar va jinoyatchilarni aniqlash, jinoiy javobgarlikka tortish va hibsga olish;
yo`l harakatini tartibga solish va baxtsiz hodisalar paytida mas`uliyatni o`z zimmasiga olish;
baxtsiz hodisalar, jinoyatlar va tabiiy ofatlardan jabrlanganlarga tez yordam ko`rsatish.
BOSHLANG`ICH GURUH 5413
TUZATISH MUASSASALARI QO`RIQCHILARI
Tuzatish muassasalari qo`riqchilari qamoqxonalar, axloq tuzatish muassasalari va boshqa jazoni ijro etish muassasalari mahkumlari o`rtasida tartibni saqlash va nazorat qilish hibsxona qo`riqchilari tomonidan amalga oshiriladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
kelgan mahkumlarni tintuv qilish, ularga tegishli qimmatbaho narsalarni saqlash, mahkumlarni kameralarga kuzatib borish va kameralarni qulflash;
vaqti-vaqti bilan kameralarni tekshirish, qulflar, derazalar va eshiklarni xavfsiz holatda tekshirish va saqlash;
ish, ovqatlanish va dam olish vaqtida mahkumlarni nazorat qilish;
tartibsizlik va qochishning oldini olish maqsadida mahkumlarning xatti-harakatlarini kuzatish;
qochishning oldini olish uchun qamoqxona hududini qo`riqlash; reabilitatsiya dasturlarini amalga oshirishda yordam berish;
tashish paytida va vaqtinchalik chiqish ruxsatnomalari paytida mahkumlarni kuzatib borish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Tuzatish muassasasi nazoratchisi.
BOSHLANG`ICH GURUH 5414
QO`RIQCHILAR
Qo`riqchilar binolarni qo`riqlaydi yoki nazorat qiladi. Ular muassasalarga kirishni nazorat qiladi, jamoat tadbirlarida va tashkilotlarda tartibni saqlaydi va qonunchilikka rioya qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ruxsatsiz kirish belgilarining oldini olish va aniqlash uchun binolarni qo`riqlash, eshiklar, derazalar va darvozalarni tekshirish;
tashkilotlarga kirishni nazorat qilish, xodimlar va tashrif buyuruvchilarning kirish yoki chiqishlarini kuzatish, ruxsat berish, shaxsini tasdiqlash va ruxsatnomalarni berish;
tartibni saqlash, mulkni o`g`irlik, talon-tarojdan va shikast yetkazishdan himoya qilish va tashkilotda amaldagi qoidalarni qo`llash maqsadida tashrif buyuruvchilar, mijozlar yoki xodimlar orasida bo`lish;
signallarga javob berish, sabablarini o`rganish va kerak bo`lganda yuqori idoralar, huquqni muhofaza qiluvchi yoki yong`in bo`limlariga murojaat qilish;
aeroportlarda yo`lovchilar va yuklarning xavfsizligini tekshirish;
naqd pul va qimmatbaho narsalarni banklar, bankomatlar va chakana savdo tashkilotlariga to`plash va xavfsiz yetkazib berishni ta`minlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Avtomatlashgan ruxsatnoma berish punkti nazoratchisi;
Qorovul;
Qo`riqchi;
Muzey qarovchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
G`avvos-qutqaruvchi - 5419;
Ichki xavfsizlik xizmati xodimi (operatori) - 5419.
BOSHLANG`ICH GURUH 5419
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN FUQAROLAR VA MULKNI
HIMOYA QILADIGAN XIZMATLAR
XODIMLARI, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan fuqarolar va mulkni himoya qiladigan xizmatlar xodimlari, b.g.k. guruhiga fuqarolarni va mulkni himoya qiluvchi xizmat ko`rsatuvchi xizmatchilar kiradi, ular 541: Xususiy mulk va fuqarolarni muhofaza qilish xizmati xodimlari kichik guruhining boshqa guruhlariga kirmaydigan xizmat xodimlari hisoblanadi.
Masalan, ushbu boshlang`ich guruhiga qutqaruvchilar, yo`l nazoratchilari va hayvonlarni nazorat qilish xodimlari kiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
baxtsiz hodisalarning oldini olish va cho`kib ketgan odamlarni qutqarish uchun plyajlar va basseynlarni qo`riqlash;
yo`lovchilar yo`lni kesib o`tishlari mumkin bo`lgan xavfsiz intervallarni aniqlash uchun transport oqimini kuzatish;
yo`qolgan uy hayvonlari, chorva mollari va yovvoyi hayvonlar bilan bog`liq fuqarolarning murojaatlariga javob berish, egalariga ogohlantirish va ko`rsatmalar berish hamda yo`qolgan, boshpanasiz yoki xavfli hayvonlarni olib qo`yish;
to`xtash qoidalariga rioya qilish uchun belgilangan hududni nazorat qilish; harakatni tartibga solish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Yeger;
Yovvoyi tabiat nazoratchisi;
G`avvos-qutqaruvchi;
Sohil xavfsizlik xizmati patrul xodimi;
Qo`riqxona nazoratchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Kuzatuvchi - 5414;
Qo`riqchi - 5414;
Muzey qarovchisi - 5414.
ASOSIY GURUH 6
QISHLOQ VA O`RMON XO`JALIGI,
BALIQCHILIK VA BALIQSHUNOSLIK
SOHALARI MALAKALI XODIMLARI
Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqshunoslik sohalari malakali xodimlari yovvoyi mevalar va o`simliklarni yig`ish, hayvonlarni ko`paytirish, parvarish qilish yoki ovlash, turli xil chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqarish, o`rmonlarni o`stirish, himoya qilish va ulardan foydalanish bilan shug`ullanadi. Fermer yoki baliq xo`jaligi, o`zlari va oilalarini oziq- ovqat, boshpana va daromad bilan ta`minlash uchun dala ekinlarini yoki daraxt va butalarda o`sadigan ekinlarni yetishtiradi va yig`adi. Ushbu asosiy guruhga kiritilgan ko`pchilik mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Qishloq, o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqchilikda malakali ishchilarning vazifalari odatda quyidagilardan iborat:
tuproqni tayyorlash;
dala ekinlarini ekish, sug`orish, o`g`itlash va yig`ib olish;
daraxt va butalarda o`sadigan meva va boshqa ekinlarni yetishtirish; bog`dorchilik ekinlari va bog`dorchilik mahsulotlarini yetishtirish; yovvoyi mevalar va o`simliklarni yig`ish;
hayvonlarni ko`paytirish, boqish va parvarish qilish, shuningdek ularni go`sht, sut, jun, mo`yna, teri, ipakchilik, asalarichilik va boshqa mahsulotlar uchun ovlash;
o`rmonlarni yetishtirish, saqlash va ulardan foydalanish; baliq yetishtirish yoki ovlash;
suvda yashovchi organizmlarning boshqa turlarini yetishtirish yoki yig`ish; o`zining mahsulotlarini saqlash va birlamchi qayta ishlash;
o`z mahsulotlarini mijozlarga yoki bozorga sotish.
Ularning vazifalari boshqa xodimlarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin.
Ushbu asosiy guruhning mashg`ulotlari quyidagi o`rtacha guruhlarga bo`linadi:
61 Qishloq xo`jaligi mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar;
62 Ovchilar va o`rmon hamda baliq mahsulotlaridan tovar ishlab chiqaruvchilar;
63 Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar.
O`RTACHA GURUH 61
QISHLOQ XO`JALIGI MAHSULOTLARINI
ISHLAB CHIQARUVCHILAR
Qishloq xo`jaligi mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar dala ekinlarini yoki daraxt va butalarda o`sadigan ekinlarni yetishtirish va yig`ib olish bo`yicha qishloq xo`jaligi ishlarini rejalashtiradi, tashkil qiladi va amalga oshiradi, ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga yoki bozorga doimiy ravishda sotish yoki yetkazib berish uchun turli hayvonlarni ko`paytiradi va turli chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqaradi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilarning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: tuproqni tayyorlash;
dala ekinlarini ekish, sug`orish, o`g`itlash va yig`ib olish;
daraxt va butalarda o`sadigan meva hamda boshqa ekinlarni yetishtirish; bog`dorchilik ekinlari va bog`dorchilik mahsulotlarini yetishtirish;
hayvonlarni, birinchi navbatda, go`sht, sut, jun, mo`yna, teri yoki ipakchilik, asalarichilik va boshqa mahsulotlarni ko`paytirish va parvarish qilish;
birlamchi qayta ishlashning ayrim turlarni va mahsulotlarni saqlash;
o`z mahsulotlarini mijozlarga yoki bozorga sotish.
Ularning vazifalari boshqa xodimlarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
611 Bog`dorchilik, tomorqa va dala ekinlari tovarlarini ishlab chiqaruvchilar;
612 Chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar;
613 Aralash dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar;
Eslatma.
Agar mahsulotlar (birinchi navbatda, oziq-ovqat) asosan shaxsiy iste`mol yoki ishchining oila a`zolari tomonidan iste`mol qilish uchun ishlab chiqarilsa, bu ishlar shaxsiy ehtiyoj uchun ishlab chiqarish sifatida baholanadi hamda mashg`ulotlar 63: Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar o`rtacha guruhiga kiritiladi. Agar mahsulotlar ortiqcha ishlab chiqarilib, iste`mol qilinganidan ko`ra ko`proq qismi sotilsa ham, lekin ishlab chiqarishning asosiy maqsadi shaxsiy iste`mol bo`lsa, bunday faoliyat baribir 63: Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar o`rtacha guruhiga kiritilishi lozim. Agar faoliyatning asosiy maqsadi mahsulotni bozorga yetkazib berish bo`lsa, u holda mashg`ulotlar 61: Qishloq xo`jaligi mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar yoki 62: Ovchilar va o`rmon hamda baliq mahsulotlaridan tovar ishlab chiqaruvchilar o`rtacha guruhlarida klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 611
BOG`DORCHILIK, TOMORQA VA DALA EKINLARI
TOVARLARINI ISHLAB CHIQARUVCHILAR
Bog`dorchilik, tomorqa va dala ekinlari tovarlarini ishlab chiqaruvchilar daraxtlar va butalarda o`sadigan mevalar va boshqa ekinlar, dorivor va boshqa o`simliklarni, dala ekinlarini yetishtirish va yig`ib olish ishlarini rejalashtiradi, tashkil qiladi va amalga oshiradi. Ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga sotadi yoki doimiy ravishda yetkazib beradi yoki bozorlarda sotish uchun bog`dorchilik va ko`chat mahsulotlarini yetishtiradi.
Bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bozor faoliyati va sharoitlarini kuzatish, yetishtiriladigan ekinlarning turlari va miqdorini aniqlash, ishlab chiqarish jarayonini rejalashtirish va muvofiqlashtirish;
urug`lar, ko`chatlar va o`g`itlar sotib olish; yerlarning meliorativ holatini yaxshilash;
yerni tayyorlash, turli ekinlarni ekish, yetishtirish va yig`ib olish;
ishchi hayvonlarni parvarish qilish va qishloq xo`jaligi binolari, dastgohlari va jihozlarini saqlash;
ko`chatlar, piyoz va urug`larni yetishtirish;
birlamchi qayta ishlashning ayrim turlari va mahsulotlarni saqlash; qishloq xo`jaligi mahsulotlarini yetkazib berish yoki sotish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
6111 Dala ekinlari va sabzavot yetishtiruvchilar;
6112 Daraxtlar va butalar mevalarini yetishtirishga ixtisoslashgan ishlab chiqaruvchilar;
6113 Bog`bonlar, bog`dorchilik va mevalar ko`chatzorlari xodimlari;
6114 Aralash dehqonchilik mahsulotlarini yetishtiruvchilar.
BOSHLANG`ICH GURUH 6111
DALA EKINLARI VA SABZAVOT
YETISHTIRUVCHILAR
Dala ekinlari va sabzavot yetishtiruvchilar bug`doy va boshqa boshoqli don, sholi, lavlagi, shakarqamish, yeryong`oq, tamaki, qamish, shuningdek, kartoshka kabi boshqa dala ekinlarining har xil turlarini yetishtirish va yig`ib olish bo`yicha qishloq xo`jaligi ishlarini rejalashtiradi, tashkil qiladi va amalga oshiradi. Dala sabzavotlarini sotadi yoki ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga bozorda sotish uchun doimiy ravishda yetkazib beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bozor faoliyati va sharoitlarini kuzatish, yetishtiriladigan ekin turlari va miqdorini aniqlash, ishlab chiqarish jarayonini rejalashtirish hamda muvofiqlashtirish;
tuproqni qo`lda yoki dastgohda tayyorlash va o`g`it hamda go`ngni qo`llash; urug`larni tanlash va ekish hamda ko`chatlarni ekish;
tuproqqa ishlov berish, o`simliklarni ekish, kesish yoki suyultirish, sug`orish uskunalarini sozlash va ishlatish yo`li bilan ekinlarni saqlash;
gerbitsidlar va pestitsidlarni qo`llash orqali begona o`tlar, zararkunandalar va kasalliklarga qarshi kurash;
kasal yoki ortiqcha ekinlarni yig`ish va yo`q qilish;
sotish yoki bozorga yetkazib berish uchun ekinlarni tekshirish, tozalash, saralash, qadoqlash, saqlash va yuklash;
chorva mollarini parvarish qilish va qishloq xo`jaligi binolari, inshootlari, uskunalari va suv ta`minoti tizimlariga texnik xizmat ko`rsatish;
birlamchi qayta ishlashning ayrim turlari va mahsulotlarni saqlash;
mahsulotlarni reklama qilish va sotish, materiallarni sotish, sotib olish va tashish bo`yicha tadbirlar, qishloq xo`jaligi ishlari va operatsiyalarini hisobga olish hamda baholash;
xodimlarni bog`dorchilik, texnik xizmat ko`rsatish, gigiyena choralari bo`yicha o`qitish va nazorat qilish, xodimlar va pudratchilarni yollash va ishdan bo`shatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Donli ekinlar yetishtiruvchi;
Fermer;
Sholikor;
Sabzavot yetishtiruvchi;
Lavlagi yetishtiruvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Issiqxona xo`jaligi mudiri - 1311;
Mevalarni teruvchi - 9211.
Eslatma.
Intensiv yetishtirish usullaridan foydalangan holda sabzavot yetishtiruvchilar 6113: Bog`bonlar, bog`dorchilik va mevalar ko`chatzorlari xodimlari boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 6112
DARAXTLAR VA BUTALAR MEVALARINI
YETISHTIRISHGA IXTISOSLASHGAN
ISHLAB CHIQARUVCHILAR
Daraxtlar va butalar mevalarini yetishtirishga ixtisoslashgan ishlab chiqaruvchilar mevali daraxt va buta ekinlarini yetishtirish va yig`ib olish bo`yicha qishloq xo`jaligi ishlarini rejalashtirish, tashkil etish va amalga oshirish bilan shug`ullanishadi. Ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga yoki bozorlarda sotish va sharbat yig`ish uchun muntazam ravishda sotish yoki yetkazib berish faoliyatini olib boradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bozor faoliyati va sharoitlarini kuzatish, yetishtiriladigan ekin turlari va miqdorini aniqlash, ishlab chiqarish jarayonini rejalashtirish hamda muvofiqlashtirish;
tuproqni qo`lda yoki mashinada tayyorlash va o`g`it hamda go`ngni qo`llash; urug`larni tanlash va ekish hamda ko`chatlarni ekish;
tuproqqa ishlov berish, daraxtlar va butalarni qayta ekish, kesish, sug`orish uskunalarini sozlash hamda saqlash yo`li bilan ekinlarni saqlash;
gerbitsidlar va pestitsidlarni qo`llash orqali begona o`tlar, zararkunandalar va kasalliklarga qarshi kurash;
daraxtlar va butalarni parvarish qilish, sharbat hamda hosil yig`ish;
sotish yoki bozorga yetkazib berish uchun ekinlarni tekshirish, tozalash, saralash, qadoqlash, saqlash hamda yuklash;
chorva mollarini parvarish qilish va qishloq xo`jaligi binolari, inshootlari, uskunalari va suv ta`minoti tizimlariga texnik xizmat ko`rsatish;
birlamchi qayta ishlashning ayrim turlari va mahsulotlarni saqlash;
mahsulotlarni reklama qilish va sotish, mahsulot va materiallarni sotish, sotib olish va tashish bo`yicha tadbirlar, qishloq xo`jaligi ishlari va operatsiyalarini hisobga olish hamda baholash;
xodimlarni bog`dorchilik, texnik xizmat ko`rsatish, gigiyena choralari bo`yicha o`qitish va nazorat qilish, xodimlar va pudratchilarni yollash hamda ishdan bo`shatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Uzum yetishtiruvchi;
Meva yetishtiruvchi fermer;
Bog`shunos;
Choyshunos.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ko`chatxona (Pitomnik) boshlig`i - 1311;
Mevalarni teruvchi - 9211.
BOSHLANG`ICH GURUH 6113
BOG`BONLAR, BOG`DORCHILIK VA
MEVALAR KO`CHATZORLARI XODIMLARI
Bog`bonlar, bog`dorchilik va mevalar ko`chatzorlari xodimlari bog`larda va shaxsiy bog`larda daraxtlar, butalar, gullar va boshqa o`simliklarni yetishtirish va saqlashni rejalashtiradi, tashkil qiladi va amalga oshiradi, shuningdek ko`chatlar, piyoz va urug`lar ishlab chiqaradi yoki intensiv yetishtirish usullaridan foydalangan holda sabzavot va gullarni yetishtiradi. Ulgurji xaridorlarga, savdo tashkilotlariga yoki bozorlarda sotish uchun mahsulotlarni muntazam ravishda yetkazib beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bozor faoliyati va sharoitlarini monitoring qilish, yetishtirish uchun sabzavot, bog`dorchilik mahsulotlari va pitomniklarning turlari va miqdorini aniqlash, shuningdek ishlab chiqarish jarayonini rejalashtirish hamda muvofiqlashtirish;
tuproqqa ishlov berish, yerni tekislash, sug`orish tizimlarini o`rnatish va ishlatish yo`li bilan yerni tayyorlash;
daraxtlar, bog` o`simliklari va o`tlarni ekish, to`siqlarni o`rnatish;
daraxtlarni, butalarni kesish, to`siqlarni o`rnatish, maysazorlarni o`rash, o`rish, shamollatish hamda kesish;
bog`larda yo`laklar yoki asfaltlangan maydonlar, devorlar, dekorativ qoyatoshlar, gulzorlar, hovuzlar va gidrografik elementlar, shiyponlar va to`siqlar kabi tarkibiy qismlar hamda obyektlarni qurish;
o`simliklar va daraxtlarning sog`lig`ini tekshirish, begona o`tlar, zararkunandalar va kasalliklarni aniqlash va davolash, go`ng hamda o`g`itlarni qo`llash;
ko`chatlar, piyozchalar va urug`lar tayyorlash hamda o`simliklarning urug`lar yoki qalamchalardan unib chiqishini nazorat qilish;
sotish yoki bozorga yetkazib berish uchun hosilni yig`ishtirib olish, tekshirish, tozalash, saralash, qadoqlash, saqlash hamda yuklash;
binolar, issiqxonalar va boshqa inshootlar, uskunalar va suv ta`minoti tizimlariga texnik xizmat ko`rsatish;
birlamchi qayta ishlashning ayrim turlari va mahsulotlarni saqlash;
mahsulotlarni reklama qilish va sotish, mahsulot va materiallarni sotish, sotib olish va tashish bo`yicha tadbirlar, qishloq xo`jaligi ishlari va operatsiyalarini hisobga olish hamda baholash;
xodimlarni ishlab chiqarish, texnik xizmat ko`rsatish vazifalari, gigiyena va xavfsizlik choralari bo`yicha o`qitish va nazorat qilish, xodimlar va pudratchilarni yollash va ishdan bo`shatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bog`dorchilik va ko`chatchilik fermeri;
Ko`chatzor brigadiri.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Uzumchilik agronomi - 2132;
Bog`dorchilikda malakasiz ishchi - 9214.
Eslatma.
Meva ko`chatxonalarida rezavorlar va mevali daraxtlarni o`stiruvchi ishchilar 6112 Daraxtlar va butalar mevalarini yetishtirishga ixtisoslashgan ishlab chiqaruvchilar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi. Dalada intensiv yetishtirish usullaridan foydalanmaydigan holda sabzavot yetishtiruvchilar esa 6111: Dala mudirlari va sabzavotkorlar boshlang`ich guruhiga kiritiladi.
BOSHLANG`ICH GURUH 6114
ARALASH DEHQONCHILIK MAHSULOTLARINI
ISHLAB CHIQARUVCHILAR
Aralash dehqonchilik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar dala ekinlari, dala sabzavotlari hamda daraxt va butalarda o`sadigan ekinlarning ma`lum usullarini, shuningdek bog`, bog`dorchilik va ko`chat mahsulotlarini sotadi va qishloq xo`jaligi ishlarini rejalashtiradi, tashkil qiladi va amalga oshiradi. Ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlari yoki ularni bozorga chiqarish uchun yetkazib beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bozor faoliyati va sharoitlarini kuzatish, yetishtiriladigan ekin turlari va miqdorini aniqlash, ishlab chiqarish jarayonini rejalashtirish va muvofiqlashtirish;
tuproqni qo`lda yoki mashinada tayyorlash va o`g`it hamda go`ngni qo`llash; urug`larni tanlash va ekish hamda ko`chatlarni ekish;
tuproqni ishlov berish, ekinlarni, daraxtlar va butalarni qayta ekish, kesish, sug`orish uskunalarini sozlash hamda saqlash yo`li bilan ekinlarni saqlash;
intensiv texnologiyadan foydalangan holda gul va sabzavotlar yetishtirish; ko`chatlar, piyoz va urug`lar yetishtirish;
sotish yoki bozorga yetkazib berish uchun hosilni yig`ish va tekshirish, tozalash, saralash, qadoqlash, saqlash hamda yuklash;
chorva mollarini parvarish qilish va qishloq xo`jaligi binolari, inshootlari, uskunalari va suv ta`minoti tizimlariga texnik xizmat ko`rsatish;
birlamchi qayta ishlashning ayrim turlari va mahsulotlarni saqlash;
mahsulotlarni reklama qilish va sotish, mahsulot va materiallarni sotish, sotib olish va tashish bo`yicha tadbirlar, qishloq xo`jaligi ishlari va operatsiyalarini hisobga olish va baholash;
xodimlarni ishlab chiqarish, texnik xizmat ko`rsatish vazifalari, gigiyena va xavfsizlik choralari bo`yicha o`qitish va nazorat qilish, xodimlar va pudratchilarni yollash hamda ishdan bo`shatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aralash qishloq xo`jaligi ekinlarini yetishtirish bo`yicha fermer;
Turli qishloq xo`jaligi ekinlarini yetishtirishga ixtisoslashgan fermer.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Issiqxona xo`jaligi mudiri - 1311;
Ko`chatxona (Pitomnik) boshlig`i - 1311;
Mevalarni teruvchi - 9211.
KICHIK GURUH 612
CHORVACHILIK MAHSULOTLARINI
ISHLAB CHIQARUVCHILAR
Chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar go`sht, sut mahsulotlari, asal, teri, to`qimachilik va boshqa mahsulotlar ishlab chiqarish yoki ulardan foydalanish uchun uy hayvonlari, parrandalar, hasharotlar va uysiz hayvonlarni ko`paytirish hamda boqish bo`yicha qishloq xo`jaligi faoliyatini rejalashtiradi, tashkil qiladi va amalga oshiradi. Ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga yoki bozorlarda sotish uchun mahsulotlarni yetkazib beradi.
Bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bozor faoliyati va sharoitlarini kuzatish, ishlab chiqarilayotgan mahsulot turlari va miqdorini aniqlash, shuningdek, ishlab chiqarish jarayonini rejalashtirish va muvofiqlashtirish;
hayvonlarni ko`paytirish, boqish va parvarish qilish;
hayvonlar yoki go`sht va sut mahsulotlarini bozorga chiqarish uchun tayyorlash; hayvonlarni kasallik, shikastlanish yoki kasallik mavjudligini kuzatish va tekshirish va ularning holatining jismoniy ko`rsatkichlarini, masalan, vazn ortishini tekshirish;
hayvonlarni ko`paytirish bilan bog`liq vazifalarni bajarish, masalan, kesish, sun`iy urug`lantirish va hayvonlarni tug`ishda yordam berish;
binolar, dastgohlar, asbob-uskunalar va inshootlarni ijaraga olish yoki investitsiya qilish, texnik xizmat ko`rsatish hamda tozalash;
ayrim turdagi mahsulotlarni saqlash va birlamchi qayta ishlash;
mahsulotlarni reklama qilish va sotish, mahsulot va zaxiralarni sotish, sotib olish va tashish bo`yicha tadbirlarni amalga oshirish, shuningdek qishloq xo`jaligi ishlari va operatsiyalarini hisobga olish hamda baholash;
hayvonlarni parvarish qilish tartib-qoidalari, parvarishlash vazifalari va gigiyena va xavfsizlik choralari bo`yicha xodimlarni o`rgatish va nazorat qilish, shuningdek xodimlar va pudratchilarni yollash hamda bo`shatish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
6121 Chorvachilik (go`sht) va sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar;
6122 Parrandaboqarlar;
6123 Asalarichilar va pillakorlar;
6129 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan chorvadorlar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 6121
CHORVACHILIK (GO`SHT) VA SUT
MAHSULOTLARI ISHLAB
CHIQARUVCHILAR
Chorvachilik (go`sht) va sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar qoramol, qo`y, cho`chqa, echki, ot va tuya kabi xonaki hayvonlarni (parrandalar bundan mustasno) go`sht, sut va boshqa sut mahsulotlari, teri va jun ishlab chiqarishni ko`paytirish va boqish bo`yicha hamda sport yoki dam olish hayvonlari sifatida foydalanish uchun sotishda, ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga yetkazib berish yoki bozorlarda sotish uchun qishloq xo`jaligi faoliyatini rejalashtiradi, tashkil qiladi va amalga oshiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bozor faoliyatini va sharoitlarini kuzatish, ishlab chiqarish uchun chorvaboshlarning turlari va miqdorini aniqlash, shuningdek ishlab chiqarish jarayonini rejalashtirish va muvofiqlashtirish; chorva mollarining to`g`ri ovqatlanishi va sog`lom bo`lishi uchun yaylovlarni o`stirish,
yem-xashak va suv zaxiralarini ta`minlash hamda nazorat qilish;
hayvonlarni kasalligi va shikastlanishini kuzatish va tekshirish, shuningdek, ularning vazni ortishi kabi jismoniy ko`rsatkichlarini tekshirish;
hayvonlarni parvarish qilish, dori quyish, soch yoki junni kesish va yig`ish;
chorva mollarini yaylovlarga yoki tarozilarga, omborlarga, transport vositalariga yoki maydonchalarga haydash;
hayvonlarni qo`lda yoki sog`ish apparatlaridan foydalangan holda sog`ish;
ozuqa, qo`shimchalar va dori vositalarini belgilangan nisbatlarda aralashtirish va iste`mol qilish uchun hayvonlarga tarqatish yoki qo`lda oziqlantirish;
hayvonlarni chatishtirish, sun`iy urug`lantirish va tug`ishda yordam berish kabi reproduktiv vazifalarni bajarish;
qishloq xo`jaligi binolari, mashinalari, uskunalari va inshootlariga texnik xizmat ko`rsatish hamda tozalash;
hayvonlarni so`yish, terisini olish va sotishga tayyorlash;
chorvachilikning birlamchi qayta ishlashning ayrim turlari va sut mahsulotlarini saqlash; mahsulotlarni reklama qilish va sotish, chorva mollari, mahsulotlar va zaxiralarni sotish,
sotib olish va tashish bo`yicha tadbirlar, qishloq xo`jaligi ishlari va operatsiyalarini hisobga olish hamda baholash;
hayvonlarni parvarish qilish tartib-qoidalari, parvarishlash vazifalari va gigiyena va xavfsizlik choralari bo`yicha xodimlarni o`rgatish va nazorat qilish, shuningdek xodimlar va pudratchilarni yollash hamda bo`shatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ozuqa tayyorlash sexlari operatori;
Qorako`lchi;
Otshunos-gippolog;
Hayvonlar va parrandalarni sun`iy urchitish bo`yicha operator;
Sut sog`uvchi;
Chorvachilik komplekslari va fermalari brigadiri.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Zotdor otlarni sinash bo`yicha bosh hakam - 1311;
Bosh zootexnik - 1311.
Eslatma.
Ko`p turdagi chorva mollari va boshqa hayvonlar, shu jumladan parrandalar, hasharotlar va uysiz hayvonlarni boqadigan ishchilar, ularning asosiy faoliyati bo`yicha tasniflanadi. Asosan o`zlari mas`ul bo`lgan chorva mollari uchun keyinchalik iste`mol qilish uchun pichan va boshqa ozuqa ishlab chiqaradigan va saqlaydigan ishlarni rejalashtiradi, tashkil qiladi, qoramol, qo`y kabi uy hayvonlarini (parrandalar bundan mustasno) ko`paytirish va boqish bo`yicha qishloq xo`jaligi ishlarini olib boradigan ishchilar 6121: Chorvachilik (go`sht) va sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 6122
PARRANDABOQARLAR
Parrandaboqarlar parranda go`shti va tuxumi ishlab chiqarish va naslchilik qushlarini yetishtirish uchun tovuq, kurka, g`oz, o`rdak va boshqa parrandalarni ko`paytirish va boqish bo`yicha qishloq xo`jaligi ishlarini rejalashtiradi, tashkil qiladi va amalga oshiradi. Ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga va bozorlarga sotish uchun yetkazib beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bozor faoliyatini monitoring qilish, ishlab chiqarish jarayonini rejalashtirish va muvofiqlashtirish, qishloq xo`jaligi ishlarini hisobga olish hamda baholash;
qushlarning to`g`ri ovqatlanishi va holatini ta`minlash uchun zarur bo`lgan ozuqa va boshqa materiallarni yetishtirish hamda sotib olish;
hayvonlarni kasallik, shikastlanish yoki kasallik mavjudligini kuzatish va tekshirish, shuningdek, ular holatining jismoniy ko`rsatkichlarini, masalan, vazn ortishi, zaif, kasal va o`lik qushlarni suruvdan olib tashlash;
ozuqa va oziq-ovqat qo`shimchalarini aralashtirish, ozuqa va suv uchun idishlarni to`ldirish;
parranda go`shtini ichimlik suvi, inyeksiya yoki havo orqali purkash orqali emlash;
sotish yoki bozorga yetkazib berish uchun tuxumni yig`ish va saqlash hamda ularni qadoqlash;
jo`jalarning jinsini aniqlash va ko`paytirish, sun`iy urug`lantirish va tuxumlarni inkubatsiya qilishda yordam berish;
qishloq xo`jaligi binolari, mashinalari, asbob-uskunalari va inshootlarini ijaraga olish, texnik xizmat ko`rsatish hamda tozalash;
sotish yoki bozorga chiqarish uchun parrandalarni so`yish va terisini tozalash; birlamchi qayta ishlashning ayrim turlari va mahsulotlarni saqlash;
chorva mollari, mahsulotlar va zaxiralarni sotish, sotib olish va tashish bo`yicha tadbirlarni amalga oshirish;
qushlarni parvarish qilish tartib-qoidalari, parvarishlash vazifalari va gigiyena va xavfsizlik choralari bo`yicha xodimlarni o`rgatish va nazorat qilish, shuningdek xodimlar va pudratchilarni yollash hamda bo`shatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Parrandaboqar;
Parranda boqish va seleksiya fermeri;
Parrandalarni sun`iy urug`lantirish bo`yicha qishloq xo`jaligi ishchisi.
Eslatma.
Ko`p turdagi chorva mollari va boshqa hayvonlar, shu jumladan parrandalar, hasharotlar va uysiz hayvonlarni boqadigan ishchilar, ularning asosiy faoliyati bo`yicha tasniflanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 6123
ASALARICHILAR VA PILLAKORLAR
Asalarichilar va pillakorlar asalari, ipak qurti va boshqa hasharotlarni asal, asalari mumi, ipak va boshqa mahsulotlarni ishlab chiqarish, sotish yoki ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga yetkazib berish, bozorlarda sotish uchun ko`paytirish, boqish va parvarish qilishni rejalashtiradi, tashkil qiladi va amalga oshiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bozor faoliyati va sharoitlarini kuzatish, ishlab chiqarish uchun hasharotlarning turlari va miqdorini aniqlash, ishlab chiqarish jarayonini rejalashtirish hamda muvofiqlashtirish;
hasharotlarni sotib olish, o`stirish yoki ozuqa va boshqa materiallarni sotib olish;
hasharotlarni ko`paytirish, yetishtirish va parvarish qilish va ularning mahsulotlarini yig`ish;
qishloq xo`jaligi binolari, mashinalari, asbob-uskunalari va inshootlarini ijaraga olish, texnik xizmat ko`rsatish hamda tozalash;
birlamchi qayta ishlashning ayrim turlari va mahsulotlarni saqlash;
chorva mollari, mahsulotlar va zaxiralarni sotish, sotib olish va tashish bo`yicha tadbirlarni amalga oshirish, qishloq xo`jaligi ishlari va operatsiyalarini hisobga olish hamda baholash;
ishlab chiqarish, texnik xizmat ko`rsatish, gigiyena va xavfsizlik choralari bo`yicha xodimlarni o`rgatish va nazorat qilish, shuningdek xodimlar va pudratchilarni yollash hamda bo`shatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Asalarichi;
Ipakchi.
BOSHLANG`ICH GURUH 6129
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN CHORVADORLAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan chorvadorlar, b.g.k. 612: Chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar kichik guruhining boshqa guruhlariga kirmagan chorvachilik mahsulotlarini tijorat ishlab chiqaruvchilari kiradi.
Masalan, bu guruhga uysiz sut emizuvchilar va boshqa qushlar (parrandalardan tashqari), chig`anoqlar, ilonlar va boshqa sudralib yuruvchilar, shuningdek, laboratoriya tajribalari uchun ishlatiladigan turli hasharotlar va hayvonlarni ko`paytirish, boqish va parvarish qilish, sotish yoki ulgurji sotuvchilar, distribyutorlar, hayvonot bog`lari, sirklar yoki bozorlarga muntazam ravishda yetkazib beruvchilar kiradi.
Bunday hollarda ularning majburiyatlari quyidagilardan iborat:
bozor faoliyati va sharoitlarini kuzatish, ishlab chiqarish uchun mahsulot turlari va miqdorini aniqlash, shuningdek ishlab chiqarish jarayonini rejalashtirish hamda muvofiqlashtirish;
hayvonlarni ko`paytirish, boqish va parvarish qilish;
hayvonlarni kasallik, shikastlanish yoki kasallik mavjudligini kuzatish va tekshirish, shuningdek, ularning vazni ortishi kabi jismoniy ko`rsatkichlarini tekshirish;
hayvonlarni ko`paytirish, sun`iy urug`lantirish va tug`ilishda yordam berish kabi vazifalarni bajarish;
qishloq xo`jaligi binolari, mashinalari, uskunalari va inshootlarini ijaraga olish, texnik xizmat ko`rsatish hamda tozalash;
hayvonlarni so`yish va terisini olish va chorvachilik mahsulotlarini bozorga tayyorlash; mahsulotlarning ayrim turlarini birlamchi qayta ishlash va saqlash;
mahsulotlarni reklama qilish va sotish, chorva mollari, mahsulotlar va zaxiralarni sotish, sotib olish va tashish bo`yicha tadbirlar o`tkazish, qishloq xo`jaligi ishlari va operatsiyalarini hisobga olish hamda baholash;
hayvonlarni parvarish qilish jarayonida, parvarishlashda, sanitariya-gigiyena talablari va xavfsizlik qoidalariga rioya etilishida xodimlarni o`rgatish va nazorat qilish, shuningdek xodimlar va pudratchilarni yollash hamda bo`shatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Yirtqich hayvonlarga qarovchi ishchi;
Tibbiy zuluklarni yetishtirish bo`yicha laborant;
Hayvonshunos.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Zoologik baza hayvonshunosi - 5164;
Yeger - 5419;
Parrandaboqar - 6122.
KICHIK GURUH 613
ARALASH DEHQONCHILIK VA CHORVACHILIK
MAHSULOTLARI ISHLAB CHIQARUVCHILAR
Aralash dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar dala, daraxt va buta ekinlari hamda boshqa ekinlarni yetishtirish, yig`ib olish bo`yicha qishloq xo`jaligi ishlarini rejalashtirish, tashkil etish va amalga oshirish, shuningdek, hayvonlarni ko`paytirish, parvarish qilish va sotish hamda ulgurji xaridorlarga, savdo tashkilotlariga yoki bozorga yetkazib berish uchun turli chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqarishni tashkil etadi.
Amalga oshiriladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bozor faoliyati va sharoitlarini kuzatish, yetishtirish uchun ekinlar va hayvonlarning turlari va miqdorini aniqlash, shuningdek ishlab chiqarish jarayonini rejalashtirish va muvofiqlashtirish;
urug`lar, o`g`itlar, ozuqa va boshqa materiallarni sotib olish;
yerni tayyorlash, ekish, yetishtirish va yig`ish kabi qishloq xo`jaligi faoliyatini amalga oshirish;
ozuqa va boshqa oziq-ovqat mahsulotlarini yetishtirish hamda sotib olish; hayvonlarni ko`paytirish va parvarish qilish;
hayvonlarni so`yish va terisini olish hamda bozor uchun chorvachilik mahsulotlarini tayyorlash;
qishloq xo`jaligi binolari, mashinalari, asbob-uskunalari va inshootlarini ijaraga berish, texnik xizmat ko`rsatish hamda tozalash;
ayrim turdagi mahsulotlarni birlamchi qayta ishlash va saqlash;
mahsulotlarni reklama qilish va sotish, chorva mollari, mahsulotlar va zaxiralarni sotish, sotib olish va tashish bo`yicha ishlarni tashkil etish, shuningdek qishloq xo`jaligi ishlari va operatsiyalarini hisobga olish va baholash;
ishlab chiqarish, texnik xizmat ko`rsatish, parvarishlash jarayonida, sanitariya-gigiyena talablari va xavfsizlik qoidalariga rioya etilishini nazorat qilishda xodimlarni o`qitish va nazorat qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
6130 Aralash dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar.
BOSHLANG`ICH GURUH 6130
ARALASH DEHQONCHILIK VA
CHORVACHILIK MAHSULOTLARI
ISHLAB CHIQARUVCHILAR
Aralash dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar dala, daraxt va buta ekinlari hamda boshqa ekinlarni yetishtirish, yig`ib olish bo`yicha qishloq xo`jaligi ishlarini rejalashtirish, tashkil etish va amalga oshirish, shuningdek, hayvonlarni ko`paytirish, parvarish qilish va sotish hamda ulgurji xaridorlarga, savdo tashkilotlariga yoki bozorga yetkazib berish uchun turli chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqarishni tashkil etadi.
Amalga oshiriladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
bozor faoliyati va sharoitlarini kuzatish, yetishtirish uchun ekinlar va hayvonlarning turlari va miqdorini aniqlash, shuningdek ishlab chiqarish jarayonini rejalashtirish va muvofiqlashtirish;
urug`lar, o`g`itlar, ozuqa va boshqa materiallarni sotib olish;
yerni tayyorlash, ekish, yetishtirish va yig`ish kabi qishloq xo`jaligi faoliyatini amalga oshirish; ozuqa va boshqa oziq-ovqat mahsulotlarini yetishtirish hamda sotib olish;
hayvonlarni ko`paytirish va parvarish qilish;
hayvonlarni so`yish va terisini olish hamda bozor uchun chorvachilik mahsulotlarini tayyorlash; qishloq xo`jaligi binolari, mashinalari, asbob-uskunalari va inshootlarini ijaraga berish, texnik xizmat ko`rsatish hamda tozalash;
ayrim turdagi mahsulotlarni birlamchi qayta ishlash va saqlash;
mahsulotlarni reklama qilish va sotish, chorva mollari, mahsulotlar va zaxiralarni sotish, sotib olish va tashish bo`yicha ishlarni tashkil etish, shuningdek qishloq xo`jaligi ishlari va operatsiyalarini hisobga olish va baholash;
ishlab chiqarish, texnik xizmat ko`rsatish, parvarishlash jarayonida, sanitariya-gigiyena talablari va xavfsizlik qoidalariga rioya etilishini nazorat qilishda xodimlarni o`qitish va nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Dehqon xo`jaligi rahbari;
Malakali qishloq xo`jaligi ishchisi (aralash dehqonchilik va chorvachilik);
Fermer (aralash dehqonchilik va chorvachilik).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Issiqxona xo`jaligi mudiri - 1311;
Ko`chatxona (Pitomnik) boshlig`i - 1311;
Aralash dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqarishda malakasiz ishchi - 9213.
Eslatma.
Chorvachilik yoki ekin yetishtirish bilan bog`liq asosiy vazifalarni bajaradigan fermerlar va boshqa malakali qishloq xo`jaligi ishchilari, shuningdek, qo`shimcha ravishda ekin yetishtirish yoki chorva parvarishlash bilan shug`ullanuvchi ishchilar 6130: Aralash dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar boshlang`ich guruhiga kiritilmasligi lozim. Masalan, bozorga sotish uchun chorva mollarini boqadigan, lekin vaqtining kichik qismini sabzavot yetishtirishga sarflaydigan fermerni 6121: Chorvachilik (go`sht) va sut mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar boshlang`ich guruhiga kiritish lozim. Xuddi shunday, bug`doy yetishtiruvchi, lekin oz sonli parranda yoki boshqa chorva hayvonlarini boqadigan fermer 6111: Dala ekinlari va sabzavot yetishtiruvchilar boshlang`ich guruhiga kiritiladi. Bozorda sotish uchun o`simlik yoki chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqarishga ixtisoslashgan aralash fermer xo`jaliklaridagi ishchilar mos ravishda 611: Bog`dorchilik, tomorqa va dala ekinlari tovarlarini ishlab chiqaruvchilar yoki 612: Chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar boshlang`ich guruhlarida klassifikatsiyalanadi.
O`RTACHA GURUH 62
OVCHILAR VA O`RMON HAMDA
BALIQ MAHSULOTLARIDAN TOVAR
ISHLAB CHIQARUVCHILAR
Ovchilar va o`rmon hamda baliq mahsulotlaridan tovar ishlab chiqaruvchilar tabiiy o`rmonlar va o`rmon plantatsiyalarini yetishtirish, saqlash va ulardan foydalanish bo`yicha ishlarni rejalashtiradi, tashkil qiladi va bajaradi, baliq ko`paytirish va yetishtirish, baliq ovlash, hayvonlarni ovlash va ularni sotish yoki ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga yetkazib berish yoki bozorlarda sotish uchun muntazam ravishda tutish kabi faoliyatlarni amalga oshiradi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu guruhdagi ishchilarning majburiyatlari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: asbob-uskunalar va dastgohlarni ijaraga olish yoki ularga sarmoya kiritish va materiallarni sotib olish;
o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va ovchilik faoliyatini rejalashtirish va amalga oshirish; binolar, dastgohlar va boshqa jihozlarga texnik xizmat ko`rsatish;
mahsulotlarni yetkazib berish yoki sotish;
boshqa ishchilarni nazorat qilish va ularni o`qitish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
621 O`rmonchilar va turdosh soha vakillari;
622 Baliq yetishtirish va baliq ovlash bilan shug`ullanuvchi ishchilar, ovchilar.
Eslatma.
Agar mahsulotlar (birinchi navbatda, oziq-ovqat) asosan shaxsiy iste`mol yoki ishchining oila a`zolari tomonidan iste`mol qilish uchun ishlab chiqarilsa, bu ishlar shaxsiy ehtiyoj uchun ishlab chiqarish sifatida baholanadi hamda mashg`ulotlar 63: Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar o`rtacha guruhiga kiritiladi. Agar mahsulotlar ortiqcha ishlab chiqarilib, iste`mol qilinganidan ko`ra ko`proq qismi sotilsa ham, lekin ishlab chiqarishning asosiy maqsadi shaxsiy iste`mol bo`lsa, bunday faoliyat baribir 63: Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar o`rtacha guruhiga kiritilishi lozim. Agar faoliyatning asosiy maqsadi mahsulotni bozorga yetkazib berish bo`lsa, u holda mashg`ulotlar 61: Qishloq xo`jaligi mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar yoki 62: Ovchilar va o`rmon hamda baliq mahsulotlaridan tovar ishlab chiqaruvchilar o`rtacha guruhlarida klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 621
O`RMONCHILAR VA TURDOSH
SOHA VAKILLARI
O`rmonchilar va turdosh soha vakillari tabiiy o`rmonlar va o`rmon plantatsiyalarini o`stirish, saqlash va ulardan foydalanish bo`yicha ishlarni rejalashtiradi, tashkil qiladi va amalga oshiradi.
Amalga oshiriladigan majburiyatlar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
o`rmonlarni qayta tiklash joylarini baholash, qo`lda ekish vositalaridan foydalangan holda ko`chatlarni tanlash va daraxt ekish, o`rmonzorlarni yaratish va saqlash;
kesish uchun daraxtlarni tanlash va yog`och zaxiralarini baholash;
yosh novdalarni kesish, delimatsiya qilish va to`ldirish, daraxtlarni kesish va ularni arralash uchun zanjirli arra va boshqa elektr arralardan foydalanish;
kesish joyida xodalarni dastlabki qayta ishlash;
yog`ochlarni taxlamlarga qo`yish, ularni dumalatib tushirish yoki daryolar bo`ylab tashish; yong`inlarni aniqlash va yong`inga qarshi operatsiyalarda ishtirok etish uchun o`rmonni qo`riqlash va nazorat qilish, yong`inga qarshi hisobotlarni tayyorlash va yong`inga qarshi vositalarni saqlash;
qo`l asboblari va kimyoviy vositalar yordamida o`rmonlarni qayta tiklashda begona o`tlar va o`smalar bilan kurashish;
o`rmonlarni qayta tiklash uchun joylarda tuproqni yumshatish yoki uchastkalarni tayyorlash uchun turli xil uskunalarni ko`chirish uchun xoda tashuvchi traktorlar, buldozerlar yoki boshqa traktorlardan foydalanish va ularga texnik xizmat ko`rsatish;
shishkalarni yig`ish, daraxtlarni kesish, ekish joylarining geodezik tadqiqotlarini o`tkazish va keyingi operatsiyalar uchun daraxtlarni belgilashda yordam berish;
boshqa o`rmon xo`jaligi xodimlarini, shu jumladan malakasiz o`rmon xo`jaligi ishchilari va o`simliklar operatorlarini o`qitish va nazorat qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
6210 O`rmonchilar va turdosh soha vakillari.
BOSHLANG`ICH GURUH 6210
O`RMONCHILAR VA TURDOSH
SOHA VAKILLARI
O`rmonchilar va turdosh soha vakillari tabiiy o`rmonlar va o`rmon plantatsiyalarini o`stirish, saqlash va ulardan foydalanish bo`yicha ishlarni rejalashtiradi, tashkil qiladi va amalga oshiradi.
Amalga oshiriladigan majburiyatlar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
o`rmonlarni qayta tiklash joylarini baholash, qo`lda ekish vositalaridan foydalangan holda ko`chatlarni tanlash va daraxt ekish, o`rmonzorlarni yaratish va saqlash;
kesish uchun daraxtlarni tanlash va yog`och zaxiralarini baholash;
yosh novdalarni kesish, delimatsiya qilish va to`ldirish, daraxtlarni kesish va ularni arralash uchun zanjirli arra va boshqa elektr arralardan foydalanish;
kesish joyida xodalarni dastlabki qayta ishlash;
yog`ochlarni taxlamlarga qo`yish, ularni dumalatib tushirish yoki daryolar bo`ylab tashish; yong`inlarni aniqlash va yong`inga qarshi operatsiyalarda ishtirok etish uchun o`rmonni qo`riqlash va nazorat qilish, yong`inga qarshi hisobotlarni tayyorlash va yong`inga qarshi vositalarni saqlash;
qo`l asboblari va kimyoviy vositalar yordamida o`rmonlarni qayta tiklashda begona o`tlar va o`smalar bilan kurashish;
o`rmonlarni qayta tiklash uchun joylarda tuproqni yumshatish yoki uchastkalarni tayyorlash uchun turli xil uskunalarni ko`chirish uchun xoda tashuvchi traktorlar, buldozerlar yoki boshqa traktorlardan foydalanish va ularga texnik xizmat ko`rsatish;
shishkalarni yig`ish, daraxtlarni kesish, ekish joylarining geodezik tadqiqotlarini o`tkazish va keyingi operatsiyalar uchun daraxtlarni belgilashda yordam berish;
boshqa o`rmon xo`jaligi xodimlarini, shu jumladan malakasiz o`rmon xo`jaligi ishchilari va o`simliklar operatorlarini o`qitish va nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
G`o`la tayyorlovchi;
Daraxt kesuvchi;
Yog`och ko`mirni yoquvchi;
O`rmon xo`jaligi biolaboranti.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
O`rmon xo`jaligida agronom-meliorator - 2132;
Ovchilik xo`jaligi texnigi - 3143;
Avtomatlashtirilgan yog`och transportyori operatori - 8212;
O`rmon xo`jaligidagi malakasiz ishchi - 9215.
KICHIK GURUH 622
BALIQ YETISHTIRISH VA BALIQ OVLASH BILAN
SHUG`ULLANUVCHI ISHCHILAR, OVCHILAR
Baliq yetishtirish va baliq ovlash bilan shug`ullanuvchi ishchilar, ovchilar baliq ko`paytiradi va yetishtiradi, baliq tutadi, muntazam ravishda ovlash va ularni sotish yoki ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga yoki bozorlarda sotish uchun yetkazib beradi.
Amalga oshiriladigan majburiyatlarga odatda quyidagilar kiradi:
baliq, qisqichbaqasimonlar, mollyuska va boshqa suv hayvonlarini yoki chuchuk yoki sho`r suvlarga chiqarish uchun ko`paytirish, yetishtirish va parvarish qilish;
suv organizmlari hayoti uchun maqbul sharoitlarni ta`minlash uchun atrof-muhit holatini monitoring qilish;
ovni kemada yoki qirg`oqda tozalash, muzlatish, sovitish yoki davolash, baliq va boshqa mahsulotlarni jo`natishga tayyorlash;
binolar, tanklar, mashinalar, baliq ovlash kemalari va boshqa jihozlarni ijaraga berish yoki investitsiya qilish, shuningdek texnik xizmat ko`rsatish;
to`r va boshqa baliq ovlash moslamalari va jihozlarini tayyorlash va ta`mirlash;
baliq ovlash joylariga borishda, qaytib ketishda va baliq ovlash hududida baliq ovlash kemalarini boshqarish;
baliq ovlash vositalarini o`lja qilish, quyish va tortish;
sutemizuvchilar, qushlar yoki sudraluvchilarni tutish uchun tuzoqlarni o`rnatish; mahsulotlarni yetkazib berish yoki sotish;
boshqa ishchilarni nazorat qilish va ularni o`qitish;
baliq ko`paytiradi va yetishtiradi, baliq tutadi, muntazam ravishda ovlash va ularni sotish yoki ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga yoki bozorlarda sotish uchun yetkazib beradi.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
6221 Baliq yetishtiruvchilar (marivodlar) va shu kabi soha vakillari;
6222 Ichki va qirg`oqoldi havzalarida baliq ovlash xodimlari;
6223 Chuqur suv havzalarida baliq ovlash xodimlari;
6224 Ovchilar.
BOSHLANG`ICH GURUH 6221
BALIQ YETISHTIRUVCHILAR (MARIVODLAR)
VA SHU KABI SOHA VAKILLARI
Baliq yetishtiruvchilar (marivodlar) va shu kabi soha vakillari baliq yetishtirish hamda mollyuskalar, ustritsa va boshqa suv turlarini sotish yoki ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga yetkazib berish yoki bozorlarda muntazam ravishda sotish uchun yetishtirish bilan shug`ullanadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
baliq, qisqichbaqasimonlar, mollyuska va boshqa suv hayvonlarini yoki chuchuk yoki sho`r suvlarga chiqarish uchun ko`paytirish, yetishtirish va parvarish qilish;
organizmning o`sishi, ishlab chiqarilishi va atrof-muhit haqidagi ma`lumotlarni to`plash va qayd etish;
kasalliklar yoki parazitlarni aniqlash uchun aholini tekshirish va nazorat qilish;
suv organizmlari hayoti uchun maqbul sharoitlarni ta`minlash uchun atrof-muhit holatini monitoring qilish;
baliq ovlash va tuxum qo`yish, tuxumni inkubatsiya qilish va baliqlarni yetishtirishni mehnatni tashkil etish va baliq yetishtirish usullaridan foydalangan holda boshqarish va nazorat qilish;
ovni kemada yoki qirg`oqda tozalash, muzlatish, sovitish yoki davolash, baliq va boshqa mahsulotlarni jo`natishga tayyorlash;
binolar, tanklar, mashinalar, kemalar va boshqa jihozlarga texnik xizmat ko`rsatish; mahsulotlarni yetkazib berish yoki sotish;
ijaraga olish yoki investitsiya qilish, shuningdek binolar, asbob-uskunalar va mexanizmlarni saqlash, ozuqa va boshqa materiallarni sotib olish;
baliq ovlashda va baliq yetishtirish korxonalarida ishlash uchun xodimlarni nazorat qilish va o`qitish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Baliqshunos;
Baliqchi (baliq boquvchi).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Baliq yetishtirish bo‘yicha rahbar - 1312;
Baliqchilikda (baliq yetishtirish va ov xo`jaligi) malakasiz ishchisi - 9216.
BOSHLANG`ICH GURUH 6222
ICHKI VA QIRG`OQOLDI HAVZALARIDA
BALIQ OVLASH XODIMLARI
Ichki va qirg`oqoldi havzalarida baliq ovlash xodimlari baliq ovlaydi yoki boshqa suv turlarini ichki yoki qirg`oq suvlaridan mustaqil ravishda yoki baliq ovlash kemalari ekipaji a`zolari sifatida muntazam ravishda sotish yoki ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga yetkazib berish yoki bozorlarda sotish uchun yig`adi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
to`r va boshqa baliq ovlash vositalari va jihozlarini tayyorlash va ta`mirlash;
kompas, xaritalar va boshqa vositalardan foydalangan holda baliq ovlash joylarini tanlash, kurslarni tuzish va navigatsiya holatini hisoblash;
baliq ovlash joylariga boradigan yo`lda, qaytishda va baliq ovlash hududida baliq ovlash kemalarini boshqarish;
baliq ovlash vositalarini qo`lda yoki yuk ko`tarish moslamalaridan foydalangan holda o`lja qilish, quyish va tashish;
qirg`oq va sayoz suvlardan har xil turdagi suv organizmlarini yig`ish;
motorli baliq ovlash moslamalari va boshqa bort uskunalariga texnik xizmat ko`rsatish; operatsiyalar, baliqchilik faoliyati, ob-havo va dengiz sharoitlari, xarajatlar va byudjet smetalarining hisobini yuritish;
tuzli va muzli omborlarda baliqlarni saralash va saqlash;
baliq ovlash uskunasidan ovni olish, uni qonun hujjatlarida belgilangan o`lchamlarga muvofiqligini o`lchash va keraksiz yoki noqonuniy ovni suvga qaytarish;
baliq ovlash operatsiyalariga rahbarlik qilish va baliq tutish kemalari ekipajlari a`zolarini nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ichki suv havzalari mashinalari va mexanizmlari mashinisti;
Ichki suv havzalarida baliqchi;
Qirg`oqoldi ov qiluvchi baliqchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Baliq yetishtirish bo‘yicha rahbar - 1312;
Baliqqa ishlov berish uskunalari operatori - 6223;
Baliqchilikda (baliq yetishtirish va ov xo`jaligi) malakasiz ishchisi - 9216.
BOSHLANG`ICH GURUH 6223
CHUQUR SUV BALIQ OVLASH XODIMLARI
Chuqur suv baliq ovlash xodimlari, shu jumladan kema kapitanlari yoki baliq ovlash kemalari ekipaj a`zolari, chuqur dengiz baliqlarini sotish yoki ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga yetkazib berish yoki bozorlarda sotish uchun tutadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
to`r va boshqa baliq ovlash vositalari va jihozlarini tayyorlash va ta`mirlash;
baliq ovlash kemalarining chuqur dengizdagi baliq ovlash joylariga ketayotganlarida, qaytib ketayotganlarida boshqarish va baliq ovlash;
kompas, xaritalar va boshqa vositalar yordamida baliq ovlash joylarini tanlash, yo`nalishlarni rejalashtirish va navigatsiya holatini hisoblash;
baliq ovlash kemalarini boshqarish va navigatsiya asboblari va elektron baliq ovlash vositalaridan foydalanish;
baliq ovlash operatsiyalarini boshqarish va baliq ovlash kemalari ekipaj a`zolarining ishini nazorat qilish;
baliq ovlash operatsiyalari va faoliyatining borishini, shuningdek ob-havo va dengiz sharoitlarini qayd etish, shuningdek, kema jurnalini yuritish;
baliq ovlash moslamalarini to`g`rilash, quyish va tashish;
baliqlarni kemada yoki qirg`oqda tozalash, muzlatish, sovitish yoki tuzlash; baliq ovlash kemalarining ekipaj a`zolarini yollash va o`qitish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Baliq ovlash mashinalari va mexanizmlari mashinisti;
Baliqqa ishlov berish uskunalari operatori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Baliq yetishtirish bo‘yicha rahbar - 1312;
Ichki suv havzalarida baliqchi -6222;
Qirg`oqoldi ov qiluvchi baliqchi -6223;
Baliqchilikda (baliq yetishtirish va ov xo`jaligi) malakasiz ishchisi - 9216.
BOSHLANG`ICH GURUH 6224
OVCHILAR
Ovchilar sutemizuvchilarni, qushlarni yoki sudralib yuruvchilarni, birinchi navbatda, go`sht, teri, pat va boshqa mahsulotlarni ulgurji xaridorlarga, marketing tashkilotlariga sotish yoki sotish yoki bozorlarda sotish uchun ushlaydi va o`ldiradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
sutemizuvchilar, qushlar yoki sudralib yuruvchilarni tutish uchun tuzoqlar o`rnatish;
o`qotar qurol yoki boshqa qurollar yordamida tuzoqqa tushgan yoki yovvoyi sutemizuvchilar, qushlar yoki sudraluvchilarni so`yish;
so`yilgan sutemizuvchilar, qushlar yoki sudralib yuruvchilarni sotish yoki yetkazib berish uchun zarur bo`lgan mahsulotlarni olish uchun terisini olish va boshqa qayta ishlash;
tuzoqqa tushgan tirik sutemizuvchilar, qushlar yoki sudraluvchilarni yetkazib berish yoki sotish;
uskunalarni ta`mirlash va texnik xizmat ko`rsatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Baliqchi (qarmoq, to`rda baliq ovlovchi);
Ovchi.
O`RTACHA GURUH 63
SHAXSIY ISTE`MOL UCHUN O`SIMLIK
MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARUVCHI
MALAKALI XODIMLAR
Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar dala ekinlarini yoki daraxt va butalarda, sabzavot va mevalarda o`sadigan ekinlarni yetishtirish va yig`ishtirish, yovvoyi mevalar, dorivor va boshqa o`simliklar yig`ish, hayvonlarni parvarish qilish yoki ovlash, baliq tutish va o`zlarini, oila a`zolarini oziq-ovqat, boshpana va ba`zi hollarda minimal pul daromadlari bilan ta`minlash uchun turli xil suv hayvonlari turlarini tutish bilan shug`ullanadi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilarning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: tuproqni tayyorlash;
dala ekinlarini ekish, yetishtirish va yig`ib olish;
sabzavot, meva va daraxt hamda butalarda o`sadigan boshqa ekinlarni yetishtirish; yovvoyi mevalar, dorivor va boshqa o`simliklarni yig`ish;
asosan go`sht, tuxum, sut, jun, teri yoki boshqa mahsulotlar uchun hayvonlar va parrandalarni ko`paytirish, parvarish qilish va boqish;
hayvonlar uchun ov qilish yoki tuzoq qo`yish; baliq va boshqa turdagi suv hayvonlarini tutish; suv yetkazib berish va o`tin yig`ish;
mahsulotlarni birlamchi qayta ishlash, ayrim turlarini foydalanish uchun saqlash; uylar va boshqa boshpanalarni qurish va ta`mirlash;
uy xo`jaligi uchun asboblar, kiyim-kechak va idishlar yasash; mahalliy bozorlarda ayrim mahsulotlarni sotish yoki ayirboshlash.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
631 Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar;
632 Shaxsiy iste`mol uchun chorva mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar;
633 Shaxsiy iste`mol uchun aralash o`simlik va chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqaradigan malakali xodimlar;
634 Baliqchilar, ovchilar, tuzoqchilar va shaxsiy iste`mol uchun yig`im-terimchilar.
Eslatma.
Agar mahsulotlar (birinchi navbatda, oziq-ovqat) asosan shaxsiy iste`mol yoki ishchining oila a`zolari tomonidan iste`mol qilish uchun ishlab chiqarilsa, bu ishlar shaxsiy ehtiyoj uchun ishlab chiqarish sifatida baholanadi hamda mashg`ulotlar 63: Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar o`rtacha guruhiga kiritiladi. Agar mahsulotlar ortiqcha ishlab chiqarilib, iste`mol qilinganidan ko`ra ko`proq qismi sotilsa ham, lekin ishlab chiqarishning asosiy maqsadi shaxsiy iste`mol bo`lsa, bunday faoliyat baribir 63: Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar o`rtacha guruhiga kiritilishi lozim. Agar faoliyatning asosiy maqsadi mahsulotni bozorga yetkazib berish bo`lsa, u holda mashg`ulotlar 61: Qishloq xo`jaligi mahsulotlarini ishlab chiqaruvchilar yoki 62: Ovchilar va o`rmon hamda baliq mahsulotlaridan tovar ishlab chiqaruvchilar o`rtacha guruhlarida klassifikatsiyalanadi.
Agar mahsulotlar faqatgina shaxsiy iste`mol yoki uy xo`jaligining boshqa a`zolari tomonidan iste`mol qilish uchun yetishtirilib, naqd pul yoki ayirboshlash daromadisiz foydalanish uchun ishlab chiqarilgan bo`lsa, mashg`ulotlar 63: Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar o`rtacha guruhiga kiritiladi.
KICHIK GURUH 631
SHAXSIY ISTE`MOL UCHUN O`SIMLIK
MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARUVCHI
MALAKALI XODIMLAR
Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar dala ekinlarini yoki daraxt va butalarda, sabzavot va mevalarda o`sadigan ekinlarni yetishtirish va yig`ishtirish, yovvoyi mevalar, dorivor va boshqa o`simliklar yig`ish, hayvonlarni parvarish qilish yoki ovlash, baliq tutish va o`zlarini, oila a`zolarini oziq-ovqat, boshpana va ba`zi hollarda minimal pul daromadlari bilan ta`minlash uchun turli xil suv hayvonlari turlarini tutish bilan shug`ullanadi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilarning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: tuproqni tayyorlash;
dala ekinlarini ekish, yetishtirish va yig`ib olish;
sabzavot, meva va daraxt hamda butalarda o`sadigan boshqa ekinlarni yetishtirish; yovvoyi mevalar, dorivor va boshqa o`simliklarni yig`ish;
asosan go`sht, tuxum, sut, jun, teri yoki boshqa mahsulotlar uchun hayvonlar va parrandalarni ko`paytirish, parvarish qilish va boqish;
hayvonlar uchun ov qilish yoki tuzoq qo`yish; baliq va boshqa turdagi suv hayvonlarini tutish; suv yetkazib berish va o`tin yig`ish;
mahsulotlarni birlamchi qayta ishlash, ayrim turlarini foydalanish uchun saqlash; uylar va boshqa boshpanalarni qurish va ta`mirlash;
uy xo`jaligi uchun asboblar, kiyim-kechak va idishlar yasash; mahalliy bozorlarda ayrim mahsulotlarni sotish yoki ayirboshlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
6310 Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 6310
SHAXSIY ISTE`MOL UCHUN O`SIMLIK
MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARUVCHI
MALAKALI XODIMLAR
Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar dala ekinlarini yoki daraxt va butalarda, sabzavot va mevalarda o`sadigan ekinlarni yetishtirish va yig`ishtirish, yovvoyi mevalar, dorivor va boshqa o`simliklar yig`ish, hayvonlarni parvarish qilish yoki ovlash, baliq tutish va o`zlarini, oila a`zolarini oziq-ovqat, boshpana va ba`zi hollarda minimal pul daromadlari bilan ta`minlash uchun turli xil suv hayvonlari turlarini tutish bilan shug`ullanadi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilarning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: tuproqni tayyorlash;
dala ekinlarini ekish, yetishtirish va yig`ib olish;
sabzavot, meva va daraxt hamda butalarda o`sadigan boshqa ekinlarni yetishtirish; yovvoyi mevalar, dorivor va boshqa o`simliklarni yig`ish;
asosan go`sht, tuxum, sut, jun, teri yoki boshqa mahsulotlar uchun hayvonlar va parrandalarni ko`paytirish, parvarish qilish va boqish;
hayvonlar uchun ov qilish yoki tuzoq qo`yish; baliq va boshqa turdagi suv hayvonlarini tutish; suv yetkazib berish va o`tin yig`ish;
mahsulotlarni birlamchi qayta ishlash, ayrim turlarini foydalanish uchun saqlash; uylar va boshqa boshpanalarni qurish va ta`mirlash;
uy xo`jaligi uchun asboblar, kiyim-kechak va idishlar yasash; mahalliy bozorlarda ayrim mahsulotlarni sotish yoki ayirboshlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini yetishtiruvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ko`chat ekish ishchisi - 9211;
Suv tarqatuvchi - 9624;
O`tin yig`uvchi - 9624.
Eslatma.
Asosiy vazifasi shaxsiy ehtiyoj uchun suv tashish va o`tin yig`ish bo`lgan ishchilar 9624: Suv tashuvchilar va o`tin yig`uvchilar boshlang`ich guruhiga kiritiladi. Shaxsiy iste`mol uchun mahsulot ishlab chiqarish bilan shug`ullanuvchi va asosan oddiy hamda standart vazifalarni bajaruvchi qishloq xo`jaligi ishchilari, odatda 92: Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqshunoslikdagi malakasiz ishchilar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 632
SHAXSIY ISTE`MOL UCHUN CHORVA
MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARUVCHI
MALAKALI XODIMLAR
Shaxsiy iste`mol uchun chorva mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi malakali xodimlar o`zlarini va oila a`zolarini oziq-ovqat, boshpana va ayrim hollarda minimal pul daromadlari bilan ta`minlash uchun chorva mollarini ko`paytirish, boqish va parvarish qilish bilan shug`ullanadi.
Amalga oshiriladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
yaylovlar yoki yaylovlarni yetishtirish, chorva mollarini yaxshi holatda saqlash uchun zarur bo`lgan ozuqa va suv zaxiralarini nazorat qilish;
kasalliklar, shikastlanishlar yoki kasalliklarni aniqlash, shuningdek ularning jismoniy holatini tekshirish uchun hayvonlarni nazorat qilish va tekshirish;
hayvonlarni parvarish qilish va belgilash, shuningdek, somon yoki junni yig`ish uchun kesish;
chorva mollarini yaylovlarga va suv manbalariga boqish yoki ko`chirish;
hayvonlarni boqish, parvarish qilish, oziqlantirish va sog`ish yoki ulardan qon olish; hayvonlarni ko`paytirish va ularga tug`ishda yordam berish;
hayvonlarni so`yish va terisini olish, hayvonlarni yoki undan tayyorlangan mahsulotlarni iste`mol qilish yoki sotish uchun tayyorlash;
chorvachilik mahsulotlarini birlamchi qayta ishlash; uylar va boshqa boshpanalarni qurish va ta`mirlash;
uy xo`jaligi uchun asboblar, kiyim-kechak va idishlar yasash; suv yetkazib berish va o`tin yig`ish;
hayvonlar va ayrim mahsulotlarni sotib olish, almashish va sotish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
6320 Shaxsiy iste`mol uchun malakali chorvadorlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 6320
SHAXSIY ISTE`MOL UCHUN CHORVA
MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARUVCHI
MALAKALI XODIMLAR
Shaxsiy iste`mol uchun malakali chorvadorlar o`zlarini va oila a`zolarini oziq-ovqat, boshpana va ayrim hollarda minimal pul daromadlari bilan ta`minlash uchun chorva mollarini ko`paytirish, boqish va parvarish qilish bilan shug`ullanadi.
Amalga oshiriladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
yaylovlar yoki yaylovlarni yetishtirish, chorva mollarini yaxshi holatda saqlash uchun zarur bo`lgan ozuqa va suv zaxiralarini nazorat qilish;
kasalliklar, shikastlanishlar yoki kasalliklarni aniqlash, shuningdek ularning jismoniy holatini tekshirish uchun hayvonlarni nazorat qilish va tekshirish;
hayvonlarni parvarish qilish va belgilash, shuningdek, somon yoki junni yig`ish uchun kesish;
chorva mollarini yaylovlarga va suv manbalariga boqish yoki ko`chirish;
hayvonlarni boqish, parvarish qilish, oziqlantirish va sog`ish yoki ulardan qon olish; hayvonlarni ko`paytirish va ularga tug`ishda yordam berish;
hayvonlarni so`yish va terisini olish, hayvonlarni yoki undan tayyorlangan mahsulotlarni iste`mol qilish yoki sotish uchun tayyorlash;
chorvachilik mahsulotlarini birlamchi qayta ishlash; uylar va boshqa boshpanalarni qurish va ta`mirlash;
uy xo`jaligi uchun asboblar, kiyim-kechak va idishlar yasash; suv yetkazib berish va o`tin yig`ish;
hayvonlar va ayrim mahsulotlarni sotib olish, almashish va sotish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Shaxsiy iste`mol uchun chorva mahsulotlarini yetishtiruvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Molboqar - 9212;
Suv tarqatuvchi - 9624;
O`tin yig`uvchi - 9624.
Eslatma.
Asosiy vazifasi shaxsiy ehtiyoj uchun suv tashish va o`tin yig`ish bo`lgan ishchilar 9624: Suv tashuvchilar va o`tin yig`uvchilar boshlang`ich guruhiga kiritiladi. Shaxsiy iste`mol uchun mahsulot ishlab chiqarish bilan shug`ullanuvchi va asosan oddiy hamda standart vazifalarni bajaruvchi qishloq xo`jaligi ishchilari, odatda 92: Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqshunoslikdagi malakasiz ishchilar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 633
SHAXSIY ISTE`MOL UCHUN ARALASH O`SIMLIK
VA CHORVACHILIK MAHSULOTLARINI ISHLAB
CHIQARADIGAN MALAKALI XODIMLAR
Shaxsiy iste`mol uchun aralash o`simlik va chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqaradigan malakali xodimlar dala ekinlarini yoki daraxt va butalarda, sabzavot va mevalarda o`sadigan ekinlarni yetishtiradi, yovvoyi mevalar, dorivor va boshqa o`simliklar yig`adi, hayvonlarni parvarish qiladi yoki ovlaydi, baliq ovlaydi hamda o`zlarini va oila a`zolarini oziq- ovqat, boshpana va ba`zi hollarda minimal pul daromadlari bilan ta`minlash uchun turli xil suv hayvonlari turlarini tutadi.
Odatda bajariladigan vazifalarga quyidagilar kiradi:
tuproqni tayyorlash;
dala ekinlarini ekish, yetishtirish va yig`ib olish;
sabzavot, meva va daraxt va butalarda o`sadigan boshqa ekinlarni yetishtirish; yovvoyi mevalar, dorivor va boshqa o`simliklarni yig`ish;
asosan go`sht, tuxum, sut, jun, teri yoki boshqa mahsulotlar uchun hayvonlar va parrandalarni ko`paytirish, parvarish qilish va boqish;
suv yetkazib berish va o`tin yig`ish;
mahsulotlarni birlamchi qayta ishlash, keyinchalik foydalanish uchun saqlash; uylar va boshqa boshpanalarni qurish va ta`mirlash;
uy xo`jaligi uchun asboblar, kiyim-kechak va idishlar yasash; mahalliy bozorlarda ayrim mahsulotlarni sotish yoki ayirboshlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
6330 Shaxsiy iste`mol uchun aralash o`simlik va chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqaradigan malakali xodimlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 6330
SHAXSIY ISTE`MOL UCHUN ARALASH O`SIMLIK
VA CHORVACHILIK MAHSULOTLARINI ISHLAB
CHIQARADIGAN MALAKALI XODIMLAR
Shaxsiy iste`mol uchun aralash o`simlik va chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqaradigan malakali xodimlar dala ekinlarini yoki daraxt va butalarda, sabzavot va mevalarda o`sadigan ekinlarni yetishtiradi, yovvoyi mevalar, dorivor va boshqa o`simliklar yig`adi, hayvonlarni parvarish qiladi yoki ovlaydi, baliq ovlaydi hamda o`zlarini va oila a`zolarini oziq- ovqat, boshpana va ba`zi hollarda minimal pul daromadlari bilan ta`minlash uchun turli xil suv hayvonlari turlarini tutadi.
Odatda bajariladigan vazifalarga quyidagilar kiradi:
tuproqni tayyorlash;
dala ekinlarini ekish, yetishtirish va yig`ib olish;
sabzavot, meva va daraxt va butalarda o`sadigan boshqa ekinlarni yetishtirish; yovvoyi mevalar, dorivor va boshqa o`simliklarni yig`ish;
asosan go`sht, tuxum, sut, jun, teri yoki boshqa mahsulotlar uchun hayvonlar va parrandalarni ko`paytirish, parvarish qilish va boqish;
suv yetkazib berish va o`tin yig`ish;
mahsulotlarni birlamchi qayta ishlash, keyinchalik foydalanish uchun saqlash; uylar va boshqa boshpanalarni qurish va ta`mirlash;
uy xo`jaligi uchun asboblar, kiyim-kechak va idishlar yasash; mahalliy bozorlarda ayrim mahsulotlarni sotish yoki ayirboshlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Shaxsiy iste`mol uchun aralash o`simlik va chorvachilik mahsulotlarini yetishtiruvchi.
Eslatma.
Asosiy vazifasi shaxsiy ehtiyoj uchun suv tashish va o`tin yig`ish bo`lgan ishchilar 9624: Suv tashuvchilar va o`tin yig`uvchilar boshlang`ich guruhiga kiritiladi. Shaxsiy iste`mol uchun mahsulot ishlab chiqarish bilan shug`ullanuvchi va asosan oddiy hamda standart vazifalarni bajaruvchi qishloq xo`jaligi ishchilari, odatda 92: Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqshunoslikdagi malakasiz ishchilar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
KICHIK GURUH 634
BALIQCHILAR, OVCHILAR,
TUZOQCHILAR VA SHAXSIY ISTE`MOL
UCHUN YIG`IM-TERIMCHILAR
Baliqchilar, ovchilar, tuzoqchilar va shaxsiy iste`mol uchun yig`im-terimchilar shaxsiy iste`mol uchun yovvoyi mevalar, dorivor va boshqa o`simliklar yig`adi, hayvonlarni ovlaydi va ularni tutadi, baliq tutadi hamda o`zlarini va oila a`zolarini oziq-ovqat, boshpana va ba`zi hollarda minimal pul daromadlari bilan ta`minlash uchun turli xil suv hayvonlari turlarini tutadi.
Amalga oshiriladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
yovvoyi mevalar, ildizlar, dorivor va boshqa o`simliklarni yig`ish;
hayvonlarni birinchi navbatda go`sht, sut, jun, teri yoki boshqa mahsulotlar uchun ovlash; suv yetkazib berish va o`tin yig`ish;
baliq ovlash va suv organizmlarining boshqa turlarini yig`ish; birlamchi qayta ishlashning ayrim mahsulotlarini saqlash; uylar va boshqa boshpanalarni qurish va ta`mirlash;
uy xo`jaligi uchun asboblar, kiyim-kechak va idishlar yasash; mahalliy bozorlarda ayrim mahsulotlarni sotish yoki ayirboshlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
6340 Baliqchilar, ovchilar, tuzoqchilar va shaxsiy iste`mol uchun yig`im-terimchilar.
BOSHLANG`ICH GURUH 6340
BALIQCHILAR, OVCHILAR,
TUZOQCHILAR VA SHAXSIY ISTE`MOL
UCHUN YIG`IM-TERIMCHILAR
Baliqchilar, ovchilar, tuzoqchilar va shaxsiy iste`mol uchun yig`im-terimchilar shaxsiy iste`mol uchun yovvoyi mevalar, dorivor va boshqa o`simliklar yig`adi; hayvonlarni ovlaydi va ularni tutadi; baliq tutadi va o`zlarini va ularning oila a`zolarini oziq-ovqat, boshpana va ba`zi hollarda minimal pul daromadlari bilan ta`minlash uchun turli xil suv turlarini yig`adi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yovvoyi mevalar, ildizlar, dorivor va boshqa o`simliklarni yig`ish;
hayvonlarni birinchi navbatda go`sht, sut, jun, teri yoki boshqa mahsulotlar uchun ovlash; suv ta`minoti va o`tin yig`ish;
baliq ovlash va suvda yashovchi organizmlarning boshqa turlarini yig`ish; mahsulotlarni saqlash yoki birlamchi qayta ishlash;
uylar va boshqa boshpanalarni qurish va ta`mirlash;
maishiy foydalanish uchun asboblar, kiyim-kechak va idishlar yasash; mahalliy bozorlarda ayrim mahsulotlarni sotish yoki ayirboshlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Baliqchi (shaxsiy iste`mol uchun);
Ovchi (shaxsiy iste`mol uchun);
Ovchi-yig`uvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Shaxsiy iste`mol uchun o`simlik mahsulotlarini yetishtiruvchi - 6310;
Shaxsiy iste`mol uchun chorva mahsulotlarini yetishtiruvchi - 6320;
Molboqar - 9212;
Suv tashuvchi - 9624;
O`tin yig`uvchi - 9624.
Eslatma.
Asosiy vazifasi shaxsiy ehtiyoj uchun suv tashish va o`tin yig`ish bo`lgan ishchilar 9624: Suv tashuvchilar va o`tin yig`uvchilar boshlang`ich guruhiga kiritiladi. Shaxsiy iste`mol uchun mahsulot ishlab chiqarish bilan shug`ullanuvchi va asosan oddiy hamda standart vazifalarni bajaruvchi qishloq xo`jaligi ishchilari, odatda 92: Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqshunoslikdagi malakasiz ishchilar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
ASOSIY GURUH 7
SANOAT, QURILISH VA SHU KABI
SOHA MALAKALI ISHCHILARI
Sanoat, qurilish va shu kabi soha malakali ishchilari metallurgiya, metall konstruksiyalarni o`rnatish, dastgohlarni sozlash yoki dastgohlar, uskunalar yoki asboblarni ishlab chiqarish, tuzatish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash, binolarni qurish va ta`mirlash, bosma ishlarni bajarish, oziq-ovqat, to`qimachilik, yog`och, metall va boshqa mahsulotlar, shu jumladan hunarmandchilik mahsulotlarini ishlab chiqarish va qayta ishlash sohasida o`zlarining kasbiy bilim va ko`nikmalarini amalga oshiradi. Ushbu asosiy guruhga kiritilgan ko`pchilik mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ish qo`lda va boshqa asboblar yordamida amalga oshiriladi, ular jismoniy kuchni kamaytirish va aniq vazifalarni bajarish uchun zarur bo`lgan vaqtni qisqartirish, shuningdek mahsulot sifatini yaxshilash uchun amalga oshiriladi.
Ushbu ishchilarning vazifalari ishlab chiqarish jarayonining barcha bosqichlarini, ishlatiladigan materiallar va asboblarni, shuningdek, yakuniy mahsulotning tabiati va maqsadini bilishni talab qiladi.
Malakali sanoat va tegishli ishchilar tomonidan bajariladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
binolar va boshqa inshootlarni qurish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash; quyish, payvandlash va metallni shakllantirish;
og`ir metall konstruksiyalar, ko`targichlar va shunga o`xshash uskunalarni o`rnatish va qurish; mexanizmlar, asboblar, uskunalar va boshqa metall buyumlar ishlab chiqarish; operatorlar uchun sozlash yoki turli xil dastgoh, asboblarini sozlash va ishlatish;
sanoat uskunalari, dvigatellar, transport vositalari, elektr va elektron asboblar va boshqa jihozlarni nosozliklarni tuzatish, o`rnatish va ta`mirlash;
qimmatbaho metallar, kulolchilik, shisha idishlar va shunga o`xshash mahsulotlardan nozik asboblar, zargarlik buyumlari, uy-ro`zg`or buyumlari va boshqa mahsulotlar ishlab chiqarish;
badiiy hunarmandchilik mahsulotlari ishlab chiqarish; bosma ishlarni bajarish;
oziq-ovqat va yog`och, to`qimachilik, charm va shunga o`xshash materiallardan tayyorlangan turli xil mahsulotlarni ishlab chiqarish va qayta ishlash.
Ularning vazifalari boshqa xodimlarni nazorat qilishni ham o`z ichiga olishi mumkin. O`z biznesini mustaqil ravishda yoki oz sonli boshqa shaxslar yordamida boshqaradigan malakali sanoat va tegishli ishchilar ham biznesni boshqarish, buxgalteriya hisobi va mijozlarga xizmat ko`rsatish bo`yicha qator vazifalarni, garchi bunday vazifalar odatda ularning asosiy qismini tashkil etmasa ham bajarishlari mumkin.
Ushbu asosiy guruhning mashg`ulotlari quyidagi o`rtacha guruhlarga bo`linadi:
71 Qurilish sohasi va shunga o`xshash soha ishchilari (elektriklardan tashqari);
72 Metalga ishlov berish sanoati, mashinasozlik va shunga o`xshash sohalar ishchilari;
73 Poligrafiya ishlab chiqarish va qo`l mehnatining yuqori malakali ishchilari;
74 Elektrotexnika va elektronika sohasidagi ishchilar;
75 Oziq-ovqat, yog`ochni qayta ishlash, to`qimachilik va tikuvchilik sanoati va turdosh kasblar ishchilari.
O`RTACHA GURUH 71
QURILISH SOHASI VA SHUNGA
O`XSHASH SOHA ISHCHILARI
(ELEKTRIKLARDAN TASHQARI)
Qurilish sohasi va shunga o`xshash soha ishchilari (elektriklardan tashqari) binolarni qurish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashni, g`isht, tosh va shunga o`xshash materiallardan poydevor, devor va inshootlarni qurish va ta`mirlashni amalga oshiradi, qurilish va boshqa maqsadlar uchun toshni kesib, silliqlaydi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ish qo`lda va boshqa asboblar yordamida amalga oshiriladi, ular jismoniy kuchni kamaytirish va aniq vazifalarni bajarish uchun zarur bo`lgan vaqtni qisqartirish, shuningdek mahsulot sifatini yaxshilash uchun amalga oshiriladi. Ushbu kichik guruhdagi ishchilarning vazifalari ishlab chiqarish jarayonini tashkil etish, ishlatiladigan materiallar va asboblar, shuningdek, yakuniy mahsulotning tabiati va maqsadini bilishni talab qiladi.
Ushbu guruh ishchilarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
an`anaviy va/yoki zamonaviy qurilish materiallaridan foydalangan holda binolar va boshqa inshootlarni qurish va ta`mirlash;
g`isht, tosh va shunga o`xshash materiallardan poydevor, devor va inshootlar qurish va ta`mirlash;
karyer toshini plitalar yoki bloklarga bo`lish;
qurilish, bezak maqsadlarida, yodgorliklarda va boshqa maqsadlarda toshni kesish va silliqlash;
temir-beton karkas va konstruksiyalarni qurish, shuningdek, sementlangan yuzalarni pardozlash va ta`mirlash;
yog`och konstruksiyalar va armaturalarni kesish, rejalashtirish, yig`ish va o`rnatish; binolarni saqlash bilan bog`liq vazifalar turli qurilish ishlarini bajarish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
711 Qurilish va shunga o`xshash soha ishchilari;
712 Pardozlovchi-ishchilar va turdosh kasb ishchilari;
713 Bino va inshootlar sirt qismini tozalovchi ishchilar va bo`yoqchilar.
KICHIK GURUH 711
QURILISH VA SHUNGA O`XSHASH
SOHA ISHCHILARI
Qurilish va shunga o`xshash soha ishchilari binolarni qurish, texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashni, g`isht, tosh va shunga o`xshash materiallardan poydevor, devor va inshootlarni qurish va ta`mirlashni amalga oshiradi, qurilish va boshqa maqsadlar uchun toshni kesib, silliqlaydi.
Ushbu kichik guruh ishchilarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
an`anaviy va/yoki zamonaviy qurilish materiallaridan foydalangan holda binolar va boshqa inshootlarni qurish va ta`mirlash;
g`isht, tosh va shunga o`xshash materiallardan poydevor, devor va inshootlar qurish va ta`mirlash;
karyer toshini plitalar yoki bloklarga bo`lish;
qurilish, bezak maqsadlarida, yodgorliklarda va boshqa maqsadlarda toshni kesish va silliqlash;
temir-beton karkas va konstruksiyalarni qurish, shuningdek, sementlangan yuzalarni pardozlash va ta`mirlash;
yog`och konstruksiyalar va armaturalarni kesish, rejalashtirish, yig`ish va o`rnatish; binolarni saqlash bilan bog`liq vazifalar turli qurilish ishlarini bajarish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
7111 Kam qavatli binolarni qurish bilan shug`ullanadigan qurilish ishchilari;
7112 G`isht teruvchilar va shunga o`xshash kasb egalari;
7113 Sangtaroshlar va tosh bloklarini kesuvchilar;
7114 Betonchilar va mozaikachilar;
7115 Duradgorlar va o`xshash kasb egalari;
7119 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan qurilish va turdosh kasblar ishchilari, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 7111
KAM QAVATLI BINOLARNI QURISH
BILAN SHUG`ULLANADIGAN
QURILISH ISHCHILARI
Kam qavatli binolarni qurish bilan shug`ullanadigan qurilish ishchilari an`anaviy yoki zamonaviy texnologiyalar hamda materiallardan foydalangan holda konstruksiyalarni va shunga o`xshash kichik binolarni quradi, ularga xizmat ko`rsatadi va ta`mirlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bino yoki boshqa inshootlarni qurish uchun uchastkani tayyorlash;
tom yopish uchun tayanch qismlarini o`rnatish, devorlarni tegishli materiallar bilan qurish va qoplash;
tomga stropillarni o`rnatish va ularni tom yopish materiallari bilan qoplash; polni silliq va xizmat ko`rsatishga yaroqli qilish uchun tekislash;
mavjud obyektlarga texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlash;
g`isht terish, bo`yash, santexnik va elektr simlarini o`tkazish kabi maxsus ishlarni bajarish uchun subpudratchilar bilan kelishish;
subpudratchilar, ishchilar va boshqa xodimlarning ishini muvofiqlashtirish va nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kam qavatli binolarni quradigan qurilish ishchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Kapital qurilish bo`yicha direktor - 1323;
Bosh quruvchi - 1323.
Qurilish brigadiri - 3123.
BOSHLANG`ICH GURUH 7112
G`ISHT TERUVCHILAR VA SHUNGA
O`XSHASH KASB EGALARI
G`isht teruvchilar va shunga o`xshash kasb egalari devorlar, bo`laklar, arka va boshqa inshootlarni qurish va ta`mirlash uchun ohak yordamida g`isht, oldindan kesilgan tosh va boshqa turdagi qurilish bloklarini yotqizadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
devorlarni, bo`laklarni, kaminlarni va boshqa inshootlarni qurish yoki ta`mirlash uchun tosh, g`isht va shunga o`xshash qurilish bloklarini yotqizish;
trotuarlar, bordyurlar va toshlar yotqizish;
verandalar, bog` devorlari va boshqa bezak inshootlarini qurish uchun g`isht va boshqa toshlarni yotqizish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
G`isht teruvchi;
Vannalarni ta`mirlashda futerovkachi-shamotchi;
Pechlar yonida navbatchi g`isht teruvchi (pechkachi).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tosh ustasi (qurilish, montaj va qurilish-ta`mirlash ishlari) - 7113.
BOSHLANG`ICH GURUH 7113
SANGTAROSHLAR VA TOSH
BLOKLARINI KESUVCHILAR
Sangtaroshlar va tosh bloklarini kesuvchilar tosh konstruksiyalar va yodgorliklarni qurish va ularga xizmat ko`rsatish uchun qattiq va yumshoq toshdan bloklar va plitalarni sindiradi va bo`ladi, shuningdek tosh naqsh va figuralarni o`yib chiqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
toshni plitalar yoki bloklarga bo`lish uchun kesilgan xanjarlarni haydash;
granit, marmar va boshqa toshlardan yasalgan plitalar va bloklarni tanlash va saralash;
qo`lda yoki mexanik qo`l asboblaridan foydalangan holda qurilish maqsadlarida tosh va granit yoki marmar yodgorliklarini kesish va maydalash;
toshni keyingi arralash, maydalash, burg`ilash va tosh kesish ishlari uchun belgilash; yodgorliklar yoki qabr toshlari uchun ishlatiladigan tosh bloklardagi yozuvlar, tasvirlar yoki naqshlarni kesish;
yodgorlik va qabr toshlarini o`rnatish uchun tosh qo`yish;
eski binolar, cherkovlar va yodgorliklardagi toshlarni ta`mirlash hamda almashtirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Marmarchi;
Tosh yo`nuvchi;
Tosh kesuvchi;
Qoplovchi-silliqlovchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Ichki va tashqi plita o`rnatuvchi ishchi - 7122;
Toshkesar mashina mashinisti - 8112.
BOSHLANG`ICH GURUH 7114
BETONCHILAR VA MOZAIKACHILAR
Betonchilar va mozaikachilar temir-beton ramkalar va konstruksiyalarni o`rnatadi, beton qoliplarni yasaydi, beton yuzalarni, devor teshiklarini yoki burg`ilash korpuslarini mustahkamlash, sementli yuzalarni pardozlash va ta`mirlash, mozaika texnikasidan foydalangan holda beton plitka qo`yish ishlarini bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
temir-beton pollar, devorlar, tanklar, bunkerlar va boshqa beton konstruksiyalarni qurish va ta`mirlash;
sement qoliplash uchun qolib yasash yoki qolip blokini yig`ish; quduqlardagi devor teshiklari yoki korpus quvurlarini sementlash; beton konstruksiyalarning sirtlarini pardozlash va tekislash;
pollarga sement, tuproq pigmenti va marmar kukunlaridan iborat bardoshli, silliq qoplamani yotqizish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Mozaikachi;
Betonchi;
Sementlovchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Beton qorishtirish sexi operatori - 8114;
Yo`l bordyurlarini taxlovchi mashina mashinisti - 8342.
BOSHLANG`ICH GURUH 7115
DURADGORLAR VA O`XSHASH
KASB EGALARI
Duradgorlar va o`xshash kasb egalari yog`och va boshqa materiallardan tayyorlangan har xil turdagi konstruksiyalar va karkaslarni kesish, rejalashtirish, yig`ish, qurish, saqlash va ta`mirlash bilan shug`ullanadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
duradgorlik dastgohida yoki qurilish maydonchasida yog`och konstruksiyalar va boshqa yog`och buyumlarni yasash, o`zgartirish va ta`mirlash;
qurilish obyektlarida og`ir yog`ochdan yasalgan karkaslarni qurish, o`rnatish va o`rnatish; devorlar, eshiklar va deraza romlari, terilar va panellar kabi binolarning ichki va tashqi elementlarini o`rnatish, yig`ish va o`zgartirish;
teatr tomoshalari, kinofilmlar yoki televizion asarlar uchun dekoratsiyalar tayyorlash, ta`mirlash va o`rnatish;
temir yo`l vagonlari, samolyotlar, kemalar, qayiqlar, suzuvchi ustunlar va boshqa transport vositalarining yog`och elementlari va qismlarini qurish, yig`ish, rekonstruksiya qilish va ta`mirlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Duradgor;
Kema duradgori;
Qurilish duradgori;
Ko`rgazmalar va badiiy-bezash ishlari montajchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Dekoratsiyalar tayyorlash bo`yicha duradgor - 7522;
Mebel uchun sirtga qoplash materiallari naborchisi - 7522.
BOSHLANG`ICH GURUH 7119
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN QURILISH VA TURDOSH
KASBLAR ISHCHILARI, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan qurilish va turdosh kasblar ishchilari, b.g.k. boshqa tarzda tasniflanmagan qurilish ishchilari va tegishli ishchilar kiradi. Masalan, bu birlik guruhiga alpinistlar, havoza quruvchilar va binolarni buzuvchi ishchilar kiradi.
Bunday hollarda ularning majburiyatlari quyidagilardan iborat:
minoralar, mo`rilar va konussimon tomlar kabi ko`p qavatli inshootlarni ko`tarish va turli xil qurilish va ta`mirlash ishlarini bajarish;
qurilish obyektlarida vaqtinchalik metall yoki yog`och havoza o`rnatish; binolar va boshqa inshootlarni buzish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Yo`l qurilishida ishchi;
Qurilish iskalalarini yasovchi;
Qurilish chilangari.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Qurilishda malakasiz ishchi - 9313;
Binolarni buzishda malakasiz ishchi - 9313.
KICHIK GURUH 712
PARDOZLOVCHI-ISHCHILAR VA
TURDOSH KASB ISHCHILARI
Pardozlovchi-ishchilar va turdosh kasb ishchilari tomlarni, pollarni, devorlarni, izolyatsiyalash tizimlarini, shuningdek, binolar va inshootlarning sanitariya qurilmalarini, quvur va elektr inshootlarini, deraza oynalarini va boshqalarni qoplash, yig`ish yoki o`rnatish bilan shug`ullanadi.
Odatda bajariladigan vazifalarga quyidagilar kiradi:
tomni bir yoki bir nechta material bilan qoplash;
parket yoki boshqa materiallar bilan taxta, shuningdek, zamin va devorlarni plitkalar yoki mozaik panellar bilan qoplash;
devor va shiftlarni gipslash;
devorlarni, pollarni va shiftlarni izolyatsiyalash materiallari bilan qoplash; derazalar va shunga o`xshash teshiklarni kesish, o`rnatish va oynalash;
santexnik uskunalari va quvurlarni o`rnatish;
elektr simlarini va boshqa shunga o`xshash uskunalarni o`rnatish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
7121 Tom yopuvchilar;
7122 Pol usti qoplamalarini teruvchilar va qoplovchilar;
7123 Suvoqchilar;
7124 Issiqlik va tovush izolyatsiyasini taxlovchilar;
7125 Oynasozlar;
7126 Chilangar-santexnik va turdosh kasb ishchilari;
7127 Shamollatish, havoni tozalash, sovitish moslamalarini ta`mirlash bo`yicha chilangarlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 7121
TOM YOPUVCHILAR
Tom yopuvchilar bir yoki bir nechta materiallardan foydalangan holda barcha turdagi binolarda tomlarni quradi va ta`mirlaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
kerakli materiallarni aniqlash uchun chizmalar, texnik shartlar va qurilish maydonchalarini tekshirish;
nishabli tomlar uchun shifer va yig`ma plitkalar bilan tom yopish;
suv o`tkazmaydigan qalqonlarni o`rnatish va metall yoki sintetik materiallarni qurilish ramkalariga mahkamlash;
tom yopish materiallarini chetlari, burchaklari va mo`rilar kabi chiqadigan joylarga moslash uchun saralash va kesish;
tom yopish uchun qamish kabi tabiiy materiallardan foydalanish; havoza va narvonlar kabi vaqtinchalik inshootlarni qurish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Tom yopuvchi;
Rulonlangan qoplamalar va donabay materiallardan tom yopuvchi;
Tom qoplamalarini tiklovchi.
Eslatma.
Metall tom yopuvchilar 7121: Tom yopuvchilar boshlang`ich guruhiga kiritiladi. Tom yopuvchilar uchun listli po`latdan mahsulot tayyorlovchi ishchilar 7213: Jo`vachilar (Valsovshiki) boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 7122
POL USTI QOPLAMALARINI TERUVCHILAR
VA QOPLOVCHILAR
Pol usti qoplamalarini teruvchilar va qoplovchilar plitkalar pollarni o`rnatadi, ularga xizmat ko`rsatadi va ta`mirlaydi, pollarni, devorlarni va boshqa sirtlarni dekorativ yoki boshqa maqsadlarda gilam, plitka yoki mozaikali panellar bilan yopadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
polni turli materiallar bilan yotqizish uchun tayyorlash;
texnik topshiriq va boshqa texnik shartlarga muvofiq gilam materiallari, plitkalar yoki boshqa materiallar to`plami va yig`ilgan bloklarni pollarga yotqizish;
devorlarni plitkalar yoki dekorativ yoki boshqa maqsadlarda, masalan, ovoz o`tkazmaydigan boshqa materiallar bilan qoplash uchun tayyorlash;
devorlar, pollar va boshqa sirtlarni plitka bilan qoplash, mozaik panellarni yaratish va yotqizish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Parketchi;
Plitkachi;
Polni pardozlovchi.
BOSHLANG`ICH GURUH 8159
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN TO`QIMACHILIK, MO`YNA VA
CHARM BUYUMLAR ISHLAB CHIQARISH UCHUN
USKUNALARGA XIZMAT KO`RSATUVCHI
OPERATORLAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan to`qimachilik, mo`yna va charm buyumlar ishlab chiqarish uchun uskunalarga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar, b.g.k. ushbu guruhning boshqa qismida tasniflanmagan to`qimachilik, mo`yna va charm mahsulotlari ishlab chiqarish uchun dastgohlar operatorlari kiradi. Masalan, bu guruhga shlyapalar, tentlar, matraslar yoki turli xil mahsulotlarni, shu jumladan ortiqcha oro bermay va boshqa turdagi bezaklarni tayyorlash uchun ishlatiladigan dastgohlarni boshqaradigan operatorlar kiradi.
Bunday hollarda ularning majburiyatlari quyidagilardan iborat:
to`qimachilik, mo`yna yoki teridan shlyapalarni shakllantirish va tayyorlash dastgohlarining ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
turli xil mahsulotlarni, shu jumladan to`qilgan lenta yoki boshqa bezak turlarini ishlab chiqarish uchun dastgohlarning ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
gazlamani kerakli tarzda bukuvchi dastgohlarning ishini boshqarish va nazorat qilish;
jo`natishdan yoki keyingi qayta ishlashdan oldin iplarni, iplarni yoki iplarni sharlarga aylantiradigan dastgohlarning ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
teri qismlarining o`lchamlarini o`lchash uchun dastgohlarni boshqarish va boshqarish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Matoni presslovchi;
Kigiz-namat buyumlarini asosini tayyorlovchi;
Pat-tivit mahsulotlar tayyorlovchi;
Titish-savash dastgohlari operatori.
KICHIK GURUH 816
TAOM VA ANALOG MAHSULOTLARGA
ISHLOV BERISH DASTGOHLARI OPERATORLARI
Taom va analog mahsulotlarga ishlov berish dastgohlari operatorlari hayvonlarni so`yish, tana go`shtidan go`shtni kesish, oziq-ovqat, ichimliklar va tamaki barglarini pishirish, muzlatish, pishirish, maydalash, aralashtirish, biriktirish va boshqa qayta ishlash uchun ishlatiladigan dastgohlarni o`rnatadi, ishlatadi va ularga xizmat ko`rsatadi.
Amalga oshiriladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
hayvonlarni harakatsizlantirish, ushlab turish, haydash va so`yish hamda tana go`shtini go`sht va baliqni standart bo`laklarga kesish uchun ishlatiladigan dastgohlarni ishlatish va ularning ishlashini nazorat qilish;
non va undan qandolat mahsulotlarini aralashtirish, pishirish va boshqa usullarni tayyorlash uchun dastgohlar va pechlarni sozlash, ulardan foydalanish va ularga texnik xizmat ko`rsatish;
pivo, vino, ale, sirka, xamirturush va shunga o`xshash mahsulotlar ishlab chiqarish uchun don va mevalarni maydalash, aralashtirish, solod qilish, tayyorlash va fermentatsiyalash dastgohlarini ishlatish;
murabbo, kofe, pishloq, qayta ishlangan pishloq, margarin, sirop, muz, makaron, muzqaymoq, kolbasa, shokolad, makkajo`xori kraxmal, iste`mol qilinadigan yog`lar va dekstrin tayyorlash uchun uskunalarga texnik xizmat ko`rsatish;
oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash uchun ishlatiladigan suyuqliklarni sovitish, isitish, quritish, qovurish, oqartirish, pasterizatsiya qilish, sterilizatsiya qilish, muzlatish, bug`lash va konsentratsiyalash uskunalarini ishlatish;
oziq-ovqat mahsulotlari va suyuqliklarni aralashtirish, presslash, saralash, maydalash va filtrlash uskunalari yordamida aralashtirish, ishqalash, maydalash, birlashtirish va ajratish;
sigaretalar, sigaralar va boshqa tamaki mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun tamaki barglarini dastgohda qayta ishlash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
8160 Oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash uskunalari va shu kabi uskunalarga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 8160
OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARINI QAYTA ISHLASH
USKUNALARI VA SHU KABI USKUNALARGA
XIZMAT KO`RSATUVCHI OPERATORLAR
Oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash uskunalari va shu kabi uskunalarga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar hayvonlarni so`yish, tana go`shtidan go`shtni kesish, oziq-ovqat, ichimliklar va tamaki barglarini pishirish, muzlatish, pishirish, maydalash, aralashtirish, biriktirish va boshqa qayta ishlash uchun ishlatiladigan dastgohlarni o`rnatadi, ishlatadi va ularga xizmat ko`rsatadi.
Amalga oshiriladigan vazifalarga odatda quyidagilar kiradi:
hayvonlarni harakatsizlantirish, ushlab turish, haydash va so`yish hamda tana go`shtini go`sht va baliqni standart bo`laklarga kesish uchun ishlatiladigan dastgohlarni ishlatish va ularning ishlashini nazorat qilish;
non va undan qandolat mahsulotlarini aralashtirish, pishirish va boshqa usullarni tayyorlash uchun dastgohlar va pechlarni sozlash, ulardan foydalanish va ularga texnik xizmat ko`rsatish;
pivo, vino, ale, sirka, xamirturush va shunga o`xshash mahsulotlar ishlab chiqarish uchun don va mevalarni maydalash, aralashtirish, solod qilish, tayyorlash va fermentatsiyalash dastgohlarini ishlatish;
murabbo, kofe, pishloq, qayta ishlangan pishloq, margarin, sirop, muz, makaron, muzqaymoq, kolbasa, shokolad, makkajo`xori kraxmal, iste`mol qilinadigan yog`lar va dekstrin tayyorlash uchun uskunalarga texnik xizmat ko`rsatish;
oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash uchun ishlatiladigan suyuqliklarni sovitish, isitish, quritish, qovurish, oqartirish, pasterizatsiya qilish, sterilizatsiya qilish, muzlatish, bug`lash va konsentratsiyalash uskunalarini ishlatish;
oziq-ovqat mahsulotlari va suyuqliklarni aralashtirish, presslash, saralash, maydalash va filtrlash uskunalari yordamida aralashtirish, ishqalash, maydalash, birlashtirish va ajratish;
sigaretalar, sigaralar va boshqa tamaki mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun tamaki barglarini dastgohda qayta ishlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Non mahsulotlarini qoliplash potok liniyalari mashinisti;
Sut mahsulotlari tayyorlash avtomatik liniya operatori;
Go`shtni suyakdan ajratish qurilmasi apparatchisi;
Sut mahsulotlarini paketlar va plyonkalarga quyish operatori;
Tamaki kesish dastgohi mashinisti;
Tamakini qayta ishlash avtomatlashtirilgan-potok liniyasi mashinisti;
Shokolad massasi tayyorlash liniyalari operatori;
Non pishirish shkafi mashinisti.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Qadoqlash-upakovkalash dastgohi mashinisti - 8183.
KICHIK GURUH 817
YOG`OCHGA ISHLOV BERISH VA
QOG`OZ TAYYORLASH QURILMALARI
OPERATORLARI
Yog`ochga ishlov berish va qog`oz tayyorlash qurilmalari operatorlari yog`ochni arralash, bir qatlamli fanerani kesish, ko`p qatlamli fanera yasash, qog`oz massasi va qog`oz tayyorlash, yog`och, qog`oz massasi va qog`ozni keyingi foydalanish uchun boshqa usullar bilan qayta ishlash uchun dastgohlarni boshqaradi.
Vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
hajmi, holati, sifati va boshqa omillarni aniqlash uchun xodalarni tekshirish va xodalarni kesishning eng yaxshi usullarini tanlash yoki lazerli skanerlar yordamida xodalarni skanerlash va eng maqbul va samarali kesish profillarini aniqlash uchun avtomatik uskunani ishlatish;
xodalar va yog`och bo`laklarini payrahalar, shpon va qog`oz massasiga qayta ishlash uchun konveyerlar va dastgohlarda saralash, saqlash, yuklash va tushirish;
saralash, oqartirish uskunalari, avtoklavlar, aralashtirish avtoklavlari, yuvish zavodlari va boshqa qog`oz massasini qayta ishlash dastgohlari va pulpani qayta ishlashning bir yoki bir necha bosqichlarini bajarish uchun uskunalarni ishlatish va ularning ishlashini nazorat qilish;
qog`ozni quritish, jilolash, ko`p qatlamli qog`ozlarni shakllantirish, qoplash, kesish, buklash yoki qog`oz tayyorlash va pardozlash uchun boshqa jarayonlarni bajarish uchun qog`oz ishlab chiqarish va pardozlash dastgohlari va jihozlarini ishlatish va boshqarish;
ko`rsatkichlar, o`lchash asboblari, darajalar va boshqa nazorat-o`lchov uskunalari, uskunalar va mexanizmlarning ko`rsatkichlarini kuzatish, dastgohlar va jihozlarning nosozliklarini aniqlash va texnik shartlarga muvofiq ishlov berish bosqichlarini bajarish;
shpon qatlamlarini yotqizish va fanerani issiq presslash dastgohlarini, shuningdek, shponni kesish dastgohlarini ishlatish va boshqarish;
qayta ishlangan yog`och mahsulotlarini ish joylariga tashish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
8171 Sellyuloza va qog`oz tayyorlash qurilmalari operatorlari;
8172 Yog`ochni qayta ishlash uskunalariga xizmat ko`rsatish bo`yicha operatorlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 8171
SELLYULOZA VA QOG`OZ TAYYORLASH
QURILMALARI OPERATORLARI
Sellyuloza va qog`oz tayyorlash qurilmalari operatorlari yog`och, qog`oz xamiri va boshqa sellyulozali materiallarni sellyuloza ishlab chiqarish jarayonida qayta ishlash, qog`ozni qoplash va pardozlash uchun uskunalarni boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bir yoki bir nechta pulpani qayta ishlash bosqichlarini bajarish uchun saralash va oqartirish uskunalari, avtoklavlar, aralashtirish tanklari, yuvish zavodlari va boshqa pulpani qayta ishlash dastgohlari va uskunalarini ishlatish va ularning ishlashini nazorat qilish;
quritish, sayqallash, laminatsiyalash, qoplash, kesish, qatlama yoki boshqa qog`oz ishlab chiqarish va pardozlash jarayonlarini bajarish uchun qog`oz ishlab chiqarish va pardozlash dastgohlari va jihozlarining ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
dastgohlar va jihozlarni ishga tushirish va o`chirish jarayonlarini kuzatish, shuningdek ko`rsatkichlar, o`lchash asboblari, darajalar va boshqa nazorat va o`lchash uskunalari va mexanizmlarining ko`rsatkichlarini nazorat qilish, dastgohlar va jihozlarning nosozliklarini aniqlash va qayta ishlash bosqichlarini bajarish;
jarayonlarga o`zgartirishlar kiritish va kerak bo`lganda dastgoh va uskunalarni ishga tushirish yoki to`xtatish uchun jarayonni boshqarish operatorlari bilan aloqa o`rnatish;
ishlab chiqarish sinovlari davomida olingan o`lchov vositalari va namunalarning ko`rsatkichlarini tahlil qilish, agar kerak bo`lsa, ishlab chiqarish jarayoni va uskunalariga o`zgartirishlar kiritish;
ko`taruvchi moslama yordamida qog`oz rulonlarini mahkamlash, joylashtirish va tishlash; qog`ozni ajinlar, teshiklar, rang o`zgarishi, chiziqlar yoki boshqa nuqsonlar mavjudligini vizual tekshirish va tuzatishga o`zgartirishlar kiritish; chiqish hisobotlarini to`ldirish va tuzish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Qog`oz chiqarish (karton chiqarish) dastgohlari mashinisti (to`rchi);
Qog`oz bo`yash dastgohlari mashinisti (bo`yovchi);
Qog`oz, karton va sellyulozani kesuvchi;
Maydalovchi (qog`oz, sellyuloza ishlab chiqarishda).
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Qog`oz massasi qayta ishlash mashinasi operatori - 3139;
Qog`oz massasi qayta ishlash operatori - 3139;
Qog`oz bo`yicha texnik - 3139.
BOSHLANG`ICH GURUH 8172
YOG`OCHNI QAYTA ISHLASH USKUNALARIGA
XIZMAT KO`RSATISH BO`YICHA OPERATORLAR
Yog`ochni qayta ishlash uskunalariga xizmat ko`rsatish bo`yicha operatorlar xodalarni tilish, g`o`lani yo`nib bir qatlamli fanera olish, ko`p qatlamli fanera va yog`och qirindili platalar tayyorlash uchun yog`ochga ishlov berish uskunalarini, shuningdek, undan keyingi foydalanish uchun boshqa usullarda yog`ochni qayta ishlash uskunalarini nazorat qiladi hamda boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
o`lchamini, holatini, sifatini va boshqa omillarni aniqlash uchun xodalar va yonlari kesilmagan taxtalarni tekshirish va yog`och tilishning eng yaxshi usullarini tanlash yoki lazerli skanerlar yordamida xodalarni skanerlash va eng maqbul va oqilona kesish uchun arralar vaziyatlarini aniqlash uchun avtomatik uskunani ishlatish;
xodalarni yuklash va tashish uchun konveyer tizimining ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
turli o`lchamdagi yog`ochlarni olish uchun xodalarni, yonlari kesilgan taxtalarni, plitalarni, plitalar yoki yonlarini kesish va yog`ochdan gorbillarni kesish uchun tasmali arra, ramali arra va dumaloq arralarning ishlashini boshqarish va nazorat qilish, shuningdek, arralar vaziyatini aniqlash;
ko`p qatlamli fanerani taxlash va issiq presslash dastgohlari, shuningdek, shponni kesish dastgohlari ishini boshqarish va nazorat qilish;
yog`och tilish jihozini tozalash va moylash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Yog`ochlarga ishlov berish qurilmalari va liniyalari operatori;
Yog`ochlarni saralash va qayta ishlash agregat liniyalari operatori;
Yog`ochni maydalovchi;
Qoliplash dastgohlari operatori;
Faner quvurlarni yig`uvchi;
Shpon va fanerni tuzatuvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Yog`ochga ishlov berish dastgohi operatori - 7523;
Yog`ochga ishlov beruvchi dastgohlar stanokchisi - 7523;
Shpon va qoplash materiallarini kesuvchi - 7523.
KICHIK GURUH 818
SANOAT USKUNALARI VA DASTGOHLARI
BOSHQA OPERATORLARI
Sanoat uskunalari va dastgohlari boshqa operatorlari 81: Sanoat uskunalari va statsionar qurilmalar operatorlari guruhiga kirmagan sanoat qurilmalari va dastgohlarining operatorlari kiradi. Bu guruhga, masalan, kremniy kristallarini ishlab chiqaruvchi, kabel va arqonlarni ulash dastgohlari operatorlari kiradi.
Odatda bajariladigan vazifalarga quyidagilar kiradi:
shisha, keramika, chinni, plitka yoki g`isht ishlab chiqarish uchun pechlar, boshqa pechlar, dastgohlar va uskunalarning ishlashini nazorat qilish;
shisha va keramika buyumlarini pishirish, chiniqtirish yoki bezash uchun dastgohlarning ishlashi;
statsionar bug` dvigatellari, bug` qozonlari, turbinalar va yordamchi uskunalarga texnik xizmat ko`rsatish va ulardan foydalanish;
mahsulotlarni tortish, qadoqlash va yorliqlash yoki idishlarni mahsulotlar bilan to`ldirish dastgohlarining ishlashi va nazorat qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
8181 Shisha va keramika ishlab chiqarish uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar;
8182 Bug` dvigatellari va qozonxonalarning operatorlari;
8183 Qadoqlash (upakovkalash) va etiketkalash dastgohlarining operatorlari;
8189 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan sanoat qurilmalari va dastgohlari operatorlari, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 8181
SHISHA VA KERAMIKA ISHLAB
CHIQARISH USKUNALARIGA XIZMAT
KO`RSATUVCHI OPERATORLAR
Shisha va keramika ishlab chiqarish uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi operatorlar shisha, keramika, chinni, plitka yoki g`isht ishlab chiqarish uchun pechlar, boshqa pechlar, dastgoh va uskunalarni boshqaradi. Ular shisha va keramikalarni pishirish, ishlov berish yoki bezash uchun dastgohlarni boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tayyor ingrediyentlarni eritish va suyultirish yo`li bilan shisha ishlab chiqarish uchun shisha erituvchi pechlarning ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
shisha mahsulotlarini sirt qattiqlashtiruvchi bilan qoplash uchun ishlatiladigan issiq va sovuq purkagich uskunasiga texnik xizmat ko`rsatish;
kengaytirilgan oynani qoliplarga yoki shishalar, bankalar va ko`zoynaklar kabi shakllarga bosadigan yoki puflaydigan dastgohlarning ishlashi va boshqaruvi;
oynani kerakli shaklga keltirish uchun qo`l presslarini ishlatish;
eritilgan oynani qayta ishlash va tekis shishadan uzluksiz qatlamlarni shakllantirish uchun prokat pechlarini ishlatish;
sayqallangan yassi shisha ishlab chiqarish uchun qurilmalarning ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
shisha yoki shisha idishlarni maydalash, burg`ilash, qum bilan tozalash, bezash, yuvish yoki sayqallash uchun pardozlash dastgohlarini ishlatish va ularning ishlashini nazorat qilish;
ho`l loydan sopol idishlarni qoliplash uchun presslarni o`rnatish va ishini nazorat qilish;
keramika mahsulotlarini tayyorlash uchun zarur bo`lgan plastik holatni yoki yarim suyuq shaklni olish uchun loyni suv bilan aralashtirish uchun dastgohlarni ishlatish;
kulolchilik, chinni, g`isht va kafel ishlab chiqarish uchun pechlarni boshqarish va nazorat qilish;
sir yoki abraziv moddalar ishlab chiqaruvchi dastgohlarning ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
shisha tolali shisha ishlab chiqarish uchun eritilgan oynani ekstruderlash dastgohlarining ishlashini boshqarish;
tayyor mahsulotni yoriqlar, darzlar, shuningdek rangli va boshqa nuqsonlar uchun tekshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Shisha va shisha buyumlar ishlab chiqarishda avtoklavchi;
Shisha buyumlarini presslovchi;
Keramik buyumlar liniyasi operatori;
Shisha erituvchi;
Keramik pigmentlarni toblovchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Bakelit, vulkanit va epoksid bilan abraziv buyumlarni qoliplovchi - 7314;
Shisha (shisha buyumlarni) kesuvchi - 7315;
Shisha va shisha buyumlarni puflovchi - 7315.
BOSHLANG`ICH GURUH 8182
BUG` DVIGATELLARI VA
QOZONXONALARNING OPERATORLARI
Bug` dvigatellari va qozonxonalarning operatorlari tijorat, sanoat binolari va boshqa tashkilotlarni, ish joylarini va kemalarni yoki o`ziyurar kemalarni energiya va boshqa kommunal xizmatlar bilan ta`minlash uchun har xil turdagi bug` dvigatellari, bug` qozonlari, turbinalar va yordamchi uskunalarning ishlashini nazorat qiladi va boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
binolar, kemalar yoki pnevmatik dastgohlar uchun bug` va energiya bilan ta`minlash va ularga xizmat ko`rsatish uchun nasoslar, kompressorlar va konditsioner uskunalarni o`z ichiga olgan bug` dvigatellari, qozonxonalar va yordamchi uskunalarni ishlatish, tozalash, moylash va ishlashini nazorat qilish;
hisoblagich ko`rsatkichlarini tahlil qilish va qayd etish, nosozliklarni bartaraf etish va uskunalar yoki tizimning ishdan chiqishini oldini olish uchun kichik ta`mirlashni amalga oshirish; samarali ishlashi va qaynoq suv, kimyoviy moddalar va yoqilg`ining zarur darajasini ta`minlash uchun uskunaning ishlashini monitoring qilish va nazorat qilish;
ko`mir pechlarini qo`lda yoki kochegarlar yordamida, gaz yoki neft qozonlarini avtomatik gaz quvurlari yoki moy nasoslari yordamida yoqish;
bug` qozonlarining suv sifatini sinovdan o`tkazish yoki ularni sinovdan o`tkazish, sozlash va zarur tuzatish choralarini ko`rishni ta`minlash, shu jumladan korroziya va xavfli konlarni oldini olish uchun kimyoviy moddalar qo`shish;
kema dvigatellari, dastgohlari va jihozlarining ishlashi paytida asboblarning ko`rsatkichlarini kuzatish, ko`rsatkichlarni qayd etish va nosozliklar to`g`risida navbatchi kema muhandisiga xabar berish;
gidravlik tushirish nasoslari va klapanlarini ishlatish va boshqarish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
O`t yoquvchi;
Qozonxona operatori;
Parovozlar qozonlarini issiq yuvish motoristi;
Qozon qurilmalari bo`yicha mashinist-nazoratchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Kema mexanigi - 3151;
Bug`-gaz turbinasi uskunalariga xizmat ko`rsatuvchi chilangar - 7233.
BOSHLANG`ICH GURUH 8183
QADOQLASH (UPAKOVKALASH) VA ETIKETKALASH
DASTGOHLARINING OPERATORLARI
Qadoqlash (upakovkalash) va etiketkalash dastgohlarining operatorlari mahsulotlarni tortish, qadoqlash va etiketlash yoki idishlarni mahsulotlar bilan to`ldirish uchun dastgohlarni boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
turli xil mahsulotlarni tortish, qadoqlash, muhrlash va qadoqlash dastgohlarining ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
oziq-ovqat, ichimliklar, bo`yoqlar, moylar va suyuq kosmetika kabi mahsulotlarni o`z ichiga olgan tubalar, butilkalar, jest bankalar, qutilar, sumkalar va boshqa idishlarni to`ldiradigan va muhrlaydigan dastgohlarni ishlatish va nazorat qilish;
yelimlash yoki boshqa usullar bilan tovarlar, o`ramlar va turli idishlarni markalash dastgohlarini boshqarish va nazorat qilish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Paketlash liniyasi operatori;
Shakllantirish-qadoqlash dastgohlari operatori;
Qadoqlash-upakovkalash dastgohi mashinisti;
Paket tayyorlash dastgohi operatori;
Butilka bo`shatish va butilka taxlash avtomati operatori;
Shakllantirish-qadoqlash dastgohlari operatori.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Qo`lda qadoqlovchi - 9321.
BOSHLANG`ICH GURUH 8189
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN SANOAT QURILMALARI VA
DASTGOHLARI OPERATORLARI, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan sanoat qurilmalari va dastgohlari operatorlari, b.g.k. guruhiga 81: Sanoat uskunalari va statsionar qurilmalari operatorlari o`rtacha guruhining boshqa boshlang`ich guruhlariga kirmagan sanoat tashkilotlari va dastgohlari operatorlari kiradi. Bu guruhga, masalan, kremniy kristallarini ishlab chiqaruvchi, kabel va arqonlarni ulash dastgohlari operatorlari kiradi.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Ichki yonuv dvigatelli ko`chma elektropayvandlash agregati mashinisti;
Qum bilan tozalash qurilmasi operatori.
O`RTACHA GURUH 82
YIG`UVCHILAR
Yig`uvchilar tayyor qismlarni yoki butlovchi qismlarni texnologik jarayonga aniq muvofiq ravishda yig`ishtiruvchi qismlar, mahsulotlar va jihozlarni ishlab chiqarish uchun yig`adi. Ish qismlarini yig`ish liniyasi bo`ylab bir ishchidan boshqasiga o`tkazish mumkin. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruh ishchilarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: texnologik jarayonga qat`iy muvofiq ravishda har xil turdagi mahsulotlar va uskunalarning tarkibiy qismlarini yig`ish;
zarur materiallar va montaj ko`rsatmalarini aniqlash uchun ish buyurtmalarini, texnik shartlarni, diagrammalarni va chizmalarni o`rganish;
maxsus taqdim etilgan shakllardan foydalangan holda texnologik va ekspluatatsion ko`rsatkichlarni ro`yxatga olish;
tayyor komponentlar va agregatlarni tekshirish va sinovdan o`tkazish, simlar va sxemalarni o`rnatish;
noto`g`ri birliklar va komponentlarni rad etish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
821 Yig`uvchilar.
KICHIK GURUH 821
YIG`UVCHILAR
Yig`uvchilar tayyor qismlarni yoki butlovchi qismlarni texnologik jarayonga aniq muvofiq ravishda yig`ishtiruvchi qismlar, mahsulotlar va jihozlarni ishlab chiqarish uchun yig`adi. Ish qismlarini yig`ish liniyasi bo`ylab bir ishchidan boshqasiga o`tkazish mumkin.
Ushbu kichik guruh ishchilarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: texnologik jarayonga qat`iy muvofiq ravishda har xil turdagi mahsulotlar va uskunalarning tarkibiy qismlarini yig`ish;
zarur materiallar va montaj ko`rsatmalarini aniqlash uchun ish buyurtmalarini, texnik shartlarni, diagrammalarni va chizmalarni o`rganish;
maxsus taqdim etilgan shakllardan foydalangan holda texnologik va ekspluatatsion ko`rsatkichlarni ro`yxatga olish;
tayyor komponentlar va agregatlarni tekshirish va sinovdan o`tkazish, simlar va sxemalarni o`rnatish;
noto`g`ri birliklar va komponentlarni rad etish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
8211 Avtotransport vositalari, dastgohlar, mexanizmlar va asbob-uskunalarni yig`ish bo`yicha chilangar;
8212 Elektr jihozlari va elektrotexnika buyumlarini yig`uvchilar;
8219 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan buyumlarni yig`uvchilar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 8211
AVTOTRANSPORT VOSITALARI, DASTGOHLAR,
MEXANIZMLAR VA ASBOB-USKUNALARNI
YIG`ISH BO`YICHA CHILANGAR
Avtotransport vositalari, dastgohlar, mexanizmlar va asbob-uskunalarni yig`ish bo`yicha chilangar dvigatellar, transport vositalari, turbinalar va samolyotlar kabi mexanik mashinalar uchun komponentlarni aniq spetsifikatsiyalar uchun yig`adi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yig`ilishlar, mexanik uskunalar, dvigatellar va tayyor transport vositalarini olish uchun tayyor qismlar yoki butlovchi qismlarni yig`ish hamda o`rnatish;
kerakli materiallar va montaj ko`rsatmalarini aniqlash uchun ish buyruqlari, texnik shartlar, diagrammalar hamda chizmalarni o`rganish;
maxsus taqdim etilgan shakllardan foydalangan holda texnologik va ekspluatatsion ko`rsatkichlarni ro`yxatga olish;
tayyor komponentlar va agregatlarni tekshirish hamda sinovdan o`tkazish; nuqsonli agregatlar va butlovchi qismlarni rad etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Dvigatellar bo`yicha chilangar-yig`uvchi;
Zvenolarni yig`ish va ajratish dastgohlari mashinisti;
Mexanik yig`uv ishlari chilangari;
Klemmali va tiqma boltlarni biriktirish va moylash dastgohlari mashinisti.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Avtomexanik - 7231;
Elektron jihozlar sozlovchisi - 8212.
BOSHLANG`ICH GURUH 8212
ELEKTR JIHOZLARI VA ELEKTROTEXNIKA
BUYUMLARINI YIG`UVCHILAR
Elektr jihozlari va elektrotexnika buyumlarini yig`uvchilar elektr, elektromexanik va elektron uskunalarning tarkibiy qismlarini texnologik jarayonga aniq muvofiq ravishda yig`adi yoki qayta ishlab chiqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
butlovchi qismlarni va elektr va elektron tizimlarni yig`ish, qo`lda yoki mexanizatsiyalashgan asboblar, payvandlash va mikro-payvandlash uskunalari yordamida alohida bloklarni tugunlarga, yig`malarga yoki ramkalarga joylashtirish, tekislash hamda mahkamlash;
kerakli materiallar va montaj ko`rsatmalarini aniqlash uchun ish buyruqlari, texnik shartlar, diagrammalar hamda chizmalarni o`rganish;
maxsus taqdim etilgan shakllardan foydalangan holda texnologik va ekspluatatsion ko`rsatkichlarni ro`yxatga olish;
elektr jihozlari va o`lchov asboblari, transformatorlar, mustahkamlovchi simlar, elektr motorlar va generatorlar kabi komponentlarda ishlatiladigan simlarning rulonlarini o`rash uchun sim o`rash dastgohlarini ishlatish;
tayyor komponentlar va agregatlarni tekshirish va sinovdan o`tkazish, simlar va sxemalarni o`rnatish hamda nuqsonli agregatlarni rad etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Rezistorlarni o`rovchi;
Kassa apparatlari sozlovchisi;
G`altaklarni o`rovchi;
Elektr dastgohi va apparatlarini yig`uvchi;
Elektr dastgohlari g`altagi va seksiyalarini o`rovchi;
Elektron jihozlar sozlovchisi;
Elektron texnika buyumlarini yig`uvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Elektron texnika jihozlarini jamlovchi - 7421;
Elektron texnika asboblarini sozlovchi - 7421.
BOSHLANG`ICH GURUH 8219
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN BUYUMLARNI
YIG`UVCHILAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan buyumlarni yig`uvchilar, b.g.k. boshqa guruhlarga kirmaydigan yig`uvchilar texnologik jarayonga qat`iy rioya qilgan holda, elektron, elektr yoki mexanik qismlarni o`z ichiga olmaydigan turli xil tovarlarni yig`ish bilan shug`ullanadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
butlovchi qismlarni yig`ish va qo`lda yoki elektr asboblari, payvandlash va mikro- payvandlash uskunalari yordamida alohida bloklarni tugunlarga, yig`malarga yoki ramkalarga joylashtirish, tekislash hamda mahkamlash;
kerakli materiallar va montaj ko`rsatmalarini aniqlash uchun ish buyruqlari, texnik shartlar, diagrammalar hamda chizmalarni o`rganish;
maxsus taqdim etilgan shakllardan foydalangan holda texnologik va ekspluatatsion ko`rsatkichlarni ro`yxatga olish;
komponentlar va tayyor agregatlarni tekshirish hamda sinovdan o`tkazish; nuqsonli mahsulotlarni rad etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bandajsiz shinalarni yig`uvchi;
Plastmassadan buyumlar yig`uvchi;
Qog`oz (tiqinli) buyumlarni yig`uvchi;
Metall cho`tkalarni yig`uvchi;
Rezinotexnik (shisha) buyumlarni yig`uvchi;
Shinalarni yig`uvchi;
Chinni va fayans buyumlarni, shisha paketlarni yig`uvchi.
O`RTACHA GURUH 83
KO`CHMA QURILMALAR OPERATORLARI
VA HAYDOVCHILARI
Ko`chma qurilmalar operatorlari va haydovchilari avtotransport vositalarini boshqaradi va ularga xizmat ko`rsatadi, harakatlanuvchi sanoat va qishloq xo`jaligi mashinalari va uskunalarini boshqaradi va ularning ishlashini nazorat qiladi, kemalarda va boshqa suv transportida paluba ishlarini bajaradi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning ikkinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilarning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: poyezdlar va transport vositalarini boshqarish hamda ularga xizmat ko`rsatish;
harakatlanuvchi sanoat va qishloq xo`jaligi mashinalari va uskunalarini haydash, boshqarish va ularning ishlashini nazorat qilish;
kemalarda va boshqa suv transportida paluba ishlarini bajarish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
831 Lokomotivlar mashinistlari va turdosh kasb ishchilari;
832 Avtomobillar, furgonlar va mototsikllar haydovchilari;
833 Yuk tashuvchi avtomobillar va avtobuslar haydovchilari;
834 Ko`chma qurilmalar operatorlari;
835 Kema ekipaj a`zolari va turdosh kasblar ishchilari.
KICHIK GURUH 831
LOKOMOTIVLAR MASHINISTLARI
VA TURDOSH KASB ISHCHILARI
Lokomotivlar mashinistlari va turdosh kasb ishchilari, odatda temir yo`llarda yo`lovchi va yuk poyezdlarini haydash yoki boshqarishga yordam berish, yuk poyezdlarining harakatlanish vaqtida xavfsizligini ta`minlash, signallarni almashtirish orqali temir yo`l transporti harakatini boshqarish, harakatlanuvchi tarkibni almashtirish va poyezdlarni marshall maydonlarida yig`ish, konlarda harakatlanish uchun aravachalardan poyezdlarni shakllantirish va ularning harakatini nazorat qilish ta`minlaydi.
Ushbu kichik guruh ishchilarining vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: temir yo`l yo`lovchi va yuk poyezdlarini haydash yoki boshqarishga yordam berish; kurs davomida yuk poyezdlarining harakat xavfsizligini ta`minlash;
signallarni almashtirish orqali temir yo`l transporti harakatini boshqarish;
harakat tarkibini almashtirish va marshall maydonlarida poyezdlarni tashkil qilish; konlarda harakatlanish uchun aravachalardan poyezdlarni shakllantirish va ularning
harakatini nazorat qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
8311 Lokomotiv mashinistlari;
8312 Tormoz ishchilari, o`tkazgichlar va ulagichlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 8311
LOKOMOTIV MASHINISTLARI
Lokomotiv mashinistlari temir yo`l yo`lovchi va yuk poyezdlarini haydash yoki boshqarishga yordam beradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
parovozlarni, elektrovozlarni yoki teplovozlarni boshqarish yoki boshqarishda yordam berish;
yer osti yoki tepada yo`lovchi poyezdlarini haydash;
yuklarni yer ostida yoki shaxta yoki karyer yuzasida tashish uchun lokomotivlarni haydash; marshrut bo`ylab xavflarni kuzatish va signallar va ko`rsatkichlarni kuzatish; poyezdlarning xavfsiz ishlashi va jadvalini ta`minlash maqsadida poyezd ekipajlari va dispetcherlar bilan aloqani ta`minlash uchun aloqa tizimlarining ishlashi.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Lokomotiv, motovoz, paravoz mashinisti;
Teplovoz mashinisti;
Elektrovoz mashinisti;
Elektropoyezd mashinisti.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Tramvay haydovchisi - 8331.
Eslatma.
Umumiy foydalanishdagi temir yo`llardan alohida doimiy yo`llarda harakatlanadigan transport vositalarini boshqaruvchi haydovchilar 8311: Lokomotiv mashinistlari boshlang`ich guruhiga kiritiladi. Umumiy foydalanishdagi temir yo`llarga kiritilgan doimiy yo`llarda ishlaydigan yo`lovchi tashish transport vositalarining haydovchilari 8331: Avtobus, trolleybus va tramvay haydovchilari boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanadi.
BOSHLANG`ICH GURUH 8312
TORMOZ ISHCHILARI, O`TKAZGICHLAR
VA ULAGICHLAR
Tormoz ishchilari, o`tkazgichlar va ulagichlar yo`nalishda poyezdlarning xavfsizligini ta`minlaydi, signallarni almashtirish orqali temir yo`l transport vositalarining harakatini nazorat qiladi, harakatlanuvchi tarkibni almashtiradi va marshall maydonlarida poyezdlarni tuzadi, shaxtalarda harakatlanish uchun aravachalardan poyezdlarni tuzadi va ularning harakatini nazorat qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yuk poyezdlarini harakatlanayotgan paytda kuzatib borish va ularning xavfsizligini ta`minlash;
temir yo`lning chiziqli qismida temir yo`l harakatini boshqaruv paneli yoki yo`l to`sig`idan signallar va o`qlarni almashtirish orqali boshqarish;
poyezdlarni yuklash, tushirish va yig`ish bo`yicha buyurtmalarga muvofiq marshall maydonlari va sidinglarda harakatlanuvchi tarkibni almashtirish va ulash;
vagon poyezdlarini lokomotiv yoki kabel orqali harakatlantirishni tashkil qilish va ularni kon yoki karyerdagi yuk tashish ishlari bo`ylab boshqarish;
poyezd harakatini boshlashdan oldin poyezd tizimlari va jihozlarini, shu jumladan konditsioner va isitish tizimlarini, tormoz tizimlarini va tormoz shlanglarini tekshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Signalchi;
Strelkali o`tkazmalar to`g`rilash-qoqish-rixtovkalash dastgohlari mashinisti;
Vagonlar harakati tezligini muvofiqlashtiruvchi.
KICHIK GURUH 832
AVTOMOBILLAR, FURGONLAR VA
MOTOTSIKLLAR HAYDOVCHILARI
Avtomobillar, furgonlar va mototsikllar haydovchilari yo`lovchilar, materiallar yoki tovarlarni tashish uchun mototsikl, uch g`ildirakli velosiped, avtomobil yoki furgonlarni boshqaradi va ularga xizmat ko`rsatadi.
Odatda bajariladigan vazifalariga quyidagilar kiradi:
materiallar, tovarlar yoki yo`lovchilarni tashish uchun mototsikllarni, uch g`ildirakli velosipedlarni, avtomobillarni yoki furgonlarni haydash va ularga texnik xizmat ko`rsatish;
avtomobillar, furgonlar va mototsikllar haydovchilari va xizmat mototsikllari, uch g`ildirakli velosipedlar, avtomobillar yoki yo`lovchilarni tashish uchun furgonlar, materiallar yoki tovarlarni boshqarish;
mototsikllarga, uch g`ildirakli velosipedlarga, avtomobillarga yoki furgonlarga texnik xizmat ko`rsatish;
yo`lovchilar va tovarlar tashish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
8321 Mototsikl haydovchilari;
8322 Yengil avtomobil haydovchilari;
BOSHLANG`ICH GURUH 8321
MOTOTSIKL HAYDOVCHILARI
Mototsikl haydovchilari materiallar, tovarlar yoki yo`lovchilarni tashish uchun jihozlangan mototsikl yoki uch g`ildirakli velosipedlarni boshqaradi va ularga xizmat ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
materiallar, tovarlar va yo`lovchilarni tashish uchun mototsikl yoki uch g`ildirakli velosipedlarni haydash va ularga texnik xizmat ko`rsatish;
yo`l harakati qoidalari va svetoforlarga rioya qilish;
transport vositalarini tozalash va yuvish, shuningdek texnik xizmat ko`rsatish va kichik ta`mirlash ishlarini bajarish;
sayohat jurnalini yuritish; xabarni yetkazib berish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Mototransport vositalari haydovchisi;
Mototsikl (moped) haydovchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Qo`l va pedal orqali transport vositalari haydovchisi - 9331.
BOSHLANG`ICH GURUH 8322
YENGIL AVTOMOBIL HAYDOVCHILARI
Yengil avtomobil haydovchilari yo`lovchilar, pochta yoki yuklarni tashish uchun avtoulovlar hamda furgonlarni boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yo`lovchi mikroavtobuslari, avtomobillar yoki taksilarni boshqarish;
pochta yoki tovarlarni yetkazib berish uchun avtomobillar, furgonlar yoki yengil yuk mashinalarini boshqarish;
yo`lovchilarga bagajni tashishda yordam berish;
sayohat va yetkazib berish uchun to`lov kvitansiyasini yoki yetkazib berishni tasdiqlovchi hujjatlarni olish;
telekommunikatsiya uskunalarini uning joylashgan joyi va xizmat ko`rsatishga tayyorligi haqida xabar berish, shuningdek dispetcherlik markazining ko`rsatmalariga rioya qilish;
eng maqbul yo`lni tanlash;
nogironligi bo`lgan yo`lovchilarga yordam berish;
nogironligi bo`lgan yo`lovchilarni tushirish va tushirishni osonlashtiradigan uskunani ishlatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Avtomobil haydovchisi (yengil);
Shoshilinch tibbiy yordam avtomobillari maxsus tovush signalli ("sirena"ga o`xshash) avtomobillar haydovchisi;
Inkassator haydovchisi;
Avtomobil haydovchisi-ekspeditor.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Mototsikl (moped) haydovchisi - 8321;
Avtobus haydovchisi - 8331;
Treyler haydovchisi - 8332;
Qo`l va pedal orqali transport vositalari haydovchisi - 9331.
KICHIK GURUH 833
YUK TASHUVCHI AVTOMOBILLAR VA
AVTOBUSLAR HAYDOVCHILARI
Yuk tashuvchi avtomobillar va avtobuslar haydovchilari yuklarni, suyuqliklarni, og`ir materiallarni, pochta yoki yo`lovchilarni tashish uchun yuk mashinalari, avtobuslar yoki tramvaylarni boshqaradi.
Odatda bajariladigan vazifalarga quyidagilar kiradi: yuklarni, suyuqliklarni, og`ir materiallarni, pochta yoki yo`lovchilarni tashish uchun yuk mashinalari, avtobuslar yoki tramvaylarni boshqarish va ularga texnik xizmat ko`rsatish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
8331 Avtobus, trolleybus va tramvay haydovchilari;
8332 Yuk tashuvchi avtomobil haydovchilari.
BOSHLANG`ICH GURUH 8331
AVTOBUS, TROLLEYBUS VA
TRAMVAY HAYDOVCHILARI
Avtobus, trolleybus va tramvay haydovchilari yo`lovchilar, pochta yoki yuklarni tashish uchun avtobuslar yoki tramvaylarni boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yo`lovchilar, pochta yoki yuklarni mahalliy va shaharlararo yo`nalishlarda tashish uchun avtobuslar, trolleybuslar yoki vagonlarni boshqarish;
yo`lovchilarni tashiydigan tramvaylarni boshqarish va ularga xizmat ko`rsatish; yo`lovchilar kirish yoki minishdan oldin va keyin eshiklarni ochish va yopish; yo`lovchilarga bagajni tashishda yordam berish;
avtobuslar va tramvaylarning yoritish, isitish va ventilyatsiya tizimlarini boshqarish; xavfsiz sayohat qilish uchun yo`l harakati qoidalariga rioya qilish;
yo`l haqini yig`ish yoki yo`lovchilarda kerakli chiptalar mavjudligini tekshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Avtobus haydovchisi;
Tramvay haydovchisi;
Trolleybus haydovchisi.
BOSHLANG`ICH GURUH 8332
YUK TASHUVCHI AVTOMOBIL HAYDOVCHILARI
Yuk tashuvchi avtomobil haydovchilari yuklarni, suyuqliklarni va og`ir materiallarni qisqa yoki uzoq masofalarga tashish uchun og`ir transport vositalarini boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
og`ir avtotransport vositalarini, shu jumladan tirkamasi bor yoki bo`lmagan yuk mashinalarini, yuklarni, suyuqliklarni, og`ir materiallarni qisqa yoki uzoq masofalarga tashish uchun samosvallarni boshqarish va ularga texnik xizmat ko`rsatish;
eng mos marshrutni tanlash;
yo`qotish yoki shikastlanishning oldini olish uchun tovarlarning to`g`ri joylashtirilishini va ishonchli tarzda qoplanishini ta`minlash;
turli ko`tarish yoki egish moslamalari yordamida yuklash yoki tushirish operatsiyalariga yordam berish yoki bajarish;
transport vositalariga kichik texnik xizmat ko`rsatishni amalga oshirish, shuningdek ularga asosiy texnik xizmat ko`rsatish va ta`mirlashni muvofiqlashtirish;
yuk chegaralariga rioya qilish va yuklarning xavfsiz taqsimlanishini ta`minlash uchun og`irlikni hisoblash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Avtomobil haydovchisi (yuk tashuvchi);
Og`ir yuk ko`taruvchi karyer avtosamosvali haydovchisi;
Treyler haydovchisi;
O`t o`chirish avtomobillari haydovchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Avtomobil haydovchisi-ekspeditor - 8322.
KICHIK GURUH 834
KO`CHMA QURILMALAR OPERATORLARI
Ko`chma qurilmalar operatorlari yerni tozalash yoki tayyorlash, tuproq, tosh va shunga o`xshash materiallarni qazish, ko`chirish va yoyish, og`ir narsalarni ko`tarish yoki harakatlantirish uchun ishlatiladigan maxsus motorli mashinalar yoki uskunalarni boshqaradi, ularga xizmat ko`rsatadi va nazorat qiladi.
Amalga oshiriladigan mas`uliyat odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: uskunani ishga tayyorlash va joylashtirish;
tezlikni, balandlikni va asboblar chuqurligini sozlash; harakatlanuvchi uskunani boshqarish;
daraxtlarni, loglarni, tuproqni va boshqa og`ir narsalarni yoki materiallarni ko`tarish, tashish va tushirish qurilmalarini ishlatish;
yuk ko`taruvchi yuk mashinalarini ishlatish va nazorat qilish va qurilish, tashish va saqlash ishlarida statsionar yoki mobil kranlarni boshqarish;
texnik xizmat ko`rsatish va kichik ta`mirlash ishlarini bajarish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
8341 Qishloq va o`rmon xo`jaligi motorli qurilmalar mashinistlari;
8342 Yer qazuvchi va shunga o`xshash mashinalarning mashinistlari;
8343 Kranlar, ko`tarish mashinalari va ortish-tushirish qurilmalari mashinistlari;
8344 Yuk ortuvchi mashinalar haydovchilari.
BOSHLANG`ICH GURUH 8341
QISHLOQ VA O`RMON XO`JALIGI MOTORLI
QURILMALAR MASHINISTLARI
Qishloq va o`rmon xo`jaligi motorli qurilmalar mashinistlari qishloq xo`jaligi, bog`dorchilik yoki o`rmon xo`jaligida qo`llaniladigan bir yoki bir nechta turdagi ixtisoslashtirilgan motorli ko`chma mashinalar yoki uskunalarni boshqaradi, ularga xizmat ko`rsatadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yerni shudgorlash va ekish, yerni o`g`itlash, ishlov berish va hosil yig`ish uchun mo`ljallangan ixtisoslashtirilgan traktor yoki o`ziyurar qishloq xo`jaligi texnikasini boshqarish va ularga texnik xizmat ko`rsatish;
yerni tozalash, daraxtlar va yog`ochlarni ekish, yig`ishtirib olish va tashish yoki o`rmon xo`jaligining boshqa ishlarini bajarish uchun mo`ljallangan ixtisoslashtirilgan traktorli yoki o`ziyurar o`rmon xo`jaligi transport vositalarini boshqarish va ularga texnik xizmat ko`rsatish;
qurilmalarni ishga tayyorlash va ularni joylashtirish; jihozlar tezligi, balandligi va chuqurligini tartibga solish;
daraxtlarni o`rash, ko`tarish va kesish uchun dastgohni ishlatish;
daraxtlar va yog`ochlarni ko`tarish, tashish, tushirish va saralash qurilmalarini ishlatish, shuningdek, maydalagichlar va arra kabi yordamchi qurilmalarni ishlatish;
kesilgan daraxtlarni yog`ochlarni kesish va arralash uchun ishlov berish moslamasiga berish, shuningdek, yog`ochlarni aravalar va yuk mashinalariga yuklash;
mashinaga texnik xizmat ko`rsatish va kichik ta`mirlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Avtomatlashtirilgan yog`och transportyori operatori;
Qishloq xo`jaligi ishlab chiqarishi traktorchisi-mashinist;
Vezdexod haydovchisi;
Qamish tayyorlash dastgohi mashinisti;
Traktorchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Mikrotonnel majmuasi qurilma operatori - 8342.
BOSHLANG`ICH GURUH 8342
YER QAZUVCHI VA SHUNGA O`XSHASH
MASHINALARNING MASHINISTLARI
Yer qazuvchi va shunga o`xshash mashinalarning mashinistlari tuproqni yoki shunga o`xshash materiallarni olib tashlaydigan, kesadigan, tekislaydigan va ixchamlashtiradigan mashinalarni boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tuproq, tosh, qum, shag`al va shunga o`xshash materiallarni qazish va ko`chirish uchun harakatlanuvchi chelaklar, chelaklar yoki qirg`ichlar bilan jihozlangan tuproq ko`chirish mashinalarining ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
kanalizatsiya, drenaj, suv quvurlari, neft quvurlari, gaz quvurlari yoki shunga o`xshash quvurlar uchun xandaqlar qazish uchun mashinalarning ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
tuproq, qum, qor va boshqa materiallarni siljitish, yoyish va tekislash uchun botiq po`lat pichoqlar bilan jihozlangan mashinalarning ishlashini boshqarish;
suv havzalari tubidan qum, shag`al va loy qazish uchun uskunalarning ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
yog`och, beton yoki po`lat qoziqlarni yerga haydash uchun mashinalarning ishlashini boshqarish;
yo`llar, yo`laklar va shunga o`xshash ishlarni qurishda materiallar qatlamlarini siqish va tekislash uchun roliklarning ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
avtomobil yo`llari, yo`llar yoki shunga o`xshash sirtlarni qurishda beton yoki bitum yoki smola aralashmalarini yoyish va tekislash mashinalarining ishlashini boshqarish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Gidromonitor-ejektorli suzuvchi mustaqil harakatlanmaydigan snaryad mashinisti;
Yer o`yish-frezalash mashina mashinisti;
Mexanik kurak motoristi;
Mikrotonnel majmuasi qurilma operatori;
Bir cho`michli ekskavator, buldozer mashinisti.
BOSHLANG`ICH GURUH 8343
KRANLAR, KO`TARISH
MASHINALARI VA ORTISH-TUSHIRISH
QURILMALARI MASHINISTLARI
Kranlar, ko`tarish mashinalari va ortish-tushirish qurilmalari mashinistlari statsionar va ko`chma kranlarni va boshqa yuk ko`tarish uskunalarini boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
uskunalar va materiallarni ko`tarish, ko`chirish, joylashtirish yoki joylashtirish uchun kran strelasini ko`tarish yoki tushirish orqali statsionar yoki ko`chma kranlarning ishlashini boshqarish; ko`tarish, ishchilar va materiallarni qurilish maydonchalari yoki shaxtalarga tushirish yoki ko`tarish uchun uskunalarning ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
chang`i liftlari yoki shunga o`xshash uskunalarni ishlatish va boshqarish;
qisqa suv yo`llari bo`ylab yuk, yo`lovchilar va transport vositalari bilan parom yoki barjalarni tortib olish uchun foydalaniladigan mexanizmlarni boshqarish;
avtomobil va suv transporti o`tish uchun ko`priklarni ko`tarish va tushirish mashinalarining ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
suv yo`llari va boshqa akvatoriyalar tubini chuqurlashtirish uchun cho`michli ko`taruvchi qurilmalari bo`lgan kranlarning ishlashini boshqarish va nazorat qilish;
uskunalar va materiallarni ko`tarish, ko`chirish va joylashtirish uchun kemalar yoki barjalarda o`rnatilgan ishlaydigan kranlarni ishlatish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Avtovishka va avtogidro ko`targich mashinisti;
Greyfer, minorali kran mashinisti;
Kran mashinisti (kranchi);
Metallurgiya ishlab chiqarishida kran va yuk ko`tarish uskunalari mashinisti;
Havo-kanat yo`li mashinisti.
BOSHLANG`ICH GURUH 8344
YUK ORTUVCHI MASHINALAR HAYDOVCHILARI
Yuk ortuvchi mashinalar haydovchilari yuklarni tashish, ko`tarish va taxlash uchun avtoyuklagichlarni yoki shunga o`xshash transport vositalarini boshqaradi va nazorat qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ombor terminallari, bandargohlar, omborlar, fabrikalar va boshqa muassasalarda yuk va tagliklarni yuklash va tushirish, tashish, ko`tarish va yig`ish uchun forkliftlar va shunga o`xshash asbob-uskunalarni ishlatish va ularning ishlashini nazorat qilish;
yuk ko`taruvchi moslamalarni yuklangan tagliklar, platformalar va qutilar ostiga, ustiga yoki atrofiga joylashtirish va materiallar yoki mahsulotlarni kerakli joylarga tashish uchun mahkamlash;
uskunaning eskirishi va shikastlanishini tekshirish;
transport vositalari va jihozlarga rejali texnik xizmat ko`rsatish; bajarilgan ishlarni va transport vositalarining nosozliklarini qayd etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Traplar mashinisti;
Transport-yig`ishtirish mashinalari haydovchisi.
KICHIK GURUH 835
KEMA EKIPAJ A`ZOLARI VA
TURDOSH KASBLAR ISHCHILARI
Kema ekipaj a`zolari va turdosh kasblar ishchilari suv kemasi palubasida turli xil vazifalarni va boshqa suv kemalari bortlarida shunga o`xshash vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
dengizdagi va bandargohga kirish yoki chiqish vaqtida yoki cheklangan suvlarda harakatlanayotganda navigatsiya holatini kuzatish;
ko`rsatmalarga muvofiq kemani boshqarish;
arqonlar bilan ishlov berish, shuningdek, bog`lash uskunasidan foydalanish;
kemalar jihozlari, yuk tashish moslamalari, armatura, qutqaruv asboblari va yong`inga qarshi uskunalarga texnik xizmat ko`rsatish va ba`zi hollarda ularni boshqarish;
kerak bo`lganda kema va korpusni tozalash, eski bo`yoqlarni tozalash, bo`yash va boshqa texnik xizmat ko`rsatish;
yuk qurilmalarini, statsionar jihozlarni va yugurish moslamalarini ko`tarish, jihozlash hamda joylashtirish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
8350 Paluba komandasi, daryo kemalari a`zolari va turdosh kasblar ishchilari.
BOSHLANG`ICH GURUH 8350
PALUBA KOMANDASI, DARYO KEMALARI A`ZOLARI
VA TURDOSH KASBLAR ISHCHILARI
Paluba komandasi, daryo kemalari a`zolari va turdosh kasblar ishchilari suv kemasi palubasida turli xil vazifalarni va boshqa suv kemalari bortlarida shunga o`xshash vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
dengizdagi va bandargohga kirish yoki chiqish vaqtida yoki cheklangan suvlarda harakatlanayotganda navigatsiya holatini kuzatish;
ko`rsatmalarga muvofiq kemani boshqarish;
arqonlar bilan ishlov berish, shuningdek, bog`lash uskunasidan foydalanish;
kemalar jihozlari, yuk tashish moslamalari, armatura, qutqaruv asboblari va yong`inga qarshi uskunalarga texnik xizmat ko`rsatish va ba`zi hollarda ularni boshqarish;
kerak bo`lganda kema va korpusni tozalash, eski bo`yoqlarni tozalash, bo`yash va boshqa texnik xizmat ko`rsatish;
yuk qurilmalarini, statsionar jihozlarni va yugurish moslamalarini ko`tarish, jihozlash hamda joylashtirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bosman (sohil bosmani);
Kambuzchi;
Kema o`tkazuvchisi; Shkiper.
ASOSIY GURUH 9
MALAKASIZ ISHCHILAR
Malakasiz ishchilar qo`l asboblaridan foydalanish va katta jismoniy kuch talab qilishi mumkin bo`lgan oddiy va muntazam ishlarni bajaradi. Ushbu asosiy guruhga kiritilgan ko`pchilik mashg`ulotlar MMKning birinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Malakasiz ishchilarning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
kvartiralar, uylar, oshxonalar, mehmonxonalar, ofislar va boshqa binolarni tozalash, qayta jihozlash va asosiy texnik xizmat ko`rsatish;
dastgoh va derazalarni yuvish;
oshxonada va pishirish bilan bog`liq oddiy vazifalarda yordam berish; xabarlar yoki tovarlarni yetkazib berish;
bagajni tashish va qo`l yuki va yuklarni tashish;
avtomatlarni yuklash yoki hisoblagichlarni o`qish va avtomatlardan pul olish; chiqindilarni yig`ish va saralash;
ko`chalarni va shunga o`xshash joylarni supurish;
qishloq xo`jaligida, baliq yetishtirishda hayvonlarni ovlash yoki tutish bilan bog`liq turli xil oddiy operatsiyalarni bajarish;
konchilik, qurilish va ishlab chiqarish bilan bog`liq oddiy ishlarni bajarish, shu jumladan mahsulotni saralash;
mahsulotlarni qo`lda qadoqlash va o`rash va javonlarni to`ldirish; turli ko`cha xizmatlarini ko`rsatish;
yo`lovchilar va yuklarni pedalda yoki qo`lda boshqariladigan transport vositalarida tashish; ot mashinalari yoki mexanizmlarini haydash.
Ularning vazifalari boshqa xodimlarni nazorat qilishni o`z ichiga olishi mumkin.
Ushbu asosiy guruhning mashg`ulotlari quyidagi o`rtacha guruhlarga bo`linadi:
91 Uy xizmatchilari va farroshlar;
92 Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqshunoslikdagi malakasiz ishchilar;
93 Tog`-kon sanoati, qurilish, qayta ishlash sanoati va transport sohasidagi malakasiz ishchilar;
94 Taom tayyorlashda yordamchilar;
95 Ko`cha sotuvchilari va boshqa ko`cha xizmatlarini ko`rsatadigan malakasiz xodimlar;
96 Chiqindilarni yig`uvchi va boshqa malakasiz ishchilar.
O`RTACHA GURUH 91
UY XIZMATCHILARI VA FARROSHLAR
Uy xizmatchilari va farroshlar shaxsiy uylarda, mehmonxonalarda (uy mehmonxonalarida), tashkilotlarda, kasalxonalarda va boshqa muassasalarda, shuningdek, samolyotlar, poyezdlar, avtobuslar, tramvaylar va shunga o`xshash transport vositalarida o`zlarining ichki makonlari va bo`linmalarining tozaligini saqlash uchun kiyim-kechak va matolarni qo`lda yuvish va dazmollash kabi turli xil vazifalarni bajaradi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning birinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu guruhdagi ishchilarning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: binolarni qo`lda yoki changyutgich bilan tozalash;
pollarni yuvish va ishqalash, mebel va boshqa narsalarni parlatish; choyshablar tozaligiga qarash va yotoqlarni tozalash;
ovqat pishirish va oshxonani tozalashda yordam berish; dastgoh va oynalarni yuvish va tozalash;
kiyim va to`qimachilikni qo`lda dazmollash yoki yuvish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
911 Muassasa, mehmonxona xizmatchilari va farroshlari;
912 Oyna, kir, transport vositalarini yuvuvchilar va boshqa shu kabi qo`lda tozalovchilar.
KICHIK GURUH 911
MUASSASA, MEHMONXONA
XIZMATCHILARI VA FARROSHLARI
Muassasa, mehmonxona xizmatchilari va farroshlari supurish, changyutgichda tozalash, yuvish, uy kiyimlarini parvarish qilish va uy-ro`zg`or buyumlarini sotib olish, mehmonxonalar (uy mehmonxonalari), muassasalar va boshqa tashkilotlarning, shuningdek, samolyotlar, poyezdlar, avtobuslar va shunga o`xshash transport vositalarining ichki binolari va bo`linmalarining tozaligi va tartibini saqlash maqsadida turli ishlarni amalga oshiradi.
Amalga oshirilgan vazifalar odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: binolarni qo`lda yoki changyutgich bilan tozalash;
mehmonxonalar, idoralar va boshqa muassasalarda pollarni yuvish va sayqallash, mebel va boshqa buyumlarni sayqallash;
to`shaklarni tozalash, sochiq, sovun va tegishli mahsulotlar zaxiralarini to`ldirish; ovqat pishirish va idishlarni yuvishda yordam berish;
oshxona, hammom va hojatxonalarda tozalash, dezinfeksiyalash va hidni yo`q qilish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
9111 Uy xizmatchilari va xonadonlar farroshlari;
9112 Tashkilotlar va boshqa joylarda xizmatchilar va farroshlar.
BOSHLANG`ICH GURUH 9111
UY XIZMATCHILARI VA XONADONLAR FARROSHLARI
Uy xizmatchilari va xonadonlar farroshlari qo`lda yoki changyutgich bilan tozalaydi, yuvadi va jilolaydi, uy kiyimlarini parvarish qiladi, uy jihozlarini sotib oladi, ovqat tayyorlaydi va boshqa uy vazifalarini bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
pollarni supurish, changyutgichlarni tozalash va mebellarni tozalab sayqallash, deraza va boshqa narsalarni yuvish;
choyshab va boshqa to`qimachilik mahsulotlarini yuvish, dazmollash va ta`mirlash; idishlarni yuvish;
ovqat va gazaklarni tayyorlash, pishirish va berishda yordam berish; oziq-ovqat va boshqa turli uy-ro`zg`or buyumlarini xarid qilish;
oshxona, hammom va hojatxonalarni tozalash, dezinfeksiya qilish va hidni yo`qotish; derazalar va boshqa shisha yuzalarni tozalash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Uy xizmatchisi (ishchisi);
Uy tozalovchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Beka (ekonomka) - 5152;
Mehmonxonada tozalovchi - 9112;
Kir yuvuvchi (kirxona xodimi) - 9121;
Ko`cha supuruvchi - 9613.
BOSHLANG`ICH GURUH 9112
TASHKILOTLAR VA BOSHQA JOYLARDA
XIZMATCHILARI VA FARROSHLAR
Tashkilotlar va boshqa joylarda xizmatchilari va farroshlar mehmonxonalar (uy mehmonxonalari), muassasalar va boshqa tashkilotlarning ichki bo`linmalari, shuningdek, samolyotlar, poyezdlar, avtobuslarda va shunga o`xshash transport vositalarida tozalik va tartibni saqlash maqsadida turli tozalash ishlarini bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
binolar, vagonlar, avtobuslar, tramvaylar, poyezdlar va samolyotlardagi pollarni supurish yoki changyutgich bilan tozalash, pollarni yuvish va sayqallash, mebel va boshqa buyumlarni sayqallash;
ko`rpa-to`shaklar tayyorlash, vannalarni tozalash, sochiq, sovun va shunga o`xshash narsalarni almashtirish;
oshxonalarni tozalash va umuman oshxona ishlarida yordam berish, shu jumladan idishlarni yuvish;
axlatni yig`ish, axlat bilan konteynerlarni bo`shatish va ularning tarkibini olib tashlash uchun axlat saqlash joylariga olib chiqish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Mehmonxonada tozalovchi;
Suzish havzasi tozalovchisi;
Ofis tozalovchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Beka (ekonomka) - 5152;
Bino (yotoqxona) komendanti - 5153;
Uy tozalovchi - 9111;
Idish yuvuvchi - 9412;
Oshxona ishchisi - 9412;
Ko`cha supuruvchi - 9613.
Eslatma.
Oshxona va ovqat tayyorlash uchun mo`ljallangan boshqa xonalarda faqat tozalash ishlarini amalga oshiruvchi va yordam ko`rsatuvchi ishchilar 9412: Oshxonadagi yordamchilar boshlang`ich guruhiga kiritilishi lozim.
KICHIK GURUH 912
OYNA, KIR, TRANSPORT
VOSITALARINI YUVUVCHILAR VA BOSHQA
SHU KABI QO`LDA TOZALOVCHILAR
Oyna, kir, transport vositalarini yuvuvchilar va boshqa shu kabi qo`lda tozalovchilar derazalarni, do`kon oynalarini yoki binolar va transport vositalarining boshqa yuzalarini, choyshab va boshqa to`qimachilik mahsulotlarini qo`lda yuvishadi.
Odatda bajariladigan vazifalarga quyidagilar kiradi:
tozalash, yuvish va tozalash vositalarini ishlatish;
derazalarni yoki boshqa shisha yuzalarni suv yoki turli xil eritmalar bilan yuvish, ularni quritish va jilolash;
kir yuvish yoki boshqa muassasalarda choyshab, kiyim-kechak, gazlama va shunga o`xshash narsalarni qo`lda yuvish va dazmollash;
kiyim-kechak, mato, charm buyumlar va shunga o`xshash narsalarni kimyoviy eritmalar bilan kimyoviy tozalash yoki boshqa tashkilotlarda qo`lda tozalash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
9121 Qo`lda kir yuvish va dazmollash ishchilari;
9122 Transport vositalarini yuvuvchilar;
9123 Derazalarni yuvuvchilar;
9129 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan tozalovchilar, farroshlar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 9121
QO`LDA KIR YUVISH VA
DAZMOLLASH ISHCHILARI
Qo`lda kir yuvish va dazmollash ishchilari kiyim-kechak, ichki kiyim va boshqa to`qimachilik matolarini qo`lda yuvadi, dazmollaydi yoki quruq tozalashadi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
kirxonalarda yoki boshqa muassasalarda kiyim-kechak, mato va shunga o`xshash narsalarni qo`lda yuvish va dazmollash;
kimyoviy tozalash vositalarida yoki boshqa muassasalarda kiyim-kechak, mato, charm buyumlar va shunga o`xshash narsalarni qo`lda va kimyoviy tozalash;
tugmalarni almashtirish va kichik ta`mirlashni amalga oshirish;
mahsulotlarni javonlarga joylashtirish va yetkazib berish va tarqatish uchun osib qo`yish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Dazmollovchi;
Kir yuvuvchi (kirxona xodimi);
Kirxona / kimyoviy tozalash xodimi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Kir yuvish dastgohi operatori - 8157;
O`z-o`ziga xizmat ko`rsatish kirxonasi operatori - 8157;
Kir yuvish bo`yicha mashinist - 8157.
BOSHLANG`ICH GURUH 9122
TRANSPORT VOSITALARINI YUVUVCHILAR
Transport vositalarini yuvuvchilar yuvish moslamalari transport vositalarini ichkaridan va tashqarisidan yuvadi, tozalaydi va jilolaydi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
avtotransport vositalarini va boshqa transport vositalarini qo`lda yoki mexanik qo`l asboblari yordamida tozalash, yuvish va sayqallash;
changyutgichlar yordamida avtomobil salonlarini tozalash va gilam va pol qoplamalarini kimyoviy tozalash;
transport vositalarining tashqi va ichki qismidagi dog`larni olib tashlash uchun tozalash vositalarini qo`llash;
shinalar va g`ildiraklarini yuvish va shinalarni qoralash; avtomobil oynalarini yuvish va sayqallash;
transport vositalarining ichki qismlarini bo`shatish va tozalash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Yengil avtomobillarni yuvuvchi;
Avtobus yuvuvchi;
Havo kemasini yuvuvchi.
BOSHLANG`ICH GURUH 9123
DERAZALARNI YUVUVCHILAR
Derazalarni yuvuvchilar derazalar va boshqa shisha yuzalarni tozalaydi va jilolaydi. Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
derazalarni yoki boshqa shisha yuzalarni suv yoki turli xil eritmalar bilan yuvish, quritish va jilolash;
ko`p qavatli binolarda derazalarni tozalash uchun narvonlar, to`xtatilgan iskala, montaj beshiklari, gidravlik liftlar va boshqa jihozlardan foydalanish;
mos tozalash yoki jilolash vositasini tanlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Vitrina va deraza yuvuvchi.
BOSHLANG`ICH GURUH 9129
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN TOZALOVCHILAR,
FARROSHLAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan tozalovchilar, farroshlar, b.g.k. guruhiga boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan tozalovchilar kiradi. Bu guruhga, masalan, gilamlar, devorlar, suzish havzalari va sovitish minoralari kabi sirtlarni, materiallarni va buyumlarni maxsus tozalash uskunalari va kimyoviy moddalar yordamida tozalash vositalari bilan ishlovchi xodimlar kiradi.
Bunday hollarda ularning majburiyatlari quyidagilardan iborat:
tozalash dastgohlari va ularning aksessuarlaridan foydalangan holda gilam va yumshoq mebellarni tozalash;
gilamlardagi dog`larni olib tashlash uchun tozalash vositalarini tanlash va qo`llash;
gilamlarni dog` qoldiruvchi kimyoviy moddalar va dezodorantlar bilan ishlov berish, shuningdek zararkunandalarga qarshi kurashish;
yuqori bosimli suv tozalash vositalari va erituvchilar yordamida tosh devorlarni, metall yuzalarni va chandiqlarni tozalash;
suv va filtrlash tizimlaridan mikroorganizmlarni olib tashlash uchun kimyoviy moddalar va yuqori bosimli tozalash usullaridan foydalanish;
suzish havzalari, sovitish minorasi komponentlari va drenajlardan o`lchov, to`plangan axlatlar va boshqa qoldiqlarni tozalash uchun changyutgichlardan foydalanish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Gilam yuvuvchi;
Tozalovchi-yuvuvchi (umumiy yo`nalish).
O`RTACHA GURUH 92
QISHLOQ VA O`RMON XO`JALIGI,
BALIQCHILIK VA BALIQSHUNOSLIKDAGI
MALAKASIZ ISHCHILAR
Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqshunoslikdagi malakasiz ishchilar o`simlik va chorvachilik mahsulotlarini yetishtirish, bog`lar va bog`larni o`stirish va saqlash, o`rmonlarni ishlatish va muhofaza qilish, shuningdek baliqchilik sohasida ishlarni bajarish jarayonida oddiy va odatiy ishlarni bajaradi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning birinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilarning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: qo`l asboblari yordamida yerni qazish, ishlov berish va belkuraklash;
zaxiralarni, mahsulotlarni va boshqa materiallarni yuklash, tushirish va saqlash;
ekinlarni qo`lda yoki qo`l asboblari yordamida sug`orish, suyultirish, begona o`tlardan tozalash va parvarish qilish;
mahsulotni qo`lda ekish, yig`ish, terish va ushlash;
hayvonlarni oziqlantirish, sug`orish va tozalash va hayvonlarning qo`ralarini toza saqlash; chorva mollarini kuzatish va ularning holati to`g`risida hisobot berish;
to`rlar, baliq ovlash liniyalari va boshqa baliq ovlash moslamalari va paluba jihozlarini tayyorlash hamda ulardan foydalanish;
idishdagi mahsulotlarning sinfini aniqlash, saralash, qadoqlash va qadoqlash;
armatura, binolar, uskunalar, kemalar va to`siqlarni kichik ta`mirlashni amalga oshirish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
921 Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqshunoslikdagi malakasiz ishchilar.
KICHIK GURUH 921
QISHLOQ VA O`RMON XO`JALIGI,
BALIQCHILIK VABALIQSHUNOSLIKDAGI
MALAKASIZ ISHCHILAR
Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqshunoslikdagi malakasiz ishchilar o`simlik va chorvachilik mahsulotlarini yetishtirish, bog`lar va bog`larni o`stirish va saqlash, o`rmonlarni ishlatish va muhofaza qilish, shuningdek baliqchilik sohasida ishlarni bajarish jarayonida oddiy va odatiy ishlarni bajaradi.
Ushbu kichik guruhdagi ishchilarning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi: qo`l asboblari yordamida yerni qazish, ishlov berish va belkuraklash;
zaxiralarni, mahsulotlarni va boshqa materiallarni yuklash, tushirish va saqlash;
ekinlarni qo`lda yoki qo`l asboblari yordamida sug`orish, suyultirish, begona o`tlardan tozalash va parvarish qilish;
mahsulotni qo`lda ekish, yig`ish, terish va ushlash;
hayvonlarni oziqlantirish, sug`orish va tozalash va hayvonlarning qo`ralarini toza saqlash; chorva mollarini kuzatish va ularning holati to`g`risida hisobot berish;
to`rlar, baliq ovlash liniyalari va boshqa baliq ovlash moslamalari va paluba jihozlarini tayyorlash hamda ulardan foydalanish;
idishdagi mahsulotlarning sinfini aniqlash, saralash, qadoqlash va qadoqlash;
armatura, binolar, uskunalar, kemalar va to`siqlarni kichik ta`mirlashni amalga oshirish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
9211 O`simlikshunoslik sohasidagi malakasiz ishchilar;
9212 Chorvachilik xo`jaligi malakasiz ishchilari;
9213 Aralash o`simlik va chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqarishda malakasiz ishchilar;
9214 Bog`dorchilik xo`jaligida band bo`lgan malakasiz ishchilar;
9215 O`rmon xo`jaligida band bo`lgan malakasiz ishchilar;
9216 Baliqchilik va dengiz mahsulotlari ishlab chiqarishda band bo`lgan malakasiz ishchilar.
Eslatma.
Shaxsiy ehtiyojlar uchun qishloq xo`jaligi mahsulotlarini yetishtirish bilan shug`ullanuvchi, odatda boshqalarning nazorati ostida cheklangan miqdordagi oddiy va standart vazifalarni bajaradigan ishchilar 921: Qishloq va o`rmon xo`jaligi, baliqchilik va baliqshunoslikdagi malakasiz ishchilar kichik guruhi tarkibidagi tegishli boshlang`ich guruhga kiritilishi lozim. Asosiy vazifalari suvni yetkazib berish va o`tin yig`ish bo`lgan qishloq xo`jaligi ishchilari 9624: Suv tashuvchilar va o`tin yig`uvchilar boshlang`ich guruhida klassifikatsiyalanishi kerak.
BOSHLANG`ICH GURUH 9211
O`SIMLIKSHUNOSLIK SOHASIDAGI
MALAKASIZ ISHCHILAR
O`simlikshunoslik sohasidagi malakasiz ishchilar fermer xo`jaliklarida oddiy va odatiy ishlarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ariqlarni tozalash yoki boshqa maqsadlarda tuproqqa ishlov berish va belkurak bilan chopish (shudgorlash);
materiallar, mahsulotlar va boshqa materiallarni yuklash hamda tushirish; somon, pichan va shunga o`xshash materiallarni tirmoqlash hamda yig`ish;
qo`lda yoki qo`l asboblari yordamida ekinlarni sug`orish, suyultirish va begona o`tlardan tozalash;
meva, yong`oq, sabzavot va boshqa ekinlarni yig`ish; sholi kabi dala ekinlarini qo`lda ekish va yig`ib olish;
idishlardagi mahsulotlarning sinfini aniqlash, saralash, tozalash va qadoqlash; armatura, binolar, jihozlar va to`siqlarni kichik ta`mirlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Sug`oruvchi;
Mevalarni teruvchi;
Sabzavot teruvchi;
Hosil yig`uvchi ishchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Donli ekinlar yetishtiruvchi - 6111;
Suv tarqatuvchi - 9624;
O`tin yig`uvchi - 9624.
BOSHLANG`ICH GURUH 9212
CHORVACHILIK XO`JALIGI MALAKASIZ ISHCHILARI
Chorvachilik xo`jaligi malakasiz ishchilari chorvachilik, jumladan, parrandachilik va hasharotlar sohasida oddiy va muntazam ishlarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ariqlarni tozalash yoki boshqa maqsadlarda tuproqqa ishlov va belkurak bilan chopish (shudgorlash);
materiallar, mahsulotlar va boshqa materiallarni yuklash hamda tushirish;
hayvonlarni oziqlantirish, sug`orish va tozalash, shuningdek, hayvonlar uchun binolarning tozaligini ta`minlash;
chorva mollarining hisobini yuritish va uning holati to`g`risida hisobot taqdim etish; chorva mollarining salomatligi va holatini saqlashga yordam berish;
hayvonlarni boqish va sog`ish, yungini qirqish, tashish yoki so`yish uchun ajratish, shuningdek, ularning yaylovlar o`rtasida harakatlanishiga ko`maklashish;
tuxum yig`ish va ularni inkubatorlarga joylashtirish;
pichan, somon va boshqa turdagi chorva yemlari va to`shaklarni tirmalash, yig`ishtirish, yig`ish hamda saqlash;
mahsulotlarni tasniflash, saralash va idishlarga qadoqlash; armatura, binolar, jihozlar va to`siqlarni kichik ta`mirlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Molboqar;
Jun qirquvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Chorvador - 6121;
Qorako`lchi - 6121; Suv tarqatuvchi - 9624;
O`tin yig`uvchi - 9624.
BOSHLANG`ICH GURUH 9213
ARALASH O`SIMLIK VA CHORVACHILIK
MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARISHDA
MALAKASIZ ISHCHILAR
Aralash o`simlik va chorvachilik mahsulotlarini ishlab chiqarishda malakasiz ishchilar qishloq xo`jaligi ekinlari va chorvachilik mahsulotlarini yetishtirish sohasida oddiy va standart vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ariqlarni tozalash yoki boshqa maqsadlarda tuproqqa ishlov berish va belkurak bilan chopish (shudgorlash);
materiallar, mahsulotlar va boshqa materiallarni yuklash hamda tushirish;
somon, pichan va shunga o`xshash materiallarni tirmoqlash, yig`ishtirish va yig`ish;
qo`lda yoki qo`l asboblari yordamida ekinlarni sug`orish, suyultirish va begona o`tlardan tozalash;
meva, yong`oq, sabzavot va boshqa ekinlarni yig`ish, shuningdek tuxum yig`ish; sholi kabi dala ekinlarini qo`lda ekish va yig`ib olish;
hayvonlarni oziqlantirish, sug`orish va tozalash, shuningdek hayvonlar yashaydigan xonalarning tozaligini ta`minlash;
chorva mollarini hisobga olish va uning holati to`g`risida hisobot berish;
hayvonlarni boqish va sog`ish, yungini qirqish, tashish yoki so`yish uchun ajratish, shuningdek, ularning yaylovlar o`rtasida harakatlanishiga ko`maklashish;
idishlardagi mahsulotlarning sinfini, saralanishini, taxlanishi va qadoqlanishini aniqlash; armatura, binolar, uskunalar va to`siqlarni kichik ta`mirlashni amalga oshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Aralash dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlari ishlab chiqarishda malakasiz ishchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Aralash qishloq xo`jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish ishchisi - 6130;
Suv tashuvchi - 9624;
O`tin yig`uvchi - 9624.
BOSHLANG`ICH GURUH 9214
BOG`DORCHILIK XO`JALIGIDA BAND
BO`LGAN MALAKASIZ ISHCHILAR
Bog`dorchilik xo`jaligida band bo`lgan malakasiz ishchilar bog`larda va shaxsiy bog`larda daraxtlar, butalar, gullar va boshqa o`simliklarni yetishtirish va parvarish qilish, intensiv o`stirish usullaridan foydalanib ko`chatlar, piyoz va urug`larni yetishtirish yoki sabzavot va gullarni yetishtirish bilan bog`liq oddiy va odatiy vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
do`konlar, mahsulotlar va jihozlarni yuklash, tushirish va ko`chirish;
qo`l asboblari va oddiy mexanizmlar yordamida bog` uchastkalari va yerlarini tayyorlash; gullar, butalar, daraxtlar va maysazorlarni ekish va qayta tiklashda yordam berish;
bog`larni sug`orish, begona o`tlardan tozalash va maysazorlarni kesish orqali parvarishlash;
bog`larni tozalash va chiqindilarni olib tashlash;
urug`lar, piyoz va qalamchalarni ko`paytirish, ekish va ko`chirib o`tkazishda yordam berish;
o`simliklarni sug`orish va begona o`tlarni qo`lda tozalash orqali parvarish qilish; sotish va tashish uchun hosil yig`im-terimi va o`simliklarni qadoqlash; armatura, binolar, jihozlar va to`siqlarni kichik ta`mirlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Bog`dorchilikda malakasiz ishchi;
Ko`chatxonada malakasiz ishchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Bog`bon - 6113;
Ko`chat yetishtiruvchi - 6113;
Urug`chilik sohasida ishchi - 6113;
Ko`chat ekish ishchisi - 9211.
BOSHLANG`ICH GURUH 9215
O`RMON XO`JALIGIDA BAND BO`LGAN
MALAKASIZ ISHCHILAR
O`rmon xo`jaligida band bo`lgan malakasiz ishchilar tabiiy o`rmonlar va o`rmon plantatsiyalarini o`stirish va parvarish qilish, shuningdek daraxtlarni kesish va arralash bilan bog`liq ishlarni bajarishda oddiy va odatiy ishlarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
daraxt ekish uchun o`ra qazish; xodalar va yog`ochlarni yig`ish;
o`rmon maydonlaridagi o`tlarni tozalash va yosh o`rmon plantatsiyalarini siyraklashtirish; o`rmonlarda yong`in xavfsizligini nazorat qilish;
daraxtlarning katta shoxlari va tepalarini kesish, shoxlarini kesish va tanasini arralash;
daraxtlarni kesish va qulagan daraxtlar va shoxlarni arralash uchun qo`l arralarini ishlatish va ularga texnik xizmat ko`rsatish;
urug`larni yig`ish va ko`chat ekish;
o`rmon yo`llari, binolar, inshootlar va jihozlarni kichik ta`mirlash va saqlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Daraxtlarni parvarishlovchi ishchi;
O`rmon xo`jaligida malakasiz ishchi;
Yog`och tayyorlashda malakasiz ishchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
O`rmon kesuvchi - 6210.
BOSHLANG`ICH GURUH 9216
BALIQCHILIK VA DENGIZ MAHSULOTLARI
ISHLAB CHIQARISHDA BAND BO`LGAN
MALAKASIZ ISHCHILAR
Baliqchilik va dengiz mahsulotlari ishlab chiqarishda band bo`lgan malakasiz ishchilar baliqchilik xo`jaliklarida baliq va dengiz mahsulotlarini yetishtirish, ovlash va yig`ish bilan bog`liq ishlarni bajarishda, shuningdek, ichki, qirg`oq va chuqur dengiz baliq ovlash operatsiyalarida oddiy va odatiy vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
dengiz tubini tozalash va yetishtiriladigan baliq va mollyuskalarni boqish;
suv o`tlari, moxlar, qutulish mumkin bo`lgan va boshqa mollyuskalarni yig`ish; to`rlar, liniyalar va boshqa baliq ovlash vositalari va paluba jihozlarini tayyorlash; baliq va boshqa suv hayvonlarini ovlash uchun baliq ovlash vositalaridan foydalanish;
baliq va dengiz mahsulotlarini muz va tuz bilan tozalash, saralash va qadoqlash, shuningdek ovni ushlagichlarda saqlash;
yuk yuzalarini va baliq omborlarini tozalash; kemada bog`lash chizig`i bilan ishlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Baliq ovlash uskunalarini tayyorlovchi;
Baliq xo`jaligi ishchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Baliqshunos - 6221;
Baliqchilikda malakali qishloq xo`jaligi ishchisi - 6221;
Qirg`oqoldi ov qiluvchi baliqchi - 6222.
O`RTACHA GURUH 93
TOG`-KON SANOATI, QURILISH,
QAYTA ISHLASH SANOATI VA TRANSPORT
SOHASIDAGI MALAKASIZ ISHCHILAR
Tog`-kon sanoati, qurilish, qayta ishlash sanoati va transport sohasidagi malakasiz ishchilar tog`-kon sanoati, konchilik, qurilish, ishlab chiqarish, transport va omborlarda oddiy mehnat talab qiladigan vazifalarni bajaruvchi, shuningdek, odam va hayvonlarning mushak kuchi bilan boshqariladigan transport vositalari va mexanizmlarni boshqaradi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning birinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu guruhdagi ishchilarning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
qo`l asboblari yordamida o`ralarni qazish va qazilgan materiallarni, qum, tuproq va shag`alni yoyish;
materiallar, uskunalar, mahsulotlar, materiallar, bagaj va yuklarni qo`lda saralash, yuklash, tushirish, ko`chirish va saqlash;
mexanizmlar, jihozlar, asboblar va ish joylarini tozalash;
materiallar va mahsulotlarni qadoqlash va ochish, idishlarni to`ldirish va tokchalarni mahsulotlar bilan qo`lda to`ldirish;
odam va hayvonlarning mushak kuchi bilan boshqariladigan transport vositalari va mexanizmlarni boshqarish.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
931 Tog`-kon sanoati va qurilish sohasidagi malakasiz ishchilar;
932 Qo`lda o`rovchilar va ishlov berish sanoatida band bo`lgan boshqa malakasiz ishchilar;
933 Transport va saqlash ishlarida malaka talab etilmaydigan ishchilar.
KICHIK GURUH 931
TOG`-KON SANOATI VA QURILISH
SOHASIDAGI MALAKASIZ ISHCHILAR
Tog`-kon sanoati va qurilish sohasidagi malakasiz ishchilar tog`-kon, karyer qazish, qurilishda oddiy mehnat vazifalarini bajaradi.
Odatda bajariladigan vazifalarga quyidagilar kiradi:
qo`l asboblari yordamida chuqur va ariqlarni qazish va to`ldirish;
qazilgan materiallar, qum, tuproq va shag`allarni yoyish va tarqatish;
asboblar, materiallar va jihozlarni saralash, yuklash, tushirish, taxlash va saqlash, shuningdek ularni ish joylariga tashish;
mexanizmlar, jihozlar, asboblar va ish joylarini tozalash va to`siqlarni bartaraf etish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
9311 Tog`-kon va ochiq konlarni ishlash sanoati malakasiz ishchilari;
9312 Yo`llar, to`g`onlar va shunga o`xshash inshootlarni qurish va ta`mirlashda band bo`lgan malakasiz ishchilar;
9313 Binolarni qurish va ta`mirlashda band bo`lgan malakasiz ishchilar.
BOSHLANG`ICH GURUH 9311
TOG`-KON VA OCHIQ KONLARNI ISHLASH
SANOATI MALAKASIZ ISHCHILARI
Tog`-kon va ochiq konlarni ishlash sanoati malakasiz ishchilari foydali qazilmalarni qazib olish va konlarni ishlatish bilan bog`liq ishlarni bajarishda standart vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
konchilarga shaxtalar va konlarda dastgohlar, uskunalar va qurilmalarga texnik xizmat ko`rsatishda yordam berish;
kon uskunalarini o`rnatish va demontaj qilish;
ishlashi to`xtatilgan shaxtalar va karyerlardagi oqava suvlarni olib tashlash; kon va karyer konlarida xavfli to`siqlarni yo`q qilish;
qazib olish ishlari tugallangandan so`ng ish joylaridan chiqindi va foydalanish mumkin bo`lgan materiallar va jihozlarni olib tashlash, shuningdek tog` jinslari va minerallarni tozalash;
dastgohlar, asbob-uskunalar, driftlar va yuk tashish yo`llarini tozalash;
konning boshqa xodimlari tomonidan ishlatiladigan asboblar, materiallar va materiallarni saralash, yuklash, tushirish hamda saqlash.
hujjatlarni rasmiylashtirish va topshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Geofizik ishlarda malakasiz ishchi;
Kon va karyerlarda malakasiz ishchi;
Gidrogeologik ishlardagi malakasiz ishchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Burg`ilash dastgohi mashinisti - 8111;
Karotajchi - 8111;
Kon ishchisi - 8111;
Neft va gaz burg`ilash qurilmalari mashinisti - 8113;
Neft va gaz qazib olish operatori - 8113.
BOSHLANG`ICH GURUH 9312
YO`LLAR, TO`G`ONLAR VA SHUNGA
O`XSHASH INSHOOTLARNI QURISH VA
TA`MIRLASHDA BAND BO`LGAN
MALAKASIZ ISHCHILAR
Yo`llar, to`g`onlar va shunga o`xshash inshootlarni qurish va ta`mirlashda band bo`lgan malakasiz ishchilar yo`llar, temir yo`llar, to`g`onlar va boshqa qurilish ishlarini qurish va saqlash bilan bog`liq odatiy vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
qo`l asboblari yordamida chuqur va ariqlarni qazish va to`ldirish; shag`al va shunga o`xshash materiallarni yoyish va tarqatish;
tog` jinslari, beton va bitumli yuzalarni jakkamerlar yordamida tozalash va burg`ilash; qurilish materiallarini, qazilgan materiallar va jihozlarni yuklash va tushirish, shuningdek ularni g`ildiraklar va qo`l yuk mashinalari yordamida qurilish obyektlariga tashish; ish joylarini tozalash va to`siqlarni bartaraf etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Yer qazish ishlarida malakasiz ishchi;
Yo`l nazoratchisi (yo`l holatini kuzatuvchi);
Yo`llar, avtomobil yo`llari, ko`priklar va to`g`onlarni saqlashda malakasiz ishchi.
BOSHLANG`ICH GURUH 9313
BINOLARNI QURISH VA TA`MIRLASHDA
BAND BO`LGAN MALAKASIZ ISHCHILAR
Binolarni qurish va ta`mirlashda band bo`lgan malakasiz ishchilar standart qurilish va buzish vazifalarini bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
ishlatilgan g`ishtlarni tozalash va boshqa oddiy buzish ishlarini bajarish;
beton, gips va sement ohaklari kabi materiallarni aralashtirish, quyish va yoyish; qo`l asboblari yordamida o`ra va ariqlarni qazish hamda to`ldirish;
qum, tuproq, shag`al va shunga o`xshash materiallarni yoyish;
qurilish materiallarini, qazilgan materiallar va jihozlarni yuklash va tushirish, shuningdek ularni g`ildiraklar va qo`l yuk mashinalari yordamida qurilish maydonchalariga tashish;
ish joylarini tozalash va to`siqlarni bartaraf etish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Qurilishda malakasiz ishchi;
Binolarni buzishda malakasiz ishchi;
Yo`l ta`mirlash-qurilish ishlarida malakasiz ishchi;
Qorishma tashuvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Kam qavatli binolarni quradigan qurilish ishchisi - 7111;
G`isht teruvchi - 7112.
KICHIK GURUH 932
QO`LDA O`ROVCHILAR VA ISHLOV
BERISH SANOATIDA BAND BO`LGAN
BOSHQA MALAKASIZ ISHCHILAR
Qo`lda o`rovchilar va ishlov berish sanoatida band bo`lgan boshqa malakasiz ishchilar dastgoh operatorlari va montajchilarga o`z ishlarida yordam berish uchun jismoniy kuchning turli xil oddiy va muntazam sanoat vazifalarini bajaradi.
Odatda bajariladigan mas`uliyatlarga quyidagilar kiradi:
materiallar va turli mahsulotlarni qo`lda qadoqlash;
butilkalar, qutilar, sumkalar va boshqa idishlarni mahsulotlar bilan qo`lda to`ldirish; mahsulotlar va idishlarni qo`lda markalash;
transport vositalariga yuklash va tushirish;
tovarlar, materiallar va jihozlarni ish joylariga o`tkazish; mexanizmlar, uskunalar va asboblarni tozalash;
mahsulotlar yoki butlovchi qismlarni qo`lda saralash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
9321 Qo`lda o`rash va qadoqlashda band bo`lgan malakasiz ishchilar;
9329 Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan ishlab chiqarish sohasida ishlaydigan malakasiz ishchilar, b.g.k.
BOSHLANG`ICH GURUH 9321
QO`LDA O`RASH, QADOQLASHDA BAND
BO`LGAN MALAKASIZ ISHCHILAR
Qo`lda o`rash, qadoqlashda band bo`lgan malakasiz ishchilar materiallar va mahsulotlarni qo`lda tortish, qadoqlash va etiketlashni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
materiallar va turli xil mahsulotlarni qo`lda tortish, o`rash, muhrlash va qadoqlash; butilkalar, konservalar, qutilar, qoplar va boshqa idishlarni mahsulotlar bilan qo`lda to`ldirish;
mahsulotlar, paketlar va turli idishlarni qo`lda etiketlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Belgi qo`yuvchi (markirovkachi);
Qo`lda qadoqlovchi;
Qo`lda o`rovchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Paketlash liniyasi operatori - 8183;
Qadoqlash-upakovkalash dastgohi mashinisti - 8183;
Shakllantirish-qadoqlash dastgohlari operatori - 8183.
BOSHLANG`ICH GURUH 9329
BOSHQA BOSHLANG`ICH GURUHLARGA
KIRITILMAGAN ISHLAB CHIQARISH SOHASIDA
ISHLAYDIGAN MALAKASIZ ISHCHILAR, B.G.K.
Boshqa boshlang`ich guruhlarga kiritilmagan ishlab chiqarish sohasida ishlaydigan malakasiz ishchilar, b.g.k. boshqa guruhlarga kirmagan ishlab chiqarish sanoatida malakali bo`lmagan ishchilar mashinasozlik va yig`uvchilarning ishiga yordam beradi, shuningdek jismoniy mehnat bilan bog`liq turli xil oddiy va standart ishlab chiqarish vazifalarini bajaradi (tayyor mahsulotni qadoqlash va markalash bundan mustasno).
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
tovarlar, materiallar, uskunalar va boshqa mahsulotlarni ish joylariga o`tkazish hamda tayyor mahsulotlarni olib tashlash;
transport vositalari, yuk mashinalari va trolleybuslarni ortish hamda tushirish; mexanizmlarning bloklanishini bartaraf etish, mexanizmlar, uskunalar va asboblarni tozalash;
mahsulotlar yoki butlovchi qismlarni qo`lda saralashni amalga oshirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Mazutni isitish operatori;
Tuz kombayni quvurchisi;
O`lchov va mahsulotlarni sanovchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Elektr dastgohi va apparatlarini yig`uvchi - 8212;
Elektron texnika buyumlarini yig`uvchi - 8212;
Rezina buyumlar va detallarni tayyorlovchi - 8219;
Qo`lda qadoqlovchi - 9321.
KICHIK GURUH 933
TRANSPORT VA SAQLASH ISHLARIDA
MALAKA TALAB ETILMAYDIGAN ISHCHILAR
Transport va saqlash ishlarida malaka talab etilmaydigan ishchilar velosipedlar va shunga o`xshash transport vositalarini, shuningdek, yo`lovchilar yoki yuklarni tashish uchun otli transport vositalarini boshqaradi, yuk va bagajni tashish hamda javonlardagi zaxiralarni to`ldirish bilan shug`ullanadi.
Odatda bajariladigan vazifalarga quyidagilar kiradi:
yo`lovchilar yoki yuklarni tashish uchun velosipedlar va shunga o`xshash transport vositalarini boshqarish;
yo`lovchilar yoki yuklarni tashish uchun otli transport vositalarini boshqarish; yuklarni qo`lda tashish, javonlar va do`kon oynalarini to`ldirish.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
9331 Qo`l va pedalda boshqariladigan transport vositalari haydovchilari;
9332 Aravakashlar, tirkakli transport vositalari haydovchilari;
9333 Yukchilar;
9334 Do`konlarda rastalarga tovarlarni to`ldiruvchilar.
BOSHLANG`ICH GURUH 9331
QO`L VA PEDALDA BOSHQARILADIGAN
TRANSPORT VOSITALARI HAYDOVCHILARI
Qo`l va pedalda boshqariladigan transport vositalari haydovchilari xabarlarni yetkazish va yo`lovchilar yoki yuklarni tashish uchun velosipedlar, qo`l aravalari va shunga o`xshash transport vositalarini boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
yuklarni ortish va tushirish, yo`lovchilarga transport vositasiga chiqish yoki tushishda yordam berish;
boshqa yo`l harakati va yo`l harakati qoidalarini hisobga olgan holda transport vositasini kerakli yo`nalishda harakatlantirishga yordam berish;
eskirish va shikastlanishni aniqlash uchun avtomobil qismlarini tekshirish;
transport vositasiga texnik xizmat ko`rsatish, kichik ta`mirlash va ehtiyot qismlarni o`rnatish;
yo`l haqi yoki to`lovlarni yig`ish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Qo`l va pedal orqali transport vositalari haydovchisi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Mototsikl (moped) haydovchisi - 8321.
BOSHLANG`ICH GURUH 9332
ARAVAKASHLAR, TIRKAKLI TRANSPORT
VOSITALARI HAYDOVCHILARI
Aravakashlar, tirkakli transport vositalari haydovchilari yo`lovchilar yoki yuklarni tashish uchun tortish kuchiga ega transport vositalarini, shuningdek, qishloq xo`jaligi ishlarida keng tarqalgan bo`lib foydalaniladigan tortish quvvatiga ega transport vositalarini boshqaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
hayvonlarni bog`lash va ularni transport vositalariga yoki mashinalarga ulash;
yuklarni ortish yoki tushirish yoki yo`lovchilarga transport vositasiga tushish va tushishda yordam berish;
boshqa transport vositalarining harakatlanish tartibi va yo`l harakati qoidalarini hisobga olgan holda hayvonlarni kerakli yo`nalishda harakatlantirish uchun haydash;
yo`l haqi yoki to`lovlarni yig`ish;
shaxtalarda yoki karerlarda aravalarni ko`chirish uchun hayvonlarni haydash; qishloq xo`jaligi yoki boshqa texnikalar uchun jabduqli hayvonlarni haydash; ishlaydigan hayvonlarni boshqarish;
transport vositalari yoki mashinalarga texnik xizmat ko`rsatish, kichik ta`mirlash va ehtiyot qismlarni o`rnatish;
hayvonlarni parvarish qilish va oziqlantirish.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Kucher (haydovchi);
Aravakash.
BOSHLANG`ICH GURUH 9333
YUKCHILAR
Yukchilar mebel va boshqa uy-ro`zg`or buyumlarini qadoqlash, tashish, yuklash va tushirish, kema yoki samolyot va boshqa yuklarni yuklash va tushirish yoki turli xil omborlarda tovarlarni tashish va saqlash kabi vazifalarni bajaradi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
bir joydan ikkinchi joyga tashish uchun ofis yoki uy mebellari, dastgohlar, jihozlar va shunga o`xshash tovarlarni qadoqlash;
furgonlar, yuk mashinalari, vagonlar, kemalar yoki samolyotlardan yuklash yoki tushirish uchun mo`ljallangan tovarlarni o`tkazish;
don, ko`mir, qum, bagaj va boshqa yuklarni konveyer, quvurlar va boshqa transport vositalariga joylashtirish yo`li bilan yuklash va tushirish;
neftni, suyultirilgan gazlarni va boshqa suyuqliklarni yuklash va tushirish uchun quruqlikdagi ta`minot quvurlari va barjalar, tankerlar va boshqa kemalarning sisternalari o`rtasida shlanglarni ulash;
omborlar va shunga o`xshash obyektlarda tovarlarni sudrab olib borish va saqlash; yuklash va tushirishdan oldin tovarlarni saralash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Yuk va bagajni qabul qiluvchi-topshiruvchi;
Bagaj saralovchi;
Omborda yuk tashuvchi.
Boshqa boshlang`ich guruhlarda klassifikatsiyalangan ba`zi tegishli mashg`ulotlar:
Kran mashinisti (kranchi) - 8343;
Yuk ortuvchi mashinalar haydovchisi - 8344;
Bagaj tashuvchisi - 9621.
BOSHLANG`ICH GURUH 9334
DO`KONLARDA RASTALARGA
TOVARLARNI TO`LDIRUVCHILAR
Ko`chmas mulk va boshqa mulkni baholash agentlari (ko`chmas mulk sotish bo`yicha agentlar) mijozlar nomidan ko`chmas mulkni sotish, sotib olish, ijaraga berishni tashkil qiladi.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
sotiladigan yoki ijaraga beriladigan ko`chmas mulk va boshqa mol-mulk, mulkdorlarning talablari va potensial xaridorlar yoki ijarachilarning so`rovlari to`g`risida ma`lumot olish;
sotiladigan yoki ijaraga beriladigan mulk uchun potensial xaridorlar yoki ijarachilarni izlash, ularga sotish va ijara shartlarini tushuntirish;
ijarachilar va mulkdorlar bilan ijara va ish haqi miqdori bo`yicha muzokaralar olib borishga ko`maklashish;
lizing shartnomalarini ishlab chiqish, amalga oshirish va xarajatlarni baholash; lizing shartnomalarini imzolashni va mulkiy huquqlarni topshirishni tashkil etish;
mulkdor nomidan ijara haqi va qarz to`lovlarini undirish, mulkni ijaradan oldin, ijara vaqtida hamda undan keyin tekshirish;
mulkni saqlashni amalga oshirish uchun ishchilarning mavjudligini ta`minlash.
Ushbu boshlang`ich guruhda klassifikatsiyalangan mashg`ulotlarga misollar:
Do`konlarda rastalarni to`ldiruvchi;
Supermarketlarda kechki rastalarni to`ldiruvchi;
Tovarlarni komplektlovchi.
O`RTACHA GURUH 94
TAOM TAYYORLASHDA YORDAMCHILAR
Taom tayyorlashda yordamchilar buyurtma berish uchun cheklangan miqdordagi tayyorlangan taomlar yoki ichimliklar tayyorlaydi, stollarni tozalaydi, oshxona joylarini tozalaydi va idishlarni yuvadi. Ushbu o`rtacha guruhga kiritilgan ko`pgina mashg`ulotlar MMKning birinchi ko`nikma darajasini talab qiladi.
Ushbu guruhdagi ishchilarning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
oddiy yoki tayyorlangan taomlar va ichimliklar, shu jumladan sendvichlar, baliq va chiplar, salatlar va qahva tayyorlash;
ovqatni pishirish uchun yuvish, kesish, o`lchash va aralashtirish;
panjara, mikroto`lqinli pechlar va fritz kabi oshxona jihozlarini ishlatish;
oshxonalarni, ovqat tayyorlash joylarini va xizmat ko`rsatish joylarini tozalash;
oshxona va restoranlarda ishlatiladigan oshxona va boshqa idishlarni tozalash.
Ushbu o`rtacha guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi:
941 Taom tayyorlashda yordamchilar.
KICHIK GURUH 941 TAOM
TAYYORLASHDA YORDAMCHILAR
Taom tayyorlashda yordamchilar buyurtma berish uchun cheklangan miqdordagi tayyorlangan taomlar yoki ichimliklar tayyorlaydi, stollarni tozalaydi, oshxona joylarini tozalaydi va idishlarni yuvadi.
Ushbu guruhdagi ishchilarning vazifalari odatda quyidagilarni o`z ichiga oladi:
oddiy yoki tayyorlangan taomlar va ichimliklar, shu jumladan sendvichlar, baliq va chiplar, salatlar va qahva tayyorlash;
ovqatni pishirish uchun yuvish, kesish, o`lchash va aralashtirish;
panjara, mikroto`lqinli pechlar va fritz kabi oshxona jihozlarini ishlatish;
oshxonalarni, ovqat tayyorlash joylarini va xizmat ko`rsatish joylarini tozalash; oshxona va restoranlarda ishlatiladigan oshxona va boshqa idishlarni tozalash.
Ushbu kichik guruhdagi mashg`ulotlar quyidagi boshlang`ich guruhlardan iborat:
9411 Tez tayyor bo`luvchi taomlarni tayyorlovchilar;
9412 Oshxonadagi yordamchilar;
BOSHLANG`ICH GURUH 9411
TEZ TAYYOR BO`LUVCHI TAOMLARNI
TAYYORLOVCHILAR
Tez tayyor bo`luvchi taomlarni tayyorlovchilar oddiy pishirish jarayoni va bir nechta ingrediyentlardan foydalangan holda cheklangan miqdordagi oziq-ovqat yoki ichimliklarga buyurtma berish uchun tayyorlaydi.
Ular mijozlardan buyurtma olishlari va peshtaxtalarda yoki stollarda xizmat qilishlari mumkin.
Ularning majburiyatlariga quyidagilar kiradi:
oddiy yoki tayyorlangan taomlar va ichimliklar, shu jumladan sendvichlar, gamburgerlar, pitsa, baliq va chipslar, salatlar va qahva tayyorlash;
tayyorlash uchun ovqatni yuvish, kesish, o`lchash va aralashtirish;
panjara yoki boshqa kabi yirik bir texnologik oshxona jihozlarini ishlatish; tayyor ovqatni qayta isitish;
oziq-ovqat tayyorlash joylarini, ovqat tayyorlash yuzalarini va idishlarni tozalash;
tez xizmat ko`rsatish va olib ketishga ixtisoslashgan umumiy ovqatlanish tashkilotlarida oziq-ovqat va ichimliklarga buyurtmalarni qabul qilish va ularga xizmat ko`rsatish;
tezkor ovqatlanish uchun buyurtma berish va yetkazib beriladigan ingrediyentlarni qabul qilish;
ish
...
78-150-11-72 
Мобильная версия сайта